11) BIJLAGE_Johan Cruijff Arena jaarverslag.pdf
Tekst van het document
jaarverslag 2019-2020 Stadion Amsterdam NV
Inhoud 3
Over Johan Cruijff ArenA
8
Bericht van de Raad van Commissarissen
15
Verslag van de directie
33
Geconsolideerde jaarrekening Stadion Amsterdam NV
62
Enkelvoudige jaarrekening Stadion Amsterdam NV
75
Overige gegevens
77
Controleverklaring van de onafhankelijke accountant
83
Colofon
jaarverslag 2019-2020
Over Johan Cruijff ArenA
jaarverslag 2019-2020
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
over johan cruijff arena Mission statement De Johan Cruijff ArenA is hét voetbalstadion van Nederland, thuishaven van AFC Ajax en het Nederlands elftal. Het is tevens de multifunctionele accommodatie voor zowel grootschalige, nationale en internationale muziek- en danceevents als bijeenkomsten op kleinere schaal in (vooral) het zakelijke segment. Deze activiteiten vinden plaats in nauwe samenwerking met diverse partners. Hoogwaardige dienstverlening, state-of-the-art faciliteiten, veiligheid en optimale publieksbeleving vormen de belangrijkste strategische pijlers. De Johan Cruijff ArenA is een van de duurzaamste stadions ter wereld en wordt internationaal
jaarverslag 2019-2020 / P 4
beschouwd als rolmodel voor moderne stadionbouw en -exploitatie. Het Innovation Center fungeert als living lab en showroom voor innovatieve concepten voor stadionmanagement en event experience. Het geheel speelt een centrale rol in de verdere ontwikkeling van Amsterdam Zuidoost.
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
2019/2020 in de Johan Cruijff ArenA met vergelijking naar 2018/2019
22
31
2018/2019
voetbalwedstrijden
64 13
doelpunten thuisteam
doelpunten uitteam
102 28 2018/2019
2018/2019
CO2-uitstoot 2018/2019
0
0
4.200
zonnepanelen op het dak
4.200
2018/2019
2018/2019
163.000
7,9
169.847
2018/2019
gemiddelde klanttevredenheid
deelnemers aan rondleidingen bezoekers sinds 1996
40.788.000 2018/2019
jaarverslag 2019-2020 / P 5
39.613.000
8,2
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
Netto-omzet
→
enkelvoudige jaarrekening
Opbrengsten
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Kerncijfers 2019/2020
2019/2020 2018/2019 2017/2018 2016/2017
(bedragen x 1.000)
€
€
€
€
2019/2020 2018/2019 2017/2018 2016/2017
(bedragen x 1.000)
€
€
€
€
Personeel 29.746
40.270
36.640
33.188
Brutoomzetresultaat*
13.786
18.811
17.730
16.213
Gemiddeld aantal personeelsleden • Vast en tijdelijk
71
71
69
63
• Uitzendkrachten
10
10
6
4
• Stewards
475
475
475
475
Kosten Bedrijfskosten
6.627
8.371
7.889
6.653
Evenementen
Afschrijvingen
7.364
7.341
7.067
7.161
Voetbal
• Ajax
21
28
20
27
Resultaat
• Jong Ajax
0
0
1
1
1
3
3
4
0
5
10
5
2
3
3
4
102
121
112
102
126
160
149
143
Bedrijfsresultaat
(205)
3.099
2.774
2.399
• Nederlands elftal / KNVB
Financiële baten/lasten
(534)
(553)
(557)
(576)
Niet-voetbal
Resultaat vóór belastingen (739)
2.546
2.217
1.823
• Concerten
Resultaat na belastingen
1.979
1.926
1.440
• Overige grootschalige
(584)
evenementen
Kasstroom**
• Overige evenementen
5.874
8.056
8.501
8.346
Geïnvesteerd vermogen
Totaal voetbal/ 146.665
149.091
146.728
135.558
evenementen
Aansprakelijk vermogen 105.290
106.171
104.691
103.093
Balanstotaal
Bezoekers
Aansprakelijk vermogen in % balanstotaal
72%
71%
71%
76%
• Aantal bezoekers evenementen
1.175.000 2.141.000 1.625.000 1.690.000
• Aantal bezoekers rondleidingen * Omzet (opbrengsten) - activiteitsgerelateerde kosten. ** Resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening na belastingen + afschrijvingen + mutatie voorzieningen - egalisatie van vooruit ontvangen huur founders en skylounges.
jaarverslag 2019-2020 / P 6
170.000
163.000
113.000
108.000
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Vennootschappelijke structuur Johan Cruijff ArenA Stadion Amsterdam NV is eigenaar van de Johan Cruijff ArenA. Er is één aandeelhouder: Stichting Administratie kantoor Stadion Amsterdam. Deze stichting heeft certificaten van aandeel uitgegeven. Johan Cruijff ArenA wordt geëxploiteerd door Stadion Amsterdam CV. Deze bestaat uit de volgende bedrijfsonderdelen: • Commerciële Zaken: verhuuractiviteiten, catering, marketing en rondleidingen. • Facilitair Bedrijf ArenA: beheer en onderhoud van het stadion, nieuw- en verbouwprojecten en levering van gebouwgebonden services (zoals schoonmaak). • Evenementenbedrijf ArenA: integrale realisatie van sport-, muziek- en dance-events in samenwerking met organisa toren, ‘van ticketaankoop tot tevreden thuiskomen’. • Amsterdam ArenA Advisory BV / ArenA do Brasil LTDA: advies en ondersteuning aan derden op het gebied van stadionbouw en -exploitatie. • Amsterdam Innovation Arena: een gezamenlijke inspanning van expertpartners die hun krachten bundelen – en kennis en netwerken delen – met als doel de Johan Cruijff ArenA het meest innovatieve stadion ter wereld te maken. • Grace CV: exploitatie van het ArenA card betaalsysteem. • Staf: financiële, juridische en personele zaken, communicatie, secretariaat en externe betrekkingen. In de CV is Stadion Amsterdam Exploitatie BV de beherend vennoot en zijn de founders de stille vennoten.
jaarverslag 2019-2020 / P 7
Bericht van de Raad van Commissarissen
jaarverslag 2019-2020
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
Colofon
bericht van de raad van commissarissen Namens de algemene vergadering van aandeelhouders bieden wij u de door de directie opgemaakte jaarrekening 2019-2020 aan, alsmede de toelichting op deze stukken. De jaarrekening is door PricewaterhouseCoopers Accountants NV gecontroleerd; bij dit verslag vindt u de goedkeurende controleverklaring. Wij stellen u voor de jaarrekening 2019-2020 vast te stellen overeenkomstig de voorgelegde stukken. Wij kunnen ons met de inhoud verenigen. Conform artikel 12, lid 5 van de statuten strekt voornoemde vaststelling de directie en de Raad van Commissarissen tot décharge.
jaarverslag 2019-2020 / P 9
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
jaarverslag 2019-2020 / P 10
Een bijzonder jaar
Samenstelling
Het verslagjaar 2019-2020 was door de komst van COVID-19 en de gevolgen ervan voor de Johan Cruijff ArenA een bijzonder jaar. Na een goede start van het verslagjaar ging het stadion vanaf 16 maart op slot. Dit had een enorme impact op alle geplande activiteiten, met name op de thuiswedstrijden van onze belangrijkste partner, AFC Ajax. Het managementteam en de medewerkers van de ArenA hebben alle zeilen moeten bijzetten om zich aan te passen aan deze nieuwe en grillige realiteit. De directie heeft de nodige maatregelen genomen om veilig te kunnen werken en thuiswerken te faciliteren. Gezien het feit dat er nauwelijks omzet werd gegenereerd, zijn alle aspecten van de bedrijfsvoering kritisch tegen het licht gehouden om kosten te besparen. Waar mogelijk is gebruikgemaakt van overheidsregelingen zoals de NOWregeling voor een tegemoetkoming in de loonkosten. Veel aandacht werd besteed aan het managen van de liquiditeit om zo de continuïteit van de bedrijfsvoering veilig te stellen. Hiertoe hebben we nauw samengewerkt met onze huis bankier ABN AMRO Bank en andere partners. Om goed inzicht te hebben in mogelijke financiële ontwikkelingen is gebruik gemaakt van verschillende scenario’s die doorlopend werden geactualiseerd en besproken met de Raad van Commissarissen.
Onze aandeelhouders en certificaathouders werden regelmatig geïnformeerd over de actuele stand van zaken en acties door het managementteam.
Stadion Amsterdam NV heeft een Raad van Commissarissen die bestaat uit vijf commissarissen die worden benoemd door een besluit van de algemene vergadering van aandeel houders. Drie van hen worden benoemd op bindende voordracht van de Raad van Commissarissen, één door de gemeente Amsterdam en één door AFC Ajax. Gedurende het verslagjaar zijn tijdens de algemene vergadering van aandeelhouders op 13 december 2019 de heer Schouwenaar en de heer Gerson herbenoemd. De heer Karsten, als commissaris bindend voorgedragen namens AFC Ajax, is tijdens deze vergadering benoemd. Per 4 september 2019 heeft de heer Van der Noordaa de rol van voorzitter van de Raad van Com missarissen overgenomen van de heer Zwarts. Ook dit jaar heeft de Raad van Commissarissen zijn eigen functioneren geëvalueerd. Daarbij is stilgestaan bij de rol opvatting van de Raad van Commissarissen, de samen werking en werkwijze, de samenstelling van de Raad en mogelijke verbeterpunten. Overall was de conclusie dat de Raad van Commissarissen effectief en collegiaal functioneert. Niet onbelangrijk in het licht van de lastige periode die het stadion doormaakt.
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Vergaderingen en overleggen Gedurende het verslagjaar kwam de Raad van Commissarissen achtmaal bijeen voor een reguliere vergadering; soms fysiek maar veelal digitaal. Gezien de bijzondere omstandigheden was dat vaker dan gebruikelijk. Vanwege de gevolgen van het coronavirus voor de organisatie was er naast deze formele vergaderingen veelvuldig overleg tussen de voorzitter en de leden van de Raad van Commissarissen afzonderlijk en met de directie van Johan Cruijff ArenA. Tijdens de overleggen werd voornamelijk gesproken over het welzijn van ArenA- personeel en overige gebruikers van het stadion, financiële aangelegenheden zoals liquiditeit, cashflowprognose en financiering en de ontwikkeling van de evenementenkalender. Vaste onderwerpen waarover daarnaast in de Raad werd gesproken zijn de strategie van de organisatie, het vijfjarenplan
jaarverslag 2019-2020 / P 11
van het stadion, het corporate jaarplan, investeringen, bouwprojecten, de begroting en de financiële resultaten. De belangrijkste strategische pijlers van de ArenA – hoogwaardige dienstverlening, state-of-the-art faciliteiten, veiligheid en optimale publieksbeleving – zijn daarbij altijd voor ogen gehouden. De Raad van Commissarissen kent twee commissies, namelijk de auditcommissie en de benoemings- en remuneratiecommissie. De auditcommissie, bestaande uit de heer Schouwenaar (voorzitter) en de heer Gerson, vergaderde in het verslagjaar drie keer met de directie van Johan Cruijff ArenA. Daarnaast heeft de commissie veel een-op-een contact gehad met de algemeen en financieel directeur met betrekking tot de financiering van een overbruggingskrediet en onze liquiditeit en cashflowprognose. De benoemings- en remune-
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
ratiecommissie, bestaande uit mevrouw Van Ketwich Verschuur en de heer Karsten, vergaderde in het verslagjaar eenmaal en heeft inmiddels het overleg met de directie van Johan Cruijff ArenA en de afdeling HR vervolgd.
innovatie, een state-of-the-art stadion, zelfstandigheid en onafhankelijkheid van het stadion en geen meerderheids aandeelhouder. Deze kerndoelstellingen zijn door de gemeente Amsterdam en AFC Ajax onderschreven.
Governance
Gezien de verschillende belangen van partijen is het de af gelopen periode op sommige onderwerpen lastig gebleken om samen te werken. Het traject van herstel van de harmonie en een verbeterde operationele samenwerking tussen AFC Ajax en de ArenA was niet altijd gemakkelijk en kende diverse uitdagingen. Hieraan zullen wij doorlopend aandacht blijven besteden.
Voorgaand boekjaar is in de governance van de Johan Cruijff ArenA in overleg met de gemeente Amsterdam en AFC Ajax een aantal wijzigingen doorgevoerd. De belangrijkste wijzigingen zijn als volgt: • De personele unie tussen de Raad van Commissarissen en het STAK-bestuur is opgeheven. • De gemeente Amsterdam, AFC Ajax en de STAK hebben stemrecht in de algemene vergadering van aandeelhouders. • De gemeente Amsterdam zal gedurende tien jaar een belang van tenminste 25% van de certificaten van het stadion behouden. Na de periode van tien jaar blijft het verbod van een meerderheidscertificaathouder van kracht, tenzij het stadion, de gemeente Amsterdam en AFC Ajax met een meerderheidscertificaathouder akkoord gaan. • Investeringen boven de € 4 miljoen behoeven de goedkeuring van de algemene vergadering van aandeelhouders. • Onder voorwaarden keert de Johan Cruijff ArenA aan alle certificaathouders A tot en met F jaarlijks een dividend uit van 35% van het nettoresultaat. Kerndoelstellingen in de strategie van Johan Cruijff ArenA zijn de multifunctionaliteit van het stadion, duurzaamheid en
jaarverslag 2019-2020 / P 12
Risicomanagement Ook in dit verslagjaar heeft de Raad van Commissarissen de ontwikkelingen op het gebied van risicomanagement uit voerig met de directie besproken. De continuïteit van eve nementen en de veiligheid van bezoekers zijn van groot belang voor onze bedrijfsvoering. De grootste risico’s (top risico’s) zijn door de directie bepaald en in kaart gebracht. Daarbij besteedt de directie veel aandacht aan risico’s die de bedrijfsvoering kunnen verhinderen. De Raad van Com missarissen stelt vast dat de verankering van de risico’s in de bedrijfsvoering van de Johan Cruijff ArenA adequaat geregeld is. De COVID-19-pandemie is helaas een actueel voorbeeld van een dergelijk risico en geeft nieuwe inzichten hoe met een dergelijk risico om te gaan.
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Rooster van aftreden Het rooster van aftreden, met inachtneming van het bepaalde in de statuten, is als volgt: Naam
Datum eerste benoeming
Datum aftreden
1 juli 2011
2023
Mevrouw H.C. van Ketwich Verschuur
12 december 2014
2022
De heer J.H. Gerson
11 december 2015
2023
15 mei 2019
2023
13 december 2019
2023
De heer A. Schouwenaar
De heer H. van der Noordaa De heer D. Karsten
Een commissaris treedt uiterlijk af op de dag van de algemene vergadering van aandeelhouders, die gehouden wordt nadat vier jaren na zijn/haar benoeming zijn verlopen. De aftredende commissaris is direct herbenoembaar. Een commissaris kan maximaal drie keer een periode van vier jaar zitting hebben in de Raad van Commissarissen.
dat wij in staat zijn om de continuïteit van de Johan Cruijff ArenA te waarborgen. Wij maken graag van de gelegenheid gebruik om onze partners hartelijk te bedanken voor hun steun en betrokkenheid. Tenslotte bedankt de Raad van Commissarissen de directie en alle medewerkers voor hun inzet en betrokkenheid gedurende een bewogen jaar.
Tot slot Het afgelopen verslagjaar had twee gezichten. Na een goede start van wat een veelbelovend jaar leek te worden, sloeg het noodlot toe. De COVID-19-pandemie had enorme gevolgen voor onze partners, met name voor Ajax en haar trouwe fans, voor de aandeel- en certificaathouders en voor medewerkers van de Johan Cruijff ArenA. Ondanks de forse uitdagingen die de situatie met zich meebrengt, hebben wij het vertrouwen
jaarverslag 2019-2020 / P 13
De Raad van Commissarissen Hans van der Noordaa (voorzitter) Heleen van Ketwich Verschuur Aat Schouwenaar Hans Gerson Diederik Karsten
14
Verslag van de directie
jaarverslag 2019-2020
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
Colofon
verslag van de directie Het verslagjaar 2019-2020 is voor de Johan Cruijff ArenA het slechtste financiële jaar geworden in haar 24-jarige bestaan. Tot 16 maart 2020 verliep de business volgens plan en begroting. Toen sloeg corona toe. Het stadion sloot de deuren en tot het einde van het boekjaar op 30 juni 2020 vonden er geen activiteiten meer plaats. Dit heeft geleid tot een negatief financieel resultaat.
jaarverslag 2019-2020 / P 16
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Het verslagjaar begon goed, mede doordat Ajax zich via twee voorrondewedstrijden kwalificeerde voor de Champions League. Ook de andere evenementen, de zakelijke markt en de rondleidingen ontwikkelden zich voorspoedig. De verbouwing van niveaus 4, 5 en 6 van het hoofdgebouw werd afgerond en ook het ‘wangenproject’, het dichtbouwen van de vier hoeken van het stadion, werd gerealiseerd. Daarmee waren wij klaar voor de organisatie van EURO2020 in juni, met in totaal vier wedstrijden. Door de COVID-19-pandemie werd EURO2020 echter uitgesteld naar 2021. Ook de laatste vier competitiewedstrijden van Ajax in de Johan Cruijff ArenA en de interlandwedstrijd Nederland – Spanje sneuvelden door de maatregelen tegen corona. Alle congressen en seminars werden afgezegd en de rondleidingen vielen stil.
Financieel Het verslagjaar 2019-2020 was ook financieel een jaar met twee gezichten en onder de streep een jaar met een teleurstellend resultaat. De omzet kwam uit op € 29.746.000, hetgeen 26% lager is dan in het vorige verslagjaar. Het resultaat vóór belasting leverde een verlies op van € 739.000. Na belasting resulteerde dit in een negatief resultaat van € 584.000. Dit verlies is een uitzonderlijke situatie die wij de afgelopen twintig jaar niet eerder hebben meegemaakt. De oorzaak is bekend: door de COVID-19-pandemie en de lockdown vanaf half maart viel de business stil. De financiële impact hiervan is groot. De laatste drieëneenhalve maand van het verslagjaar werd nauwelijks
jaarverslag 2019-2020 / P 17
omzet gegenereerd. Tegelijkertijd liepen de vaste lasten grotendeels door, waarbij wel de nodige maatregelen werden genomen om de kosten te verlagen. Als gevolg van het omzetverlies ten opzichte van vorig jaar hebben wij gebruik kunnen maken van de tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid, de NOW. Deze overheidsregeling voorzag de Johan Cruijff ArenA van een tegemoetkoming in de loonkosten. Dit heeft het resultaat positief beïnvloed. Van positieve invloed waren verder: • Hogere huuropbrengsten uit commerciële verhuur van het congrescentrum gedurende de eerste negen maanden van het verslagjaar • Hogere opbrengsten uit rondleidingen in diezelfde periode Van negatieve invloed waren: • Minder opbrengsten uit evenementen • Minder opbrengsten uit horeca • Minder opbrengsten door businesspartners • Meer kosten van het Facilitair Bedrijf (onder andere voor gras en schoonmaak) • Meer afschrijvingen
Operationele kasstroom De operationele kasstroom, zoals gepresenteerd in de kerncijfers, bedraagt € 5.874.000. Vorig jaar bedroeg de kasstroom € 8.056.000. De belangrijkste verklaring voor de daling is het negatieve resultaat.
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
Resultaat na belasting (duizenden)
Bedrijfsresultaat (duizenden)
→
enkelvoudige jaarrekening
€ 3000
€ 3000
→
overige gegevens
€ 2500
€ 2500
€ 2000
€ 2000
€ 1500
€ 1500
€ 1000
€ 1000
€ 500
€ 500
€0
€0
€ -500
€ -500
→
Controleverklaring
→
colofon
Het resultaat, het bedrijfsresultaat en de omzet over de afgelopen tien jaar
€ -1000
10-11 11-12 12-13 13-14 14-15 15-16 16-17 17-18 18-19 19-20
Omzet (duizenden) € 42500 € 40000 € 37500 € 35000 € 32500 € 30000 € 27500 € 25000 € 22500 € 20000
jaarverslag 2019-2020 / P 18
10-11 11-12 12-13 13-14 14-15 15-16 16-17 17-18 18-19 19-20
€ -1000
10-11 11-12 12-13 13-14 14-15 15-16 16-17 17-18 18-19 19-20
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Solvabiliteit De solvabiliteit van Stadion Amsterdam NV geeft de mate aan waarin de onderneming in staat is om op lange termijn aan haar verplichtingen te voldoen. Op balansdatum, 30 juni 2020, bedraagt het aansprakelijk vermogen 72% van het balanstotaal. Dit blijft een gezonde ratio. Liquiditeit De liquiditeit geeft de mate aan waarin de onderneming in staat is op korte termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Op balansdatum, 30 juni 2020, bedraagt de current ratio 0,49. Deze was vorig jaar 0,83. De liquiditeit blijft daarmee onder ons streefcijfer van 1. Dit is een gevolg van onze investeringen en minder opbrengsten in het verslagjaar.
Corporate Governance De Johan Cruijff ArenA onderschrijft de principes van de Nederlandse Corporate Governance Code en leeft de code zo goed mogelijk na. We zijn geen beursgenoteerde onderneming en we kennen een unieke structuur. Om die reden zijn we niet verplicht om aan alle bepalingen van de Code te voldoen. Door de plaats die de Johan Cruijff ArenA in de samenleving inneemt en haar maatschappelijke functie, presenteert zij zich zo open en transparant mogelijk.
Risicomanagement Risicomanagement gaat binnen de Johan Cruijff ArenA over de gecoördineerde activiteiten om risico’s te identificeren,
jaarverslag 2019-2020 / P 19
beoordelen en beheersen. Daarmee kan een redelijke zekerheid worden geboden ten aanzien van het behalen van onze visie en de bijbehorende doelstellingen. Onze belangrijkste risico’s zijn volgens drie categorieën ingedeeld: • Publiek • Technisch/stadion • Economisch maatschappelijk Voor een aantal toprisico’s is een verdiepende oorzaak-gevolg analyse opgesteld. Het verkregen inzicht in de oorzaken en gevolgen van het risico dient als basis voor het actieplan ter beheersing van het risico. Als organisatie voelen wij een grote verantwoordelijkheid voor de veiligheid en het welzijn van onze bezoekers en medewerkers, ongeacht de aard en omvang van het evenement of de werkzaamheden. Door COVID-19 heeft het aspect gezondheid en welzijn daarin een nog belangrijkere positie gekregen. Risicomanagement in al zijn facetten staat hoog op onze agenda. Met name de continuïteit van de onderneming heeft daarbij, zeker vanwege de huidige crisis, uitgebreid de aandacht. Wij laten ons daarin bijstaan door externe specialisten van onze verzekeraar AON en het Crisis Onderzoeks Team (COT). Samen met hen organiseren wij jaarlijks een risk assessment sessie waarbij alle mogelijke risico’s voor onze bedrijfsvoering worden geanalyseerd. Het risico van een pandemie is daarbij (helaas) nooit aan de orde geweest, met als gevolg dat we op COVID-19 onvoldoende waren voorbereid.
Specifiek onderdeel van risicomanagement is het crisisma-
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
nagement. Dit vormt een onderdeel in het draaiboek van elk evenement. Voor de periode 16 maart 2020 tot einde boekjaar was er voor de Johan Cruijff ArenA sprake van permanent crisismanagement, waarbij het sturen op liquiditeit de hoogste prioriteit had.
Personeel en organisatie Johan Cruijff ArenA wil een goede werkgever zijn. Niet in de laatste plaats omdat wij als organisatie volledig afhankelijk zijn van het team van professionals dat bij ons in dienst is. Daar horen een prettige werkomgeving en een goede teamspirit bij. Dat is de reden dat het afgelopen jaar de kantoortuin is aangepast tot rustige, gescheiden maar wel transparante werkplekken. Ook voor het personeel zette corona het leven op z’n kop. Vanaf 16 maart werd iedereen verplicht thuis te werken. Wekelijks verstuurde de directie een update van de stand van zaken in de vorm van een persoonlijk bericht aan de medewerkers. De personeelsbijeenkomsten vonden digitaal plaats. Eind februari, toen de eerste signalen van corona zich openbaarden, had de afdeling HR al extra hygiënemaatregelen getroffen en werden alle medewerkers geïnformeerd en geadviseerd. Thuiswerken werd gefaciliteerd, waardoor de werkzaamheden konden worden voortgezet. Mede daardoor is er geen coronabesmetting in onze organisatie geconstateerd. Het contact tussen collega’s onderling is in deze tijd altijd goed geweest. Vanaf begin juni 2020 was weer beperkt en voorzichtig toegang tot kantoor mogelijk. Helaas is op het
jaarverslag 2019-2020 / P 20
moment van schrijven van dit bericht het thuiswerken, ook voor medewerkers van de Johan Cruijff ArenA, weer de norm. Het is onduidelijk hoe lang die situatie zo zal blijven. Vanwege het ontbreken van evenementen en werkzaamheden en het thuiswerkbeleid van de Johan Cruijff ArenA hebben wij besloten om afscheid te nemen van House of Hospitality, de mbo-opleiding Facilitair Leidinggeven. Wij blijven wel partner van House of Hospitality en blijven de talenten die twee jaar lang hun opleiding in de Johan Cruijff ArenA doorliepen met interesse volgen. Ons personeelsbestand is het afgelopen jaar gelijk gebleven. Gezien de ontwikkelingen kijken wij echter kritisch naar de personeelsbezetting en is het niet uitgesloten dat wij afscheid moeten nemen van medewerkers. Gedurende het boekjaar hadden wij 71 medewerkers in dienst, gelijk aan 2018-2019. Ons ziekteverzuim is dit jaar uitgekomen op 1,39% (was 1,60%) en het personeelsverloop op 1,45% (was 0,98%). De leiding van het Johan Cruijff ArenA-team is, naast ondergetekende als statutair directeur en direct verantwoordelijke voor Commercie en International, in handen van het managementteam. Dit team bestaat uit Hidde Salverda (Commercie en Evenementenbedrijf), Han Mouton (Financiële Zaken en Risk Management) en Henk van Raan (Facilitair Bedrijf, Amsterdam Innovation Arena en Amsterdam Energy Arena).
Op de foto op pagina 15 staan – van links naar rechts – Henk van Raan, Han Mouton, Henk Markerink en Hidde Salverda.
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Corona-aanpak Naast aandacht voor het financiële aspect van onze business en het sturen op liquiditeit is veel aandacht uitgegaan naar de lobby om onze business terug te kunnen laten keren naar ‘normaal’. Daartoe hebben wij samen met diverse andere evenementenorganisaties (onder andere KNVB, MOJO, ID&T) de Alliantie van Evenementenbouwers opgericht. Samen lobbyen we bij de regering om drie zaken voor elkaar te krijgen: 1. Financiële steun voor de sector 2. Protocollen voor het omgaan met de 1,5 meter maatregel 3. Het kunnen inrichten van proeftuinen, de zogeheten ‘fieldlabs’, waarin wij kunnen testen hoe wij invulling kunnen geven aan het nieuwe normaal Vanuit Amsterdam Innovation Arena maken wij onderdeel uit van het programma Unlock Amsterdam van de gemeente Amsterdam. Ook daarbij is de belangrijkste vraag: hoe keren wij weer terug naar normaal? Wij fungeren hierin als proeftuin. Daarnaast hebben wij samen met AFC Ajax, KNVB, UEFA en Manchester City een internationale internet call uitgeschreven waarin de wereld wordt uitgenodigd om met slimme ideeën en oplossingen te komen die ons kunnen helpen terug te gaan naar normaal. Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan sneltesten, maar ook aan allerhande manieren ter voorkoming van verspreiding van het coronavirus.
Communicatie en marketing Ook voor de afdeling Communicatie is het boekjaar 2019-2020
jaarverslag 2019-2020 / P 21
een roerig jaar geweest. Op basis van de uitkomsten van het reputatieonderzoek dat vorig boekjaar is verricht, lag tot maart 2020 de focus op het informeren van stakeholders over de activiteiten van de Johan Cruijff ArenA. Daarbij was aandacht voor de strategische thema’s kwaliteit, duurzaamheid, innovatie en sociale inclusiviteit. Voorbeelden zijn onze voorbereidingen voor EURO2020, de bouw van de zogenoemde wangen (de vier hoeken van het stadion), de nieuwe samenwerking met de Johan Cruyff Foundation en de introductie van slimme innovaties die samen met innovatiepartners zoals de gemeente Amsterdam, de KNVB en AFC Ajax in het stadion werden getest. Wat een seizoen vol prachtige evenementen had moeten worden, kwam in maart abrupt ten einde. Vanaf dat moment zette crisiscommunicatie de toon voor de afdeling Communicatie. Stakeholders, medewerkers en media werden actief geïnformeerd over de gevolgen van de lockdown voor de Johan Cruijff ArenA. Via social media en andere media werd vervolgens zichtbaar gemaakt dat het stadion vanaf 1 juli 2020 langzaam openging volgens de geldende voorschriften, inkomsten genereerde en zich actief inzette om publiek bij wedstrijden weer mogelijk te maken. Het gevolg was onder meer veel free publicity voor ons pop-up restaurant Langs de Lijn en een hoofdrol voor Donny van de Beek in een promotiecampagne voor de stadiontours.
Ook de samenwerking met onder andere de gemeente Amsterdam rondom het stadion als proeftuin heeft veel publiciteit opgeleverd. Onze marketingafdeling heeft het afgelopen jaar twee grote projecten geïmplementeerd. In ons CRM-systeem Dynamics
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Stadion Amsterdam NV
AVON ArenA BV
Stadion Amsterdam CV
Amsterdam Energy Arena (AEA) BV
Amsterdam ArenA Advisory BV
Amsterdam Innovation Arena (AIA)
Amsterdam ArenA International
zijn verschillende klantprocessen efficiënter en toekomstgerichter ingericht en wordt tegelijkertijd zeer zorgvuldig omgegaan met data. Daarnaast is in nauwe samenwerking met de afdeling Communicatie onze volledig nieuwe en toekomstbestendige website gebouwd en in gebruik genomen. Het betreft een platform dat kostenefficiënter en flexibel is en dat goed te integreren is met andere digitale initiatieven van Johan Cruijff ArenA, zoals het CRM, de ticketshop en eventuele producten die voortkomen uit ons innovatieprogramma.
Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) De Johan Cruijff ArenA staat midden in de samenleving en is deels gefinancierd met maatschappelijk kapitaal (van de gemeente Amsterdam). Daarom hechten wij sterk aan maatschappelijk verantwoord ondernemerschap. Dit voeren wij zoveel mogelijk door in de contracten die wij aangaan met huurders, leveranciers en andere zakelijke relaties. Duurzaamheid, innovatie en sociale inclusiviteit zijn daarbij van groot belang.
jaarverslag 2019-2020 / P 22
ArenA do Brasil LTDA
We onderscheiden twee verschillende aspecten van MVO: • sociale en maatschappelijke activiteiten • activiteiten in het kader van duurzaamheid en circulariteit. Mede door de coronacrisis is ons aandeel in sociaal maatschappelijke activiteiten minder groot geweest dan in voorgaande jaren. Wij hebben onder meer het stadion beschikbaar gesteld en/of steun verleend aan: • Zuidoost Werkt • Sportclub Only Friends (ons gehele team is te gast geweest op het complex van Only Friends in Amsterdam Noord) • Fonds Gehandicapten Sport • Stichting Steun Emma Kinderziekenhuis AMC • Voedselbank Bilthoven • Johan Cruyff Foundation • Prinses Máxima Centrum • Mooiste Contact Fonds van KPN • Stichting Streetsmart ‘Helping the homeless’
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Afval en energie in 2019/2020 met vergelijking naar 2018/2019 stadswarmte (Gj)
stadskoude (Gj)
3.782
klimaatneutraliteit /
13.754
4.734
2018/2019
15.598
2018/2019
0 0
CO2-uitstoot
2018/2019
totaal aantal kilo’s afval
286.850 485.400 2018/2019
percentage restafval (%)
59,2 60,8 2018/2019
waterverbruik (m ) 3
0,287
kilo afval per bezoeker
51.894
0,211
29.703
2018/2019
2018/2019
gasverbruik (m3)
0
3.380 2018/2019
elektriciteitsverbruik (kWh)
8.993.436 10.122.949
2018/2019
jaarverslag 2019-2020 / P 23
2018/2019
15.803.648
totaal energieverbruik (kWh)
13.864.547
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
1.000-banenplan Vorig jaar hebben wij het bedrijfsleven, de overheid en diverse relevante stakeholders bij elkaar gebracht om het 1.000-banenplan, inclusief een uitvoerende organisatie onder leiding van Randstad, verder te brengen. Daarmee ondersteunen we mensen in de bijstand in Amsterdam Zuidoost om binnen het bedrijfsleven aan de slag te gaan. Ondanks de coronacrisis stond de teller aan het einde van het boekjaar 2019-2020 op 358 plaatsingen. Amsterdam Smart City School In onze directe omgeving, Amsterdam Zuidoost, is enerzijds een grote behoefte aan ambitieuze arbeidskrachten. Anderzijds is er sprake van veel beschikbaar, vaak nog onontgonnen talent. Wij hebben het initiatief genomen om vraag en aanbod met elkaar te verbinden, mede voortbouwend op het
jaarverslag 2019-2020 / P 24
succes van het 1.000-banenplan. Amsterdam Smart City School is opgericht als platform om nog meer talent op te leiden voor werk. In juni 2020 heeft een groep van 25 jongeren uit Zuidoost de drie maanden durende opleiding tot AWS Cloud Operator afgerond. Opleidingspartner Techgrounds is hierbij betrokken geweest. Voor deze jongeren zijn inmiddels passende functies gevonden. Amsterdam Smart City School is een gezamenlijk initiatief van de Johan Cruijff ArenA, BAM, AM, CSU, gemeente Amsterdam, Projectenbureau Zuidoost en Amsterdam Smart City. Wij streven naar het starten met een tweede lichting in het najaar van 2020.
Commerciële zaken Commercieel gezien was het verslagjaar tot 16 maart een goed jaar. Daarna viel de business stil. In totaal hebben we
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
126 evenementen geteld in de Johan Cruijff ArenA. Daarvan waren er 24 groot, waarbij het hele stadion in gebruik was (in het verslagjaar 2018-2019 waren dat 39 evenementen). De overige 102 evenementen waren middelgroot en klein. De meeste van deze evenementen vonden plaats in het congrescentrum, met deels gebruik van de hoofdtribune en/of het veld. De waardering als congreslocatie was opnieuw hoog. Ajax 1 speelde in het verslagjaar 21 wedstrijden in de Johan Cruijff ArenA (in het seizoen 2018-2019 waren dit 28 wedstrijden). Naast dertien Eredivisiewedstrijden en één Bekerwedstrijd speelde Ajax twee voorrondes in de Champions League en vier Champions League-wedstrijden. Daarnaast speelde Ajax de wedstrijd om de Johan Cruijff Schaal, de traditionele seizoensopening, in de ArenA tegen PSV. Het Nederlands elftal speelde het boekjaar één keer in de Johan Cruijff ArenA, tegen Estland. In 2019-2020 vonden geen grootschalige concerten plaats in de ArenA, behalve het Amsterdam Music Festival in oktober 2019. In juni 2020 zouden in het kader van het Europees kampioenschap voetbal vier wedstrijden plaatsvinden in de Johan Cruijff ArenA. Wij zijn er gelukkig in geslaagd om opnieuw tot overeenstemming te komen met UEFA, KNVB en de gemeente Amsterdam om het toernooi te mogen hosten in juni 2021.
De rondleidingen hebben ondanks de crisis meer bezoekers getrokken dan vorig jaar, namelijk 170.000. De magische
jaarverslag 2019-2020 / P 25
grens van 200.000 bezoekers was zonder COVID-19 zeker gehaald. In augustus 2019 zijn wij gestart met de verkoop van een audioguide in vijf buitenlandse talen.
Facilitair Bedrijf Het Facilitair Bedrijf ArenA (FBA) richt zich op het beheer en onderhoud van het gebouw en op de levering van gebouwgebonden services zoals schoonmaak en beveiliging. FBA werkt hard om het gebouw, onder andere op het gebied van IT en AV, state-of-the-art te houden en in te spelen op de veranderende wensen van huurders en bezoekers. FBA begeleidt verschillende nieuw- en verbouwprojecten. Daarnaast ondersteunt FBA evenementenorganisatoren bij event engineering op zowel technisch als logistiek gebied. Het FBA is verantwoordelijk voor de grasmat. Voor AFC Ajax en de Johan Cruijff ArenA is alleen de beste grasmat goed genoeg. Daarom worden kosten noch moeite gespaard om de grasmat te allen tijde in uitstekende conditie te brengen en houden. Afgelopen seizoen hebben de spelers en technische staf van de diverse bezoekende voetbalclubs de grasmat weer met een goed cijfer beoordeeld. De UEFA gaf de mat het predicaat excellent. Het beheer en onderhoud van de grasmat gaan steeds meer digitaal. Diverse sensoren brengen ons constant op de hoogte van de stand van zaken van de diverse kwaliteitsparameters, zoals vochtigheid, vlakheid, gladheid, grip en vitaliteit. Door de extreme hitte in augustus 2019 zagen wij ons genoodzaakt aan het begin van het seizoen de grasmat tweemaal te vervangen.
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Gastvrijheid
Catering Totaal
Bereikbaarheid
Veiligheid
Hygiëne
Gemiddeld
8,0 8,0
8,3 8,5
Binnen de gehele ArenA-organisatie dragen informatie, data en gegevensanalyse steeds meer bij aan het efficiënter werken, en aan het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening. Ook onze serviceverleners gaan hierin mee. We zijn ook de komende tijd nog bezig om onze organisatie meer en meer om te vormen van protocol- naar datagestuurd. Als gevolg van de coronacrisis is de nadruk van FBA in het laatste kwartaal van het verslagjaar vooral komen te liggen op het terugdringen van de uitgaven. Denk hierbij aan het energieverbruik en gebouwonderhoud. Hierbij is continu een afweging gemaakt tussen besparingen en de effecten ervan op de bedrijfsvoering. FBA vervult een belangrijke rol in Amsterdam Innovation Arena (AIA), waar nagedacht wordt over de slimme toepassingen van morgen. In deze crisistijd is de centrale vraag welke inno-
jaarverslag 2019-2020 / P 26
8,2
8,5 7,7 vaties toegepast kunnen worden om op een verantwoorde manier zo snel mogelijk weer tot een vol stadion te komen. In het verslagjaar zijn onder andere de volgende projecten begeleid en/of uitgevoerd: • De verbouwing van het hoofgebouw op niveaus 4, 5 en 6 is afgerond. Daarbij heeft de Athene ’87 zaal op niveau 6 een volledig nieuwe uitstraling gekregen. In de voormalige commando- en regiekamer is een nieuwe, exclusieve ontvangstruimte gecreëerd in combinatie met de nieuwe VIP-tribune The Sky Club met 65 extra VIP-stoelen. • Er zijn ruim achthonderd zitplaatsen gecreëerd in de zogeheten wangen, de vier hoeken van het stadion. Hierdoor is de eerste ring, net als de tweede ring, (bijna) helemaal gesloten. Door middel van een innovatief hydraulisch systeem zijn de wangen omhoog te draaien als een klep, waardoor het veld en de gracht rondom het veld bereikbaar blijven.
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
• De balkons van alle skyboxen zijn voorzien van nieuwe en soms extra stoelen. • De sta-tribune op de F-side is gereed. • De kantoortuin van Johan Cruijff ArenA-medewerkers is aangepast tot gescheiden maar wel transparante werkplekken. • Het CCTV-systeem is in overleg met het Evenementenbedrijf vervangen. Studieproject: • De plannen voor Kavel 15 zijn in overeenstemming met de autoriteiten verder uitgewerkt tot een voorlopig ontwerp.
Evenementenbedrijf Het Evenementenbedrijf richt zich op de integrale realisatie van wedstrijden, grootschalige evenementen, business events, congressen en rondleidingen die plaatsvinden in de Johan Cruijff ArenA. Met aandacht voor de gehele customer journey: van het kopen van een ticket tot het weer blij thuiskomen. In nauwe samenwerking met AFC Ajax, andere evenementenorganisatoren en de diverse ketenpartners worden belangrijke aspecten zoals ticketverkoop, stewarding, beveiliging, parkeren, mobiliteit, medische zorg, het betaalsysteem en de catering goed voorbereid en uitgevoerd. In essentie gaat het hierbij om het verlenen van goede service, het zorg dragen voor een veilige omgeving en het zo goed mogelijk faciliteren van alle stappen die een bezoeker bij een bezoek aan de ArenA doormaakt (de zogeheten customer journey). De organisatie spant zich tot het uiterste in om onze gasten een veilige en prettige
jaarverslag 2019-2020 / P 27
omgeving te bieden. Elk evenement en elke activiteit opnieuw. In het verslagjaar zijn onder meer de volgende zaken aan de orde geweest: • Er is veel tijd en energie gestoken in de plannen om onze business weer op te starten na de lockdown als gevolg van COVID-19. Deze plannen bestaan uit het uitwerken van de 1,5 meter norm en de overige regelgeving vanuit het RIVM in draaiboeken voor de hele customer journey. • Er is veel tijd en energie gestoken in de planning van EURO2020. • De verplaatsing van EURO2020 naar de zomer van 2021 heeft veel voeten in de aarde gehad. Het is gelukt EURO2020 opnieuw een plek te geven in de kalender met behoud van andersoortige evenementen in dezelfde periode. Wij blijven aan het toernooi verbonden als Exclusive Sales Agent voor UEFA. De gemaakte afspraken met de cateraars worden voortgezet. • Er is een proef gestart met dronedetectie vanuit het programma Digitale Perimeter. De proef loopt van mei tot september 2020. Na september zal een beslissing worden genomen of dit systeem voor permanent gebruik wordt aangeschaft. • Er is een programma van eisen opgesteld voor de vervanging van ons ticketingsysteem. In het komende boekjaar moet de vervanging worden uitgevoerd. • De Roadmap Operationeel Mobiliteitscentrum (OMC) 2.0 en het betrokken projectteam zijn van start gegaan.
Het project wordt deels gefinancierd door de rijkssubsidie Samen Bouwen aan Bereikbaarheid. Concreet gaat OMC 2.0 de volgen-
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
de diensten leveren in 2020: CMSA (crowd monitoring op de Boulevard), dashboard in het OMC en drukteradar. • De plannen voor bebouwing of functiewijzigingen in de directe omgeving van het stadion vragen veel aandacht. Met name de komst van de Nieuwe Kern aan de noordzijde en de Urban Interactive District aan de zuidzijde van de Johan Cruijff ArenA houden wij scherp in de gaten om te voorkomen dat de ontwikkelingen onze exploitatie in de weg zitten. Daarnaast hebben diverse medewerkers van het Evenementenbedrijf een actieve bijdrage geleverd aan innovatieprogramma’s die hieronder worden beschreven bij Amsterdam Innovation Arena.
Amsterdam ArenA International Onze internationale activiteiten worden uitgevoerd door Amsterdam ArenA Advisory BV en ArenA do Brasil LTDA. Samen opereerden zij het afgelopen boekjaar onder de naam Amsterdam ArenA International. De opdrachten die in het verslagjaar zijn uitgevoerd zijn: • Het leveren van managementondersteuning voor de stadions van Salvador en Brasilía in Brazilië. • Consultancy in samenwerking met KPMG voor een gebieds- en stadionontwikkeling in India. Hierbij hoorde ook het opzetten van een proeftuin in lijn met Amsterdam Innovation Arena. • Consultancy in samenwerking met UNStudio en architect Ben van Berkel voor een nieuw trainingscomplex voor de Zuid-Koreaanse voetbalbond.
jaarverslag 2019-2020 / P 28
Amsterdam Innovation Arena (AIA) Amsterdam Innovation Arena fungeert als kweekvijver voor de ontwikkeling van vernieuwende, grensverleggende en mogelijk disruptieve toepassingen en diensten. De Johan Cruijff ArenA is niet alleen een iconisch stadion maar ook steeds meer een living lab waar samen met bedrijven uit de hele wereld en de overheid wordt geëxperimenteerd. De bedrijven brengen state-of-the-art technologie mee om de digitale transformatie naar een slim stadion en een slimme stad mede mogelijk te maken.
Partnerships In het AIA wordt intensief met partners samengewerkt. Tot de partners behoren de gemeente Amsterdam, corporate partners zoals KPN, Signify, KPMG, Huawei, Microsoft, Heineken, Honeywell, BAM, Ballast Nedam, Nissan, Eaton en Geodan, mkb-bedrijven, en kennisinstituten zoals TNO en de Hogeschool van Amsterdam. Een nieuw strategisch partnership is aangegaan met ABN AMRO. Het partnership met KPMG is vernieuwd. Met KPMG wordt het programmamanagement verder geprofessionaliseerd en het innovatieecosysteem versterkt. Verder worden de mogelijkheden voor living labs internationaal opgeschaald en worden advies diensten op het terrein van slimme stadions en smart cities uitgebreid. De nauwe samenwerking met de gemeente Amsterdam heeft onder andere het volgende opgeleverd: • De Johan Cruijff ArenA is benoemd tot proeftuin in tijden
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
van COVID-19. Samen met TNO, het Rijksmuseum en theater- en musicalproducent Stage Entertainment wordt onderzocht hoe met slimme technologie grotere groepen mensen veilig samen kunnen komen op drukbezochte locaties en bij publieksevenementen. • Met de hulp van Geodan is het city dashboard voor de gemeente Amsterdam verder doorontwikkeld. De ontwikkeling is gebaseerd op de visie van de Johan Cruijff ArenA op hoe het gebied rondom het stadion kan transformeren tot een slimme stad. Dit dashboard wordt ook ingezet door de gemeente om drukte in de stad inzichtelijk te maken. Tweemaal per jaar komen leidinggevenden van de partners bij elkaar om de voortgang en strategie te bespreken. Daarnaast worden met iedere partner afzonderlijk de doelstellingen voor het partnership vastgelegd in te realiseren waarden op het gebied van business, cultuur en merk. Wij constateren dat onze nieuwe aanpak, waarin ook wordt gestuurd op maatschappelijke waarde, wordt gewaardeerd in gesprekken met nieuwe partners.
Organisatie De overgang van een protocolgestuurde organisatie naar een datagedreven operator wordt steeds duidelijker zichtbaar, bijvoorbeeld bij het grasonderhoud en de horeca-planning en -monitoring. Veel collega’s zijn betrokken bij innovatieve projecten en ervaren welke waarde dit heeft voor ons bedrijf.
jaarverslag 2019-2020 / P 29
Er zijn zes programmalijnen voor onze innovaties: Facility management, basisinfrastructuur en data Fan experience Customer journey Safety & Security Duurzaamheid en circulaire economie Inclusiviteit Er is een zevende programmalijn, Gezondheid en sport, in ontwikkeling. Hieronder staan de belangrijkste projecten en resultaten per programmalijn. Facility management, basisinfrastructuur en data • Johan Cruijff ArenA heeft een testfrequentie voor 5G en is hiermee een proeftuin voor nieuwe toepassingen. Wij werken onder meer samen met KPN, de gemeente Amsterdam en de politie. • Het grasdashboard is verder doorontwikkeld. • Na de oplevering van het nieuwe gebouwbeheersysteem is gestart met de ontwikkeling van data-algoritmes die ons helpen onder andere het energieverbruik terug te dringen en het onderhoud van het stadion efficiënter uit te voeren.
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Fan experience Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) heeft een subsidie verstrekt die ons in staat stelt om, samen met TNO, de Hogeschool van Amsterdam en Mediaperspectives, dertig nieuwe diensten te ontwikkelen. • Om goede ideeën op te halen is het programma Change the Game ontwikkeld. Hierin hebben we, in nauwe samenwerking met AFC Ajax, KNVB en ID&T, de industrie gevraagd diensten aan ons te presenteren die leiden tot bijvoorbeeld een intensievere fanbeleving, een aantrekkelijkere reis van en naar het stadion, en het op afstand goed kunnen meebeleven van een evenement. • Aan het einde van het boekjaar is in nauwe samenwerking met AFC Ajax, KNVB, UEFA en City Football Group de markt bevraagd om met slimme innovaties het voetbal opnieuw uit te vinden in coronatijd. Hoe houd je fans betrokken als ze het stadion niet mogen bezoeken? Hoe creëer je een veilige en aantrekkelijke omgeving voor fans, spelers en stadionpersoneel? En hoe zorg je ervoor dat de jeugd en amateurs onbezorgd kunnen blijven voetballen? In het aankomend boekjaar worden de resultaten bekend. Customer journey In samenwerking met Geodan en de gemeente Amsterdam is een dashboard ontwikkeld dat onder meer het verkeer, de bezetting van parkeergarages en de drukte op de Johan Cruijff Boulevard inzichtelijk maakt.
Dit hulpmiddel stelt leden van het Operationeel Mobiliteitscentrum (OMC) in staat de reis voor de bezoeker van en naar het stadion te vergemakkelijken. Het dashboard wordt tevens in Amsterdam
jaarverslag 2019-2020 / P 30
ingezet om drukte te monitoren. Safety & Security • Er zijn tests uitgevoerd met gezichtsherkenning voor evenementmedewerkers. • Met de innovatiemanagers van de nationale politie en de gemeente Amsterdam wordt samengewerkt om een digitale perimeter rond het stadion te realiseren. Er zijn diverse experimenten uitgevoerd, zoals het gebruik van bodycams die beelden veilig en snel via 5G versturen. Duurzaamheid en circulaire economie • Het energieopslagsysteem (de batterij) is in gebruik. Hierover is meer te lezen bij de paragraaf ‘Amsterdam Energy Arena’. • Om rondom de Johan Cruijff ArenA een lokaal energienetwerk te realiseren is, met diverse partners, een subsidieaanvraag ingediend. Inclusiviteit Met de gemeente Amsterdam, Randstad en werkgevers in Amsterdam Zuidoost wordt samengewerkt om 1.000 banen te creëren voor mensen in Zuidoost die momenteel in de bijstand zitten.
Amsterdam Energy Arena (AEA) Als eerste stadion ter wereld heeft de Johan Cruijff ArenA – samen met Nissan, Eaton, BAM en The Mobility House, en ondersteund door het Amsterdams Klimaat en Energiefonds
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
(AKEF) en Interreg – een energieopslagsysteem ontwikkeld en geïmplementeerd met een capaciteit van 3,5 MW. Het opslagsysteem vergroot onze back-up capaciteit en geeft de mogelijkheid om de traditionele dieselaggregaten, die nu als back-up fungeren, in de nabije toekomst uit te faseren. De opslag levert een service aan de netbeheerder door pieken en dalen af te vlakken van zowel energiegebruik als duurzame energieproductie (namelijk zonne- en windenergie).
Partners Daarnaast werken wij nauw en plezierig samen met diverse andere partners. Op het gebied van evenement- en wedstrijdorganisatoren zijn dat onder meer KNVB, ID&T en ALDA Events (dance events), Rocket (Toppers in Concert) en Mojo (internationale concerten). Onze catering- en hospitality partners zijn Maison van den Boer, Label Hospitality, Catering Club, Vemo Catering, Mr. Long en FEBO.
De Amsterdam Energy Arena is een spin-off van de Amsterdam Innovation Arena en speelt in op de groeiende vraag naar tijdelijke energieopslag voor het stabiliseren van het elektriciteitsnet. De exploitatie van het energieopslagsysteem kent een positieve businesscase.
De Johan Cruijff ArenA business partners zijn Randstad, FEBO, Huawei, Heineken en Sligro. Daarnaast werkt Amsterdam Innovation Arena samen met de volgende strategische partners: KPMG, Amsterdam Smart City, Microsoft, TNO, Huawei, gemeente Amsterdam, KPN, BAM/Honeywell, NISSAN, Eaton, Ballast Nedam, Signify, Geodan en ABN AMRO.
Samenwerkingspartners De Johan Cruijff ArenA wil met innovaties, duurzame initiatieven en maatschappelijke betrokkenheid het verschil maken binnen en buiten het stadion. Dat verschil kunnen wij alleen maken door op diverse gebieden intensief samen te werken met partners.
AFC Ajax Onze belangrijkste samenwerkingspartner is AFC Ajax. Ajax neemt een speciale plaats in als hoofdbespeler van de Johan Cruijff ArenA. Voor een groot deel is de Ajax-organisatie permanent gehuisvest in het stadion, hetgeen een goede samenwerking vergemakkelijkt.
jaarverslag 2019-2020 / P 31
Founders en certificaathouders Founders en tevens commanditaire vennoot van de Johan Cruijff ArenA zijn: Amsterdam RAI BV, Coca-Cola Nederland, KPN, Grolsche Bierbrouwerij Nederland BV, Philips Electronics Nederland BV, ABN AMRO, Stichting Exploitatie Nederlandse Staatsloterij (SENS), Koninklijke BAM Groep BV en Ballast Nedam Bouw BV. Met de commanditaire vennoten hebben wij in de periode dat er in het stadion geen activiteiten plaatsvonden contact gehouden. Tijdens een gezamenlijke online meeting hebben wij alle founders geïnformeerd over de actuele exploitatie. De samenwerking met de partners (behalve RAI, Grolsch, Philips en SENS, die als commercieel founder zijn uitgestapt)
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
jaarverslag 2019-2020 / P 32
stond zoals altijd in het teken van de realisatie van gezamenlijke projecten, activaties en evenementen. De meerwaarde van een goed partnership blijkt uit de mooie initiatieven die er zijn genomen. We zijn alle partners zeer dankbaar voor de prettige samenwerking en het resultaat dat we samen hebben geboekt.
Vooruitzichten Het is op het moment van schrijven moeilijk om voorspel lingen te doen over het seizoen 2020-2021. De enige zekerheden die we hebben zijn de wedstrijden van Ajax en het Nederlands elftal, en EURO2020 met vier wedstrijden in juni 2021. Maar vooralsnog is het onzeker hoeveel toeschouwers per wedstrijd zullen worden toegestaan door de autoriteiten in verband met COVID-19. Ook de zakelijke markt kent vele vraagtekens. Voor mei, juli en augustus 2021 hebben we een mooie concertreeks met potlood in de agenda staan. Maar ook deze evenementen zijn vanwege de pandemie omgeven door veel onzekerheden.
Vooralsnog zullen wij vooral moeten blijven sturen op continuïteit. Deze continuïteit is in ieder geval gewaarborgd tot eind 2021 door goede afspraken met ABN AMRO. Het pessimistische scenario, waarin wij gedurende het boekjaar 20202021 uitsluitend voetbalwedstrijden zonder publiek zullen huisvesten, blijft desondanks gehanteerd. Wij zullen daarnaast uitgaven terugdringen tot een verantwoord minimum, en daar waar wij inkomsten kunnen genereren zullen wij iedere kans aangrijpen. Daarbij zullen wij veel creativiteit en ondernemersgeest nodig hebben. Ondanks alles hebben wij er vertrouwen in dat wij deze crisis zullen doorstaan en er hopelijk zelfs sterker uit zullen komen. Amsterdam, 26 november 2020 Stadion Amsterdam NV De Directie Henk Markerink
Geconsolideerde jaarrekening Stadion Amsterdam NV
jaarverslag 2019-2020
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Geconsolideerde balans per 30 juni 2020 (vóór voorstel resultaatbestemming)
30 juni 2020 (bedragen x 1.000)
Activa Vaste activa Materiële vaste activa Bedrijfsgebouwen en -terreinen Andere vaste bedrijfsmiddelen Vaste bedrijfsmiddelen in uitvoering en vooruitbetaald op materiële vaste activa Overige activa in ontwikkeling
ref.
€
€
30 juni 2019 €
1 123.342 1.447
126.288 1.538
13.249 210
7.553 0 138.248
Financiële vaste activa Deelnemingen in groepsmaatschappijen Overige effecten
135.379
2 129 260
183 260 389
Vlottende activa Vorderingen Handelsdebiteuren Vorderingen op verbonden partijen Belastingen en premies sociale verzekeringen Overige vorderingen en overlopende activa
Liquide middelen Totaal activa
jaarverslag 2019-2020 / P 34
€
3 4 5
6
2.732 491 59 3.713
443
4.398 516 0 4.093 6.995
9.007
1.033
4.262
146.665
149.091
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
(bedragen x 1.000)
ref.
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
Passiva Groepsvermogen
7
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Voorzieningen Latente belastingvoorzieningen Overige voorzieningen
8 9
30 juni 2020
Langlopende schulden Schulden aan kredietinstellingen
10 11
Kortlopende schulden Schulden aan kredietinstellingen Schulden aan leveranciers en handelskredieten Belastingen en premies sociale verzekeringen Overige schulden en overlopende passiva
12
Totaal passiva
jaarverslag 2019-2020 / P 35
13
€
€
30 juni 2019 €
105.290
25 3.822
€
106.171
41 4.307 3.847
4.348
21.291
22.334
7.778 2.463 680 5.316
3.331 7.841 380 4.686 16.237
16.238
146.665
149.091
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
Netto-omzet
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Activiteitsgerelateerde kosten Lonen en salarissen Sociale lasten Pensioenlasten Afschrijvingen op materiële vaste activa Overige bedrijfskosten Som der bedrijfslasten
Geconsolideerde winst- en verliesrekening over de periode 01-07-2019 tot en met 30-06-2020
2019/2020 (bedragen x 1.000)
ref.
€
16
15.960 3.158 658 433 7.364 2.378
17 18
€
40.270 21.459 4.187 681 411 7.341 3.092
29.951
37.171
(205)
3.099
13 (547)
20 (573)
Financiële baten en lasten
(534)
(553)
Groepsresultaat uit bedrijfsuitoefening vóór belastingen Resultaat uit deelnemingen Belastingen resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening
(739) (54) 209
2.546 16 (583)
(584)
1.979
Resultaat na belastingen
jaarverslag 2019-2020 / P 36
€
29.746
Bedrijfsresultaat Rentebaten en soortgelijke opbrengsten Rentelasten en soortgelijke kosten
€
2018/2019
19 20
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Geconsolideerd kasstroomoverzicht over de periode 01-07-2019 tot en met 30-06-2020
2019/2020 (bedragen x 1.000)
€
Kasstroom uit operationele activiteiten Bedrijfsresultaat Aanpassingen voor: Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa Resultaat deelnemingen Mutatie voorzieningen
2018/2019
€
€
(205)
3.099
7.364 54 (502)
7.341 0 (843) 6.916
Verandering in werkkapitaal: Mutatie vorderingen Kortlopende schulden (exclusief banken)
2.072 (4.431)
Ontvangen rente Betaalde rente Betaalde winstbelasting
jaarverslag 2019-2020 / P 37
(2.385) 857
13 (339) 0
1.528 8.069 15 (572) (343)
(326) 4.026
Kasstroom uit operationele activiteiten Kasstroom uit investeringsactiviteiten Investeringen in materiële vaste activa Desinvesteringen in materiële vaste activa Kasstroom uit investeringsactiviteiten
6.498
(2.359) 4.352
Kasstroom uit bedrijfsoperaties
€
(10.254) 0
(900) 7.169
(9.025) 1.478 (10.254)
(7.547)
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
colofon
Geconsolideerd kasstroomoverzicht over de periode 01-07-2019 tot en met 30-06-2020
2019/2020 (bedragen x 1.000)
Kasstroom uit financieringsactiviteiten Verhoging langlopende schulden Aflossingen langlopende schulden Rekening courant krediet Overige mutaties vermogen
€
0 (1.345) 4.750 (341)
€
€
3.750 (4.617) (341)
Kasstroom uit financieringsactiviteiten
(3.064)
(1.208)
Nettokasstroom
(3.165)
(1.586)
(64)
5
(3.229)
(1.581)
2019/2020
2018/2019
€
€
Verloop mutatie geldmiddelen Stand per begin boekjaar Mutaties in boekjaar
4.262 (3.229)
5.843 (1.581)
Stand per eind boekjaar
1.033
4.262
Valutaomrekeningsverschillen op geldmiddelen Mutatie geldmiddelen
jaarverslag 2019-2020 / P 38
€
2018/2019
→
Over johan cruijff ArenA
→
Bericht Raad van Commissarissen
→
Verslag van de directie
→
Geconsolideerde jaarrekening
→
enkelvoudige jaarrekening
→
overige gegevens
→
Controleverklaring
→
Colofon
Grondslagen van waardering en resultaat bepaling van de geconsolideerde jaarrekening
sterdam Groep) bestaan uit de exploitatie van het stadion en daarmee verband houdende diensten.
Informatie over de rechtspersoon
Informatieverschaffing over groepsverhoudingen Stadion Amsterdam NV houdt 100% van de aandelen van Stadion Amsterdam Exploitatie BV, Amsterdam ArenA Advisory BV, Amsterdam ArenA Outdoor BV, AVON ArenA BV alsmede 99% van de aandelen van ArenA do Brasil LTDA. Stadion Amsterdam Exploitatie BV treedt op als beherend vennoot van Stadion Amsterdam CV, waarin de exploitatie van het stadion plaatsvindt.
Vestigingsadres en inschrijfnummer handelsregister Stadion Amsterdam NV is feitelijk en statutair gevestigd op Johan Cruijff Boulevard 1, 1101 AX te Amsterdam en is ingeschreven bij het handelsregister onder nummer 33234702.