2. AmsterDOEN-gids
Tekst van het document
Weesp duurzaam
•
•
Alle regels rondom aanbesteden zijn te vinden bij het Expertisecentrum Aanbesteden. Ook legt het Expertisecentrum de regels rondom de percelenregeling uit. Daarmee kan een relatief klein deel van een opdracht rechtstreeks gegund worden aan een lokale maatschappelijke partij.
Zonnestroomprojecten, buurtenergieprojecten, collectieve inkoopacties van isolatie, zonnepanelen, warmtepompen, groene daken ... het onafhankelijke duurzaamheidsplatform Weesp Duurzaam en de coöperatieve vereniging Weesp Eco Energie hebben met de percelenregeling een rechtstreekse gunning gekregen. Met die regeling mag de gemeente tot 20 procent van de aanbestedingswaarde rechtstreeks gunnen aan een lokale maatschappelijke partij, tot een maximum van € 80.000. ‘We zijn natuurlijk erg blij met die gunning. Maar voor ons als vrijwilligers is zo’n regeling behoorlijk complex, we hebben een hoop moeten leren over alle procedures en eisen’, aldus een van de initiatiefnemers van Weesp Duurzaam.
De AmsterDOEN-gids voor publiek-collectieve samenwerking
Aanbesteden
In het verdere proces is het volgende nog mogelijk: • De gemeente kan burgerinitiatieven interviewen bij een markconsultatie voorafgaand aan een aanbesteding. • De gemeente kan samen met het burgerinitiatief een aanbesteding voorbereiden. • Het burgerinitiatief zou een marktpartij kunnen worden (zie ook quasi-inbesteding). De gemeente en het initiatief kunnen dan niet meer de aanbesteding samen voorbereiden – dat zou andere deelnemers geen eerlijke kans geven.
29
Inbesteden en quasiinbesteden
Deelnemen in een coöperatie
Wat is het & hoe werkt het?
Wat is het & hoe werkt het?
Inbesteden betekent dat de gemeente zelf activiteiten doet of (laat) uitvoeren door eigen ambtenaren. Zoals de gemeentereiniging, een afdeling van de gemeente met eigen personeel en materieel. Quasi-inbesteden betekent dat een partij de activiteit overneemt: meestal in samenwerking met de gemeente opgericht, waar de gemeente ‘toezicht op heeft als ware het een eigen dienst’, bijvoorbeeld door in het bestuur te zitten.
De gemeente gaat deelnemingen aan om een specifiek publiek belang te behartigen. Bij deelnemingen is de gemeente dan aandeelhouder van aparte rechtspersonen (nv’s of bv’s), zoals GVB, Schiphol en Beurs van Berlage. Dat zou ook bij een coöperatie met een publiek belang kunnen – dan niet als aandeelhouder, maar in het bestuur. Wát een publiek belang is en of het nodig is om dit te behartigen via een deelneming, is een politieke afweging.
De belangrijkste voorwaarden • •
•
De decentrale overheid oefent toezicht uit op de rechtspersoon zoals op haar eigen diensten. Meer dan 80 procent van de activiteiten van de rechtspersoon wordt verricht ten behoeve van de gemeente. Er is geen directe participatie van privékapitaal in de gecontroleerde rechtspersoon. Wel zijn er een paar uitzonderingen. Wanneer: - dit geen controlerende of blokkerende macht oplevert; - dit vereist is krachtens nationale regels en in overeenstemming is met de verdragen; - dit geen beslissende invloed uitoefent.
• • • • •
Vind hier alles over inbesteden en quasi-inbesteden Let op de Wet Markt en Overheid, én op mogelijke marktverstoring Belangrijkste jurisprudentie over quasi-inbesteden Beleid deelnemingen van de gemeente Amsterdam Overzicht van deelnemingen waar de gemeente Amsterdam 100% aandeelhouder is of aandeelhouder samen met één of meerdere andere aandeelhouders.
Pantar Sociaal ontwikkelingsbedrijf Pantar is quasiinbesteed. Dat wil zeggen dat het geen onderdeel van de gemeente is maar wel een ‘verbonden partij’. Pantar is een stichting met een bestuur, en de gemeente houdt er toezicht op alsof het een eigen afdeling of dienst is.
De AmsterDOEN-gids voor publiek-collectieve samenwerking
Opdrachtverlening
Opdracht & Inkoop
30
6. Tips & verder lezen Publiek-collectief heet ook wel publiek-civiel. En dit jaar verscheen het Handboek Publiek-Civiele Samenwerking van onder meer Waag Futurelab: een boek vol inspiratie, voorbeelden, ondersteuning en ontwerpmethodes om publiek-civiele samenwerkingen te versterken. Het biedt ondersteuning aan maatschappelijke initiatieven, ambtenaren en beleidsmakers, en aan financiers en lokale ondernemers die actief zijn in domeinen waar burgers, bedrijven en overheden elkaar tegenkomen. Een analyse van lokale beleidsinterventies in drie Europese steden is te lezen in het artikel publiek-collectief samenwerken aan collectieve stedelijke voorzieningen.
Heel de stad, heel de aarde – Whole Commons Catalogue. Een catalogus van Amsterdamse commons bomvol ideeën voor deze tijd. Weten wat burgercollectieven weten? CollectieveKracht is hét onafhankelijke en gratis kennisplatform voor van en voor burgercollectieven uit alle sectoren. Een podcast #BurgerCentraal met een batterij tips van ambtenaren door de Overheid van Nu. Onderzoek naar commons in Amsterdam en Berlijn – en hoe commons steden kunnen veranderen – staat in Urban Commons Shared Spaces.
De AmsterDOEN-gids voor publiek-collectieve samenwerking
The Commons, Short and Sweet door de commons-denker David Bollier. En misschien nog makkelijker: What are Commons in een clip.
31
7. Financiering voor en door AmsterDOENers
Ook zij hebben financiering nodig, voor korte termijn en eenmalige investeringen, en voor lange termijn en lopende activiteiten. De traditionele financiële instrumenten zijn minder geschikt voor burgerinitiatieven. Daarin zou bijvoorbeeld een lokaal verbonden energie-, zorg- of wooncoöperatie ‘verhandelbaar’ kunnen zijn voor de hoogste bieder. Bovendien leveren AmsterDOENers veel ecologische en maatschappelijke waarde op – in de traditionele instrumenten en de beoordeling van de financier is daar vaak (nog) geen ruimte voor. Er zijn verschillende financieringsbronnen die beter passen. In het overzicht (pagina 33) staan mogelijke financieringsbronnen gerangschikt naar type (wel/niet commercieel), de financiële situatie van het initiatief en de fase van ontwikkeling. In het algemeen hebben DOENers, net als mkb’ers, meerdere financieringsbronnen (nodig), van subsidie tot inkoop bijvoorbeeld.
Begin with the end in mind Vrijwel alle burgerinitiatieven hebben rust en ruimte nodig om toekomstplannen te maken en uit te voeren. Vaak vraagt de gemeente plannen voor doorontwikkeling van het initiatief. Ondertussen zijn initiatiefnemers vaak veel tijd kwijt om verschillende subsidies en an-
dere instrumenten te vinden – en om aan de specifieke eisen per instrument te voldoen. Bovendien zijn veel instrumenten kortlopend en zijn initiatiefnemers meteen weer bezig met de volgende aanvraag. Tijd voor doorontwikkeling en de uitwerking van toekomstplannen vraagt dus aandacht van ambtenaren in publiek-collectieve samenwerkingen. En vooral om terug te redeneren vanuit de toekomst. Is een meerjarige subsidie bijvoorbeeld mogelijk? Zijn er andere instrumenten die langer meegaan? Met andere woorden: voor de financiering van publiek-collectieve samenwerkingen is begin with the end in mind essentieel. In een speciaal incubatorprogramma kunnen burgercollectieven en ambtenaren samen onderzoeken wat er nodig is om een publiek-collectieve samenwerking van de grond te krijgen en welke obstakels weggenomen kunnen worden.
De AmsterDOEN-gids voor publiek-collectieve samenwerking
AmsterDOENers, vooral commons, zijn open, lokaal en democratisch georganiseerd en niet gericht op winst.
32
33
De AmsterDOEN-gids voor publiek-collectieve samenwerking
kunstwerk van Thomas Lommée
8. AmsterDOEN
AmsterDOENers zijn deel van een zogeheten ‘ecosysteem’: een levendige verzameling van initiatieven, netwerken, gemeentelijke afdelingen, kennisinstellingen, financiers, fondsen, trainingen enzovoorts. Gebleken is dat partijen elkaar nog niet genoeg weten te vinden, of menskracht of tijd missen om uit te wisselen. Komende jaren willen we dat ecosysteem versterken voor betere samenwerkingen, meer impact, sociale innovatie en een gelijk speelveld voor initiatieven. Dat organiseren we vanuit drie actielijnen, en deze gids hoort bij Actielijn 1. 1. 2. 3.
helpende juridische en financiële instrumenten ontsluiten, (mee-)ontwikkelen en inzetten, het ecosysteem van en voor AmsterDOENers versterken, het narratief versterken.
Alles over AmsterDOEN
Stedelijk innovatieteam – Actieprogramma AmsterDOEN Oktober 2024
Al die burgerinitiatieven zijn geen bedrijven en ook geen overheid en worden, als democratische zelforganisaties, in de wetenschap ook wel ‘commons’ genoemd. Commons zijn een manier van organiseren: een collectief dat samen eigenaar is van én zorgt draagt voor een ‘publieke zaak’ of ‘gemeengoed’ vanuit gedeelde democratische idealen en waarden. Commons hebben een sterke sociale en lokale binding. Voor de lees- en herkenbaarheid gebruiken we voor het woord commons en commoners zoveel mogelijk AmsterDOEN en AmsterDOENers.
De AmsterDOEN-gids voor publiek-collectieve samenwerking
AmsterDOEN is het Amsterdamse antwoord op een actuele, internationale en maatschappelijke beweging van burgerinitiatieven en collectieve actie. Onderlinge solidariteitsfondsen, lokale spaarkringen, stadsdorpen, energiecoöperaties, wooncoöperaties voor zelfbouwers, pluk- en moestuinen, stadslandbouw, voedselcoöperaties. in onderwijs, buurtzorg, mobiliteit … in de stad vinden we deze beweging overal om ons heen. Dus ook in bijna alle beleidsdomeinen van de gemeente.
34