11 Visie op de omgevingsparticipatie NSM DEF.pdf

Datum: 22-05-2024

Visie omgevingsparticipatie Nationaal Slavernijmuseum - Java-eiland Projectteam Nationaal Slavernijmuseum Datum 22-05-2024

Gemeente Amsterdam Visie op omgevingsparticipatie Nationaal Slavernijmuseum – Java-eiland

1 Inleiding

1.1 Wat is opgenomen in dit plan Dit plan beschrijft specifiek de visie op de omgevingsparticipatie in het kader van de ontwikkeling van park en museumgebouw op het Java-eiland.

1.2 Een Nationaal Slavernijmuseum Europees-Nederland krijgt in Amsterdam een Nationaal Slavernijmuseum. Een museum dat een brug wil bouwen vanuit het gedeelde verleden, via een hoopvol heden naar een gezamenlijke toekomst. Over een paar jaar moet het museum zijn deuren openen voor het publiek. Inhoudelijk zal het museum zich richten op een breed publiek, met een focus op educatie, kunst, kennis en onderzoek.

Het Nationaal Slavernijmuseum is niet alleen betekenisvol omdat het er is het is een museum dat doet, dat informeert, dat bezoekers activeert, met groepen reflecteert, geschiedenis kleur geeft, gemeenschappen samenbrengt, gelijkwaardigheid stimuleert en mensen activeert die gelijkwaardigheid uit te dragen

1.3 Participatietraject tot op heden Ruim anderhalf jaar na het aanvaarden van de opdracht leverden kwartiermakers John Leerdam, Peggy Brandon en David Brandwagt op 15 februari 2024 het oprichtingsplan voor een Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam op. Het plan is gebouwd op verhalen die opgehaald zijn door een bottom-up benadering in een uitgebreid participatietraject. In dit participatietraject zijn de drie disciplines maatschappelijk, museaal en fysiek integraal onderdeel geweest. Er zijn in 2023 door de kwartiermakers zeventien publieksbijeenkomsten georganiseerd in Europees-Nederland en meerdere participatiebijeenkomsten op Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, Saba en in Suriname. Deze bijeenkomsten hadden als doel de betrokkenen bij het Nationaal Slavernijmuseum te informeren en consulteren over de ontwikkeling van het museum, als ook de ideeën over de ontwikkeling van het museale concept en de locatie te toetsen en een zo breed mogelijk maatschappelijk draagvlak te creëren binnen het Koninkrijk en in Suriname.

2

Gemeente Amsterdam Visie op omgevingsparticipatie Nationaal Slavernijmuseum – Java-eiland

2 Participatie aanpak

2.1 Rolverdeling in de volgende fase Bij de komende besluitvorming (juni 2024) door de Gemeenteraad van Amsterdam wordt de definitiefase van de kwartiermakers afgesloten en kan er gestart worden met een nieuwe fase. De gemeente is als toekomstig eigenaar vanaf deze fase verantwoordelijk voor de fysieke ontwikkeling van het museumgebouw en het park. De museale stichting is als toekomstig exploitant en huurder verantwoordelijk voor het inhoudelijk deel (museaal en maatschappelijk).

2.2 Rolverdeling participatie in de nieuwe fase In navolging van voorgaande rolverdeling zal in de nieuwe fase de verantwoordelijkheid voor de omgevingsparticipatie (fysiek) in basis bij de toekomstig eigenaar/ verhuurder en aanvrager van de omgevingsvergunning te liggen. De gemeente Amsterdam zal deze rollen op zich gaan nemen.

2.3 De verantwoordelijkheid voor de participatie over de inhoud (museaal en maatschappelijk) van het museum ligt bij de toekomstig huurder/ exploitant, de op te richten Stichting Nationaal Slavernijmuseum. Hierbij is samenwerking en samenhang tussen de drie disciplines van belang, zoals ook aangeven in het plan van de kwartiermakers Vertel het hele verhaal. Participatiedoel en kernwaarden De omgevingsparticipatie heeft als doel om het bestaande draagvlak dat is opgebouwd in voortraject te behouden en verder uit te bouwen. We werken bottom-up, luisteren en werken samen met elkaar naar een optimaal resultaat. Ook heeft de omgevingsparticipatie als doel om belanghebbenden en

3

Gemeente Amsterdam Visie op omgevingsparticipatie Nationaal Slavernijmuseum – Java-eiland

belangstellenden goed te informeren en op geschikte momenten de kans te geven te adviseren en te reageren. We werken hierbij vanuit de volgende kernwaarden: ▪ Tijdig: we betrekken stakeholders tijdig in een periode dat stakeholders mee kunnen praten. ▪ Zinvol: de input die opgehaald wordt in de participatie wordt daadwerkelijk meegenomen in de besluitvorming en het project. ▪ Transparant: als we weten wat er speelt dan vertellen we het. We nemen de omgeving mee in de te nemen stappen. Zoveel als mogelijk delen we documenten en kunnen er ook voor kiezen om documenten te delen die nog niet definitief zijn als dat het proces helpt. ▪ Open en eerlijk: we zijn toegankelijk en beschikbaar voor vragen en opmerkingen (open luiken). ▪ Duidelijk zijn over kaders: stakeholders weten waar wel en niet over kan worden meegepraat en op welke manier. ▪ Navolgbaar: we hanteren een helder proces waar de gemeente zich ook aan houdt. ▪ Belangen staan centraal: stakeholders met de grootste belangen krijgen de meeste aandacht en waar we kunnen wegen we belangen mee in het project. ▪ Kwaliteit verhogen: we benutten kennis en kunde van de omgeving om de kwaliteit van het project te vergroten. ▪ Actief werken aan betrokkenheid: we zullen ons blijvend, actief inspannen om de betrokkenheid van de omgeving te vergroten.

▪ Werken aan vertrouwen: we werken aan het realiseren van het project maar ook aan het lange termijn vertrouwen tussen gemeente en stakeholders. ▪ Leuk en toegankelijk: meepraten met het project doen we op een manier waar stakeholders energie van krijgen en waarvan de vorm geen groepen uitsluit, maar juist bij betrekt.

2.4 Scope van de omgevingsparticipatie Dit plan gaat specifiek over de omgevingsparticipatie rondom de ontwikkeling van het Nationaal Slavernijmuseum op het Java-eiland. Het gebouw en het park worden beschouwd als één integrale ontwerpopgave. Er wordt geparticipeerd over o.a. de zonering, de uitstraling en het gebruik van het park, de logistiek t.b.v. het gebouw en de bereikbaarheid incl. (fiets)parkeren. Uitgangspunt bij de omgevingsparticipatie is dat de Kop van het Java-eiland vrij van bebouwing blijft en dit bepalend te laten zijn waar het museumgebouw op de locatie gerealiseerd kan gaan worden. De omgevingsparticipatie richt zich onder andere op het onderzoek naar de zonering waar het park kan overgaan in het museumgebouw. Op basis van deze uitgangspunten kunnen de architecten straks in de internationale prijsvraag integrale voorstellen voor het park en het gebouw genereren. Over onderwerpen waarvoor specialistische kennis nodig is, wordt er beperkter geparticipeerd dan bij andere onderwerpen. . Dat gaat bijvoorbeeld over de uitstraling van het museumgebouw, verduurzaming van het gebouw, of over zaken die met het gebruik van het museumgebouw te maken hebben.

4

Gemeente Amsterdam Visie op omgevingsparticipatie Nationaal Slavernijmuseum – Java-eiland

2.5 Doelgroep Belangrijke stakeholders voor de omgevingsparticipatie zijn: Extern gemeente ▪ Nazaten ▪ Bewoners Java-eiland ▪ Hotel Jakarta ▪ Bewoners rondom het Java-eiland met zicht op het eiland ▪ Overige ondernemers nabij kop van Java-eiland ▪ Overige belangstellenden en geïnteresseerden in het Nationaal Slavernijmuseum Intern gemeente: ▪ Projectmanagement fysieke ontwikkeling ▪ Stedenbouwkundige / landschapsarchitect R&D ▪ Monumenten en Archeologie ▪ Gebiedsmanager Stadsdeel Oost ▪ Verkeerskundige V&OR ▪ Havenbedrijf Gemeente Amsterdam Museale organisatie ▪ Stichting Nationaal Slavernijmuseum (in oprichting)

2.6 Participatieniveau Het participatieniveau verschilt per fase. Hierbij kan uit de volgende stappen gekozen worden1: Meebepalen: Belanghebbenden beslissen binnen de kaders over het beleid of project. Gelijkwaardige partners. Samenwerken (co-creatie): Belanghebbenden en gemeente werken samen als gelijkwaardige partners aan het beleid of het project. Adviseren: Belanghebbenden geven advies aan de gemeente en delen nuttige ideeën of suggesties. Reageren: Belanghebbenden geven een mening of reactie op een voorstel van de gemeente. Informeren en luisteren: Informeren en luisteren naar bewoners is de basis van elk traject. Amsterdammers hebben behoefte aan informatie of de gemeente wil Amsterdammers ergens over informeren.

1

Conform stappenplan participatie op Amsterdamse Wijze (Kernpunten Participatie op Amsterdamse Wijze)

5

Gemeente Amsterdam Visie op omgevingsparticipatie Nationaal Slavernijmuseum – Java-eiland

3 Aanpak

In deze aanpak wordt op hoofdlijnen de omgevingsparticipatie per fase beschreven. Voor fase 1 is in hoofdstuk 4 een eerste aanzet tot uitwerking opgenomen. Voor fase 2 en 3 wordt in een later stadium een uitwerking gegeven.

3.1 Drie fasen in de omgevingsparticipatie

3.2 Toelichting aanpak per fase Fase 1: Bepalen uitgangspunten locatie In deze fase wordt gekozen voor het participatieniveau door middel van “samenwerken”.

▪

▪

Onderwerp: Participatie over de ontwikkeling van het Nationaal Slavernijmuseum op hetJava-eiland. Doel: Opstellen van de uitgangspunten voor de locatie door middel van een beeldkwaliteitsplan + bouwenvelop. Doelgroep/ deelnemers: ▪ Ca. 5 personen vanuit de eerdere bijeenkomsten (o.a. nazaten, geïnteresseerden) ▪ Ca. 5 jonge professionals ▪ Ca. 5 vertegenwoordigers direct omwonenden en ondernemers ▪ Ca. 5 specialisten gemeente

▪

Organisatie: Gemeente

▪

6

Gemeente Amsterdam Visie op omgevingsparticipatie Nationaal Slavernijmuseum – Java-eiland

De organisatie van de start van deze fase gebeurd door de voormalige drie kwartiermakers (Museaal, Maatschappelijk en Fysiek). In het verdere traject van deze fase vindt er met de museale organisatie in oprichting afstemming plaats over de tussentijdse uitkomsten en voortgang. Voor de internationale uitvraag van de architect(en) is het van belang dat er een document wordt opgesteld waarin op hoofdlijnen de globale uitgangspunten en kaders voor de verdere uitwerking van het Nationaal Slavernijmuseum op het Java-eiland zijn opgesteld. Het document wordt met een selectie van mensen en vertegenwoordiging vanuit directe bewoners en ondernemers in samenwerking ontwikkeld. Fase 2: Aanbesteding architect(en) museumgebouw en park In deze fase wordt gekozen voor het participatieniveau door middel van “adviseren”.

• • • •

Onderwerp: Aanbesteding architect(en) museumgebouw en park Doel: Selectie architect uit vijf schetsontwerpen Doelgroep/ deelnemers: Nazaten, geïnteresseerden, direct omwonenden en ondernemers, overige belanghebbenden omgeving Organisatie: Gemeente

De ontwerpend architect(en) van het gebouw en het park worden middels een internationale prijsvraag geselecteerd. De vijf schetsontwerpen worden door middel van een tentoonstelling aan het publiek gepresenteerd en er bestaat dan de mogelijkheid een advies uit te brengen op de ingediende ontwerpen, bijvoorbeeld op de inpassing van het gebouw en de uitstraling van het gebouw en het park. De adviezen worden verzameld in een publieksadvies en overhandigd aan de eindcommissie. Naast het publieksadvies wordt een ambtelijk advies en een deskundigen advies gegeven. De eindcommissie zal op basis van de drie adviezen een eindbeoordeling opstellen. Fase 3: Ontwerp museumgebouw en park In deze fase wordt gekozen voor het participatieniveau door middel van “reageren”.

• • • •

Onderwerp: Ontwerp museumgebouw en park Doel: Uitwerking met geselecteerde architect Doelgroep/ deelnemers: Nazaten, geïnteresseerden, direct omwonenden en ondernemers, overige belanghebbenden omgeving Organisatie: Gemeente

De ontwikkeling van het gebouw en park moet in samenhang verteld worden. Na de selectie van de architect(en) faciliteren we een gesprek over het gekozen ontwerp voor gebouw en het park. We geven de omgeving de kans hun zorgen, wensen en gedachtes mee te geven aan de architect, die dat mee kan nemen tijdens de verdere uitwerking. We vragen ze om te reageren over de functies, materialen, logistiek, (fiets)parkeren en het ontwerp.

7

Gemeente Amsterdam Visie op omgevingsparticipatie Nationaal Slavernijmuseum – Java-eiland

3.3 Doorlopend contact Buiten de specifieke participatiemomenten is doorlopend contact met belanghebbenden van groot belang. Vanaf het opstellen van het beeldkwaliteitsplan + bouwenvelop worden doorlopend gesprekken gevoerd met de omgeving over proces, planning en aandachtspunten. Ook blijven we het project onder de aandacht brengen, ook als er inhoudelijk geen vraag ligt. Insteek is dat we doorlopend informeren en luisteren, waarbij we kiezen voor een open en transparante houding. De exacte invulling hiervan gebeurt in samenspraak met de omgeving.

8

Gemeente Amsterdam Visie op omgevingsparticipatie Nationaal Slavernijmuseum – Java-eiland

4 Voorstel opzet participatie van fase 1

4.1 Opstellen uitgangspunten voor de locatie Wat is het ▪ Doel is om in samenwerking te komen tot de uitgangspunten voor de locatie te komen door het opstellen van een beeldkwaliteitsplan + bouwenvelop voor het museum en het park. ▪ Het document bevat globale uitgangspunten en kaders voor de verdere uitwerking van het ontwerp (minimaal zonering, verkeerskundige en technische uitgangspunten, beeldkwaliteit, globaal programma voor het park). Waarvoor bedoeld ▪ De uitvraag voor de internationale prijsvraag van de architect. Hoe ▪ Het document wordt met een selectie van mensen en vertegenwoordiging vanuit directe bewoners en ondernemers in samenwerking ontwikkeld. ▪ Eén grote algemene bijeenkomst en drie workshops. ▪ Gemeente is penvoerder. Besluitvorming ▪ Het beeldkwaliteitsplan + bouwenvelop worden achtereenvolgens vastgesteld door de stuurgroep ruimtelijke ontwikkeling Nationaal Slavernijmuseum op het Java-eiland en de bestuurlijk opdrachtgever van het project. Bijeenkomst 1 – Algemeen (start na besluitvorming gemeenteraad) 1. Algemene presentatie door de drie kwartiermakers op het Java-eiland over het eindplan NSM. Doelgroep: burgers, bewoners en ondernemers (open voor iedereen) 2. Uitleg over de eerdere besluitvorming en het vervolgtraject van de participatie van de omgeving 3. Uitleg over de uitgangspunten voor de ontwikkeling van het beeldkwaliteitsplan + bouwenvelop.

Bijeenkomst 2 (workshop) - Analyse voortraject + kansen verdere uitwerking 1. Presentatie bewoners van eerdere plan. 2. Presentatie eerdere plan museum en uitkomsten participatietraject. 3. Presentatie landschappelijke waarde/kracht van de plek 4. Toelichting uitkomsten technische onderzoeken. 5. In subgroepen uit elkaar opsomming kansen + aandachtspunten voor de combinatie museum met park. 6. Pitch aan elkaar van kansen en aandachtspunten.

9

Gemeente Amsterdam Visie op omgevingsparticipatie Nationaal Slavernijmuseum – Java-eiland

7.

Gemeenschappelijke conclusies.

Bijeenkomst 3 (workshop) - Scenario’s in schetsen 1. Samenvatting bijeenkomst 2, wat werd benoemd als belangrijkste waarde van de plek 2. Presentatie van de mogelijkheden van de beeldkwaliteit. 3. Presentatie van verschillende modellen door stedenbouwer en landschapsarchitect. 4. Personen reflecteren in groepen op de modellen en de beeldkwaliteit. 5. Pitch aan elkaar door groepen van positieve en negatieve punten. 6. Gemeenschappelijke conclusies . Bijeenkomst 4 (workshop) - Concept scenario 1. Presentatie van gekozen model, waarbij ontwerpers zelf aangeven waar nog onzeker over te zijn 2. Werken in subgroepen om aanvullende kansen te benoemen. 3. Pitch aan elkaar voor verbetering. 4. Gemeenschappelijke conclusies. Overige punten voor de bijeenkomsten ▪ De bijeenkomsten op de avonden zijn relatief beperkt in tijd (ca. 2 tot max. 3h.) ▪ Avond 1 en 2 bij Hotel Jakarta ▪ Avond 3 en 4 bij ARCAM

10