19. Advies SDC Zuid-Oost Evaluatie Bestuurlijk stelsel 2025

Adviesaanvraag college aan stadsdeelcommissie Invullen door directie: Onderwerp adviesaanvraag: Bestuurlijke reactie op evaluatie bestuurlijk stelsel Portefeuille: Democratisering en bestuurlijk stelsel Directie: Bestuurs- en managementadvisering Datum behandeling college 27-05-2025 Datum adviesaanvraag: 28-04-2025 Deadline ontvangst advies: 11-7-2025 Advies mailen naar: Thijs.de.groot@amsterdam.nl; e.vanslijpe@amsterdam.nl Meegestuurde stukken:  Voorgenomen bestuurlijke reactie op de evaluatie bestuurlijk stelsel Amsterdam

   Heeft er consultatie vooraf plaatsgevonden?

Bestuurlijke rapportage evaluatie BS Amsterdam van Necker Onderzoeksrapport evaluatie BS Amsterdam van Necker Memo BC Weesp over de bestuursvorm Weesp met de samenvatting interviews en de aanbiedingsbrief voor het college Interviews met een aantal leden van DB’s, SDC’s en Bestuurscommissie Weesp

Invullen door stadsdeel: Stadsdeel: Zuidoost Procesbegeleider: n.v.t. Datum weekstart/staf: n.v.t. Datum stadsdeelcommissie: 24 juni en 8 juli 2025 Datum dagelijks bestuur: n.v.t. Registratienr. (optioneel): …

Over gevraagde adviezen: Conform de Verordening stadsdelen en stadsgebied Amsterdam 2022: (art. 12, lid 1) betrekken college en BM het DB bij voorbereiding van stedelijke kaders als deze kaders betrekking hebben op taken en bevoegdheden van DB of DB een rol krijgt in uitvoering van die kaders, of -

(art. 12, lid 2) als college of BM voornemens is over stedelijke kaders een besluit te nemen of voornemens is een ander besluit te nemen waarbij belangen van een of meer stadsdelen zijn betrokken, in ieder geval bij het vaststellen van bestemmingsplannen, wint college of BM bij DB advies in.

DB legt deze adviesaanvragen voor aan SDC (art. 19). Bij besluitvorming maakt DB inzichtelijk wat het advies van SDC is en hoe eventuele voorstellen of moties als bedoeld in art. 30, lid 3, zijn verwerkt. DB neemt het advies van SDC over indien het is vastgesteld met meerderheid van stemmen en past binnen stedelijke en budgettaire kaders. DB kan uitsluitend schriftelijk met zeer zwaarwegende redenen afwijken van het advies of voorstel van SDC. (art. 19, lid 5) Als standpunten van stadsdeelcommissieleden bij uitbrengen van advies uiteenlopen, worden in het advies standaard alle verschillende standpunten binnen commissie kenbaar gemaakt. (art. 30, lid 5)

Adviesvraag college Dit voorjaar zijn twee evaluaties uitgevoerd over onderdelen van het bestuurlijk stelsel in gemeente Amsterdam. De eerste evaluatie richt zich op de doorontwikkeling van het bestuurlijk stelsel en is uitgevoerd door het bureau Necker. Deze evaluatie geeft uitvoering aan de motie van raadslid De Grave-Verkerk, die door de raad is aangenomen op 8 juli 2021 (motie 540.21, TA2021-000852). De tweede evaluatie heeft betrekking op de bestuursvorm voor het stadsgebied Weesp die is afgesproken bij de fusie met de gemeente Amsterdam in 2022 en is vastgelegd in het bestuursakkoord met Weesp. Het college heeft een voorgenomen bestuurlijke reactie over de evaluatie bestuurlijk stelsel 2025 opgesteld mede op Pagina 1 van 5

basis van beide evaluaties. Het college vraagt u om uw visie op de voorgenomen bestuurlijke reactie te geven, met name op de bestuurlijke reactie over het stelsel in de stadsdelen. Tevens stellen we u graag ook in de gelegenheid - om voor zover voor u relevant - voorstellen en suggesties mee te geven, over onderstaande vragen. Deze worden ook in de adviesaanvragen aan de bestuurscommissie Weesp en DB’s gesteld en in de discussienota voor de raadscommissie SED.   

 

Hoe kunnen de SDC’s en DB’s hun bijdrage aan participatie versterken, waaronder het bereiken van nu minder vertegenwoordigde inwoners? Wat zou helpen om de controlerende rol van de SDC’s op de DB’s beter te laten werken? Hoe kunnen de stedelijke adviesaanvragen aan de stadsdelen en de advisering daarop verder worden toegespitst op aspecten, die voor de stadsdelen relevant zijn, en kan de kwaliteit van dit adviesproces verder worden verbeterd? Welke meerwaarde en mogelijkheden ziet u om het onderlinge samenspel tussen de Raad en SDC’s te versterken? Welke adviezen geeft u mee om te komen tot een andere lange termijn ontwikkelaanpak om het bestuurlijk stelsel te versterken dan die van de afgelopen decennia?

Om de DB’s en SDC’s van de stadsdelen en de Bestuurscommissie Weesp de ruimte te geven ieder vanuit hun eigen rol en perspectief hun visie te geven, ontvangen zij ieder een eigen adviesaanvraag.

Bij deze adviesaanvraag heeft u 6 weken de tijd om te adviseren. Het is van belang om uw adviezen voor de zomer binnen te hebben, zodat er in het zomerreces voldoende tijd is om de adviezen te verwerken in de definitieve bestuurlijke reactie en de wijziging van de Verordening op de stadsdelen en het stadsgebied Weesp. De gewijzigde Verordening wordt najaar 2025 ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. Dit is noodzakelijk vanwege de voorbereidingen van de gemeenteraadverkiezingen 2026.

Anders dan u bij stedelijke adviesaanvragen gewend bent kunt u het advies van de stadsdeelcommissie rechtstreeks aan het college zenden via uw ondersteuning. We zien uw advies graag tegemoet.

Advies stadsdeelcommissie Advies van de stadsdeelcommissie aan het college

Stadsdeelcommissie Amsterdam Zuidoost – Conceptadvies Bestuurlijk Stelsel (gebaseerd op GL-format) INLEIDING De stadsdeelcommissie Amsterdam Zuidoost heeft met betrokkenheid en kritische reflectie kennisgenomen van de evaluatie van het bestuurlijk stelsel en van de reactie van het college hierop. Binnen de commissie is brede consensus over de constatering dat het huidige stelsel tekortschiet in het borgen van democratische zeggenschap, transparantie en effectieve participatie van bewoners. Tegelijkertijd bestaat de gedeelde wens om tot verbeteringen te komen die zowel binnen de bestaande kaders haalbaar zijn als op langere termijn richting geven aan fundamentele hervorming. In deze bijdrage formuleren we daarom enerzijds concrete aanbevelingen voor optimalisatie van het huidige stelsel, en anderzijds een oproep om, waar nodig, de discussie over structurele herziening open te houden. Hierbij hanteren we de vijf hoofdvragen van het college als leidraad.

1. Hoe kunnen de SDC’s en DB’s hun bijdrage aan participatie versterken, waaronder het bereiken van nu minder vertegenwoordigde inwoners?

Pagina 2 van 5

Er is behoefte aan participatie die recht doet aan de realiteit van Zuidoost: meertalig, cultuursensitief, praktisch ondersteund, en ingebed in de leefwereld van bewoners. Participatie moet geen instrument zijn om weerstand te managen, maar een middel om samen beleid vorm te geven. Aanbevelingen: • Investeer in structurele samenwerking met actieve buurtplatforms en bewonersorganisaties. Dit versterkt de brugfunctie van de SDC en helpt om signalen vanuit de wijk vroegtijdig op te vangen en te vertalen naar concrete voorstellen. • Herstel de ontmoetingen tussen SDC-leden en bewoners(organisaties) en buurtplatforms, vastgelegd in een jaarplanning. Regelmatige ontmoetingen met bewoners(organisaties) en buurtplatforms maken de commissie zichtbaar en toegankelijk, en dragen bij aan wederzijds vertrouwen tussen bewoners en bestuur. • Maak ruimte voor functionele adviesraden per stadsdeel. Deze raden kunnen specifieke kennis en ervaringen van bewoners mobiliseren rond thema’s als jeugd, ouderen, mensen met een beperking, wonen of veiligheid, en daarmee het beleidsproces verrijken. • Zorg dat de rol van DB en SDC binnen het Masterplan helder en democratisch is geborgd. Nu is de positionering van gekozen vertegenwoordigers binnen dit Rijksprogramma onvoldoende duidelijk. Heldere afspraken zijn nodig over besluitvorming, prioriteiten en zeggenschap binnen het Masterplan.

2. Wat zou helpen om de controlerende rol van de SDC’s op de DB’s beter te laten werken? Zonder inzicht in financiële middelen of formele controlemogelijkheden blijft de controlerende taak van de SDC een lege huls. Het ontbreken van transparantie ondermijnt de legitimiteit van deze taak. De leidraad financiële zeggenschap geeft onvoldoende houvast hoe taken en bevoegdheden m.b.t financiën die voortkomen uit de Verordening zijn vastgelegd Aanbevelingen:  Maak het budget van het DB transparant, inclusief verantwoording over uitgaven. Zolang onduidelijk is hoeveel geld per stadsdeel beschikbaar is en waar dit aan wordt besteed, is inhoudelijke controle niet mogelijk. Transparantie is essentieel om als commissie onze taak serieus te kunnen nemen. 

Leg in verordening en vergaderorde vast dat het DB periodiek rapporteert aan de SDC over bestedingen en behaalde doelstellingen. Structurele rapportageverplichting voorkomt willekeur en zorgt dat verantwoording geen gunst is, maar een plicht binnen het samenspel tussen DB en SDC.



Ontwikkel protocollen voor controle: wat mag en kan de SDC controleren, en hoe? De huidige onduidelijkheid over wat de SDC mag controleren frustreert haar rol als toezichthouder. Een heldere taakafbakening en werkwijze zijn noodzakelijk voor professionele, volwassen samenwerking tussen bestuur en volksvertegenwoordiging.

2. Hoe kunnen de stedelijke adviesaanvragen aan de stadsdelen en de advisering daarop verder worden toegespitst op aspecten, die voor de stadsdelen relevant zijn, en kan de kwaliteit van dit adviesproces verder worden verbeterd? De huidige adviespraktijk is vaak versnipperd, onduidelijk qua status en moeilijk te volgen. De vertaalslag naar stadsdeelniveau ontbreekt geregeld, net als terugkoppeling. Aanbevelingen:  Formuleer stedelijke adviesaanvragen met expliciete aandacht voor impact per stadsdeel. Alleen dan kunnen stadsdelen een inhoudelijk relevant en gebiedsspecifiek advies uitbrengen dat ook werkelijk van invloed is op het beleid.

Pagina 3 van 5



Standaardiseer en harmoniseer richtlijnen en formats bij toepassing van instrumentarium door SDC: een integrale weergave van adviezen inclusief minderheidsstandpunten, en bijlagen met stemverhoudingen en stemverklaringen. Dit verhoogt de transparantie, geeft ruimte aan diversiteit van opvattingen binnen de commissie en maakt de adviezen beter navolgbaar voor derden.



Ontwikkel een uniforme werkwijze voor griffies, ambtelijke advisering en ondersteuning van gemeenteraad, raadscommissies en stadsdeelcommissies. Door standaardisatie kunnen processen efficiënter verlopen en wordt het makkelijker voor gemeenteraad en college om adviezen serieus te nemen en structureel te verwerken.



Zorg voor een eensluidende rolopvatting van griffiers, SDC-secretarissen, ambtelijke adviseurs en ambtelijke ondersteuning binnen de gemeente en binnen de stadsdelen over de doorgeleiding van adviezen vanuit de stadsdeelcommissies richting college en gemeenteraad.



Verleng de adviestermijn van 6 naar 8 weken. In de praktijk blijkt een doorlooptijd van zes weken vaak onvoldoende, zeker bij complexe onderwerpen. Een langere termijn vergroot de kwaliteit van het inhoudelijke beraad én de kans op participatie van bewoners.



Leg vast in de Verordening dat adviesaanvragen op tijd, en voorafgaand aan het jaar waarop de aanvraag betrekking heeft, aan de stadsdelen worden voorgelegd. Het komt nu regelmatig voor dat SDC adviesaanvragen ontvangt over het lopende jaar. Dat schaadt het vertrouwen in het belang dat wordt gehecht aan het advies van SDC.

3. Welke meerwaarde en mogelijkheden ziet u om het onderlinge samenspel tussen de Raad en SDC’s te versterken? De SDC functioneert nu te veel als parallelle structuur zonder directe koppeling aan de gemeenteraad. Daardoor worden signalen uit de stadsdelen onvoldoende vertaald naar beleid op stedelijk niveau. Aanbevelingen:  Richt een werkgroep in met commissieleden en raadsleden om structurele samenwerking te verkennen. Een vaste werkgroep bevordert continuïteit en dialoog, en maakt het mogelijk om structureel te werken aan gezamenlijke doelen, wederzijdse informatie-uitwisseling en kennisdeling. 

Het dagelijks bestuur dient hun finale advies aan het college direct toe te sturen naar SDC, zodat die tijdig in de gelegenheid wordt gesteld om eventuele afwijkingen van het advies van SDC te agenderen en bespreken bij behandeling in raadscommissies.



Geef SDC-leden spreekrecht binnen raadscommissies bij relevante agendapunten. SDC-leden hebben nu alleen inspreekrecht maar kunnen niet deelnemen aan het debat. Door spreekrecht kunnen stadsdelen hun expertise en lokale kennis rechtstreeks inbrengen op het moment dat beslissingen worden voorbereid. Dit versterkt de inhoudelijke kwaliteit én de legitimiteit van besluitvorming.



Leg vaste overlegmomenten vast tussen SDC en relevante gemeenteraadsfracties. Directe en periodieke afstemming maakt het mogelijk om vroegtijdig invloed uit te oefenen, standpunten te delen en knelpunten bespreekbaar te maken voordat besluitvorming plaatsvindt.

4. Welke adviezen geeft u mee om te komen tot een andere lange termijn ontwikkelaanpak om het bestuurlijk stelsel te versterken dan die van de afgelopen decennia?

Pagina 4 van 5



Versterk de rol van SDC als adviesorgaan richting gemeenteraad en borg die duidelijker in de Verordening. Stadsdeelcommissies zijn gebiedscommissies naast thematische raadscommissies en hebben een gelijke status als adviesorgaan richting college en gemeenteraad.



Geef SDC de mogelijkheid om als volwaardig lid deel te nemen aan de vergadering van raadscommissies, voor zover het gaat om de behandeling van agendapunten die hun stadsdeel betreffen.

Hoewel het college zich richt op doorontwikkeling binnen de bestaande structuur, klinkt binnen onze commissie ook de wens om fundamentele alternatieven te blijven onderzoeken. Aanbevelingen:  Onderzoek serieus de mogelijkheid om de constructie zoals in Weesp ook in andere stadsdelen toe te passen. De Weesp-constructie – waarbij een lokaal gekozen bestuurscommissie zelf haar dagelijks bestuur aanwijst – leidt tot meer betrokkenheid, herkenbaarheid en vertrouwen van bewoners. Deze aanpak verdient nadere analyse en bredere toepassing. 

Verken herinvoering van gekozen deelraden op termijn, eventueel via lobby richting Den Haag. Alleen via wetswijziging kunnen de stadsdelen terugkeren naar een bestuursvorm met echte formele zeggenschap. Een structurele lobby bij het rijk is nodig om dit perspectief levend te houden.



Betrek bewoners, SDC-leden en onafhankelijke experts bij een fundamentele herijking van het model. Een robuust democratisch model kan alleen ontstaan door het gesprek te voeren met álle betrokkenen. Deze herijking vraagt om een open, brede dialoog over macht, zeggenschap en vertrouwen op lokaal niveau.

TOT SLOT De stadsdeelcommissie Amsterdam Zuidoost staat voor een stelsel dat bewoners echt betrekt, vertegenwoordigers serieus neemt en transparant is over invloed en besluitvorming. We pleiten voor versterking van het huidige model op korte termijn, maar verliezen het grotere plaatje niet uit het oog: een democratisch stelsel waarin lokaal bestuur daadwerkelijk zeggenschap en rekenschap kent. Zuidoost verdient niets minder.

Reactie college op advies stadsdeelcommissie

Pagina 5 van 5