- 19 Deelnemingen (18) Bijlage 1. Jaarverslag Deelnemingen 2019
Tekst van het document
Jaarverslag Deelnemingen
2019
Voorwoord Door de huidige coronacrisis is het een bijzondere gewaarwording om een voorwoord te schrijven voor het Jaarverslag Deelnemingen over 2019. De crisis treft momenteel niet alleen alle Amsterdammers zwaar, maar ook veel gemeentelijke deelnemingen. De deelnemingen staan er nu anders voor dan in 2019. Veel deelnemingen zijn hard geraakt door de coronacrisis. Tegelijkertijd zijn deelnemingen belangrijk voor de stad. Zo zorgen bijvoorbeeld het Havenbedrijf en Alliander ervoor dat de stad voorzien is van respectievelijk grondstoffen en elektriciteit, blijft Amsterdam bereikbaar dankzij GVB en draagt BNG bij aan de financiering van de gemeente. Allereerst wil ik de medewerkers, bestuurders en commissarissen van de gemeentelijke deelnemingen hartelijk danken voor hun harde werk en grote inzet in deze crisistijd en voor de aanzienlijke rol die ze spelen om de stad draaiende te houden. Blikken wij terug op 2019, dan zien wij dat er veel ontwikkelingen zijn geweest bij de 22 deelnemingen die de gemeente rijk is. Zo heeft GVB een recordaantal reizigers vervoerd met een gemiddelde van 938 duizend per werkdag,verbeterde de rituitval en punctualiteit en heeft het Havenbedrijf in 2019 een recordoverslag van 87 miljoen ton behaald. In het havengebied heeft de Hemwegcentrale als eerste
van de vijf Nederlandse kolencentrales haar deuren gesloten. 2019 is ook het jaar geweest waarin vier van de zes verbrandingslijnen van AEB zijn stilgelegd, met een grote impact voor de stad en regio als gevolg. Een groot aantal mensen bij AEB en de gemeente heeft maandenlang enorm hard gewerkt om het bedrijf zowel financieel als operationeel in de lucht te houden, waardoor in het najaar van 2019 alle verbrandingslijnen weer in werking zijn gesteld. In dit Jaarverslag Deelnemingen kunt u uitgebreid teruglezen over deze ontwikkelingen bij AEB en de ontwikkelingen en prestaties van de andere gemeentelijke deelnemingen. Met vriendelijke groet, namens het college, Victor Everhardt Wethouder Deelnemingen
2
Overzicht deelnemingen AEB
GVB 100%
Aandeel Winst
SADC Winst
AEB Amsterdam is een duurzaam energie- en grondstoffenbedrijf.
25%
Aandeel
� -82,2 miljoen
� 5,4 miljoen
Beurs van Berlage 100%
Aandeel Winst
� 2,5 miljoen
Aandeel Winst
GVB verzorgt het openbaar vervoer in Amsterdam.
N.V. Zeedijk
25% � 0,3 miljoen
Beurs van Berlage is de eigenaar en exploitant van het rijksmonument de Beurs aan het Damrak.
SADC koopt, ontwikkelt en exploiteert bedrijfsterreinen in de omgeving van Schiphol.
BAVO 78%
Aandeel
� 1 miljoen
Winst
N.V. Zeedijk verbetert de leefbaarheid en de bonafide economische activiteiten op en nabij de Zeedijk.
GEM Lutkemeer
Winst
20%
Aandeel
-
Winst GEM Lutkemeer ontwikkelt gronden op de Lutkemeerpolder tot een bedrijventerrein.
RAI
VGA is het verzekerings bedrijf voor de gemeente Amsterdam.
25%
20% � 362 miljoen
Schiphol is een luchthavenonderneming met Amsterdam Airport Schiphol als belangrijkste luchthaven.
� 5 miljoen
Stadsgoed Aandeel Winst
Stadsherstel Aandeel Winst
Schiphol Winst
Winst
100%
� 3,6 miljoen
RAI Holding exploiteert het RAI congres- en evenementencomplex.
Aandeel
VGA
14% � 40 miljoen
Stadsherstel koopt in verval geraakte monumenten en verhuurt deze na restauratie.
Winst
� 20,8 miljoen
Stadsgoed is een vastgoedbedrijf dat zich richt op het versterken van de woonfunctie, leefbaarheid en toegankelijkheid van de Amsterdamse binnenstad.
Clipper
Carré Aandeel
17%
100% � 0,5 miljoen
Carré is de exploitant van het Koninklijk Theater Carré.
� -0,1 miljoen
ODE Energie levert warmte en koude aan de gebouwen op het Oosterdokseiland.
100%
Matrix
� -0,4 miljoen
Aandeel Winst
Johan Cruijff ArenA
LSFA
48%
Aandeel
Aandeel Winst
17%
Aandeel
Hollandais verzorgt het beheer van de cultuurpanden Kleine Komedie en Theater Bellevue.
25% � 1,6 miljoen
Matrix bouwt en verhuurt bedrijfs- en laboratoriumruimtes aan kennisinstellingen en ondernemingen op het Science Park.
� 2 miljoen
Winst
29,5% � 0,2 miljoen
De Johan Cruijff ArenA is een multifunctioneel voetbalstadion en de thuishaven van Ajax.
LSFA participeert in startende bedrijven in de life sciences sector in de metropoolregio Amsterdam en Alkmaar.
BNG
Alliander
Aandeel
32,6%
Aandeel
Winst
�0
Winst
De Clipper Stad Amsterdam is gebouwd op initiatief van Randstad en de gemeente Amsterdam.
ODE Energie Winst
Winst
� 61,4 miljoen
Aandeel
Winst
BAVO is eigenaar van grond rondom de Volgermeerpolder.
Aandeel
100%
Het Havenbedrijf Amsterdam beheert, ontwikkelt en exploiteert het Amsterdamse havengebied.
Aandeel
-
Winst
Hollandais
Havenbedrijf Amsterdam Aandeel
99,7%
Aandeel
1,1% � 163 miljoen
BNG is de bank van en voor overheden en maatschappelijke instellingen.
Aandeel Winst
9,2% � 253 miljoen
Alliander beheert het netwerk voor gas en elektriciteit.
3
Inhoudsopgave 1
Inleiding
5
2
Overzicht portefeuille
8
3
Ontwikkelingen deelnemingen
11
4
MRI-rapportage
20
4.1 Evenwichtige samenstelling bestuur en RvC
23
4.2 Goed werkgeverschap
25
4.3 Duurzaamheid: CO2-uitstoot
29
4.4 Duurzaamheid: circulaire economie
33
5 Overzicht per deelneming
36
4
1
1
Inleiding De gemeente Amsterdam is aandeelhouder van 22 ondernemingen, haar deelnemingen. De gemeente neemt namelijk met publiek geld deel in een onderneming. Deelnemingen zijn en worden door de gemeente aangegaan om een specifiek publiek belang te borgen. Een publiek belang is een taak waarvoor de overheid de eindverantwoordelijkheid op zich heeft genomen of wettelijk toe is verplicht. Als aandeelhouder beslist de gemeente niet over de dagelijkse gang van zaken van de onderneming; dat is een taak van de directie van de deelneming. Wel heeft de gemeente als aandeelhouder bevoegdheden om te zorgen dat het publiek belang goed gediend wordt, zoals het vaststellen van de jaarrekening, het goedkeuren van een adequate strategie en het benoemen van bestuurders en toezichthouders.
De gemeente als aandeelhouder De wijze waarop de gemeente haar rol als aandeelhouder invult, is vastgelegd in het deelnemingenbeleid. Dat stelt dat de gemeente een actieve en betrokken aandeelhouder is. Deze actieve opstelling houdt in dat de gemeente in een vroeg stadium op de hoogte is van ontwikkelingen die kunnen leiden tot belangrijke besluiten of risico’s.
De gemeente is daarnaast betrokken ten aanzien van maatschappelijk verantwoord ondernemen door haar deelnemingen. We rapporteren hierover in hoofdstuk vier “MRI-rapportage”.
Informatiebronnen De deelnemingen rapporteren zelf over 2019 in hun jaarrekeningen en jaarverslagen. De gemeente bundelt de belangrijkste informatie in het Jaarverslag Deelnemingen, vult die waar nodig aan met andere informatiebronnen en geeft daarmee inzicht in de financiële en niet-financiële ontwikkelingen van de gemeentelijke deelnemingenportefeuille in 2019.
Verbeterd jaarverslag Dit jaar is voor het eerst samengewerkt met een vormgever om de opmaak van het jaarverslag te professionaliseren. Wij zijn blij met deze verfraaiing
6
1 Inleiding
en verwachten dat dit bijdraagt aan een duidelijker inzicht in de ontwikkelingen bij de deelnemingen in 2019. Ook worden sinds dit jaar cijfers opgenomen over de ontwikkelingen van alle 22 deelnemingen tezamen, zoals het totaal aantal werknemers, de totale bedrijfsomzet en andere financiële kerncijfers. Ten slotte is ook de rapportage over maatschappelijke relevante indicatoren verbeterd door onder meer bij elk thema uiteen te zetten waarom de gemeente belang hecht aan deze thema’s en de beleidsmatige achtergronden ervan te beschrijven.
Vooruitblik Dit Jaarverslag Deelnemingen ziet toe op het voorgaande verslagjaar, in dit geval 2019. De maatschappelijke beperkingen die zijn opgelegd als gevolg van het coronavirus hebben ingrijpende gevolgen gehad voor veel deelnemingen. Daar zal op een later moment uitgebreid bij worden stilgestaan. Bij sommige onderdelen in dit jaarverslag zullen we echter nu al stil staan bij de coronacrisis, bijvoorbeeld bij het dividendoverzicht.
de wijze waarop de gemeente maatschappelijk verantwoord ondernemen bevordert, worden meegenomen.
Leeswijzer Na deze inleiding gaat het volgende hoofdstuk over de belangrijkste ontwikkelingen van de deelnemingenportefeuille. In hoofdstuk drie wordt voor elke deelneming de belangrijkste ontwikkelingen en gebeurtenissen uit 2019 beschreven. Daarbij wordt onder andere ingegaan op de crisis bij het AEB. Hoofdstuk vier is gewijd aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Traditiegetrouw biedt het laatste hoofdstuk een overzicht van de financiële kerngegevens, de bestuursstructuur en andere algemene informatie over de 22 deelnemingen.
Op dit moment werkt de gemeente aan een actualisatie van het deelnemingenbeleid. Daarbij wordt het rapport van de commissie Winter betrokken. De commissie-Winter onderzocht de gebeurtenissen die leidden tot het stilleggen van vier verbrandingslijnen bij AEB in de zomer van 2019. Ook zal in het geactualiseerde deelnemingenbeleid
7
2
2
Overzicht portefeuille Op de volgende bladzijde is een overzicht van de ontwikkelingen in de portefeuille geboden. Dit geeft inzicht in hoe de deelnemingen zich in 2019 in financieel en niet-financieel opzicht hebben ontwikkeld ten opzichte van 2018. Dit jaar zijn de dividendontvangsten over 2019 een bijzonder onderdeel van het hoofdstuk. Normaliter worden dividenden uitbetaald in het jaar erop. Dat betekent dat dividenduitkeringen, die gebaseerd zijn op het resultaat van 2019, in 2020 worden uitgekeerd aan de gemeente. Door de coronacrisis zijn veel deelnemingen in 2020 in zwaar weer gekomen en keren veel deelnemingen geen dividend uit. Het dividend van BNG wordt mogelijk op een later moment uitgekeerd. Hiermee wordt de liquiditeit en financiële weerbaarheid van deze bedrijven versterkt.
Bij het schrijven van dit jaarverslag is nog niet duidelijk wat het uiteindelijke bedrag aan dividendontvangsten gaat zijn. Op de volgende bladzijde is derhalve een overzicht opgenomen waarin de vastgestelde en nog onzekere dividenden worden onderscheiden. In het jaarverslag van volgend jaar worden de uiteindelijke ontvangsten getoond.
9
2 Overzicht portefeuille
Financiële kerncijfers
Totale activa (miljard) 2018
156,3
2019
169,6
Dividenden
Niet-financiële cijfers
Totale dividendontvangsten uit gemeentelijke deelnemingen (x � 1 miljoen)
Deelnemingen met meerkoppig bestuur die voldoen aan een evenwichtige man-vrouw verdeling
111,6
111,8
2014
2015
130,0
116,0
121,6
75,1
2018
50%
Eigen vermogen (miljard) 2018
15,0
2019
15,2
Nettobedrijfsomzet (miljoen) 2018
5.251
2019
5.151
2016
2017
2018
2019
1.019
2019
2018
Dividendontvangsten 2019 (x � 1 miljoen) Alliander
13,7
Havenbedrijf Amsterdam
61,4
Totaal vastgestelde dividenden
75,1
2018
11,9%
2019
9,0%
76%
2019
71%
Aantal medewerkers 2018
2019
14.540 14.629
838
Winst uitgekeerd als dividend
50%
Deelnemingen met meerkoppige RvC die voldoen aan een evenwichtige man-vrouw verdeling
Nettowinst (miljoen) 2018
2019
Totale CO2-emissie (ton)
Mogelijke dividendontvangsten 2019 (x � 1 miljoen) BNG
1,8
Totaal uitgestelde dividenden
1,8
2018 2019
4.061.547 3.552.737 10
3
3
Ontwikkelingen deelnemingen Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in de deelnemingenportefeuille in 2019. In 2019 was er volgens het CBS sprake van hoogconjunctuur. De Amsterdamse economie groeide in 2019 met 2,8%. In 2018 groeide de economie in Amsterdam en omstreken met 3,4%. De hoogconjunctuur is terug te zien in de uitstekende resultaten van veel deelnemingen, als gevolg van bijvoorbeeld recordoverslagen bij het Havenbedrijf en een recordaantal reizigers bij het GVB in 2019. Het rooskleurige beeld bij de meeste deelnemingen staat in schril contrast tot de belangrijkste gebeurtenis van 2019 in de deelnemingenportefeuille. Het besluit van AEB om eind juni vier van de zes verbrandingsovens stil te zetten leidde tot grote zorgen over de borging van publieke belangen als de verwerking van vuilnis, het leveren van warmte en de verwerking van slib. AEB was in de zomer en herfst veelvuldig onderwerp van gesprek in de nationale en lokale media. De crisis had een grote impact op de gemeentelijke politiek, financiën en organisatie.
Hierna worden per deelneming de belangrijkste ontwikkelingen en resultaten van 2019 op een rij gezet.
12
3 Ontwikkelingen deelnemingen
Afval Energiebedrijf (AEB)
In december 2018 is de gemeenteraad via openbare brieven geïnformeerd over de tegenvallende situatie bij AEB en de mogelijke gevolgen voor de financiën en duurzaamheidsdoelstellingen van Amsterdam. Voorzien werd dat AEB in 2019 over het jaar 2018 geen dividend zou uitkeren en ook 2019 naar verwachting een financieel tegenvallend jaar zou worden. AEB gaf als belangrijkste oorzaken het tegenvallend functioneren van de scheidingsinstallatie, de kosten van het wegwerken van achterstallig onderhoud en het versterken van de organisatie van AEB. Parallel aan deze brief is de raadscommissie Mobiliteit, Luchtkwaliteit en Duurzaamheid (MLD) geïnformeerd over het effect op de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente en AEB. Op 15 mei 2019 zijn de raadscommissies Financiën en Economische Zaken (FEZ) en MLD schriftelijk geïnformeerd over een verdere verslechtering van de financiële situatie. De verwachting van AEB was dat
24 juni 2019:
Aantal verbrandingslijnen moet sluiten
+
Voor AEB was 2019 een zeer bewogen jaar. Hieronder staat een korte samenvatting van de gebeurtenissen. Voor een uitgebreide beschrijving kunt u de raadsstukken raadplegen over 2019 en daarna.
zonder ingrijpen vanuit de aandeelhouder of hulp van banken het waarschijnlijk onontkoombaar was dat de AEB de bankconvenanten zou breken en in default raakte.
AEB heeft wethouder Deelnemingen op 24 juni 2019 geïnformeerd dat AEB niet in controle was over de veiligheid in de fabriek. Hierdoor bestonden risico’s op een ongeval met zwaar letsel. Het bedrijf was dan ook genoodzaakt om een aantal verbrandingslijnen uit te schakelen. Op 2 juli 2019 heeft het college verder kennisgenomen van de veiligheidssituatie bij AEB en de maatregelen om de veiligheidssituatie te verbeteren en continuïteit van maatschappelijke diensten als afvalverwerking en warmtelevering te borgen.
om scenario’s voor een definitieve oplossing uit te werken. Mogelijke scenario’s van het voorstel waren: voortzetting van AEB, een verkoop of een faillissement. Voor de reeds verleende en te verstrekken steun onder voorwaarden is een staatssteunmelding gedaan bij de Europese Commissie op grond van de richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun voor ondernemingen in moeilijkheden. Op 10 september 2019 heeft het College van B&W de voorkeur uitgesproken om een samenwerking met afvalbedrijf HVC verder uit te werken. HVC is verantwoordelijk voor het duurzaam afvalbeheer van haar aandeelhouders (44 gemeenten en 6 waterschappen) en is de grootste niet-commerciële afvalinzamelaar van het land. In de raadsvergadering van 18 september 2019 is motie 1446 van het raadslid Van Dantzig aangenomen. Daarin wordt het college opgeroepen om, naast het uitwerken van de publieke richting met HVC, voorbereidingen te treffen voor een fusie- en verkoopproces en een nadere juridische analyse uit te voeren voor de andere oplossingsrichtingen voor AEB, mogelijke obstakels en risico’s te identificeren en uit te zoeken hoe deze eventueel te mitigeren zijn. Het college heeft uitvoering gegeven aan de motie.
Op 9 juli 2019 stemde het college in om de gemeenteraad te vragen om maximaal € 35 miljoen liquiditeitssteun aan AEB beschikbaar te stellen. Hiermee konden twee maanden worden overbrugd
13
3 Ontwikkelingen deelnemingen
Najaar 2019:
Alle
verbrandingslijnen weer operationeel
In de raadsbrief van 4 oktober 2019 heeft het college aangegeven dat de gemeente Amsterdam, AEB en HVC met elkaar niet tot een werkbare variant gekomen zijn waarin HVC de verbrandingsactiviteiten kan overnemen. Daarnaast tekende het herstel van AEB zich sneller dan verwacht af: begin oktober 2019 zijn twee verbrandingslijnen weer bijgeschakeld. In de raadsvergadering van 10 oktober 2019 is ingestemd met het beschikbaar stellen van een additioneel krediet van € 45 miljoen om de met AEB samenhangende publieke belangen te borgen. Daarbij is gepoogd dit bedrag zo laag mogelijk te houden. In de commissie MLD/FEZ van 21 november 2019 is de gemeenteraad geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking tot het hersteltraject van AEB, de voorbereidingen voor het verkoopproces van AEB en de wijze waarop het in de voorbereidingen van het verkoopproces betrokken zal worden. Hierbij is aangegeven dat in februari 2020 het voorliggende principebesluit voor wensen en bedenkingen aan de raad wordt voorgelegd en later dat jaar het
voorgenomen besluit (Go-besluit) tot verkoop wordt voorgelegd voor wensen en bedenkingen In het najaar 2019 zijn de vier verbrandingslijnen eerder dan verwacht weer in gebruik genomen en daarmee is AEB weer volledig operationeel. Hiermee is ook de warmtelevering door AEB voor de winter hersteld zonder dat er gebruik is gemaakt van de noodcapaciteit.
Amsterdam Clipper Beheer Renovatie
De Clipper Stad Amsterdam In november 2019 is begonnen aan een grootscheepse renovatie van De Clipper ‘Stad Amsterdam’. De energievoorziening aan boord is verbeterd door twee oude generatoren te vervangen door kleinere sets die beter toegesneden zijn op het verbruik. De hoofdmotor is vervangen en die wordt voorzien van een uitlaatgasbehandelingsinstallatie om het rendement en verbruik te optimaliseren en minder uitstoot te geven.
Alliander In 2019 legde Alliander meer dan
200 km middenspanningskabels aan t.o.v. 2018
Net als in 2018 groeide in 2019 de economie en versnelde de energietransitie. Het aantal aanvragen voor de grootste zakelijke aansluitingen verzevenvoudigde in enkele jaren. Alliander legde ruim 200 kilometer meer middenspanningskabels dan in 2018 (+38%), sloot 721 megawatt zonopwek aan (+48%) en 1.712 publieke laadpunten voor elektrische auto’s (+39%). Alliander heeft daarmee de hoogste productie ooit gehaald, terwijl Alliander en haar aannemers kampen met het gebrek aan technici in Nederland. Verder werd in 2019 in Nederland duidelijk dat er grenzen zijn aan de capaciteit van het elektriciteitsnet. Inmiddels is het op sommige plekken in het bestaande netwerk van Alliander zo druk dat klanten geen nieuwe aansluiting of extra capaciteit kunnen krijgen. Daarvoor zullen eerst uitbreidingen van bestaande of geheel nieuwe elektriciteitsstations gerealiseerd moeten worden. Dat kost tijd, vanwege de doorlooptijd van vergunningsprocessen en vanwege het tekort aan technici in Nederland.
14
3 Ontwikkelingen deelnemingen
De snelheid en impact van de energietransitie, nieuwe technologieën en digitalisering manifesteren zich steeds nadrukkelijker en vragen om extra aandacht in de aansturing van Alliander. De Raad van Bestuur is daarom per 1 april 2019 uitgebreid met Daan Schut als Chief Transition Officer (CTO). Hij richt zich primair op de realisatie van de energietransitie en digitalisering. Met Walter Bien als nieuwe Chief Financial Officer (CFO) per 7 oktober verwelkomde Alliander een bestuurder met een relevante financiële achtergrond voor de vraagstukken die de energietransitie met zich meebrengt.
zevenjarige duurzaamheidsobligatie met een omvang van € 750 miljoen.
Beurs van Berlage Gemiddelde klantbeleving
8,9 2018
Gemiddelde medewerkerstevredenheidcijfer
8,8
7,8
2019
Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)
750 miljoen Award voor de ’Sustainability Bond of the Year’
In maart 2019 heeft ratingsbureau Moody’s de rating van BNG verhoogd naar AAA. De externe ratings van Standard en Poor’s en Fitch waren in 2019 onveranderd met respectievelijk AAA en AA+. BNG heeft in 2019 de award voor de ’Sustainability Bond of the Year’ van Environmental Finance gewonnen voor de in november 2018 uitgegeven
2019 was het derde uitvoeringsjaar van het strategisch plan 2017-2021. De missie uit het plan is om “het beste congres en evenementencentrum van Nederland en van de rest van Europa te worden op 5-sterren niveau.” Een aantal bijzondere evenementen in 2019 waren: een diner in het kader van het EU-voorzitterschap, evenementen voor alle directors wereldwijd van Michelin banden en voor DAN, een mondiaal netwerk van marketing directors. WAMM, een congres over aandoeningen aan de luchtwegen, was met 1.800 bezoekers het grootste congres ooit in de Beurs.
diverse projecten en zijn in 2019 twee medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt aangenomen. In lijn met voorgaande jaren heeft de Beurs haar faciliteiten ook in 2019 beschikbaar gesteld aan een goed doel. In het kader van haar 30-jarig bestaan en de dag van de vrijwilliger heeft de Beurs van Berlage haar faciliteiten belangeloos ter beschikking gesteld aan de Vrijwilligers Centrale Amsterdam voor een tijdveiling, waar men op mooie prijzen kon bieden met de inzet van uren als vrijwilliger.
Carré Gespeelde voorstellingen
286
Aantal bezoekers
413.000
Carré heeft in 2019 een zeer goed jaar doorgemaakt. Er zijn 286 voorstellingen gespeeld en het totaal aantal bezoekers was met 413.000 in de afgelopen 10 jaar niet zo hoog. De renovatie van het monumentale dak in de zomer van 2019 is binnen budget en planning voltooid.
De ontwikkeling van een integraal maatschappelijk verantwoord ondernemen beleidsplan is gestart en de Beurs heeft zich opgesteld als een inclusieve en diverse organisatie. Daarbij is geparticipeerd in
15
3 Ontwikkelingen deelnemingen
GEM Lutkemeer Verdere ontwikkeling
Business Park Amsterdam Osdorp In 2019 is GEM Lutkemeer gestart met de verdere ontwikkeling van het Business Park Amsterdam Osdorp. Het park heeft als doel bedrijven in groothandel/distributie, logistiek, ambacht en maakindustrie, mode en voedsel binnen te halen. Het is minder gericht op Schiphol dan voorheen.
GVB, gemeente Amsterdam en de Vervoerregio Amsterdam hebben in 2019 overeenstemming bereikt over de aanschaf van nieuwe elektrische bussen. De eerste elektrische bussen zullen in 2020 hun intrede doen in Amsterdam. Daarnaast zijn in 2019 vier nieuwe semi-hybride veerponten in gebruik genomen. Dit zijn belangrijke stappen op weg naar een volledig uitstootvrij openbaar vervoer in 2025.
Havenbedrijf Amsterdam (HbA) Recordoverslag
Gemeentelijk Vervoerbedrijf (GVB) Aantal reizigers per gemiddelde werkdag
938.000
Gemiddeld rapportcijfer voor OV in Amsterdam
7,9
GVB heeft in 2019 een recordaantal reizigers vervoerd: 938.000 per gemiddelde werkdag. Ten opzichte van 2018 is de groei 7,2%. 89% van de reizigers waardeerde GVB met een 7 of hoger. De reizigers gaven gemiddeld een 7,9 als rapportcijfer voor het OV in Amsterdam.
87
miljoen
Hollandais Bellevue gerenoveerd
THEATER
In 2019 is verder gewerkt aan de renovatie van theater Bellevue. Hiermee wordt aan een belangrijke voorwaarde voldaan voor het opheffen van de N.V. Hollandais in 2020 en het overdragen van de panden aan de gemeente Amsterdam. Dit traject is in 2017 gestart.
ton
Het Havenbedrijf heeft in 2019 een recordoverslag behaald met 87 miljoen ton. Dit is een groei van 7% ten opzichte van 2018. Er is netto 17,8 hectare aan terrein uitgegeven. In december 2019 is de Hemwegcentrale gesloten. Het is de eerste Nederlandse kolencentrale die haar deuren sluit. In de toekomst wordt het terrein van de centrale gebruikt voor de productie van duurzame brandstoffen.
Life Sciences Fund Amsterdam (LSFA) Fondsduur verlengd tot
01-02-’23 In de afgelopen jaren zijn veel van de portfolio bedrijven van LSFA ontwikkeld tot succesvolle biomedische bedrijven met waardevolle producten en gunstige effecten voor de werkgelegenheid en het life sciences-klimaat in de regio. De participaties van het
16
3 Ontwikkelingen deelnemingen
fonds doen het over het algemeen goed en worden klaargezet voor een exit uit het fonds. In december 2019 heeft de aandeelhoudersvergadering de fondsduur van LSFA verlengd tot 1 februari 2023.
Eind 2019 heeft de directie van Schiphol haar document Visie 2050 gepresenteerd. In de Visie 2050 wordt ingegaan op het vinden van de juiste balans tussen verdere versterking van de kwaliteit van het netwerk, verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving (zowel lokaal als wereldwijd) en verbetering van de kwaliteit van service.
RAI Aantal evenementen in 2019
406
Schiphol Visie 2050 gepresenteerd
In 2019 heeft RAI 406 evenementen georganiseerd aan het Europaplein in Amsterdam en in congresgebouwen buiten Europa.
Matrix Innovation Center Opening 6e gebouw
Gemiddelde bezetting alle gebouwen
95% In 2019 heeft Schiphol haar internationale portefeuille uitgebreid door de vergroting van haar bestaande belang in Brisbane Airport en het verwerven van een aandeel van 35% in Hobart International Airport. Beide luchthavens zijn gelegen in Australië. In lijn met de internationale strategie en ambitie wil Schiphol zo de financiële positie en expertise van de Schiphol Group versterken. In 2019 is de Roadmap Most sustainable airports gepubliceerd. De Roadmap is gericht op het realiseren van een energiepositieve, circulaire bedrijfsvoering, bevordering van duurzame luchtvaart en een gezonde leefomgeving rondom de luchthavens.
Matrix Innovation Center heeft in 2019 een zeer goed jaar doorgemaakt. De opening van het nieuwe zesde gebouw vond plaats. Eind oktober 2019 was dit gebouw 100% verhuurd. Alle gebouwen tezamen hadden in 2019 een gemiddelde bezetting van 95%. De huurders van Matrix zijn met name bèta onderwijsinstellingen en bedrijven in de gezondheidssector.
Begin 2019 is de gemeenteraad geïnformeerd over het stil zetten van de voorgenomen verkoop van het gemeentelijk aandelenbelang in de RAI. De gemeente en RAI nemen de tijd om de plannen voor de ontwikkeling van de omgeving uit te werken. Op 16 december 2019 heeft de bijzondere algemene vergadering van aandeelhouders ingestemd met een voorstel van de medeaandeelhouder RAI Vereniging voor een extra kapitaaluitkering. De gemeente stemde tegen.
17
3 Ontwikkelingen deelnemingen
Schiphol Area Development Company (SADC) Grond uitgegeven op verschillende bedrijventerreinen
25,3
In 2019 is een aantal wijzigingen in de governancestructuur van de Johan Cruijff ArenA doorgevoerd. De belangrijkste wijziging is dat de gemeente Amsterdam en AFC Ajax nu stemrecht hebben in de algemene vergadering van aandeelhouders.
hectare
SADC heeft in 2019 in totaal 25,3 hectare grond uitgegeven op de verschillende bedrijventerreinen.
Stadion Amsterdam (Johan Cruijff ArenA)
‘18/’19
Seizoen
De uitbreiding aan de oostzijde is in gebruik genomen en is zeer succesvol gebleken. De verbouwingswerkzaamheden aan de westzijde van het hoofdgebouw zijn van start gegaan.
Ajax heeft interesse getoond in de overname van een deel van het door de gemeente gehouden belang. De gemeente en Ajax zijn daarover in overleg.
Stadsgoed N.V.
leverde, mede door de successen van Ajax, een
recordomzet op
Het verslagjaar 2018-2019 was mede door het grote aantal wedstrijden en de sportieve successen van Ajax een goed jaar voor de Johan Cruijff ArenA. Het jaar is afgesloten met een recordomzet.
Naamswijziging: van
Het bezit van Stadsgoed werd in 2019 uitgebreid met 17 panden, waaronder 14 bedrijfsruimtes van de gemeente in de binnenstad. Deze aankopen passen geheel binnen de doelstellingen van Stadsgoed en sluiten aan op het beleid van de gemeente voor een leefbare binnenstad. In 2019 waren er twee bijzondere projecten: • De bijdrage aan ‘We live here’, een project van en voor bewoners van het Wallengebied om bezoekers attent te maken op het feit dat er op de Wallen ook gewoond wordt en dat een niet verwachte bijdrage levert om bewoners van het Wallengebied uit hun sociale isolement te halen. ‘We live here’ is gevestigd in een pand van Stadsgoed op het Oudekerksplein dat wordt gehuurd door stadsdeel Centrum. Het project werd in 2019 onderscheiden met de Galjaard prijs voor het beste communicatieproject in het publieke domein. • Op verzoek van wethouder Groot Wassink (portefeuille Diversiteit) wordt een pand van Stadsgoed op de Oudezijds Voorburgwal verhuurd aan een groep LHBTI-ers.
terug naar
Sinds juli 2019 heet 1012Inc weer Stadsgoed. De reden voor de naamswijziging was dat de naamsbekendheid van Stadsgoed nog altijd groot is. Daarbij sluit de nieuwe naam beter aan bij de activiteiten van het bedrijf.
18
3 Ontwikkelingen deelnemingen
Stadsherstel Amsterdam Toename boekwaarde
20
Verzekeringsbedrijf Groot Amsterdam (VGA) VGA 100 jaar
van 506 miljoen naar 568 miljoen
Stadsherstel heeft € 23,4 miljoen geïnvesteerd in haar portefeuille door middel van restauratie en aankopen. In 2019 zijn 6 restauratieprojecten afgerond en zijn 15 projecten nog in uitvoering. Daarnaast zijn 13 panden verworven, waarvan 8 in Amsterdam en zijn 3 panden verkocht, waarvan 1 in Amsterdam. De boekwaarde van de beleggingen is toegenomen van € 506 miljoen eind 2018 naar € 568 miljoen eind 2019 door waardestijging en aankopen.
100
Nettoresultaat
N.V. Zeedijk Positie in werkgebied verstevigd
5,3 miljoen
In 2019 bestond VGA 100 jaar, wat VGA samen met zijn medewerkers gevierd heeft op 18 oktober 2019. Het 2019 nettoresultaat bedraagt € 5,3 miljoen. Het verschil in resultaat ten opzichte van het nettoresultaat van 2018 van € 3,9 miljoen is met name ontstaan door een daling van de totale netto schadelast. Op 10 december 2019 heeft het college ingestemd met een nieuw kapitaalbeleid van VGA. Uit dit beleid volgt dat VGA de komende drie jaren geen dividend uitkeert aan de gemeente. In plaats daarvan zal het nettoresultaat worden toegevoegd aan het eigen vermogen van VGA, zodat VGA binnen drie jaren voldoende eigen vermogen heeft opgebouwd om de aangekondigde intrekking van de kapitaal instandhoudingsverklaring van de gemeente te ondervangen.
Ook in 2019 heeft N.V. Zeedijk ingezet op samenwerking met vastgoedpartners Stadsgoed N.V., Stadsherstel en met de gemeente. Dit heeft onder meer geleid tot verschillende aankopen in het werkgebied, waaronder van de gemeente. Met deze aankopen heeft N.V. Zeedijk haar aanwezigheid in haar werkgebied verstevigd. Daarnaast is er met convenanten in de Hoogstraten en in de Breestraten een coalitie gevormd van eigenaars om door samenwerking verschraling van het winkelaanbod tegen te gaan.
19
4
4
MRI-rapportage Inleiding
MVO en deelnemingen
Dit hoofdstuk gaat in op de inspanningen van de Amsterdamse deelnemingen op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). MVO wordt gekenmerkt door het creëren van waarde op langere termijn op drie verschillende vlakken: niet alleen in financieel-economische zin, zoals het maken van winst en een grotere omzet behalen, maar ook in ecologische en sociale zin. Bij MVO laat een onderneming zich leiden door de resultaten op elk van deze dimensies.
Het college hecht veel waarde aan MVO en vindt het belangrijk dat de deelnemingen waarin zij participeert dit ook doen. In het coalitieakkoord is hierover opgenomen dat het college het aandeelhouderschap wil benutten om maatschappelijk verantwoord ondernemen bij deelnemingen te bevorderen.
De mate waarin bedrijven moeten doen aan MVO is niet wettelijk vastgelegd. Bedrijven maken daarin zelf keuzes. Wel neemt de maatschappelijke druk op bedrijven toe om bij hun productie rekening te houden met de effecten daarvan op mens, milieu en maatschappij.
De raad heeft de afgelopen jaren meerdere moties aangenomen om deelnemingen aan te sporen om ook in ecologische en sociale zin een positieve bijdrage aan Amsterdam te leveren. Een voorbeeld hiervan is de motie over het tegengaan van arbeidsdiscriminatie waarin het college wordt opgeroepen om serieus werk van dit thema te maken bij de deelnemingen. De gemeente kan als aandeelhouder wensen op het gebied van MVO aan bedrijven niet opleggen. MVO heeft namelijk betrekking op de bedrijfsvoering van de deelnemingen en een aandeelhouder heeft geen formele zeggenschap over de bedrijfsvoering van een bedrijf. Desondanks is er wel degelijk ruimte voor de gemeente om in haar rol als aandeelhouder MVO onder de aandacht te brengen van de deelnemingen. Waar relevant stelt de gemeente MVO aan de orde in gesprekken met de deelnemingen, bijvoorbeeld tijdens de aandeelhoudersvergaderingen.
21
4 MRI-rapportage
Een andere manier om aandacht op het belang van MVO te vestigen vindt plaats middels deze rapportage over maatschappelijk relevante indicatoren (MRI). De keuzes in dit MRI-hoofdstuk tonen de zaken die de gemeente als aandeelhouder op het gebied van MVO belangrijk vindt. De MRIrapportage beoogt om trends te ontwaren en deelnemingen bewust te maken hoe zij zich inspannen ten opzichte van de andere bedrijven waarvan de gemeente aandeelhouder is. Daarnaast beschikt het college met deze MRI-rapportage over informatie waarmee zij MVO bij de deelnemingen verder kan bevorderen. Dit past binnen de filosofie van een actief aandeelhouderschap.
Aanpak MRI-rapportage 2019
Opbouw hoofdstuk
In dit hoofdstuk is informatie op het gebied van MVO over 2019 opgenomen. Dit wordt waar mogelijk vergeleken met de uitkomsten van de jaren ervoor. We baseren ons daarbij veelal op documenten die al in het bezit zijn van de gemeente of openbaar toegankelijk zijn, zoals jaarverslagen van de deelnemingen. Vanwege de verschillende informatiebronnen en de soms grote verschillen tussen de deelnemingen is onderstaande informatie niet atijd één op één vergelijkbaar.
Het hoofdstuk is onderverdeeld in de volgende thema’s: • Evenwichtige samenstelling bestuur en RvC • Goed werkgeverschap • Duurzaamheid: CO2-uitstoot en circulaire economie Per thema gaan we in op de beleidsmatige achtergrond en ontwikkelingen en vervolgens op de resultaten en initiatieven van de deelnemingen.
In de rapportage maken we onderscheid tussen de deelnemingen onderling omdat ze in grootte en van aard verschillen. Zo is informatie over duurzaamheid of goed werkgeverschap voor deelnemingen met weinig of geen werknemers niet altijd goed te meten, niet representatief of niet aan de orde. De man-vrouw verhouding in de top wordt wel voor alle deelnemingen (met bestuur en/of Raad van Commissarissen (verder: RvC) gegeven.
22
4 MRI-rapportage
4.1 Evenwichtige samenstelling bestuur en RvC Inleiding
Evenwichtige verdeling in 2019
Beleidsmatige ontwikkelingen
Sinds januari 2013 bepaalt de Wet Bestuur en Toezicht (“WBT”) voor grote bedrijven dat zetels in raden van bestuur en commissarissenevenwichtig verdeeld moeten zijn. Van een evenwichtige verdeling is volgens de WBT sprake als ten minste 30% van de zetels door vrouwen en ten minste 30% van de zetels door mannen wordt bezet. De gemeente hanteert deze streefcijfers voor het bestuur en RvC in haar deelnemingenbeheer.
De afgelopen jaren is bij het overgrote deel van de gemeentelijke deelnemingen geprobeerd om meer vrouwen in het bestuur en de RvC te benoemen. Hiernaast staan de deelnemingen gepresenteerd die een meerkoppig bestuur en RvC hebben. Voor deelnemingen zonder RvC en met een éénkoppig bestuur, is het onmogelijk om zich te conformeren aan WBT. Zo heeft de Beurs van Berlage bijvoorbeeld één directeur en geen RvC en hetzelfde geldt voor Hollandais, BAVO en Clipper.
Momenteel is een wetsvoorstel in de maak voor een bindend vrouwenquotum nadat eind 2019 de Tweede Kamer hiermee instemde. Beursgenoteerde bedrijven moeten zorgen dat hun RvC in de toekomst voor minimaal 30 procent uit vrouwen en minimaal 30 procent uit mannen bestaat.
De gemeente kan formeel invloed uitoefenen op een evenwichtige verdeling van raden van bestuur en commissarissen, omdat de gemeente als aandeelhouder bestuurders en commissarissen benoemt. Die bevoegdheid benut de gemeente om een evenwichtige samenstelling van bestuur en RvC te bevorderen. Bij benoemingen zal de gemeente altijd het belang van een evenwichtige samenstelling in het bestuur en de RvC benadrukken.
Ultimo 2018 en 2019 hadden tien van de 22 deelnemingen een meerkoppig bestuur. In zowel 2018 als 2019 voldeden vijf van de tien deelnemingen aan een evenwichtige man-vrouw verhouding. Zeventien deelnemingen hadden in 2018 en 2019 een meerkoppige RvC. Twaalf deelnemingen kenden in 2019 minimaal 30% mannen en 30% vrouwen. Dat waren er in 2018 dertien. Bij AEB is door de crisis bij de benoeming van de nieuwe RvC in 2019 minder aandacht geschonken aan dit criterium en is een voltallig mannelijke RvC benoemd.
23
4 MRI-rapportage
Evenwichtige verdeling bestuur 2018
Evenwichtige verdeling RvC 2018
2019
2019
AEB
100
0
AEB
100
0
AEB
67
33
AEB
100
0
Alliander
50
50
Alliander
67
33
Alliander
40
60
Alliander
50
50
BNG
67
33
BNG
67
33
BNG
62
38
BNG
57
43
GVB
67
33
GVB
67
33
Carré
60
40
Carré
60
40
Havenbedrijf Amsterdam
100
0
Havenbedrijf Amsterdam
100
0
GVB
60
40
GVB
60
40
LSFA
100
0
LSFA
100
0
Havenbedrijf Amsterdam
60
40
Havenbedrijf Amsterdam
40
60
RAI
100
0
RAI
100
0
Johan Cruijff ArenA
80
20
Johan Cruijff ArenA
75
25
Schiphol
50
50
Schiphol
60
40
LSFA
50
50
LSFA
60
40
Stadsherstel
100
0
Stadsherstel
100
0
Matrix
67
33
Matrix
67
33
VGA
50
50
VGA
50
50
ODE
100
0
ODE
100
0
RAI
50
50
RAI
50
50
SADC
60
40
SADC
60
40
Schiphol
71
29
Schiphol
71
29
Stadsgoed
75
25
Stadsgoed
75
25
Stadsherstel
50
50
Stadsherstel
60
40
VGA
67
33
VGA
50
50
N.V. Zeedijk
67
33
N.V. Zeedijk
67
33
Deelnemingen met meerkoppig bestuur
2018
45%
2019
45%
Deelnemingen met meerkoppig bestuur die voldoen aan een evenwichtige man-vrouw verdeling 2018
50%
2019
50%
Deelnemingen met meerkoppige RvC
2018
77%
2019
77%
Deelnemingen met meerkoppige RvC die voldoen aan een evenwichtige man-vrouw verdeling 2018
76%
2019
71% 24
4 MRI-rapportage
Werknemers
4.2 Goed werkgeverschap Inleiding Goed werkgeverschap is een belangrijk thema voor het college. Het huidige coalitieakkoord zegt hier onder meer over: “Wij willen dat Amsterdam een gemeente wordt waar goed werkgeverschap de norm is en het living wage (120% van minimumloon) uitgangspunt is. We gebruiken hiervoor onze relaties met werkgevers in Amsterdam en maken waar mogelijk afspraken om dit te realiseren.”
Definitie Goed werkgeverschap is een breed begrip dat op verschillende manieren wordt geïnterpreteerd. In deze MRI-rapportage gaat goed werkgeverschap over de wijze waarop deelnemingen zich inspannen om van hun bedrijf een diverse en inclusieve werkomgeving te maken, de kansen die zij bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en de arbeidsmarktbijdrage van deelnemingen door het aanbieden van stageplekken. Ook wordt over andere initiatieven op het gebied van goed werkgeverschap bij verschillende deelnemingen gerapporteerd.
Beleidsmatige achtergrond en ontwikkelingen De ambities van het college op het gebied van diversiteit en inclusie zijn vertaald in een aantal beleidsdocumenten en brieven. In de beleidsbrief ‘Diversiteit en Inclusiviteit’ van 18 december 2018
spreekt wethouder Groot Wassink de ambitie uit om arbeidsdiscriminatie te verminderen en daarbij samen te werken met bedrijven. De brief verwijst daarbij naar de doelstelling van ondernemend Amsterdam (ORAM) om diversiteit te promoten onder haar leden. Meerdere deelnemingen, waaronder GVB, AEB en de Johan Cruyff ArenA, zijn lid van ORAM. Om dit bereiken is onder meer een werkplan ‘Amsterdamse aanpak arbeidsdiscriminatie 20192022’ opgesteld, waarin nadrukkelijk wordt stilgestaan bij deelnemingen. Het college is namelijk door de gemeenteraad middels motie 842’ opgeroepen om bedrijven, waarvan zij aandeelhouder is, aan te sporen om arbeidsmarktdiscriminatie tegen te gaan. In dit jaarverslag houdt het college de raad over de voortgang daarvan jaarlijks op de hoogte. Hieronder worden de initiatieven van deelnemingen weergegeven om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, jongeren en andere kwetsbare groepen zoals statushouders een kans te bieden. Onder mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt verstaan wij mensen die langdurig werkloos zijn geweest en lastig aan het werk komen. Dit zijn bijvoorbeeld mensen die onder de Participatiewet vallen omdat zij niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen, mensen met een Wsw-indicatie of mensen met een medische beperking. Een Wsw-indicatie is voor mensen die door hun arbeidsbeperking enkel in een beschutte omgeving kunnen werken.
Daarnaast wordt ook aangegeven als deelnemingen initiatieven ontplooien om stageplekken aan te
Deelnemingen met meer dan 25 werknemers
59% AEB Alliander Beurs van Berlage BNG Carré GVB Havenbedrijf Amsterdam Johan Cruijff ArenA RAI SADC Schiphol Stadsherstel VGA
Deelnemingen met minder dan 25 werknemers
41% BAVO Clipper GEM Lutkemeer Hollandais LSFA Matrix ODE Stadsgoed N.V. Zeedijk
bieden. De gemeente vindt het van groot belang dat jongeren de kans krijgen om werkervaring op te doen en stimuleert deelnemingen om stageplekken aan te bieden. In afstemming met de directie Werk van de gemeente rapporteren we in deze paragraaf over de deelnemingen met 25 of meer werknemers. De reden hiervoor is dat bij deelnemingen met een relatief klein personeelsbestand, de mogelijkheden om werkplekken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te creëren of stageplekken aan te bieden beperkt(er) zijn.
25
4 MRI-rapportage
4.2.1 Toelichting goed werkgeverschap
Hieronder worden de ontwikkelingen van de deelnemingen op het gebied van goed werkgeverschap verantwoord en toegelicht. Ondertekenaars Charter Diversiteit Alliander, GVB en Schiphol hebben het Charter Diversiteit ondertekend. Door het Charter te ondertekenen committeren organisaties zich aan zelf opgestelde doelen om diversiteit en inclusie op de werkvloer te bevorderen. Organisaties stellen een plan van aanpak op dat gericht is op (een element van) diversiteit en inclusie, en worden hier jaarlijks op gemonitord door Diversiteit in Bedrijf. Diversiteit in Bedrijf is een onderdeel van de Sociaal-Economische Raad.
In maart 2019 hebben tien statushouders bij Alliander het traject voor een mbo-diploma in installatie en onderhoud van het elektriciteitsnet met succes afgerond. In mei is een nieuwe groep met tien statushouders gestart met de opleiding. Alliander is opdrachtgever, terwijl aannemers en de betrokken gemeenten mee investeren in dit project. Het traject garandeert een vaste baan bij Liander.
te nemen. Daarvoor is een overeenkomst gesloten met een organisatie die bemiddelt in het plaatsen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het doel is om in 2020 meer dan 2,2% van het personeel uit deze groep te laten bestaan. Met 314 medewerkers komt dit neer op 7 medewerkers.
Alliander werkt aan diversiteit binnen de organisatie. Zo wordt onderzocht waar onbewuste, en soms onzichtbare, uitsluiting plaatsvindt en streeft Alliander naar een inclusieve organisatiecultuur. Op deze manier moet iedereen met ambitie en talent, ongeacht gender, gedeeltelijke arbeidsgeschiktheid, seksuele oriëntatie of leeftijd, bij Alliander kunnen meewerken.
De Beurs zet zich in om een inclusieve en diverse organsatie te zijn. In 2019 zijn twee mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aangenomen. Verder worden de doelen op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen in een integraal beleidsplan gegoten. Dit wordt in 2020 afgerond.
AEB
BNG
AEB heeft in 2019 niet gerapporteerd over maatschappelijke relevante indicatoren vanwege de inspanningen die moesten worden geleverd om de continuïteit van het bedrijf te garanderen.
BNG onderschrijft het aantrekken, behouden en benutten van divers talent. BNG wil een werkomgeving bieden waar mensen zich welkom voelen, zichzelf kunnen zijn en gewaardeerd worden om wie ze zijn. Een optimaal team heeft een mix van mannen en vrouwen, verschillende leeftijden en verschillende achtergronden zowel met betrekking tot de etniciteit als opleidingen en competenties.
Alliander Alliander bood in 2019 64 medewerkers een Participatiewetbaan aan en 37 medewerkers een werkervaringsplek. Hiermee voldeden ze aan de doelstelling om 100 leer-/werkplekken aan te bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Binnen de bank werkt een aantal interne en externe medewerkers met een arbeidshandicap en/of die gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn. Het streven is om meer mensen met afstand tot de arbeidsmarkt aan
Beurs van Berlage
In 2019 zijn de arbeidsvoorwaarden verbeterd door een deel van de variabele beloning om te zetten in vast salaris en zijn de vergoedingen voor secundaire arbeidsavoorwaarden als reiskosten en telefoongebruik verhoogd.
GVB Diversiteit en inclusie zijn onderdeel van de strategische doelstellingen van het GVB. Beleid wordt onder meer gevoerd op diversiteit bij instroom van personeel, behoud van deze mensen en het zorgen voor een werkplek waar iedereen zich thuisvoelt. Om zo veel mogelijk mensen kansen te geven, richt het GVB werkplekken in voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het streven is om per jaar twaalf
26
4 MRI-rapportage
medewerkers te laten instromen. In 2019 zijn twaalf kandidaten geplaatst. Sinds 2012 zijn er in totaal 59 plaatsingen geweest. Het gaat hierbij niet om vaste aanstellingen maar om kandidaten werkervaring op te laten doen. Samen met de gemeente Amsterdam is GVB in 2019 een pilot gestart met werkervaringsplekken voor statushouders (vluchtelingen met de status van inwoner van Amsterdam en met een werkvergunning). Vier statushouders zijn aan de slag gegaan op de afdelingen ICT, Communicatie en het Projectbureau. Ze doen zes maanden lang een aantal dagen per week werkervaring op onder begeleiding van een mentor. Ook volgen ze een taaltraining waarmee ze versneld Nederlands leren en zich de vaktaal van GVB eigen maken. Als de pilot succesvol is, wordt in 2020 gezocht naar meer werkervaringsplekken binnen GVB. Daarnaast poogt het GVB door middel van het aanbestedingsbeleid banen te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Een voorbeeld is de aanbesteding voor afvalinzameling: het GVB vraagt de leverancier medewerkers in te zetten die bij GVB om wat voor reden dan ook hun functie niet meer kunnen uitoefenen.
Havenbedrijf Amsterdam Het Havenbedrijf werkt met andere organisaties samen om jeugdwerkloosheid te bestrijden. In januari is op het World Economic Forum in Davos dit initiatief gepresenteerd. Samen met JINC, een
organisatie die deel uitmaakt van dit initiatief, worden sollicitatietrainingen op middelbare scholen in Amsterdam aangeboden en krijgen jongeren informatie over de mogelijkheden voor werken bij het Havenbedrijf. JINC is in 2003 opgericht als initiatief tegen armoede en verval in Amsterdam Nieuw-West. Sindsdien is het uitgegroeid tot een landelijke organisatie met honderden partners in het bedrijfsleven en het onderwijs. Daarnaast is een werkgroep diversiteit begonnen om ervoor te zorgen dat het personeelsbestand van het Havenbedrijf de maatschappij beter weerspiegelt.
Johan Cruijff ArenA Een groep van veertien mbo-studenten volgt in het kader van de House of Hospitality een opleiding in de Johan Cruijff ArenA. House of Hospitality School organiseert stageopleidingen voor mbo-studenten en opleidingen en trainingen voor medewerkers in de hospitality. De Johan Cruijff ArenA meldt dat een aantal van deze studenten talentvol zijn en in dienst kunnen gaan treden.
RAI In 2019 heeft RAI Amsterdam haar medewerking verleend aan diverse belangrijke initiatieven gericht op het bieden van meer kansen voor jeugdwerklozen (Werkakkoord in het kader van Aanpak Jeugdwerkloosheid) en voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
De RAI heeft in het kader van de House of Hospitality samen met ROC Amsterdam een tweejarige opleiding op mbo-niveau 2 op het gebied van Food & Beverage ontwikkeld. De RAI heeft ervoor gekozen om deze opleiding aan te bieden aan statushouders. Daarnaast biedt RAI jongeren kansen op de arbeidsmarkt met de volgende initiatieven: • De RAI biedt circa 100 stageplaatsen aan. De stagiaires ontvangen training, krijgen een introductiedag waarin het hele bedrijf wordt bezocht en kunnen gedurende hun stage kunnen de stagiaires bij andere afdelingen een dag meewerken. • Het biedt werk en trainingen aan circa 300 terugkerende flexkrachten. • Jaarlijks worden rondleidingen aan circa 300 studenten van verschillende opleidingen verzorgd zodat ze zich een beeld kunnen vormen van een mogelijke werkomgeving. • Er is in 2019 een samenwerking gestart tussen de RAI en Kracht van Zuid. Kracht van Zuid is een organisatie die jongeren tussen de 10 en 23 jaar uit Amsterdam Zuid helpt bij hun vraag, droom of talent.
Schiphol Schiphol stimuleert de regionale werkgelegenheid onder meer via Luchtvaart Community Schiphol (LCS). Dit is een samenwerking van KLM, de ROC’s van Amsterdam en Flevolanden Royal Schiphol Group,
27
4 MRI-rapportage
die is gericht op het ontwikkelen en organiseren van ‘werken & leren’ voor de luchtvaartsector. De stichting, die bestaat uit 44 werkgevers op de locatie Schiphol, brengt bedrijven en onderwijs- en overheidsorganisaties bij elkaar om de arbeidsmarkt op Schiphol te verbeteren. Sinds 2019 ligt de focus van LCS vooral op inzetbaarheid, ontwikkeling en onderwijs en op instroom en inclusiviteit. De stichting helpt doelen uit het programma Luchtvaart Inclusief te bereiken, een initiatief ter ondersteuning van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het programma, dat in 2016 werd opgestart, heeft veel mensen uit de omgeving geholpen werk te vinden; alleen al in 2019 waren dat negentig personen.
voor de begeleiding. De leerlingbouwplaats voor timmerlieden en schilders van de Hollandsche Manage is hiervan een goed voorbeeld. Daarnaast zijn vijf studenten van de UvA onder begeleiding van een restauratieschilder aan het werk in de monumentale foyer en het trappenhuis.
VGA De werknemers van VGA zijn in dienst van de gemeente Amsterdam.
SADC In 2019 is een samenwerking aangegaan met JINC om voor jongeren een bliksemstage te organiseren. JINC helpt jongeren aan een goede start op de arbeidsmarkt.
Stadsherstel Jaarlijks zijn bij Stadsherstel meerdere stageplaatsen beschikbaar. Zorgen voor opleiden van leerlingen is van groot belang voor de instandhouding van het restauratievak. Stadsherstel schrijft daarom voor dat op elk restauratieproject een leerlingbouwplaats gewenst is. Een ervaren leermeester zorgt dan
28
4 MRI-rapportage
4.3 Duurzaamheid: CO2-uitstoot Inleiding Het terugdringen van CO2-uitstoot is een belangrijk onderdeel van het huidige coalitieakkoord. Daarin is opgenomen dat Amsterdam een wezenlijke bijdrage wil leveren aan het halen van de doelstellingen van Parijs, en heeft daarom de ambitie de CO2-uitstoot in Amsterdam terug te dringen met 55% in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van 1990. In 2040 moet daarnaast Amsterdam aardgasvrij zijn. Het streven is om de groene koploper van Nederland en Europa te worden. Daarvoor kiest het college voor aardgasvrije wijken, voor verdere verduurzaming en energiebesparing en het verbeteren van de luchtkwaliteit. Omdat de openbare ruimte steeds drukker wordt, moet die groen en gezond zijn. Het terugdringen van de CO2-uitstoot gebeurt enerzijds door minder fossiele energie te verbruiken en anderzijds door duurzaam opgewekte energie toe te passen. Bedrijven en organisaties kunnen CO2-uitstoot reduceren door bedrijfsprocessen, bedrijfsvoering en hun vastgoed te verduurzamen en deze in te zetten voor het opwekken van duurzame energie.
Beleidsmatige achtergrond en ontwikkelingen Begin 2019 heeft de gemeenteraad ingestemd met de “Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal, gesprek met de stad”. Hiermee zijn de reductiedoelstellingen voor 2030 en 2050 bevestigd en is de grootte van de opgave en de energietransitie inzichtelijk gemaakt. Niemand kan de energietransitie afzonderlijk realiseren, ook de gemeente niet. Dit moet in gezamenlijkheid gebeuren. In 2019 heeft daarom het gesprek met de stad plaatsgevonden en is de routekaart Amsterdam Klimaatneutraal voorbereid. Hierin staat wat Amsterdam gaat doen, welke tussenstappen we onderweg zien en wie er aan zet is. Op 13 februari 2019 is het Klimaatfonds inclusief bestedingsperspectief door de gemeenteraad ingesteld. Het fonds heeft een budget van � 150 miljoen. Ter uitvoering van het internationale klimaatakkoord van Parijs is ook landelijk een klimaatakkoord opgesteld.
29
4 MRI-rapportage
Vergelijkbaar met de landelijke systematiek onderscheidt de gemeente Amsterdam een aantal sectoren waarbinnen de transitie plaats moet vinden: de gebouwde omgeving, mobiliteit, elektriciteit en industrie & haven. Uitgangspunt voor Amsterdam is klimaatrechtvaardigheid. Samen met partners in de stad is een scala aan maatregelen uitgewerkt. Hiermee kunnen de doelstellingen voor CO2-reductie de komende jaren gerealiseerd worden. Het realiseren van deze doelen is alleen mogelijk als we daar samen met alle Amsterdammers, bewoners, bedrijven en instellingen aan werken. Als gemeente faciliteren we anderen om hun steentje bij te dragen en geven we zelf het goede voorbeeld door onze organisatie te verduurzamen. Om de voortgang te monitoren is een aanzet gemaakt voor een klimaatbegroting waaruit de CO2-opgave per portefeuille blijkt. In 2020 wordt deze verder uitgewerkt. Er wordt in beeld gebracht wie verantwoordelijk is voor de CO2-uitstoot en welk effect de voorgenomen acties en maatregelen hebben op vermindering van die uitstoot. Om te kunnen monitoren of doelstellingen worden gehaald volgt een jaarlijkse update. Een en ander is vastgelegd in “Nieuw Amsterdams Klimaat, Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050” waarmee de gemeenteraad op 22 april 2020 heeft ingestemd.
CO2-uitstoot en de deelnemingen Wet- en regelgeving geven in toenemende mate richting aan de verduurzaming van bedrijven. Daarnaast beschikt de gemeente over een gevarieerd palet aan financiële instrumenten om initiatiefnemers in de stad te faciliteren, zoals subsidies, leningen en belastingkortingen. Ook maatregelen met behulp van erfpacht en gronduitgifte, opdrachtverstrekking en inkoop, garanties en deelnemingen kunnen bijdragen aan een klimaatneutrale stad. De gemeente kan waar mogelijk en nodig eisen stellen, stimuleren, kritisch bevragen en aanbevelingen doen. Als aandeelhouder kan de gemeente inzetten op de (versnelling van) een resultaatgerichte duurzaamheidsaanpak van de deelnemingen. Van acht deelnemingen is de CO2uitstoot bekend en hetzelfde aantal rapporteert over CO2 in hun jaarverslag.
CO2-uitstoot (ton)
AEB* Alliander BNG GVB** Havenbedrijf Amsterdam Johan Cruijff ArenA RAI Schiphol Totaal
2018
2019
1.476.460
1.068.672
288.000
264.000
453
377
118.144
124.921
2.060.000
1.970.000
0
0
2.128
4.491
116.362
120.276
4.061.547 3.552.737
*D e CO2-uitstoot van het AEB betreft alleen de niet-biogene uitstoot. ** Dit betreft de totale CO2-uitstoot van GVB waarin de eigen opgewekte groene stroom niet is verdisconteerd.
30
4 MRI-rapportage
4.3.1 Toelichting CO2-uitstoot
Hieronder worden de ontwikkelingen van de deelnemingen op het gebied van CO2-uitstoot verantwoord en toegelicht. AEB AEB heeft in 2019 niet gerapporteerd over maatschappelijke relevante indicatoren vanwege de inspanningen die moesten worden geleverd om de continuïteit van het bedrijf te garanderen. De gegevens over de CO2-uitstoot zijn afzonderlijk opgevraagd en worden gerapporteerd op www. emissieregistratie.nl.
Alliander Alliander streeft naar een klimaatneutrale bedrijfsvoering in 2023. In 2019 was is de doelstelling om maximaal 271 kiloton uit te stoten behaald met een resultaat van 264 kiloton. Dit mag in 2020 maximaal 207 kiloton zijn. Met energiebedrijf Ørsted is in september 2019 een overeenkomst getekend waarmee de CO-uitstoot jaarlijks met circa 25 procent vermindert. Via het nieuwe contract wordt in totaal ruim 95% van de zogeheten netverliezen vergroend. Netverlies is de verloren energie die optreedt als het van het ene naar het andere punt wordt getransporteerd.
Bank Nederlandse Gemeenten De BNG streeft naar klimaatneutraal opereren en het zo zuinig mogelijk omgaan met materialen en energie en het terugdringen van de CO2-footprint. In 2019 is de CO2-emissie in vergelijking met 2018 met 17% verminderd. Bovendien zijn middels CO2compensatiemaatregelen 211 ton van de 377 ton gecompenseerd (56%). Het elektriciteitsverbruik is met 19% verminderd in vergelijking met 2018 en het warmteverbruik met 18%.
GVB De CO2-uitstoot van het GVB is in 2019 gestegen. De werkelijke uitstoot in 2018 was 28.064 ton en in 2019 29.278 ton. De totale CO2-uitstoot was in 2018 118.144 ton en in 2019 124.921 ton. De stijging komt doordat meer veren hebben gevaren. In 2020 wordt een daling van de uitstoot verwacht met de komst van de elektrische bussen die de dieselbussen vanaf 2020 vervangen. GVB werkt toe naar een volledig uitstootvrije vloot in 2025. De aanschaf van electrische bussen is een stap om dit doel te bereiken.
per reizigerskilometer 3,1%.
Havenbedrijf Amsterdam In 2019 heeft het Havenbedrijf Amsterdam 1.970 kiloton CO2 uitgestoten. Dat is minder dan de 2.060 kiloton van 2018.
Johan Cruijff ArenA Als eerste stadion ter wereld heeft de Johan Cruijff ArenA – samen met Nissan, Eaton, BAM, The Mobility House, en ondersteund door het Amsterdams Klimaat en Energiefonds (AKEF) en Interreg – een energieopslagsysteem ontwikkeld. Het opslagsysteem vergroot de back-up capaciteit en geeft de mogelijkheid om de traditionele dieselaggregaten die als back-up fungeren in de nabije toekomst weg te doen. De opslag helpt de netbeheerder pieken en dalen af te vlakken van zowel energiegebruik als duurzame energieproductie (zon- en windenergie). Het initiatief speelt in op de groeiende vraag naar tijdelijke energieopslag voor het stabiliseren van het elektriciteitsnet. De exploitatie van het energieopslagsysteem is winstgevend.
De stroom van het GVB wordt volledig opgewekt door windmolens in Nederland. Ook hun vastgoed en infrastructuur maken ze zo duurzaam mogelijk.
RAI
GVB wil efficiënt omgaan met de energie voor het openbaar vervoer. Het doel is 35% efficiënter te zijn in 2030 ten opzichte van 2013. Dit bereiken ze via een jaarlijkse energie-efficiencyverbetering van 2% per reizigerskilometer. In 2019 was de energieafname
De totale emissie bedraagt 4.491 ton CO2. De verschuiving van gas naar stadswarmte heeft een zeer forse reductie van de CO2- footprint tot gevolg. Stadswarmte is een duurzamere energiebron dan aardgas. De restwarmte die vrij komt bij industriële processen, het opwekken van energie en/of
31
4 MRI-rapportage
afvalscheiding, wordt via het stadsnet benut. Als gevolg hiervan daalt de CO2-footprint fors. Omdat de RAI meer focus wil aanbrengen op reductie van de CO2-emissie, is in 2019 opnieuw bepaald wat wordt opgenomen in de CO2-berekening. Zo wordt met ingang van 2019 alle afval meegerekend, niet alleen dat van de RAI zelf maar ook dat van alle organisatoren, exposanten, standhouders en bezoekers. De CO2-uitstoot voor afval bedraagt in 2019 1.379 ton. Nieuw is ook de uitbreiding met woon-werkverkeer van medewerkers, goed voor 440 ton CO2. De RAI wil in 2020 benchmarks ontwikkelen waarmee er een beter inzicht komt in de CO2footprint en -prestaties.
Schiphol Schiphol heeft een strategie voor duurzaamheid ontwikkeld, die onder meer erop is gericht om energiepositief te worden en een duurzame luchtvaart te bepleiten. Een belangrijke stap op dit vlak in 2019 was de publicatie van de “Roadmap Most sustainable airports”, waarin een reeks maatregelen uiteen worden gezet ter ondersteuning van de duurzaamheidsstrategie tot aan 2030. Deze roadmap, die betrekking heeft op alle luchthavens van Royal Schiphol Group, behandelt drie kernthema’s: Circulaire Economie, Energiepositief en Duurzame Luchtvaart.
De roadmap zal volgens Schiphol een positief effect hebben op de CO2-emissies, maar ook op de plaatselijke luchtkwaliteit doordat de uitstoot van ultrafijn stof en stikstofoxide (NOx) wordt tegengegaan. Initiatieven voor de langere termijn (zoals emissievrij op de grond) zullen met voorrang worden uitgevoerd. In de tussentijd werken ze aan een belangrijke prestatie-indicator: een jaarlijkse reductie van 3% van de CO2-emissies op groepsniveau, met het doel dat de eigen operatie in 2030 emissievrij is.
Stadsherstel Stadsherstel streeft naar ambachtelijke restauraties en duurzaam behoud. Bij elke restauratie wordt bekeken op welke wijze panden duurzamer kunnen worden. In de begroting van 2019 was � 1 miljoen uitgetrokken voor duurzaamheidsmaatregelen en meer dan � 2 miljoen geïnvesteerd in energiebesparende maatregelen. De maatregelen variëren van het plaatsen van warmtepompen, zonnepanelen en verschillende vormen van isolatie.
32
4 MRI-rapportage Circulair
4.4 Duurzaamheid: Circulaire Economie Inleiding Er is een fundamentele verandering nodig van de manier waarop we produceren en consumeren. Daarom kiest het college voor het realiseren van een circulaire economie en stad. Dit betekent dat we in 2030 50% minder primaire grondstoffen willen verbruiken om op zijn laatst in 2050 volledig circulair te zijn. De gemeente kiest daarbij voor een focus op de waardeketens voedsel en organische reststromen, consumptiegoederen en de gebouwde omgeving. Deze ketens zijn gekozen vanwege hun economische betekenis voor de stad, hun impact op ecologie en klimaat én de mogelijkheden voor Amsterdam om hier invloed uit te oefenen. In een circulaire economie wordt de waarde van grondstoffen zoveel mogelijk behouden tijdens én na de gehele levensloop van een product: van ontwerp tot het einde van de huidige functie. Door materialen en grondstoffen hoogwaardig te verwerken, sluiten we onze kringlopen en voorkomen we dat ze afval worden. Maar ook door slimmer te produceren en te consumeren voorkomen we dat waardevolle materialen afval worden en kunnen we grondstoffen behouden.