17. Advies DB Oost Evaluatie bestuurlijk stelsel

Adviesaanvraag college aan dagelijks bestuur Invullen door directie: Onderwerp adviesaanvraag: Bestuurlijke reactie op evaluatie bestuurlijk stelsel Portefeuille: Democratisering en bestuurlijk stelsel Directie: Bestuurs- en managementadvisering Datum behandeling college 27 mei 2025 Datum adviesaanvraag: 28 april 2025 Deadline ontvangst advies: 11 juli 2025 Advies mailen naar: Thijs.de.groot@amsterdam.nl; e.vanslijpe@amsterdam.nl Meegestuurde stukken:  Voorgenomen bestuurlijke reactie op de evaluatie bestuurlijk stelsel Amsterdam

  

Heeft er consultatie vooraf plaatsgevonden?

Bestuurlijke rapportage evaluatie BS Amsterdam van Necker Onderzoeksrapport evaluatie BS Amsterdam van Necker Memo BC Weesp over de bestuursvorm Weesp met de samenvatting interviews en de aanbiedingsbrief voor het college Interviews met een aantal leden van DB’s, SDC’s en Bestuurscommissie Weesp

Invullen door stadsdeel: Stadsdeel: Oost Procesbegeleider: Ariëlla Verheul Datum weekstart/staf: 23 juni 2025 Datum stadsdeelcommissie: N.v.t. (SDC is rechtstreeks door college gevraagd advies uit te brengen.) Datum dagelijks bestuur: 8 juli 2025 (finaal advies) Registratienr. (optioneel): Z-25-53022

Over gevraagde adviezen: Conform de Verordening stadsdelen en stadsgebied Amsterdam 2022: (art. 12, lid 1) betrekken college en BM het DB bij voorbereiding van stedelijke kaders als deze kaders betrekking hebben op taken en bevoegdheden van DB of DB een rol krijgt in uitvoering van die kaders, of -

(art. 12, lid 2) als college of BM voornemens is over stedelijke kaders een besluit te nemen of voornemens is een ander besluit te nemen waarbij belangen van een of meer stadsdelen zijn betrokken, in ieder geval bij het vaststellen van bestemmingsplannen, wint college of BM bij DB advies in.

DB legt deze adviesaanvragen voor aan SDC (art. 19). Bij besluitvorming maakt DB inzichtelijk wat het advies van SDC is en hoe eventuele voorstellen of moties als bedoeld in art. 30, lid 3, zijn verwerkt. DB neemt het advies van SDC over indien het is vastgesteld met meerderheid van stemmen en past binnen stedelijke en budgettaire kaders. DB kan uitsluitend schriftelijk met zeer zwaarwegende redenen afwijken van het advies of voorstel van SDC. (art. 19, lid 5) Als standpunten van stadsdeelcommissieleden bij uitbrengen van advies uiteenlopen, worden in het advies standaard alle verschillende standpunten binnen commissie kenbaar gemaakt. (art. 30, lid 5)

Adviesvraag college Dit voorjaar zijn twee evaluaties uitgevoerd over onderdelen van het bestuurlijk stelsel in gemeente Amsterdam. De eerste evaluatie richt zich op de doorontwikkeling van het bestuurlijk stelsel en is uitgevoerd door het bureau Necker. Deze evaluatie geeft uitvoering aan de motie van raadslid De Grave-Verkerk, die door de raad is aangenomen op 8 juli 2021 (motie 540.21, TA2021-000852). De tweede evaluatie heeft betrekking op de bestuursvorm voor het stadsgebied Weesp die is afgesproken bij de fusie met de gemeente Amsterdam in 2022 en is vastgelegd in het bestuursakkoord met Weesp. Het college heeft een voorgenomen bestuurlijke reactie over de evaluatie bestuurlijk stelsel 2025 opgesteld mede op basis van beide evaluaties. Het college vraagt u om uw visie op de voorgenomen bestuurlijke reactie te geven. Tevens geven we in overweging in uw advies voor zover voor u relevant voorstellen en suggesties mee te geven over de Pagina 1 van 5

volgende vragen. Deze worden ook in de adviesaanvragen aan de SDC’s en de Bestuurscommissie Weesp gesteld en in de discussienota voor de raadscommissie SED. 

Hoe kunnen de DB’s en SDC’s hun bijdrage aan participatie versterken, waaronder het bereiken van nu minder vertegenwoordigde inwoners? Wat zou helpen om de controlerende rol van de SDC’s op de DB’s beter te laten werken? Hoe kunnen de stedelijke adviesaanvragen aan de stadsdelen en de advisering daarop verder worden toegespitst op aspecten, die voor de stadsdelen relevant zijn, en kan de kwaliteit van dit adviesproces verder worden verbeterd? Welke meerwaarde en mogelijkheden ziet u om het onderlinge samenspel tussen de Raad en SDC’s te versterken? Welke adviezen geeft u mee om te komen tot een andere lange termijn ontwikkelaanpak om het bestuurlijk stelsel te versterken dan die van de afgelopen decennia?

 

 

Om DB’s en SDC’s van de stadsdelen en de Bestuurscommissie Weesp de ruimte te geven ieder vanuit hun eigen rol en perspectief hun visie te geven, ontvangen zij ieder een eigen adviesaanvraag. Bij deze adviesaanvraag heeft u 6 weken de tijd om te adviseren. Het is van belang om uw adviezen voor de zomer binnen te hebben, zodat er in het zomerreces voldoende tijd is om de adviezen te verwerken in de definitieve bestuurlijke reactie en de wijziging van de Verordening op de stadsdelen en het stadsgebied Weesp. De gewijzigde Verordening wordt najaar 2025 ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. Dit is noodzakelijk vanwege de voorbereidingen van de gemeenteraadverkiezingen 2026. We zien uw advies graag tegemoet.

Advies dagelijks bestuur Advies van het dagelijks bestuur aan het college

Met waardering en herkenning heeft het Dagelijks Bestuur van stadsdeel Oost kennisgenomen van de evaluatie van het bestuurlijk stelsel van Amsterdam. Het eindrapport schetst een herkenbaar beeld en biedt waardevolle aanknopingspunten voor de verdere doorontwikkeling van het stelsel. Voor het DB van stadsdeel Oost is stabiliteit in het bestuurlijk stelsel een belangrijk uitgangspunt. In de afgelopen tien jaar is er veel veranderd. Het huidige stelsel vraagt om tijd en ruimte om verder te groeien en zich duurzaam te kunnen bewijzen. Net als het college pleiten wij voor versterking binnen de bestaande kaders. Wat ons bijzonder aanspreekt, is de gedeelde ambitie om stap voor stap en ontwikkelgericht te werken aan een toegankelijker en beter begrijpelijk stelsel.

Advies Puntsgewijs gaan wij in op de gestelde adviesvragen: 1.

Hoe kunnen de DB’s en SDC’s hun bijdrage aan participatie versterken, waaronder het bereiken van nu minder vertegenwoordigde inwoners?

Benut de nabijheid van stadsdelen bij bewoners als kracht. Participatie hoort integraal onderdeel te zijn van projecten en beleid met directe impact op het dagelijks leven van Amsterdammers. Het is dan ook geen taak van stadsdelen alleen; effectieve participatie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle onderdelen van de gemeentelijke organisatie. Tegelijkertijd zijn de stadsdelen bij uitstek de schakels die dicht bij bewoners staan. Zij stimuleren samenwerking tussen de gemeente en de samenleving en beschikken over participatie-instrumenten met groot potentieel. Denk aan stadsdeelpanels, buurtbudgetten, erkende buurtplatforms en subsidieregelingen voor bewonersinitiatieven. Deze instrumenten zijn nog niet ten volle benut.Wij adviseren om deze participatie-instrumenten doelgericht en strategisch in te zetten, als hefboom voor: versterking van directe zeggenschap van bewoners;

Pagina 2 van 5

vergroting van de responsiviteit van de gemeente; opbouw van vertrouwen tussen overheid en inwoners en inwoners onderling. Tot slot benadrukken we het belang van een gezamenlijke ambtelijke én bestuurlijke inzet op participatie, met oog voor verschillen in behoeften tussen wijken en bewonersgroepen. Alleen dan kunnen we écht iedereen bereiken.

2. Wat zou helpen om de controlerende rol van de SDC’s op de DB’s beter te laten werken? Een effectief bestuurlijk stelsel hangt niet alleen af van structuren, maar vooral van de manier waarop mensen samenwerken. Bestuurders, commissieleden, ambtenaren en directies: het is de gezamenlijke bestuurscultuur die bepaalt of het stelsel werkt. Dat vraagt om onderlinge afstemming, transparantie en gedeelde verantwoordelijkheid. Zet in op actieve toepassing van de 'Leidraad Zeggenschap in de praktijk’ De leidraad biedt een helder kader voor de taak- en rolverdeling tussen DB en SDC. Wij adviseren om bij de start van elke nieuwe bestuursperiode op stadsdeelniveau tussen DB’s en SDC concrete werkafspraken te maken over:  welke onderwerpen, aanvullend op de adviesaanvragen, het DB aan de SDC voorlegt;  wanneer en op welke wijze dit gebeurt (inclusief verantwoordingsmomenten);  hoe de toepassing hiervan gedurende de periode wordt geëvalueerd. Doel is om als DB, SDC en ambtelijke organisatie gezamenlijk te groeien in een transparante en voorspelbare werkwijze, waarin rollen scherp zijn en elkaars positie wordt gerespecteerd. Versterk de structuur tussen stadsdelen en directies Voor effectieve controle en samenwerking is het cruciaal dat directies de rol van stadsdelen herkennen en erkennen.

In de praktijk zien we dat de structuur – waarbij het DB als opdrachtgever optreedt richting directies – wisselend wordt toegepast. Soms werken directies intensief samen met het stadsdeel, maar te vaak sluiten stadsdelen pas aan als besluiten al centraal zijn voorbereid. Wij adviseren het college om expliciet prioriteit te geven aan een goed functionerende structuur, waarin stadsdelen volwaardig en tijdig, en daarmee dus ook passend bij het mandaat en de verantwoordelijkheden van verlengd bestuur, worden betrokken bij beleid en uitvoering. Daarbij hoort dat de gemeentelijke organisatie zich zowel ambtelijk als bestuurlijk verantwoordelijk voelt voor duidelijke verantwoording richting stadsdeelcommissies – niet alleen achteraf, maar juist ook tussentijds. Ook hier geldt dat het niet alleen een kwestie is van structuren inrichten maar van het naleven van een cultuur waarin Dagelijks Besturen een stevige positie hebben als verlengd bestuur. Introduceer afspraken bij hoog-impactprojecten Wij stellen voor dat bij projecten met grote impact aan het begin afspraken worden gemaakt tussen directies, DB en SDC over:  de rolverdeling;  betrokkenheid in de tijd;  vorm en moment van terugkoppeling en evaluatie. Dat helpt om rollen helder te houden, verwachtingen te managen én om bestuurlijke controle beter te organiseren.

3. Hoe kunnen de stedelijke adviesaanvragen aan de stadsdelen en de advisering daarop verder worden toegespitst op aspecten, die voor de stadsdelen relevant zijn, en kan de kwaliteit van dit adviesproces verder worden verbeterd?

Pagina 3 van 5

Veranker de adviesrol van stadsdeelcommissies structureel in beleidsprocessen Op dit moment worden stadsdelen vaak te laat betrokken bij stedelijke beleids- en projectvoorstellen. Daardoor ontstaat tijdsdruk bij de advisering door het DB en de SDC, wat ten koste kan gaan van de kwaliteit. Wij adviseren daarom om al in een vroeg stadium expliciet aandacht te besteden aan de impact op stadsdelen, zodat relevante vragen tijdig aan de orde kunnen komen. Deze vroegtijdige betrokkenheid moet worden geborgd in de werkwijze van directies. DB’s en SDC kunnen dan inhoudelijk adviseren vanuit hun lokale kennis, in plaats van reactief technische tekortkomingen te signaleren. Want dat laatste gebeurt nu nog te vaak – een teken dat de ambtelijke voorbereiding niet altijd op het gewenste niveau is. Hierop moet strakker worden gestuurd. Zorg voor transparantie over de verwerking van input In de fase van informele afstemming – bijvoorbeeld via PHO’s – is het vaak onduidelijk wat er met de inbreng van DB’s gebeurt. Dit leidt tot herhaling in formele adviezen en vermindert het gevoel van invloed. Wij adviseren om in deze fase expliciet terug te koppelen: wat wordt door het College overgenomen, wat niet, en waarom? Dat verhoogt de kwaliteit en voorkomt dubbel werk. Ook op formele adviezen van stadsdeelcommissies moet structureel terugkoppeling volgen.

Alleen zo ontstaat een betekenisvolle dialoog en wordt het adviesproces daadwerkelijk lerend en tweerichtingsverkeer. Streef naar uniformiteit en gezamenlijke advisering waar mogelijk Momenteel hanteren DB’s verschillende werkwijzen: sommige delen conceptadviezen, anderen niet; soms wordt onderscheid gemaakt tussen DB- en SDC-adviezen, soms niet. Deze variatie maakt het moeilijk om stedelijke adviezen goed te vergelijken of op waarde te schatten. Wij adviseren om te werken aan een meer uniforme werkwijze, zodat transparantie en effectiviteit toenemen. Daarnaast is het verstandig om per adviesvraag bewuster af te wegen of individuele adviezen (per stadsdeel) nodig zijn of dat gezamenlijke advisering van meerdere stadsdelen efficiënter en inhoudelijk sterker is. In sommige gevallen kan één breed gedragen advies meer impact hebben dan acht losse reacties.

4. Welke meerwaarde en mogelijkheden ziet u om het onderlinge samenspel tussen de Raad en SDC’s te versterken? De verbinding tussen de gemeenteraad en de stadsdeelcommissie is momenteel beperkt en weinig gestructureerd. Dit speelt in ieder geval in Oost, maar is waarschijnlijk een stedelijk vraagstuk. Dit is een gemis binnen het bestuurlijk stelsel. De SDC’s vertegenwoordigen de bewoners op wijkniveau en signaleren wat er lokaal speelt. Die inzichten verdienen een betere plek in het bredere stedelijke debat. Wij adviseren om in deze bestuursperiode – nu ervaring en betrokkenheid nog aanwezig zijn – gericht te investeren in het versterken van deze relatie. Denk daarbij aan:  structurele overlegmomenten tussen raadsleden en vertegenwoordigers van de SDC’s;  uitwisseling over beleidsvoorstellen met grote lokale impact;  en het ontsluiten van signalen en ervaringen uit de stadsdelen richting de raad. Een stevigere relatie zorgt niet alleen voor betere besluitvorming, maar ook voor meer erkenning van de rol van de SDC’s. Als we willen dat het stelsel werkt, moet het ook als één systeem functioneren – van wijk tot stad. 5. Welke adviezen geeft u mee om te komen tot een andere lange termijn ontwikkelaanpak om het bestuurlijk stelsel te versterken dan die van de afgelopen decennia?

Een robuust bestuurlijk stelsel vraagt om continue aandacht, reflectie en verbetering. In plaats van grote stelselwijzigingen eens in de zoveel tijd, pleiten wij voor een ontwikkelgerichte, wendbare aanpak: met vaste evaluatiemomenten en een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor verbetering.

Pagina 4 van 5

Zorg voor structurele reflectie en bijsturing In de afgelopen periode is via een bestuurlijk team – met DB-leden, wethouders en ambtelijke ondersteuning – gewerkt aan ontwikkeling van het stelsel. Of deze vorm wordt voortgezet, laten wij open, maar de kern blijft: zorg voor een vaste structuur waarin bestuurders en ambtenaren periodiek reflecteren op de samenwerking, knelpunten agenderen en gezamenlijk bijsturen. Bij deze reflectie hoort ook een duidelijke set van criteria: waar toetsen we op of het stelsel werkt? Zonder gezamenlijke meetlat blijven evaluaties vrijblijvend. Betrek ook bewoners actief bij de doorontwikkeling Het stelsel is bedoeld om zeggenschap van bewoners dichterbij te brengen. Daarom is het logisch om ook bewoners zelf een stem te geven in de doorontwikkeling – bijvoorbeeld bewoners die ervaring hebben met stadsdeelcommissies, inspraakprocedures of burgerinitiatieven. Hun ervaringen en suggesties kunnen waardevolle input leveren. Investeer in een stevige samenwerking tussen DB’s en SDC’s Op stadsdeelniveau adviseren wij om structureel overleg tussen het DB en de SDC te organiseren, met vaste afspraken aan het begin van de bestuursperiode over onderlinge rolverdeling, werkwijze en overlegstructuur. Door deze afspraken periodiek te herijken, ontstaat duidelijkheid en voorspelbaarheid – een belangrijk fundament onder het lokale samenspel.

Het DB onderschrijft de ambitie om het bestuurlijk stelsel van Amsterdam verder te versterken. Zij ziet daarin een gezamenlijke opgave – van stadsdelen, gemeenteraad, directies en college – om te blijven investeren in vertrouwen, samenwerking en responsiviteit. Dat vraagt om een langetermijnaanpak waarin structuur en cultuur hand in hand gaan.

Reactie college op advies dagelijks bestuur

Pagina 5 van 5