2. bijlage bij RIB - Plan van Aanpak Buurtberaad Warmte_maart 2025.pdf
Tekst van het document
Plan van Aanpak Buurtberaad Warm Huis (BWH)
maart 2025 Gemeente Amsterdam Uitvoeringsorganisatie Infrastructuur en Energie Energie voor de Stad
Inhoudsopgave
1
Waarom een Buurtberaad Warm Huis?
2
1.1
Waarom een buurtberaad?
2
1.2
Wat is de achtergrond?
2
1.3
Onze uitdaging
3
2
Wat is een buurtberaad?
5
2.1
Uitgangspunten
5
2.2
Het buurtberaad is van de deelnemers
5
2.3
Steun en commitment
6
3
Aanpak
8
3.1
Wat is de opdracht?
8
3.2
Wat spreken we af?
9
3.3
De aanbevelingen
10
3.4
De mogelijke resultaten
10
3.5
Buurtkeuze
11
3.6
Uitnodiging deelnemers en gewogen loting
12
3.7
Drempels voor deelname wegnemen
12
3.8
Het programma
13
3.9
Communicatie met deelnemers en met de stad
14
3.10
Planning
14
3.11
Budget
15
3.12
Evaluatie
16
Bijlage: Bronnen
17
1
1
Waarom een Buurtberaad Warm Huis?
1.1
Waarom een buurtberaad?
Amsterdam staat voor een grote uitdaging: de overgang naar duurzame warmte. De gemeente werkt al sinds 2017 aan diverse projecten om CO2-reductie en een klimaatneutrale stad in 2050 te realiseren door huizen en panden aardgasvrij te maken. Zo’n grote verandering als de energietransitie los je alleen maar samen op, dat kunnen en willen we niet alleen. Daarom werken we samen met energiebedrijven, woningcorporaties en de netbeheerder. Maar vooral willen we de bewoners van de stad daarbij betrekken, of zij nu huurders, woningeigenaren of lid van een VvE zijn, bewonersgroep, energiecoöperatie of eigenaar/huurder van een pand zijn met een andere functie. Daarom heeft de gemeenteraad (19 juli 2023) motie 505.23 van leden Itay Garmy en Imane Nadif aangenomen, waarin verzocht wordt om een buurt burgerberaad te organiseren ‘inzake de warmtestrategie’. In de motie wordt beschreven dat Amsterdam streeft naar een CO₂-reductie van 60% in 2030. Uit onderzoek van CE Delft blijkt echter dat de stad dit doel zonder aanpassing van het beleid niet zal halen. Daarom zijn aanvullende maatregelen noodzakelijk. We moeten alles op alles zetten om de klimaatcrisis en stijgende energieprijzen te bestrijden. Een effectief middel om mensen hierin mee te nemen is een (buurt)burgerberaad.
Dit biedt bewoners de kans om mee te denken over verduurzamingsmaatregelen die hen direct raken, zoals de warmtetransitie, die zelfs tot achter de voordeur van Amsterdammers komt. • Daarom wordt in de motie gevraagd om: In een buurt waar zal worden gewerkt aan de warmtetransitie, als pilot een buurt burgerberaad over de warmtetransitie te organiseren; • Naar aanleiding hiervan de mogelijkheid te onderzoeken om in de werkwijze de mogelijkheid tot een buurt burgerberaad op te nemen. Hoewel de motie vraagt om een buurt burgerberaad warmtestrategie noemen we het beraad voortaan het Buurtberaad Warm Huis om de toegankelijkheid en herkenbaarheid te vergroten.
1.2
Wat is de achtergrond?
De klimaatcrisis en stijgende energieprijzen maken een snelle overgang naar een duurzaam, betrouwbaar en betaalbaar warmtesysteem noodzakelijk. Volgens internationale verdragen, de nationale Klimaatwet en de gemeentelijke doelstellingen moet Amsterdam uiterlijk in 2050 volledig fossielvrij zijn. De urgentie neemt toe, terwijl landelijke maatregelen en wetgeving nog op zich laten wachten.
De warmtetransitie in Amsterdam verloopt moeizaam en stokt. Daarom heeft de gemeente haar koers herzien om de transitie te versnellen. Deze verandering heeft ingrijpende gevolgen: het raakt niet alleen de betaalbaarheid van warmte en wooncomfort, maar ook de leefomgeving en klimaatdoelen. De uitvoering ervan legt een grote druk op de stad, omdat er ingrepen nodig zijn tot in de woningen en in de openbare ruimte. Dit vraagt om een aanpak die zowel flexibel als pragmatisch is en tegelijkertijd houvast biedt aan alle betrokkenen. Het Buurtberaad Warm Huis geeft bewoners een actieve rol in deze transitie. Samen bepalen zij welke praktische en rechtvaardige oplossingen nodig zijn op de korte en middellange termijn. Uiteindelijk 2
presenteren zij aanbevelingen aan de gemeenteraad over hoe zij de toekomstige warmtevoorziening van hun woningen voor zich zien. De aanbevelingen worden verder uitgewerkt met ondersteuning van een buurtregisseur van team Energietransitie.
1.3
Onze uitdaging
De gemeente wil, samen met inwoners, de overstap maken naar duurzame warmtebronnen. Hoe kunnen we bewoners betrekken bij de warmtetransitie? Het Buurtberaad Warm Huis biedt een waardevol platform waar bewoners actief betrokken worden bij een onderwerp dat achter de voordeur komt. Nu de nieuwe strategie voor warmte in de bestaande bouw is geformuleerd, waarbij versneld wordt ingezet op CO2-reductie en de focus verschuift van een buurtgerichte naar een meer diverse en flexibele gebouwgerichte aanpak, kan het Buurtberaad Warm Huis mooie aanvulling zijn op bestaande initiatieven. Op de korte termijn verwachten we dat het Buurtberaad Warm Huis zich richt op maatregelen die direct effect hebben op lagere energiekosten en een snelle reductie van CO2-uitstoot zoals: • het verminderen van energieverbruik door betere afstemming van installaties en apparatuur • kleine isolatiemaatregelen • inzet van energiecoaches • kansen benutten voor collectieve oplossingen op gebouw niveau • versneld inzetten van hybride en all-electric warmtepompen Het buurtberaad kan ook een belangrijke rol spelen bij de sociaal-maatschappelijke aspecten van de warmtetransitie zoals: • betaalbaarheid en verdeling van kosten
• praktische aanbevelingen over de werkwijze van de gemeente • een nieuw en versterkt sociaal netwerk in de buurt Ervaringen tonen aan dat juist zulke informele netwerken de warmtetransitie kunnen versnellen. Door samen na te denken over haalbare oplossingen, verwachten we dat het vertrouwen van bewoners groeit in beslissingen die hun woning en buurt aangaan. Voor de middellange termijn biedt het Buurtberaad Warm Huis ruimte om structurele en collectieve oplossingen te ontwikkelen zoals: • het benutten van plekken waar (lokale) warmtenetten wél betaalbaar zijn • na te gaan denken over de overstap op een warmtepomp naast het toepassen van andere duurzame technieken Hierbij staan betaalbaarheid, rechtvaardigheid en samenwerking centraal. Het buurtberaad biedt bewoners een platform om samen na te denken over vraagstukken rondom eerlijke verdeling van lasten zoals: 3
• initiatieven voor warmtegemeenschappen en coöperaties die kunnen uitgroeien tot volwaardige partners in de warmtetransitie • ondersteuning voor bewoners bij het uitwerken van initiatieven • stimuleren van samenwerking in de buurt tussen bewoners, gemeente en andere stakeholders Dat legt de basis voor een succesvolle, rechtvaardige en een gedragen toekomstbestendige aanpak waarbij de warmtetransitie binnen de bestaande bouw versnelt.
N.B. De opvolging van de aanbevelingen is van groot belang bij het creëren van vertrouwen in de stad. Volgt de gemeente de aanbevelingen niet of onvoldoende op dan gaat dat ten koste van het vertrouwen in de gemeente en de warmtetransitie. De ervaringen met Warm Amsterdam leert dat de warmtetransitie hierdoor verder kan vertragen. Een kernregel van burgerberaden is: doe het goed of doe het niet. Het Buurtberaad Warm Huis is een kans om bewoners te activeren en enthousiast te krijgen voor de warmtetransitie, mits het zowel ambtelijk als bestuurlijk goed wordt gedragen.
4
2
Wat is een buurtberaad?
2.1
Uitgangspunten
Een buurtberaad is een burgerberaad op buurtniveau. Een buurtberaad is een diepgaande dialoog tussen een groep gelote inwoners, die samen tot onderbouwde aanbevelingen kunnen komen over een urgent thema of complexe vraagstukken en hiermee de besluitvorming beïnvloeden. Daardoor is betere besluitvorming mogelijk. Buurtberaden dragen bij aan democratische legitimiteit en sociale cohesie. Buurtberaden kunnen zo de democratie verrijken en versterken. Over het algemeen nemen 100 tot 150 mensen deel aan zo’n buurtberaad. In Amsterdam vond in 2021 al eens een mini-burgerberaad plaats over duurzaamheid. Het eerste volwaardige burgerberaad in Amsterdam met de titel ‘Schone Stad’ werd gehouden in 2024. Van beide burgerberaden heeft de gemeente veel geleerd. In het voorjaar van 2023 heeft de gemeenteraad het Beleidskader Burgerberaden aangenomen, zodat er meerdere burgerberaden georganiseerd kunnen worden, waarbij steeds weer geleerd zal worden van de voorgaande. Belangrijke uitgangspunten die het Beleidskader Burgerberaden (2023) voorschrijft zijn: 1. Het burgerberaad (lees: buurtberaad) is van de deelnemers 2. Geef een duidelijke opdracht 3. Zorg voor voldoende steun en commitment 4. Werk met een gewogen loting 5. Neem drempels voor deelname weg 6. Zorg voor een gelijkwaardig overleg 7. Zorg voor goede informatie en wees transparant 8. Vertrouw inwoners 9.
Betrek ook de rest van de samenleving 10.Neem de tijd 11.Doe het vaker
2.2
Het buurtberaad is van de deelnemers
Eén van de belangrijkste voorwaarden voor een goed verlopend buurtberaad is de mate van onafhankelijkheid. Deelnemers zijn eigenaren van hun buurtberaad en stellen met elkaar spelregels vast. Elke betrokkene heeft een verantwoordelijkheid in het garanderen van deze onafhankelijkheid. Hieronder staat de rol van het buurtberaad, college en gemeenteraad en de onafhankelijke procesbegeleider beschreven. Rol buurtberaad Het buurtberaad heeft de vrijheid om eigenstandig een probleemanalyse op te stellen en op basis daarvan de vraag te herformuleren, experts uit te nodigen en informatie en advies te vragen. Uiteraard gaan deelnemers ook zelf over de inhoud van hun aanbevelingen. Zij hebben ook de mogelijkheid om een monitorgroep en/of regiegroep samen te stellen om het proces en de omgang met de uitkomsten te volgen.
Rol college van B&W en de gemeenteraad Het verzoek voor een ‘buurt burgerberaad warmtestrategie’ is door lid Garmy van Volt en lid Nadif van GroenLinks ingediend (motie 505.23) en het College heeft de motie afgedaan in de Raadsinformatiebrief van 27 oktober 2023 waarbij dit Plan van Aanpak is toegezegd. College en gemeenteraad houden zich tijdens het buurtberaad afzijdig en hebben alleen contact met het beraad als de deelnemers in het beraad hierom vragen. College en gemeenteraad beïnvloeden de uitkomsten van het buurtberaad niet.
5
Rol stadsdeelbestuur Stadsdelen staan dicht bij bewoners en ondernemers en spelen een belangrijke rol in de energietransitie op wijk- en buurtniveau. De aanbevelingen van het Buurtberaad Warm Huis zullen zoveel mogelijk worden uitgevoerd. De stadsdeelbestuurder van Zuid, met de portefeuilles Duurzaamheid en Democratisering, neemt de aanbevelingen in ontvangst en draagt deze over aan het college van B&W en de gemeenteraad, die verantwoordelijk zijn voor de uiteindelijke besluitvorming en uitvoering. Rol woningcorporaties, netbeheerders en energieleveranciers Naast de deelnemers van het Buurtberaad Warmtetransitie en de betrokken gemeentelijke instanties spelen ook woningcorporaties, de netbeheerder (Liander) en energieleveranciers een belangrijke rol in de uitvoering van de aanbevelingen. Woningcorporaties zijn verantwoordelijk voor het verduurzamen van hun woningvoorraad en het implementeren van energiebesparende maatregelen in huurwoningen. De netbeheerder zorgt voor de technische haalbaarheid en infrastructuur, zoals het aanpassen van het elektriciteitsnet of het aanleggen van een warmtenet. Energieleveranciers dragen bij door het aanbieden van aantrekkelijke energiecontracten die aansluiten op de keuzes van de buurt en de bewoners. Hoewel de gemeente de regierol heeft, is samenwerking tussen deze partijen en het Buurtberaad belangrijk.
Alleen zo kan een uitvoeringsplan tot stand komen dat breed gedragen en haalbaar is. Het plan moet zowel voorzien in de behoeften van bewoners als technisch en economisch uitvoerbaar zijn voor de betrokken partners om de warmtetransitie te laten slagen. Rol onafhankelijke procesbegeleider Het buurtberaad zal worden uitgevoerd door onafhankelijke partijen op basis van het Beleidskader Burgerberaden zoals vastgesteld door de gemeenteraad in juni 2023. Er heeft een selectie plaatsgevonden en de inhuur voor een onafhankelijk procesbegeleider is zo goed als afgerond. De keuze is gevallen op zelfstandige buurtberaad experts verbonden aan Team Burgerberaad vanwege hun ruime ervaring en expertise. Belangrijke selectiecriteria waren onder meer hun vermogen om creatieve werkvormen in te zetten, aandacht voor een zorgvuldig proces en hun toewijding aan democratische waarden zoals gelijkwaardigheid en inclusie. Deze zelfstandige experts verzorgen onder meer de communicatie met de deelnemers, organiseren de bijeenkomsten, verzorgen het (dag) voorzitterschap en regelen dat gespreksbegeleiders goed worden voorbereid. De onafhankelijke procesbegeleider verzorgt de coördinatie van deze professionals. College en gemeenteraad waarborgen dat deze partij volledig onafhankelijk kan opereren.
2.3
Steun en commitment
In het Beleidskader Burgerberaden (juni 2023) staat: ‘Het uitgangspunt is dat de aanbevelingen van het burgerberaad overgenomen worden door college en raad.’ En: ‘Bij elk afzonderlijk burgerberaad kunnen vooraf nog specifieke voorwaarden worden geïnventariseerd’. Bij het bepalen van het commitment is gekozen voor de volgende formulering dat het vertrouwen van deelnemers en bestuurders versterkt: Aanbevelingen binnen de kaders De aanbevelingen van het Buurtberaad Warm Huis hebben het karakter van een zwaarwegend advies met motiveringsplicht door B&W. Alleen als de aanbevelingen van het buurtberaad financieel, juridisch en/of praktisch niet uitvoerbaar zijn, kan er met zwaarwegende redenen van worden afgeweken. Bestuurders leggen publiekelijk verantwoording af over hoe zij de aanbevelingen opvolgen. Bij afwijking wordt dit duidelijk gemotiveerd. Aanbevelingen buiten de kaders om Besprekingsplicht B&W: Aanbevelingen die buiten de onlangs vastgestelde kaderstellende koerswijziging Warmtetransitie vallen, worden desondanks serieus besproken en zo nodig in stemming gebracht. 6
Waarom? In dit buurtberaad krijgen deelnemers de ruimte om vrij te adviseren over de warmtetransitie in hun buurt, inclusief onderwerpen die buiten de vastgestelde kaders vallen: zij zijn immers de eindbeslisser van de energietransitie van hun woning. Huurders binnen de context van minimaal 70% medestand voor de renovatieplannen van de woningcorporatie en VvE-bewoners via de benodigde 85% medestand van alle VvE-bewoners. Woningeigenaren beslissen sowieso eigenstandig over de verduurzaming van hun woning. Dit vergroot het vertrouwen in een eerlijk en rechtvaardig proces rond de warmtetransitie. Het proces van het buurtberaad is wel zo ingericht dat ideeën en (voorlopige) aanbevelingen op meerdere momenten ‘getoetst’ kunnen en zullen worden bij ambtelijke en externe experts. Gedeelde verantwoordelijkheid in een dynamische warmtetransitie Hoewel bewoners uiteindelijk zelf beslissen over hun individuele keuzes voor verwarming en koeling, kan de overheid door regulering, financiële steun, infrastructuur en informatievoorziening het speelveld aanzienlijk sturen. Hierdoor ontstaat een gezamenlijke verantwoordelijkheid en betrokkenheid en samenwerking van zowel bewoners als de overheid bij haalbare oplossingen voor de warmtetransitie per buurt en zelfs per gebouw.
7
3.
Aanpak
3.1
Wat is de opdracht?
De opdracht aan het buurtberaad is om met haalbare en onderbouwde aanbevelingen te komen voor de uitvoering van de warmtetransitie in de buurten waar het Buurtberaad Warm Huis wordt gehouden. De hoofdvraag die de gemeente voorlegt aan het buurtberaad is: ‘Hoe zorgen we er samen in deze buurt voor dat op een eerlijke manier de energierekening in de toekomst betaalbaar blijft?’ De achterliggende vraag aan het buurtberaad is: ‘Hoe besparen we gezamenlijk op een rechtvaardige manier zo veel mogelijk CO2 op de korte termijn en werken we toe naar een klimaatneutrale buurt binnen 10 jaar?’
Afwegingen bij de vraagstelling: De koerswijziging warmtetransitie vormt de basis voor de formulering van de hoofdvraag waarbij duurzaam, betaalbaar, rechtvaardig en betrouwbaar als uitgangspunten dienen. Daarnaast is de hoofdvraag tot stand gekomen door de richtlijnen uit de VNG Handreiking Burgerberaden (2024) te volgen, evenals het door de raad vastgestelde Beleidskader Burgerberaden (2023). De volgende afwegingen hebben een rol gespeeld: • Om zo veel mogelijk mensen aan te spreken en zo uitnodigend mogelijk te zijn, is ervoor gekozen een beknoptere en inclusievere (B1) variant van de vraag aan de deelnemers voor te leggen. Zo is bijvoorbeeld ‘rechtvaardige’ in de achterliggende vraag vervangen door ‘eerlijke’. • Een 'hoe'-vraag is open en nodigt uit om naast concrete aanbevelingen ook met meer strategische, middellange en lange termijn aanbevelingen te komen die betrekking hebben op de achterliggende ambities. • Omdat de warmtetransitie een opgave is die naast gemeente en landelijke overheid ook inzet vraagt van bewoners, organisaties en ondernemers is ervoor gekozen om 'gezamenlijk' in de achterliggende vraagstelling op te nemen. • De kern is dat de deelnemers gezamenlijk nadenken over hoe de buurt kan bijdragen aan CO2-reductie en wat er nodig is om op termijn van het aardgas af te gaan.
Daarbij reflecteren zij op hun rol en zeggenschap in de energietransitie van hun woning, terwijl ze hetzelfde vraagstuk bespreken dat ambtelijk en met stakeholders wordt uitgewerkt. Daarnaast doen zij aanbevelingen aan de gemeente over benodigde ondersteuning, zoals bij de mogelijke oprichting van een energiegemeenschap, die de buurt in het traject na het buurtberaad verder kan helpen. • Omdat het gaat om hun eigen woning (of het nu huur of koop betreft), waarvoor aanpassingen noodzakelijk zijn, is het van belang dat de bewoners instemmen met deze aanpassingen. Daarom is het creëren van draagvlak binnen het buurtberaad een expliciet doel. Bewoners worden niet alleen geraadpleegd over hun aanbevelingen, maar krijgen ook voorlichting over hun rol en zeggenschap. Dit heeft als doel hen te activeren en betrokken te maken bij het proces. Deze aanpak is een belangrijke toevoeging die ontbreekt bij een standaard burgerberaad. Het is immers de bedoeling dat bewoners, met de ondersteuning die zij van de gemeente ontvangen, de aanbevelingen die zij geven deels zelf gaan uitvoeren. • Het buurtberaad kan de vraagstelling op verzoek aanpassen. Zij zijn immers eigenaar van het proces. 8
3.2
Wat spreken we af?
Gebaseerd op de uitgangspunten zoals beschreven in het vorige hoofdstuk maken we de volgende afspraken over het Buurtberaad Warm Huis. 1. Het Buurtberaad Warm Huis heeft de vrijheid om over alle aspecten van de warmtetransitie in hun buurt aanbevelingen te doen. Om realistische verwachtingen te waarborgen, worden de deelnemers tijdens het beraad geïnformeerd over de gemeentelijke kaders en bevoegdheden. Hierbij wordt specifiek de onlangs gepresenteerde nieuwe koers voor de warmtetransitie onder de aandacht gebracht. Hoe realistischer de aanbevelingen, des te groter de kans dat college en gemeenteraad die overnemen. 2. Het college heeft een open houding ten aanzien van de aanbevelingen en moet ook rekening houden met vastgesteld beleid, zoals de nieuwe koers warmtetransitie (januari 2025). 3. Aanbevelingen moeten door een meerderheid van het buurtberaad worden gedragen. Het buurtberaad streeft naar besluiten op basis van algemene instemming. Een belangrijk kenmerk van een buurtberaad, is dat deelnemers zelf beslissen over de stemprocedure. Echter, hierin wordt vanuit de gemeente meegeven dat de aanbevelingen door een meerderheid van het buurtberaad gedragen moeten worden. 4. Het buurtberaad kan feedback vragen aan een commissie met experts die de (voorlopige) aanbevelingen van het buurtberaad zal toetsen op juridische haalbaarheid, financiële haalbaarheid en uitvoerbaarheid. 5.
Het college zal altijd een onderbouwde terugkoppeling geven op ingediende aanbevelingen, ook over aanbevelingen die niet worden overgenomen. 6. De ambtelijke organisatie is op de hoogte van de laatste stand van zaken omtrent het Buurtberaad Warm Huis, de voorgelegde aanbevelingen en de uitkomsten. 7. De relevante directies hebben voldoende capaciteit beschikbaar voor informatievoorziening en opvolging van aanbevelingen. 8. Ambtenaren, beleidsambtenaren en uitvoerende ambtenaren, die door het buurtberaad worden uitgenodigd om informatie te delen, krijgen de ruimte om zonder last of ruggespraak het buurtberaad van informatie te voorzien, ook wanneer hen wordt gevraagd naar hun persoonlijke ervaringen en meningen. 9. De aanbevelingen van het buurtberaad kunnen als uitgangspunt dienen voor onder andere (niet uitputtend): • de uitvoering van de warmtetransitie volgens de nieuwe koers in deze buurt; • woning renovatieplannen 10. Ná het buurtberaad wordt er een vertegenwoordiging van deelnemers uitgenodigd om de voortgang van het proces van besluitvorming te volgen door plaats te nemen in een monitorgroep. Deze groep wordt door de gemeente ten minste één jaar na afloop gefaciliteerd. 11. Het buurtberaad vormt input voor het college om te beoordelen of het buurtberaad een vast participatie-instrument kan worden binnen de warmtetransitie.
Dit is ook onderdeel van de motie 505.23 van leden Itay Garmy en Imane Nadif, ‘inzake de warmtestrategie’, die op 19 juli 2023 door de gemeenteraad is aangenomen. Hierbij wordt tevens rekening gehouden met de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw).
9
Deze wet, die op 10 december 2024 is vastgesteld in de Eerste Kamer, biedt gemeenten meer bevoegdheden om aardgas in een buurt af te sluiten in de overstap naar duurzame energie.
3.3
De aanbevelingen
Het buurtberaad eindigt met het opleveren van een rapportage met aanbevelingen, waarbij staat vermeld welke aanbevelingen zijn aangenomen door een meerderheid van het beraad en welke niet. Het integrale rapport met aanbevelingen van het buurtberaad, voorzien van een duiding van het college over de financiële, juridische en praktische uitvoerbaarheid, wordt besproken in de gemeenteraad. Het proces van het buurtberaad is zo ingericht dat ideeën en (voorlopige) aanbevelingen op meerdere momenten ‘getoetst’ kunnen worden bij ambtelijke en externe experts. Zo kunnen er op verzoek van het buurtberaad organisaties, professionals en ervaringsdeskundigen worden uitgenodigd om kennis en inzichten te delen. Ook zullen er gedurende het schrijven van de aanbevelingen ambtenaren aanwezig zijn om vragen van deelnemers te beantwoorden. Op welke wijze het buurtberaad feedback kan ontvangen ten aanzien van de haalbaarheid van aanbevelingen zal samen met de externe procesbegeleider worden bepaald. Zodra het buurtberaad conceptaanbevelingen heeft geformuleerd, worden deze voorgelegd aan een feedback-team met experts.
In de feedback kan onder meer worden ingegaan op de vraag in hoeverre de aanbevelingen bijdragen aan: • Haalbaarheid van de uitvoering; voor zowel Amsterdammers als de betrokken diensten van de gemeente • De benodigde menskracht • Financiële kosten en de verdeling daarvan • De aansluiting op bestaande wet- en regelgeving • De mate waarin de aanbevelingen passen binnen de nieuwe koers van de warmtetransitie en de klimaatdoelstellingen van de gemeente. Dit onderstreept het belang van ambtelijke en bestuurlijke commitment bij de uitkomsten. Op basis van de feedback kan het buurtberaad de aanbevelingen verder aanscherpen. Door de aanbevelingen tussentijds te toetsen, verhogen we de kwaliteit van de aanbevelingen en verlagen we de kans dat aanbevelingen buiten de vooraf gestelde kaders vallen. Het beraad kan ervoor kiezen om aanbevelingen die niet binnen de kaders passen, toch op te nemen.
3.4
De mogelijke resultaten
Actieve buurtbewoners met concrete handelingsperspectieven, die mogelijk zelf aan de slag gaan met een Buurtuitvoeringsplan (BUP) of andere samenwerkingsvormen en goed begrijpen welke mogelijkheden voor hun woningen, gebouwen en buurt voor handen zijn; • Eigenaarschap van bewoners; Omdat veel van de oplossingen zich achter de voordeur afspelen, hebben bewoners een grote invloed op de keuzes. We weten ondertussen dat de energietransitie alleen kan slagen als we het samen doen. Door bewoners deelgenoot te maken van de opgave, kunnen we op korte termijn meer CO2-besparing realiseren en kunnen we de energietransitie op de middellange termijn versnellen. 10
• Diversiteit aan oplossingen; Het proces kan leiden tot nieuwe en uiteenlopende oplossingen die anders wellicht niet zouden zijn overwogen. Zoals het stimuleren van bewonersinitiatieven en energiegemeenschappen die een volwaardige rol in de warmtetransitie krijgen zoals bij Energiecoöperatie KetelhuisWG het geval is. • Gedragen aanbevelingen vanuit bewoners, die een plek krijgen in de warmtetransitie; In Q4 2025 worden de aanbevelingen van het Buurtberaad Warm Huis gepresenteerd in een rapport, opgesteld door deelnemende buurtbewoners. Hierin beschrijven zij hoe zij de warmtetransitie voor zich zien, welke oplossingen zij geschikt achten voor hun buurt en hoe zij tot een plan van aanpak willen komen. • Pilot voor buurtaanpak; Motie 505.23 (19 juli 2023) van Garmy en Nadif inzake buurt burgerberaad warmtestrategie, die het uitgangspunt van dit Buurtberaad Warm Huis is, vraagt ook of het Buurtberaad Warm Huis als pilot kan dienen. Wat bij het Buurtberaad Warm Huis wordt geleerd en opgehaald, kan waardevol zijn voor een veel groter deel van de stad. Dit buurtberaad als pilot levert zodoende ambtelijk inzicht op of het buurtberaad schaalbaar en herhaalbaar is en kan worden ingezet binnen het bredere participatieprogramma voor de verdere uitvoering van de warmtetransitie.
3.5
Buurtkeuze
Tijdens het selectieproces werd duidelijk dat een enkele buurt niet voldoende representatief zou zijn voor de opdracht van een buurtberaad. Daarom hebben we gekozen voor een cluster van buurten in de Stadionbuurt: Marathonbuurt-West, Marathonbuurt-Oost, Bertelmanpleinbuurt en Van Tuyllbuurt. Dit cluster voldoet aan alle randvoorwaarden die wij essentieel achten voor een succesvol buurtberaad: een diverse bevolkingssamenstelling, een gemengde economische achtergrond, grote mogelijkheden voor verduurzaming, afwezigheid van conflicterende programma’s en recente ervaringen met draagvlakvraagstukken rond renovatie. Juist omdat er nu nog geen definitieve keuzes zijn gemaakt, biedt een buurtberaad de mogelijkheid om samen met bewoners invulling te geven aan toekomstige plannen. Het geselecteerde buurtcluster is in overleg met verschillende betrokkenen, waaronder medewerkers directie Wonen, van Stadsdeel Zuid en Stadsdeelbestuurder gekozen. Het buurtcluster kent een diversiteit aan woningtypes en bewoners, wat kansen biedt om warmteoplossingen op maat te onderzoeken. Individuele en collectieve opties zoals warmtepompen, zonne-energie en een mogelijk (lokaal) warmtenet zijn haalbaar. Deze variatie vormt een sterke basis voor een warmtetransitie met aanpakken die aansluiten bij de behoeften van huurders, huiseigenaren, VvE’s en woningcorporaties.
Het buurtcluster heeft een diverse sociaaleconomische samenstelling, zonder al te grote welvaartsverschillen tussen de bewoners van Marathonbuurt-West, -Oost en de Bertelmanpleinbuurt. De Van Tuyllbuurt, met haar iets kapitaalkrachtigere bewoners, brengt hierin balans en biedt kansen voor individuele oplossingen zoals (hybride) warmtepompen, terwijl in de overige buurten meer behoefte kan zijn aan collectieve aanpakken. Veel woningen in het cluster hebben energielabels E, F en G, wat wijst op hoog energieverbruik en lage energieprestaties. Dit maakt verduurzamingsmaatregelen urgent, zeker gezien het aantal bewoners met een lager inkomen voor wie het beheersen van energiekosten cruciaal is. Het buurtberaad biedt een kans om samen met deze bewoners haalbare, betaalbare oplossingen te bedenken en te onderzoeken welke ondersteuning nodig is om de energiekosten voor deze groep te verlichten. Deze combinatie van diversiteit, urgentie en samenwerking maakt het gebied een krachtig voorbeeld voor vergelijkbare delen van de stad elders. In het geselecteerde buurtcluster zijn er momenteel geen energiecoöperaties of programma’s specifiek gericht op de warmtetransitie, waardoor een buurtberaad vrij kan worden gestart zonder risico op belangenverstrengeling.
Wel zijn er kleinschalige initiatieven, zoals isolatieprojecten en energiebesparingsvoorlichting, die bijdragen aan bewustwording en kennisopbouw. Eerdere renovatiepogingen door woningcorporaties Eigen Haard en Ymere stuitten op onvoldoende draagvlak. 11
Stadgenoot heeft in 2025 een renovatie van 300 woningen geplant, waarvan het draagvlak nog onzeker is. De wooncorporaties volgen het proces vanwege hun eigen ambities met interesse en kijken uit naar de resultaten.
3.6
Uitnodigen deelnemers en gewogen loting
Voor het Buurtberaad Warm Huis selecteren we deelnemers via een gewogen loting, nadat elk huishouden in de buurt een uitnodiging heeft ontvangen. Het selectieproces wordt zorgvuldig ingericht om te komen tot een zo goed mogelijke afspiegeling van de samenleving in het buurtcluster, met naleving van de AVGregels, waarvoor O&S verantwoordelijk is. We streven naar circa 75 deelnemers die het volledige Buurtberaad Warm Huis doorlopen. Aangezien uit eerdere ervaringen (burgerberaad Schone Stad) blijkt dat 20-30% deelnemers gedurende het proces zullen afvallen vanwege andere verplichtingen, ziekte, of afgenomen interesse, loten we 100 bewoners uit de geïnteresseerden. Looptijd van dit proces is acht tot tien weken. Wij verzorgen de inhoudelijke begeleiding in twee fasen. Eerst loten we uit de respondenten op de uitnodiging een representatieve groep van 100 bewoners, die we vervolgens vragen hun deelname te bevestigen. Mocht na de gestelde termijn niet iedereen hebben bevestigd, dan vullen we de open plekken aan met andere geïnteresseerden, waarbij we blijven letten op een evenwichtige samenstelling van de groep. De selectiecriteria voor de loting zijn onder andere: inkomen, opleidingsniveau, woontype ([sociale] huur, koop en VvE), genderidentiteit (vrouw/man/non-binair) en leeftijd (vanaf 16 jaar).
Een communicatieplan is gericht op het enthousiasmeren van bewoners voor het buurtberaad en hen uit te nodigen om zich aan te melden. Zo wordt de uitnodigingsbrief ondersteund door een buurtcampagne in samenwerking met bewonersorganisaties. Uit ervaring blijkt dat niet alle groepen evenredig reageren op een uitnodiging voor een buurtberaad of ander participatietraject. Mensen boven de vijftig jaar melden zich doorgaans vaker aan, terwijl jongeren en mensen met een niet-westerse migratieachtergrond vaak moeilijker te bereiken zijn en minder snel deelnemen. Daarom bevat het communicatieplan een gerichte aanpak om deze groepen extra te betrekken en hun deelname te stimuleren. We zijn ons bewust van de waarschijnlijkheid dat inwoners die een hoge mate van vertrouwen hebben in de overheid wellicht over vertegenwoordigd zijn in de reacties op de eerste uitnodiging. Om inwoners te motiveren die zich ‘ongehoord’ voelen, of een laag maatschappelijk vertrouwen hebben, benadrukken we in de communicatie zoveel mogelijk het open speelveld van een buurtberaad.
3.7
Drempels voor deelname wegnemen
Uit ervaringen in andere steden blijkt dat tijdens het proces vaak nog deelnemers afvallen. Om dit te voorkomen is het belangrijk om het buurtberaad zo inclusief mogelijk te organiseren. Dit bereiken we door zoveel mogelijk drempels tot deelname te verlagen. De volgende vergoedingen en hulpmiddelen kunnen helpen om het buurtberaad zo inclusief en toegankelijk mogelijk te maken. De geldende regels voor een toegankelijk Amsterdam zijn op de organisatie van het buurtberaad van toepassing. Vergoeding Deelnemers krijgen een vrijwilligersvergoeding voor hun deelname aan het buurtberaad. De Belastingdienst is akkoord gegaan met een vergoeding van 75 euro per bijeenkomst voor mensen van 21 12
jaar en ouder. Voor jongeren onder de 21 jaar is akkoord gegaan met een vergoeding van 50 euro per bijeenkomst. Taal Een van de belangrijkste pijlers van een buurtberaad is toegankelijkheid. De voertaal van het buurtberaad is Nederlands. Alle communicatiemiddelen worden op B1-niveau geschreven en waar mogelijk ondersteund door visuele elementen, zoals plaatjes en illustraties. Daarnaast moeten de bijeenkomsten ook toegankelijk zijn voor mensen die de Nederlandse taal niet (goed) machtig zijn. In het geval hier behoefte aan is, bieden we een (fluister)tolk aan om te vertalen tijdens de bijeenkomsten. Locatie en catering De kwaliteit, toegankelijkheid en uitstraling van de locatie en catering spelen een belangrijke rol in het creëren van een positieve en constructieve sfeer voor de deelnemers. Daarom is ervoor gekozen om het buurtberaad te organiseren in een centraal gelegen locatie binnen het buurtcluster. De catering wordt lokaal verzorgd, met zoveel mogelijk aandacht voor diverse dieetwensen. Overige hulpmiddelen Deelnemers wordt daarnaast bij aanmelding gevraagd wat ze nodig hebben om deel te nemen. Daarbij wordt in ieder geval de optie van kinderopvang genoemd. Zodra de definitieve groep deelnemers is geloot, wordt uitgevraagd of er behoefte is aan andere hulpmiddelen om deel te kunnen nemen. Denk hierbij aan fysieke en mentale hulpmiddelen.
3.8
Het programma
Het succes van een buurtberaad hangt deels af van een aantrekkelijk programma en de tijd die deelnemers hebben om zich te verdiepen en eigenaarschap te voelen. Het proces bestaat uit 4-6 bijeenkomsten van één dagdeel. De eerste vier data worden samen met de externe procesbegeleider bepaald waarbij er sprake zal zijn van avonden en weekenddagen. We bepalen in eerste instantie samen met de externe procesbegeleider wat een goede opzet van het programma kan zijn. Deelnemers hebben vervolgens veel invloed op de inrichting van het proces dat gaandeweg het buurtberaad kan worden aangepast. We doorlopen met het Buurtberaad Warm Huis drie fases: 1. Informeren en leren: De eerste bijeenkomsten staan in het teken van kennismaken met elkaar, het onderwerp eigen maken en het kiezen van thema’s en experts, waarbij de deelnemers zelf bepalen welke expertise nodig is. De onafhankelijke procesbegeleiding zal het buurtberaad wel een lijst met experts aanbieden om ze op weg te helpen. Het buurtberaad zal gedurende het proces toegang hebben tot ambtelijke en externe kennis en er zal voldoende ruimte worden geboden aan de expertise vanuit bewonersinitiatieven en energiegemeenschappen als daar behoefte aan is. Er kan tevens een excursie worden georganiseerd. 2. Delibereren: Deelnemers voeren deliberatieve gesprekken onder leiding van de onafhankelijke procesbegeleiding. 3.
Adviseren: In deze slotfase van het buurtberaad ligt de focus op het opstellen van de aanbevelingen. Hierna zal het Buurtberaad Warm Huis over de aanbevelingen stemmen. Een schrijversgroep, samengesteld uit deelnemers, zal na afloop aan de slag gaan om de aanbevelingen van het Buurtberaad Warm Huis te verwerken tot een eindrapport. Naast de extra inzet om deelname aan 13
het beraad zo toegankelijk mogelijk te maken, zal er aandacht zijn voor de gelijkwaardigheid van het overleg tijdens de bijeenkomsten. Werkvormen We houden deelnemers geboeid door diversiteit aan te brengen in de werkvormen die we aanbieden. Dit doen we door kennis niet alleen over te dragen in plenaire presentaties, maar door variatie aan te brengen in de methodes voor kennisoverdracht. Bijvoorbeeld door met de deelnemers de buurt in te trekken en door uitvoerende professionals een belangrijke rol te geven in de aanpak. Zo kunnen deelnemers zelf de urgentie van het vraagstuk en de consequenties van verschillende keuzes ervaren. 3.9
Communicatie met deelnemers en met de stad
Communicatie rond het buurtberaad speelt vooraf, tijdens en na het beraad een belangrijke rol. Het doel van communicatie is om: • voorafgaand aan het buurtberaad zo veel mogelijk (diverse) buurtbewoners te interesseren voor deelname aan het buurtberaad; • buurtbewoners die niet deelnemen aan het beraad te betrekken bij het buurtberaad (voor, tijdens, na). Er wordt een aanpak voor de communicatie uitgewerkt met aandacht voor de verschillende fases. Het buurtcluster zal via diverse kanalen op de hoogte worden gehouden van het proces in het buurtberaad, bijvoorbeeld via een website en een nieuwsbrief. Op die manier kunnen de inwoners die zich aanmelden, maar niet worden ingeloot voor het buurtberaad en ook de leden van de klankbordgroepen (raadsleden, experts, bewoners- en belangengroepen) op de hoogte blijven van wat er speelt bij het buurtberaad. Deze groepen kunnen eraan bijdragen dat de aanbevelingen van het buurtberaad na afloop goed landen in de buurt. De evaluatie van Burgerberaad Schone Stad laat zien dat een goede verbinding tussen het mini- en het maxipubliek bijdraagt aan de legitimiteit van de aanbevelingen. Daarom streven we bij dit buurtberaad, in overleg met de externe procesbegeleider en afhankelijk van de wensen van de deelnemers, naar een bredere betrokkenheid van de buurt. Dit geeft buurtbewoners de kans om mee te denken met het buurtberaad.
De verbinding met de buurt zou tot stand kunnen komen door middel van straatgesprekken, een online survey of een extra openbare bijeenkomst. Bij het organiseren van de interactie met de buurt zal steeds naar een balans worden gezocht tussen enerzijds mogelijkheden bieden voor uitwisseling tussen buurtberaad en buitenwereld en anderzijds voorkomen dat deelnemers zich overweldigd voelen door informatie en aanbevelingen van buitenaf.
3.10
De planning
De voorbereiding voor de uitvoering van het buurtberaad is gestart na het akkoord in week zes 2025. Het Plan van Aanpak is het startmoment voor de uitwerking van het uitnodigingsplan en de gewogen loting. Parallel aan de uitnodigingsfase worden het communicatieplan en gedetailleerde plannen van aanpak voor elke bijeenkomst van het buurtberaad opgesteld. De onderstaande tabel geeft een indicatieve planning weer, gebaseerd op vier bijeenkomsten. Op verzoek van de deelnemers aan het buurtberaad kan een vijfde of zesde bijeenkomst worden toegevoegd. In dat geval verschuift de eindpresentatie van de aanbevelingen. De planning blijft uiteraard flexibel en wordt waar nodig aangepast.
14
Het Buurtberaad Warm Huis wordt niet direct beïnvloed door de gemeenteraadsverkiezingen in 2026, omdat het onderdeel is van een langetermijnprogramma dat loopt tot 2030, 2040 en 2050. De warmtetransitie is verankerd in duurzaamheidsbeleid op Europees, nationaal en gemeentelijk niveau, wat betekent dat de hoofdlijnen ervan niet afhankelijk zijn van wisselende politieke meerderheden in de gemeenteraad. Dit zorgt voor continuïteit en een stabiele koers, ongeacht verkiezingsuitslagen. Bij andere burgerberaden, waar de uitkomsten direct beleidskeuzes van de gemeenteraad beïnvloeden, speelt de vraag in hoeverre een nieuwe coalitie de aanbevelingen overneemt een grotere rol. In die gevallen moeten alle fracties de kans krijgen om de aanbevelingen mee te nemen in hun partijprogramma’s voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2026. Bij het Buurtberaad Warm Huis ligt de focus echter op de uitvoering van reeds vastgestelde langetermijndoelen, waardoor de invloed van verkiezingsuitslagen beperkter is. Door de bijeenkomsten af te sluiten vlak na de zomerperiode en in oktober de aanbevelingen te presenteren, met hierbij de ambtelijke reactie op de aanbevelingen, zijn politieke partijen wel in de gelegenheid om deze mee te nemen in hun partijprogramma’s.
3.11
Begroting
Totale kosten (incl. ambtelijke capaciteit) zijn geraamd op € 350.000,-. De kosten zitten voornamelijk in de voorbereiding en de uitvoering. Hiermee bekostigen we de onafhankelijke begeleiding tijdens de bijeenkomsten, de communicatie en het organiseren van de bijeenkomsten. Bij dit laatste punt moet gedacht worden aan gespreksbegeleiding, catering, eventuele inhuur van de kinderopvang, vergoeden van externe sprekers en de vergoeding per deelname (zie 3.8 Vergoeding).
15
3.12
Evaluatie
Elk buurtberaad of burgerberaad levert waardevolle inzichten op voor toekomstige burgerberaden in Amsterdam. Om die reden willen we Buurtberaad Warm Huis ook evalueren. In de evaluatie zal aandacht zijn voor de ervaring van deelnemers, het proces en de opvolging van de aanbevelingen. Daarnaast maakt de gemeente Amsterdam in 2025 nog steeds deel uit van een landelijk onderzoeksnetwerk van de Hogeschool van Amsterdam en de Haagse Hogeschool. Binnen dit onderzoeksnetwerk worden regelmatig ervaringen en wetenschappelijke inzichten gedeeld.
16
Bijlage Bronnen, inclusief link: • Motie 505.23 van leden Itay Garmy en Imane Nadif • Afdoening van de motie • CE Delft: Inventarisatie aanvullend klimaatbeleid Amsterdam 2030 • Raadsbrief nieuwe koers warmte
• Beleidskader Burgerberaden – juni 2023
17