2. bijlage 1 bij RIB: CE_Delft_Beleidsadvies_opslag_en_energyhub_Amsterdam.pdf
Tekst van het document
De kosten van het nietuitbreiden of -elektrificeren kunnen voor het bedrijf hoger zijn dan de benodigde investeringskosten van een batterij. — Gebruik en leeftijd batterij heeft invloed op de veiligheid: Stationaire (bedrijven-) batterijen zijn in principe veilig. Het gebruik van (niet-verplichte) batterijmanagementsystemen vermindert de risico’s van batterijen verder. Bij refurbished batterijen (batterijen waarvan de samenstelling en herkomst onduidelijk is) is het risico op brand groter.
Rolneming gemeente Amsterdam voor individuele bedrijvenbatterijen Individuele bedrijvenbatterijen hebben voor- en nadelen. Enerzijds is het waarschijnlijk dat de inzet van individuele bedrijvenbatterijen leidt tot een verhoogde piekbelasting. Anderzijds hebben bedrijvenbatterijen de potentie om veel waarde voor ondernemers te creëren. De vraag of bedrijvenbatterijen wenselijk zijn is daarom niet zonder meer te beantwoorden en is sterk afhankelijk van de lokale context en het bedrijf dat de batterij wil plaatsen.
25
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
Ons advies aan de gemeente Amsterdam is afhankelijk van de fase waarin het bedrijf zich bevindt: — Een bedrijf is zich aan het oriënteren op een batterij: Adviseer of faciliteer bedrijven om te verkennen of andere maatregelen zoals slimme energiesturing of energiebesparing mogelijk zijn om de investering in een batterij te vermijden. Overweeg een batterij als de alternatieven onvoldoende transportcapaciteit vrijmaken om uit te breiden of te elektrificeren. — Een bedrijf vraagt een vergunning aan voor een batterij: • Garandeer de veiligheid van batterijen: Neem bepalingen op in het omgevingsplan die het mogelijk maken om tijdens het verlenen van een omgevingsvergunning voor bedrijvenbatterijen veiligheidseisen te stellen. Zolang er geen veiligheidsgaranties aan refurbished batterijen gesteld kunnen worden: sluit het gebruik ervan uit. — Voor nieuwe bedrijfslocaties is er voorlopig geen (grootverbruikers)transportcapaciteit beschikbaar. Individuele bedrijvenbatterijen bieden geen oplossing voor dit probleem als er geen transportvermogen beschikbaar is.
3.2.3 Afwegingen systeembatterijen Belangrijkste afwegingen systeembatterijen: dragen bij aan netcongestie, voordelen afhankelijk van net waarop de batterijen aangesloten worden De belangrijkste afwegingen met betrekking tot systeembatterijen uit het afwegingskader zijn: — Systeembatterijen zijn vergunningsplichtig: Gemeenten zijn het bevoegd gezag om (Omgevings-)vergunningen te verlenen voor systeembatterijen. Hierdoor heeft de gemeente veel ruimtelijke sturingsmiddelen tot haar beschikking. — Systeembatterijen kunnen zowel op het (landelijke) hoogspanningsnet als het (regionale) middenspanningsnet aangesloten worden. — Inzet van systeembatterijen verhoogt de piekbelasting op het net: Met een normaal nettarief dragen batterijen bij aan de piekbelasting op het net door te handelen op nationale markten. Binnen de gestelde financiële grenzen in de regelgeving rond congestiemanagement is er te weinig budget om batterijen te compenseren als ze niet mogen acteren tijdens momenten met afnamecongestie (CE Delft, 2023a). Daardoor zullen ze niet congestieneutraal acteren (de piek niet verhogen) maar juist netcongestie verergeren. Er zijn nieuwe tarieven in ontwikkeling (alternatieve transportrechten) om te waarborgen dat batterijen wel congestieneutraal handelen. Batterijen kunnen momenteel niet verplicht worden om contracten met deze tarieven aan te gaan.
— Systeembatterijen kunnen rendabel zijn: Systeembatterijen kunnen rendabel opereren op de verschillende energiemarkten. Dit geldt echter vooral voor de eerste batterijen: er is namelijk een maximum aan het rendabel potentieel op deze markten. We verwachten dat dit rendabel potentieel richting 2030 tussen de 1 tot 2 GW bedraagt (CE Delft, 2023a).
26
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
Rolneming gemeente Amsterdam voor systeembatterijen Onder het huidige beleid treden systeembatterijen niet congestieneutraal op, maar verergeren ze zowel afname- als opwekcongestie op sommige momenten. Indien het beleid gewijzigd wordt, en partijen die een systeembatterijen beheren een vergoeding krijgen voor congestiemanagement, kunnen ze netcongestie oplossen (CE Delft, 2023b). De netimpact van het systeembatterijen is afhankelijk van het net waarop de batterij geplaatst wordt. Dit effect kan de gemeente Amsterdam niet zelf inschatten en heeft daarvoor de netbeheerders nodig. We adviseren de gemeente Amsterdam het volgende: — Betrek de netbeheerder (Liander of TenneT) zo vroeg mogelijk in vergunningaanvragen van systeembatterijen om inzicht in de netimpact te krijgen. De netimpact van systeembatterijen kan de gemeente namelijk niet zelf inschatten en is onder andere afhankelijk van de locatie en op welk net de batterij wordt aangesloten. — Identificeer in samenwerking met de netbeheerders waar systeembatterijen potentieel kunnen bijdragen aan het oplossen van netcongestie: Systeembatterijen kunnen bijdragen aan het oplossen van netcongestie, mits de financiële grens voor netcongestiemanagement verhoogd wordt. Of batterijen hiervoor ingezet kunnen worden, is echter afhankelijk van of ze op de goede plek in het net gevestigd zijn.
Mocht het beleid gewijzigd worden, kan de gemeente Amsterdam met deze kennis ruimte voor systeembatterijen reserveren in het Omgevingsplan. — Indien systeembatterijen extra energie vrijmaken: weeg de waarde van de extra vrijgekomen energie dan in de vergunningsaanvraag mee. • Als de systeembatterij vooral op het nationale netvlak bijdraagt: overweeg of het vrijgeven van de grond afweegt tegen andere mogelijke bestemmingen. • Als de systeembatterij aan het regionale netvlak bijdraagt: maak een afweging tussen de toename aan netcongestie en de waarde van de elektrische capaciteit die de batterij vrijmaakt.
3.3
Afwegingen energyhubs In deze paragraaf beschrijven we de belangrijkste afwegingen die spelen rond groepscontracten/energyhubs, eventueel in combinatie met een collectieve buurt- of bedrijvenbatterij. Groepscontracten worden afgesloten tussen de buurt- of bedrijvencollectief enerzijds en netbeheerders anderzijds. De gemeente is dus meestal geen directe partij bij het sluiten van groepscontracten. Hierdoor heeft de gemeente Amsterdam op dit onderwerp minder invloed dan ze heeft bij batterijsystemen, waar ze het bevoegd gezag voor vergunningverlening is. Energyhubs kunnen zowel met als zonder batterijsystemen bestaan. Indien een energyhub een buurt- of bedrijvenbatterij heeft spelen dezelfde afwegingen die beschreven worden in Paragraaf 3.2.
27
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
3.3.1 Buurt-energyhubs met eventuele collectieve buurtbatterij Belangrijkste afwegingen en voor buurtgroepscontracten zijn: geen netcongestie voor huishoudens en buurtgroepscontracten nog niet standaard De belangrijkste afwegingen met betrekking tot buurtgroepscontracten uit het afwegingskader zijn: — Groepscontracten worden momenteel nog niet standaard door de regionale netbeheerder aangeboden. Een buurt die een groepscontract wil sluiten zal dus actief in gesprek en onderhandeling moeten gaan met de regionale netbeheerder. — Huishoudens en andere kleinverbruikers hebben in Amsterdam nog geen problemen met netcongestie. Eventueel zouden buurt-energyhubs wel extra capaciteit kunnen vrijmaken voor het verduurzamen en/of elektrificeren van de in woonwijk aanwezige utiliteiten zoals de school of het zwembad. — In gebieden met een beperkte netcapaciteit kunnen buurtgroepscontracten eventueel bijdragen aan de ontwikkeling van nieuwe woonprojecten. Voor deze gebiedsontwikkelingen zijn ook grootverbruikersaansluitingen vereist (voor supermarkten, winkels, etc.). Deze kunnen in de toekomst mogelijk binnen één groepscontract aangeslotenen worden met de kleinverbruikers in het gebied.
Indien een buurt-energyhub gecombineerd wordt met een collectieve buurtbatterij spelen veel van dezelfde afwegingen als bij de individuele thuisbatterij die beschreven wordt in Paragraaf 3.2.1, namelijk: — de inzet van buurtbatterijen verhoogt de piekbelasting op het net; — buurtbatterijen zijn in bestaande buurten financieel niet rendabel. Daarentegen kan een collectieve buurtbatterij een rol spelen bij de ontwikkeling van nieuwbouwwijken. Wanneer er te weinig transportcapaciteit voor een nieuwbouwwijk beschikbaar is, kan een buurtbatterij ingezet worden om extra transportcapaciteit beschikbaar te maken. Deze wordt dan niet voor winstoptimalisatie op de energiemarkten ingezet, maar enkel om ruimte op het net te creëren voor de nieuwbouwwijk. Dit levert veel waarde op voor de nieuw aan te sluiten huishoudens.
Rolneming gemeente Amsterdam omtrent buurt-energyhubs in combinatie met buurtbatterijen Huishoudens in Amsterdam ervaren geen netcongestiebeperkingen waardoor groepscontracten geen directe meerwaarde voor huishoudens hebben. Daarnaast is het opzetten van een buurt-energyhub een complex proces dat afstemming tussen een grote groep individuen vergt. Voor buurt-energyhubs die groepscontracten combineren met een buurtbatterij is de businesscase van de batterij niet rendabel. Bovendien verergert de inzet van buurtbatterijen de piekbelasting op het net op sommige momenten (CE Delft & Witteveen+Bos, 2023). Vanwege boven genoemde redenen zien we buurt-energyhubs in bestaande woonwijken niet als voor de hand liggende oplossing om netcongestieproblematiek te bestrijden. Energyhubs kunnen wel van meerwaarde zijn als pilotproject of in nieuwbouwprojecten om de benodigde aansluitcapaciteit te verkleinen.
28
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
We adviseren de gemeente Amsterdam het volgende: — Neem netcongestie niet als criterium mee bij de afweging of (pilots van) energyhubs in bestaande woonwijken gefaciliteerd of gestimuleerd moeten worden. Energyhubs kunnen wel van toegevoegde waarde zijn, maar zijn in Amsterdam niet relevant voor het oplossen van netcongestieproblematiek. — Overweeg buurt-energyhubs als een optie bij nieuwbouwprojecten die met netcongestiebeperkingen te maken hebben. Indien nieuwbouwprojecten netcongestiebeperkingen ervaren, kunnen buurt-energyhubs als alternatief afgewogen worden tegen de andere alternatieven om netcongestieprobleem te verkleinen zoals slimme energiesturing of het voorkomen van elektriciteitsgebruik door middel van een warmtenet of wko’s in plaats van het installeren van (hybride) warmtepompen. Denk voor gebiedsontwikkeling zo ‘netbewust’ mogelijk om op de toekomst voor bereid te zijn. — Stimuleer collectieve buurtbatterijen in bestaande buurten niet: De inzet van buurtbatterijen draagt bij aan het verhogen van de piekbelasting op het net. Stel daarom geen subsidie in voor buurtbatterijen. — Onderzoek de rol van collectieve batterijen in nieuwbouwwijken in netcongestiegebieden: Buurtbatterijen kunnen mogelijk een oplossing zijn om nieuwbouwwijken op locaties waarin er beperkt transportcapaciteit beschikbaar is toch aan te sluiten.
Hierdoor kan inzet van een buurtbatterij veel waarde creëren voor de potentiële toekomstige bewoners.
3.3.2 Bedrijventerreingroepscontract met eventuele collectieve bedrijvenbatterij Belangrijkste afwegingen en randvoorwaarden voor bedrijventerreingroepscontracten De belangrijkste afwegingen met betrekking tot bedrijvengroepscontracten uit het afwegingskader zijn: — Bedrijven in Amsterdam hebben last van netcongestie: Voor grootverbruikers (met een vermogen dat groter is dan 50 kW) in Amsterdam is het niet langer mogelijk om een hoger of nieuw transportvermogen te contracteren. — De extra elektrische capaciteit die vrijkomt door een groepscontract kan veel waarde creëren voor bedrijven: De extra capaciteit kan bijdragen aan het uitbreiden van bedrijfsactiviteiten of het elektrificeren van bedrijfsactiviteiten en/of het -pand. De kosten van het niet-uitbreiden of -elektrificeren kunnen voor het bedrijf hoger zijn dan de benodigde investeringskosten van een batterij. Naast deze afwegingen kwamen er tijdens de interviews een aantal randvoorwaarden naar voren waar aan voldaan moet zijn om succesvol een groepscontract tussen zakelijke partijen te sluiten: — Er moet een combinatie van verbruiksprofielen van bedrijven aanwezig zijn die een groepscontract nuttig maken: zie Figuur 6, alleen wanneer het piekverbruik van bedrijven in tijd verschilt of afgestemd kan worden, kan een groepscontract extra transportvermogen creëren.
— De aanwezige bedrijven moeten de mogelijkheid en welwillendheid hebben om samen te werken: Er moet voldoende onderling vertrouwen zijn tussen de partijen die een groepscontract willen aangaan. De organisatiegraad van bedrijven in Amsterdam varieert aanzienlijk per gebied.
29
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
De potentie van een groepscontract kan vergroot worden door een groepscontract te combineren met extra oplossingen zoals een batterij, decentrale duurzame opwek of flexibel transportvermogen. De kans dat deze potentie succesvol vergroot wordt, is afhankelijk van de volgende additionele randvoorwaarden: — Bedrijven moeten beschikken over investeringsruimte. Een collectieve bedrijvenbatterij of een zonne-energieveld vereisen grootschalige investeringen. — Er moet ruimte aanwezig zijn voor eventuele decentrale opwek, opslag of vraagsturing. Collectieve batterijen of een zonnepanelen hebben ruimte nodig op het bedrijventerrein en/of op de daken van bedrijfspanden.
Rolneming gemeente Amsterdam omtrent bedrijvengroepscontracten De gemeente Amsterdam is dikwijls geen partij bij groepscontracten. Daardoor is de invloed van de gemeente beperkt. De extra elektrische capaciteit die vrijkomt door groepscontracten kunnen bedrijven veel waarde opleveren. Hiervoor is het wel noodzakelijk dat de bedrijven aan een aantal randvoorwaarden voldoen om zelf onderling een succesvol groepscontract te sluiten. Daarom adviseren we de gemeente Amsterdam het volgende: — Informeer individuele bedrijven over andere mogelijkheden om elektrische capaciteit te ontsluiten zoals energiebesparing. — Zet in op het verhogen van de organisatiegraad van bedrijven(terreinen), in plaats van het zelf proberen te initiëren van groepscontracten.
3.4
Overzicht bestaand beleid Net zoals de meeste gemeenten is de gemeente Amsterdam zich aan het voorbereiden om beleid te maken voor netcongestie. De gemeente Amsterdam werkt samen met de drie andere grote gemeenten, de provincie, de netbeheerders, de brandweer en de veiligheidsregio, de toezichthouder en het rijk om dit beleid te vormen aan de hand van ervaringen en inzichten. Ondertussen heeft de gemeente mogelijkheden om te sturen met het beleid dat al voorhanden is. Dat is het ruimtelijke beleid en beleid voor participatie: — Om te sturen op het plaatsen van batterijen kan de gemeente gebruik maken van het bestaande ruimtelijke beleid en de instrumenten die daarbij horen. — Voor verzoeken vanuit buurten en wijken, van bewoners die samen een buurtinitiatief willen starten, heeft de gemeente zicht te houden aan de uitgangspunten van de participatieverordening. Hier staan drie soorten buurtrechten in beschreven: • Uitdaagrecht (right to challenge): Initiatiefnemers hebben het recht om een plan in te dienen om bestaande taken van de gemeente zelf uit te voeren of te coproduceren, wanneer zij denken dat het op deze wijze beter aansluit bij wat er speelt in de buurt of stad.
• Biedingsrecht op maatschappelijk vastgoed of openbare grond (right to bid): Initiatiefnemers hebben het recht om een bod te doen op de huur of koop van een pand of de huur van grond voor de realisatie van een maatschappelijke functie. • Buurtplan recht (right to plan): Initiatiefnemers hebben het recht een plan in te dienen voor de inrichting van de openbare ruimte. We constateren in Paragraaf 3.3.1 dat dergelijke initiatieven eerder vanuit de zogenoemde democratiseringsagenda van de gemeente Amsterdam moeten worden beoordeeld dan op de effectiviteit voor netcapaciteit.
30
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
3.5
Uitwerking rol van de gemeente en beleidsadvies In de vorige paragrafen is per oplossing benoemd wat de rol van de gemeente kan zijn. In deze paragraaf werken we de rol van de gemeente verder uit. Er zijn meerdere manier om naar de rollen van de gemeente te kijken. In dit onderzoek kiezen we voor de rollen die de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) beschrijft als: reguleren, regisseren, faciliteren, stimuleren en loslaten. We voegen de rol van lobby voeren toe. Daarbij is reguleren de zwaarste rol die een gemeente neemt en ‘kunnen loslaten’ het achterliggende doel. Hierna beschrijven we de rollen van de gemeente en het beleidsadvies van de zwaarste rol naar de meest lichte rol.
Reguleren Omdat er steeds meer vraag naar batterijen komt, raden we de gemeente aan om plaatsingsbeleid voor batterijen te maken. Dit beleidsadvies geeft daar de eerste handvatten voor maar er zal ook nog veel inzicht ontwikkeld worden. Houdt het beleid adaptief en zorg dat je als gemeente in de toekomst kunt inspelen op veranderingen. Vanuit een top-downbenadering, raden we de gemeente aan om samen met de netbeheerder proactief knelpunten in het systeem in beeld brengen en te voorzien waar systeembatterijen waardevol zijn. Op die manier is de gemeente voorbereid wanneer een marktpartij met een vergunningsaanvraag voor een systeembatterij komt. Ook de afdelingen die een vergunning in behandeling moeten nemen zoals omgevingsjuristen en vergunningverleners hebben tijd nodig om zich deze nieuwe materie eigen te maken. Dus als er kansen zijn voor systeembatterijen, bereid deze mensen hier dan proactief op voor. De brandweer biedt aan om bij vergunningaanvragen vroeg in het proces betrokken te worden. Op deze momenten kunnen ze nog bijsturen op de veiligheid. De brandweer signaleert dat er alleen veiligheidsrichtlijnen voor batterijen met een capaciteit van meer dan 20 kWh (PGS 37.1 en 37.2). Er wordt gewerkt aan een veiligheidsrichtlijn voor batterijen met een kleinere capaciteit.
Voor thuisbatterijen (maar ook voor andere batterijen) ziet de brandweer dat er betere richtlijnen voor de brandveiligheid kunnen komen. De brandweer stelt landelijk lobbyoverleg voor met de vier grote gemeenten, het ministerie van Justitie en Veiligheid, het Nationaal Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) en de veiligheidsregio’s van de grote gemeenten.
Regisseren Uit interviews met belanghebbenden blijkt dat de gemeente zich al kan voorbereiden op de volgende stap: Hoe neem je als gemeente regie en ga je sturen op de beperkte ruimte op het net door de beperkte netcapaciteit actief toe te wijzen? Kunnen bedrijven ruimte vrijmaken zodat voorzieningen bij nieuwbouw aangesloten kunnen worden? Kunnen woonwijken significant bijdragen zodat nieuwe scholen of winkels aangesloten kunnen worden? Welke instrumenten heeft de gemeente daarvoor en welke rol wil ze daarin nemen? Ook hier moet nog veel voor ontwikkeld worden. De gemeente Amsterdam heeft een goed netwerk met de andere grote steden Den Haag, Rotterdam en Utrecht en werkt intensief samen met de netbeheerders, de provincies, het rijk en de ACM aan deze oplossingen voor de toekomst. In deze studie staan de oplossingen opslag en energyhubs centraal. Voor de regierol is onze aanbeveling om daarbij goed te kijken naar de afwegingen voor energiedragers. Een energyhub omvat ook potentie voor de conversie van energiedragers naar andere energiedragers of
31
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
onderling uitwisselen van meer dan alleen elektriciteit. Energyhubs bij bedrijfsterreinen zijn bijvoorbeeld geschikt voor het uitwisselen van warmte en koude, warmtebuffers te realiseren en met (lokale) opwek in de warmtevoorziening te voorzien.
Faciliteren en stimuleren Naast deze regulerende en regisserende rollen kan de gemeente verschillende doelgroepen ondersteunen vanuit een faciliterende en stimulerende rol. Uit het onderzoek valt op dat vooral veel potentie zit bij het ondersteunen van ondernemers. Zowel bij het uitvoeren van individuele als collectieve oplossingen. De gemeente heeft een goed netwerk van parkmanagers en gebiedsmakelaars dat contact heeft met deze doelgroep. — Voor ondernemers: ondersteun ondernemers en biedt zowel individuele oplossingen als collectieve oplossingen aan. • Uit de praktijk blijkt dat ondernemers nog veel kunnen optimaliseren binnen de huidige aansluiting. Een aantal voorbeelden zijn: het denken in gebruiksprofielen, zorgen dat er minder elektriciteit gebruikt wordt en de elektriciteit vooral gebruiken op momenten dat er geen piek op het net is en opwekte energie direct gebruiken. Zorg dat de ondernemers aan energiemanagement gaan doen. In Amsterdam zijn er gebiedsmanagers en gebiedsmakelaars. Geef ze een uitgebreidere opdracht en instructies mee. Geef korting op advies in plaats van op maatregelen. • Licht collectief: Cable pooling (nog niet beschikbaar), maximaal 4 bedrijven op 1 aansluiting, vanaf 2 MVA. • Individueel of collectief: ondernemers kunnen kiezen voor een Capaciteits Beperkend Contract (CBC) of een Groepscontract (Groeps Transport Overeenkomst of Groeps-TO).
De gemeente kan signaleren bij welke bedrijfsterreinen er gehandeld moet worden en de ondernemers activeren. De ondernemers kiezen zelf welk contract ze willen sluiten met de netbeheerders. Als ze een Groepscontract kiezen dan is er een proces nodig om tot samenwerking te komen. De gemeente kan in dit proces faciliteren. — Gebiedsontwikkelaars/nieuwbouw: Laat de netbeheerder duidelijkheid geven over het beschikbare vermogen voor de ontwikkeling. De kleingebruikers krijgen een aansluiting en wat resteert kan naar de voorzieningen zoals winkels, kantoren, parkeergarages, laadinfra, wko’s. Complicerende factor: de eindgebruikers van de voorzieningen sluiten een CBC of Groeps-TO met de netbeheerder en niet de ontwikkelaar. De eindgebruikers zijn nog niet altijd in beeld tijdens het ontwikkelproces. — Voor bewoners: informeer bewoners en ondersteun buurtinitiatieven vanuit de democratiseringsagenda. • Individueel: Raad woningeigenaren die mogelijkheden verkennen om te verduurzamen af om te investeren in een thuisbatterij onder het huidige beleid waarmee met de batterij op de energiemarkt wordt gehandeld door het verspreiden van informatie. Stel geen subsidie in voor thuisbatterijen. • Individueel: Informeer woningeigenaren die toch voor een thuisbatterij kiezen over de veiligheid: informeren over aanmeldplicht, draag informatie (brochure) van brandweer actief uit.
Draag bij aan verbeteren nationale regelgeving ten aanzien van brandveiligheid. • Collectief: Meewerken aan pilots om te onderzoeken wat het effect is van buurtsamenwerkingen die specifiek gericht zijn op het verminderen van de (gezamenlijke) netbelasting.
32
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
Lobby voeren Onder het huidige beleid worden batterijen ingezet om te handelen op de energiemarkt. Dit draagt bij aan piekbelasting van het net en verergert netcongestie op sommige momenten, waardoor eerder congestie ontstaat of mogelijk additionele verzwaring nodig is. We raden de gemeente af om batterijen te stimuleren met subsidies. We raden de gemeente aan om lobby te voeren voor beperkingen om met batterijen op de energiemarkt te handelen en een nieuwe manier van handel (met een netneutraal of netpositief resultaat) mogelijk te maken.
33
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
4 Conclusie en aanbevelingen 4.1
Conclusies batterijen Onder het huidige nationale beleid resulteert de inzet van alle typen batterijen tot het verergeren van netcongestie op bepaalde momenten Thuis-, buurt- en systeembatterijen verergeren onder het huidige beleid de netcongestieproblematiek. Op sommige momenten zullen ze de piekbelasting verlagen, maar de inzet op energiemarkten resulteert er in dat ze ook op momenten leiden tot een toename in piekbelasting. Dit ontstaat door inzet op balansmarkten of inkoop van stroom op momenten dat de prijzen zeer laag zijn, bijvoorbeeld door veel windenergie.
De meerwaarde van batterijen verschilt per functie: een potentiële oplossing voor bedrijven(terreinen), maar niet voor huishoudens of bestaande buurten Voor het beantwoorden van de vraag of een batterijsysteem wenselijk is, moet een afweging gemaakt worden tussen de extra netbelasting die de inzet van de batterij veroorzaakt en de waarde die batterij voor de batterijexploitant oplevert. De meerwaarde van thuisbatterijen en buurtbatterijen is beperkt: ze zijn op dit moment niet rendabel, dragen bij aan netcongestie. Daarnaast brengen thuisbatterijen veiligheidsrisico’s met zich mee door een gebrek aan regelgeving. Bij individuele bedrijvenbatterijen en buurtbatterijen in nieuwbouwwijken ligt dit beeld genuanceerder en is de meerwaarde van een batterij sterk afhankelijk van de lokale context. Enerzijds is het waarschijnlijk dat de inzet van individuele bedrijvenbatterijen en buurtbatterijen door inzet op energiehandel leidt tot een verhoogde piekbelasting. Anderzijds hebben bedrijvenbatterijen de potentie om veel waarde voor ondernemers te creëren en kunnen grootgebruikers zoals scholen, kantoren en winkels bij gebiedsontwikkeling mogelijk toch aangesloten worden op het elektriciteitsnet.
4.2
Conclusies energyhubs Bedrijventerrein energyhub: Effectief en inzet vanuit de gemeente is nodig Bedrijven kunnen aanzienlijke waarde halen uit de extra elektrische capaciteit die vrijkomt door groepscontracten. Het proces om tot een groepscontract te komen is complex en de gemeente is nodig om het proces te faciliteren. De gemeente Amsterdam is geen directe partij bij het afsluiten van groepscontracten, het contract wordt gesloten tussen de ondernemers en de netbeheerder. De gemeente heeft daarmee een indirecte invloed, tenzij ze zelf assets heeft die onderdeel zijn van het groepscontract.
34
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
Om een succesvol groepscontract te sluiten, moeten bedrijven wel aan bepaalde randvoorwaarden voldoen, zoals de mogelijkheid om verschillende verbruiksprofielen te combineren, de bedrijven moeten bereid zijn tot samenwerking en de bedrijven moeten bereid zijn te investeren. Als gemeente kun je veel doen voor het verbeteren van de randvoorwaarden voor groepscontracten door de organisatiegraad van bedrijfsterreinen te verhogen.
Buurtenergyhubs: Geschikte oplossing voor nieuwbouw en gebiedsontwikkeling maar minder voor bestaande bouw Energyhubs kunnen van meerwaarde zijn als pilotproject of in nieuwbouwprojecten om de benodigde aansluitcapaciteit te verkleinen. Het realiseren van nieuwbouwwoningen, centrale verwarming van woningen en voorzieningen (school, supermarkt, winkels en bedrijven) vereist veel netcapaciteit. In een congestiegebied is er nog wel ruimte gereserveerd voor nieuwbouwwoningen, maar kunnen grootverbruikers geen transportvermogen ontvangen. Deze oplossing maakt het mogelijk om de gereserveerde netcapaciteit voor het nieuwbouwproject te delen tussen de woningen én grootverbruikers binnen het gebied. In Amsterdam ervaren huishoudens geen beperkingen in het elektriciteitsnet, waardoor groepscontracten voor hen geen directe voordelen opleveren. Het opzetten van een buurtenergyhub is een complex proces dat afstemming vereist tussen een grote groep individuen. Voor buurt-energyhubs die groepscontracten combineren met een buurtbatterij is de business case van de batterij niet rendabel. Bovendien draagt het gebruik van buurtbatterijen bij aan de piekbelasting op het net.
Onder huidig beleid resulteert de inzet van alle typen batterijen tot het verergeren van netcongestie op bepaalde momenten Thuis- en buurtbatterijen dragen momenteel bij aan additionele netcongestie door inzet op energiemarkten (CE Delft & Witteveen+Bos, 2023). Ze zullen op veel momenten netcongestie verlichten, maar ook regelmatig piekbelasting hoger maken waardoor ze netto bijdragen aan netcongestie. Dit is onwenselijk, omdat het de piekbelasting op het elektriciteitsnet in bepaalde gebieden verergert én omdat met batterijen vrij eenvoudig voorkomen kan worden dat ze netcongestie erger maken. De toename in piekbelasting wordt veroorzaakt door handel op de energiemarkten, gericht op leveringszekerheid. Uit onderzoek blijkt dat er een reële kans is op een aanzienlijke stijging van de netbelasting door thuis- en buurtbatterijen, terwijl het effect op het verminderen van piekbelasting beperkt is. Bij de aanbevelingen raden we de gemeente aan om lobby te voeren voor nieuw beleid dat ervoor zorgt dat batterijen netneutraal of netpositief acteren.
4.3
Conclusie rolneming gemeente De gemeente kan vanuit verschillende rollen bijdragen Netcongestie is voor veel partijen een nieuw fenomeen en de meeste mensen weten nog niet wat ze ermee aan moeten. De gemeente heeft een belangrijke taak om hierbij te ondersteunen. De gemeente kan daar verschillende rollen voor vervullen zoals reguleren, regisseren, faciliteren, stimuleren en loslaten. Ook in de rol van lobbyist heeft de gemeente belangrijke invloed. Reguleren is de zwaarste rol die een gemeente neemt en ‘kunnen
35
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
loslaten’ het achterliggende doel. Loslaten kan pas wanneer de andere rollen goed zijn ingenomen. Hieronder staat bij de aanbevelingen per rol beschreven wat de gemeente kan doen.
4.4
Aanbevelingen rolneming voor grootstedelijke gemeenten Hierna staan de aanbevelingen per rol van de gemeente. De rollen die voor dit onderzoek zijn gekozen: regisseren, reguleren, stimuleren, faciliteren en lobby voeren.
Regulerende rol — Omdat er steeds meer vraag naar batterijen komt, raden we de gemeente aan om plaatsingsbeleid voor batterijen te maken. — Breng samen met de netbeheerder proactief knelpunten in het systeem in beeld en voorzien waar systeembatterijen waardevol zijn. — Voor thuisbatterijen (maar ook voor andere batterijen) ziet de brandweer dat er betere richtlijnen voor de brandveiligheid moeten komen. Informeer bewoners over veilig gebruik van thuisbatterijen en voer lobby voor betere landelijke richtlijnen. — Bereidt afdelingen voor die een vergunning in behandeling moeten nemen zoals omgevingsjuristen en vergunningverleners. De brandweer biedt aan om bij complexe vergunningsaanvragen vroeg in het proces betrokken te worden. Op deze momenten kunnen ze nog bijsturen op de veiligheid.
Regisserende rol — Bereid je als gemeente voor op het nemen van regie om te gaan sturen op de beperkte ruimte op het net door de beperkte netcapaciteit actief toe te wijzen. Kunnen bedrijven ruimte vrijmaken zodat voorzieningen bij nieuwbouw aangesloten kunnen worden? Kunnen woonwijken significant bijdragen zodat nieuwe scholen of winkels aangesloten kunnen worden? Welke instrumenten heeft de gemeente daarvoor en welke rol wil ze daarin nemen? — Houdt als gemeente ook oog voor oplossingen met andere energiedragers. Een energyhub omvat ook potentie voor de conversie naar andere energiedragers of onderling uitwisselen van meer dan alleen elektriciteit. Energyhubs bij bedrijfsterreinen zijn bijvoorbeeld geschikt voor het uitwisselen van warmte en koude, warmtebuffers te realiseren en met (lokale) opwek in de warmtevoorziening te voorzien.
Stimulerende en faciliterende rol Naast het opstellen van beleid en het voeren van regie kan de gemeente verschillende doelgroepen ondersteunen vanuit een faciliterende en stimulerende rol. Uit het onderzoek valt op dat vooral veel potentie zit bij het ondersteunen van ondernemers, zowel bij het uitvoeren van individuele als collectieve oplossingen. — Voor ondernemers: ondersteun ondernemers en biedt zowel individuele oplossingen als collectieve oplossingen aan. — Voor gebiedsontwikkelaars/nieuwbouw: laat de netbeheerder duidelijkheid geven over het beschikbare vermogen voor de ontwikkeling. De kleingebruikers krijgen een aansluiting en wat resteert kan naar de voorzieningen zoals winkels, kantoren, parkeergarages, laadinfra, wko’s. Stimuleer gebiedsontwikkelaars om gebieden zo ‘netbewust’ mogelijk te ontwikkelen.
36
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
— Voor bewoners: informeer bewoners en ondersteun buurtinitiatieven vanuit het participatiebeleid of de democratiseringsagenda.
Lobby — De brandweer stelt landelijk lobbyoverleg voor met de vier grote gemeenten, het ministerie van Justitie en Veiligheid, het Nationaal Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) en de veiligheidsregio’s van de grote gemeenten voor betere richtlijnen van batterijen. — Onder het huidige beleid worden batterijen ingezet om te handelen op de energiemarkt. Dit draagt bij aan piekbelasting op bepaalde momenten op het net en verergert netcongestie. We raden de gemeente af om batterijen te stimuleren met subsidies. We raden de gemeente aan om lobby te voeren voor beperkingen om met batterijen op de energiemarkt te handelen en een nieuwe manier van handel (met een netneutraal of netpositief resultaat) mogelijk te maken.
4.5
Overige aanbevelingen Bereid plaatsingsbeleid voor batterijen voor maar houd het adaptief Omdat er steeds meer vraag naar batterijen komt, raden we de gemeente aan om plaatsingsbeleid voor batterijen te maken. Dit beleidsadvies geeft daar de eerste handvatten voor maar er zal ook nog veel inzicht ontwikkeld worden. Houd het beleid adaptief en zorg dat je als gemeente in de toekomst kunt inspelen op veranderingen.
Benut bestaand beleid tot er plaatsingsbeleid voor batterijen is Hierboven bevelen we de gemeente aan om plaatsingsbeleid voor batterijen te gaan maken. Tot dit beleid er is, heeft de gemeente het bestaande beleid tot haar beschikking. Om te sturen op het plaatsen van batterijen kan de gemeente gebruik maken van het bestaande ruimtelijke beleid en de instrumenten die daarbij horen. Voor verzoeken vanuit buurten en wijken, van bewoners die samen een buurtinitiatief willen starten, heeft de gemeente zich te houden aan de uitgangspunten van de participatieverordening.
Signaleer kansen voor zakelijke energyhubs proactief We raden de gemeente aan om proactief te zijn in het signaleren van kansen voor collectieve oplossingen voor bedrijven en bedrijfsterreinen. Er is veel mogelijk op terreinen waar ondernemers goed kunnen samenwerken, gebruiksprofielen elkaar aanvullen, er ruimte is voor het plaatsen van voorzieningen voor opslag en er middelen zijn om te investeren. Op deze terreinen zijn energyhubs mogelijk waarbij ondernemers samen of individueel een transport overeenkomst met de netbeheerder sluiten, hun gebruik aanpassen en gaan samenwerken aan oplossingen.
37
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
Financier advies aan de ondernemers in plaats van maatregelen Uit de praktijk blijkt dat ondernemers nog veel kunnen optimaliseren binnen de huidige aansluiting. Een aantal voorbeelden zijn: het denken in gebruiksprofielen, zorgen dat er minder elektriciteit gebruikt wordt en de elektriciteit vooral gebruiken op momenten dat er geen piek op het net is en opwekte energie direct gebruiken. Zorg dat de ondernemers aan energiemanagement gaan doen. In Amsterdam zijn er gebiedsmanagers en gebiedsmakelaars. Geef ze een uitgebreidere opdracht en instructies mee. Geef korting op advies in plaats van op maatregelen. Het financieren van advies brengt bedrijven echt verder. Het is wel belangrijker welke partij dit advies uitbrengt. Het moet een partij zijn die de taal spreekt van de ondernemers en praktijk ervaring heeft.
Ondersteun buurt-energyhubs vooral vanuit de democratiseringsagenda We raden de gemeente aan om initiatieven voor buurtbatterijen en buurt-energyhubs vooral te ondersteunen vanuit de democratiseringsagenda en voor bewustwording en kennisontwikkeling over het besparen van elektriciteit. Uit ons onderzoek blijkt dat deze initiatieven nu nog geen grote bijdrage leveren aan het oplossen van netcongestie.
Blijf leren van praktijkervaringen Netcongestie en de manier waarop we er mee omgaan is nieuw en nog in ontwikkeling. Er zal nog veel geleerd worden. Blijf leren van praktijkvoorbeelden. Omdat er nog niet heel veel voorbeelden zijn, is samenwerking met de andere drie grote steden van grote waarde. Het handelingskader is zo opgezet dat nieuwe casussen kunnen worden toegevoegd om de afwegingen steeds beter te maken. Het handelingskader is in die zin een levend document. Andere gemeenten kunnen veel van de Amsterdamse ervaringen leren en overnemen.
Netcongestie staat niet stil, suggesties voor het vervolg Uit interviews met belanghebbenden blijkt dat de gemeente zich al kan voorbereiden op de volgende stap: Hoe neem je als gemeente regie en ga je sturen op de beperkte ruimte op het net door deze ruimte actief toe te wijzen? Kunnen bedrijven ruimte vrijmaken zodat voorzieningen bij nieuwbouw aangesloten kunnen worden? Kunnen woonwijken significant bijdragen zodat nieuwe scholen of winkels aangesloten kunnen worden? Welke instrumenten heeft de gemeente daarvoor en welke rol wil ze daarin nemen? Ook hier moet nog veel voor ontwikkeld worden. De gemeente Amsterdam heeft een goed netwerk met de andere grote steden Den Haag, Rotterdam en Utrecht om intensief samen te werken met de netbeheerders, de provincies, het rijk en de ACM aan deze oplossingen voor de toekomst.
38
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
Referenties AT Osborne. (2023). Ruimtelijk sturen op netinpassing. https://www.rvo.nl/sites/default/files/2023-06/Ruimtelijk-sturen-op-netinpassingjuridische-instrumenten.pdf CE Delft. (2022). Het net slimmer benut! https://ce.nl/publicaties/het-net-slimmer-benut/ CE Delft. (2023a). Beleid voor grootschalige batterijen en afnamenetcongestie. https://ce.nl/publicaties/beleid-voor-grootschalige-batterijsystemen-ennetcongestie/ CE Delft. (2023b). Beleid voor grootschalige batterijen en opweknetcongestie. https://ce.nl/publicaties/beleid-voor-grootschalige-batterijen-enopweknetcongestie/ CE Delft. (2023c). Thuisbatterijen in de energietransitie. CE Delft, & Witteveen+Bos. (2023). Thuis- en buurtbatterijen. https://ce.nl/publicaties/thuis-en-buurtbatterijen/ Liander. (2024a). Flexibel gebruik elektriciteitsnet Gelderland en Flevopolder minimaal mogelijk. https://www.liander.nl/over-ons/nieuws/2024/flexibel-gebruikelektriciteitsnet-gelderland-en-flevopolder-minimaal-mogelijk Liander. (2024b). Groepscontract Capaciteitsbeperking op afroep. https://www.liander.nl/grootzakelijk/energietransitie/innovaties-enoplossingen/groepscontract-cbc-a Liander. (2024c). Transportcapaciteit Amsterdam. https://www.liander.nl/grootzakelijk/capaciteit-op-het-net/capaciteit-perregio/amsterdam Netbeheer Nederland. (2024). Capaciteitskaart elektriciteitsnet. Netbeheer Nederland.
https://capaciteitskaart.netbeheernederland.nl/ TenneT. (2023). Elektriciteitsnet Noord-Holland bereikt nu overal maximale capaciteit voor afname. TenneT. https://tennet-drupal.s3.eu-central1.amazonaws.com/default/2023-10/Persbericht%20Noord-Holland.pdf
39
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024
A Overzicht bijlagen Bijlage 1: Overzichtstabellen
40
230487 - Beleidsadvies opslag en energyhub Amsterdam – Augustus 2024