11. 210826 Waterparagraaf Kubus-Katrijplocatie.pdf

Definitief Versie 1

30 augustus 2021

Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie Behorend bij de Investeringsnota

Auteurs G. ter Mors R. Mulder Ingenieursbureau (IB) Opdrachtgever C. Huszti Project Management Bureau (PMB) Contactpersoon K. van der Valk Ingenieursbureau (IB) Kenmerk 2021-1000218

Opstellers

Goedgekeurd en vrijgegeven

Paraaf

Datum

G. ter Mors & R. Mulder

B. Dijkstra

digitaal

30-08-2021

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 2 van 46

Inhoud

Samenvatting

4

1 Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Leeswijzer

7 7 7

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Gebiedsbeschrijving Plangebied Planontwikkeling Beheergebieden Maaiveldniveau Bodemopbouw

9 9 10 11 11 13

3

Waterveiligheid

14

4 4.1 4.2 4.3 4.4

Oppervlaktewater en waterkwaliteit Watersysteem Watercompensatie Waterkwaliteit (KRW) Aandachtspunten Oppervlaktewater en waterkwaliteit

15 15 16 16 16

5 5.1 5.2 5.3 5.4

Grondwater Grondwaterzorgplicht Freatisch grondwater Diep grondwater Aandachtspunten grondwater

17 17 18 21 21

6 6.1 6.2 6.3 6.4

Hemelwater Hemelwaterafvoer via riolering Rainproof Water op straat Aandachtspunten Hemelwaterafvoer

25 25 25 26 28

7 7.1 7.2 7.3 7.4

Hitte Hitte Gevoelstemperatuur Koelte rond het plangebied Aandachtspunten Hittestress

30 30 30 32 33

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Bronvermelding

Bijlagen Bijlage 1 - CRUX bodemonderzoek Bijlage 2 - Riolering en drainage Bijlage 3 - Stroombanen bij een bui van 60mm in één uur Bijlage 4 - Wetgeving en waterbeleid Bijlage 5 - Overstromingsbeeld bij doorbraak regionale primaire keringen

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 3 van 46

36

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 4 van 46

Samenvatting Waterveiligheid Het plangebied wordt beschermd tegen inundatie door dijkring 13. Volgens de Waterwet is de huidige veiligheidsnorm voor deze dijkring 1:10.000. Er bevinden zich geen waterkeringen binnen het plangebied. De dichtstbijzijnde waterkering is de primaire waterkering langs de Nieuwendammerdijk. Ten noorden van het plangebied ligt regionale kering die de lager gelegen Buikslotermeerpolder beschermt. Enkel bij een doorbraak van omliggende regionale keringen kan er een maximale waterdiepte ontstaan rond het plangebied van maximaal NAP +0,5 m . Bij een doorbraak van de omliggende primaire waterkering zal geen wateroverlast ontstaan. Oppervlaktewater De Waterlandspleinbuurt bevindt zich in de polder Nieuwendam. Deze polder heeft een streef waterpeil van NAP-1,46 meter. De dichtstbijzijnde watergang vanaf het plangebied is “de Ringsloot”. Deze bevindt zich op een afstand van 160 meter. Het plangebied is via de Groene Zoom verbonden met de Ringsloot. De Groene Zoom is openbaar groen tussen het Baanakkerspark en het Schellingwouderbreekpark. Er zijn geen werkzaamheden aan- of dempingen van oppervlaktewater voorzien in de planvorming. Binnen Nieuwendam is er watercompensatie op 3 locaties langs de Waalenburgsingel aan de A10zijde gerealiseerd. Dit is ruimschoots de benodigde compensatie uit het Natstructuurplan [14] van 1800 m2.

Dus aan de wettelijke compensatie-eis voor de stedelijke ontwikkeling Kubus-Katrijp locatie wordt voldaan. Grondwater Op basis van de voorhanden zijnde grondwaterstandsgegevens blijkt dat in het huidige klimaat wordt voldaan aan de grondwaternorm voor kruipruimteloos bouwen (0,5 m-mv). Aan de gewenste ontwatering voor bomen (0,9 m-mv) wordt tevens voldaan, met uitzondering van de lagergelegen Katrijpstraat en Werengouw. Als gevolg van klimaatopwarming dient in de toekomst rekening te worden gehouden met hogere grondwaterstanden. Om te blijven voldoen aan de grondwaternorm en gewenste ontwatering voor bomen wordt geadviseerd om het plangebied op te hogen tot maximaal NAP +0,4 m met een licht afschot richting de oostelijke groene zoom. In de verdere planvorming dient het maaiveldontwerp verder te worden uitgewerkt en te worden getoetst. Het geplande binnenterrein tussen de bebouwing dient goed wordt ontwaterd. Wellicht zijn hiervoor grondverbeteringsmaatregelen nodig. De geplande parkeerplaatsen mogen infiltratie van hemelwater niet belemmeren. Tevens dient zorg te worden gedragen dat eventuele onderkeldering van de omringende gebouwen geen ‘badkuipeffect’ veroorzaakt.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 5 van 46

Geadviseerd wordt om de grondwaterstand in het plangebied voor een langere periode te monitoren d.m.v. het plaatsen van peilbuizen met filters in het freatische pakket. Daarnaast is onderzoek naar de doorlatendheid van de onverzadigde en verzadigde zone aan te bevelen. Voor eventuele kelderbouw of anderszins ondergrondse constructies geldt maatregel 3 uit het afwegingskader Grondwaterneutrale kelders. Dit houdt in dat bij kelders tot 4 meter onder maaiveld en een oppervlak van minder dan 300 m2 de belemmerende werking gecompenseerd moet worden met een vaste, te realiseren, kD-waarde, in dit geval 10 m2/d. Voor ondergrondse constructies met een grotere oppervlakte en/of diepte geldt dat een onderzoek naar de effecten van de constructie op de geohydrologische situatie aan de gemeente ter beoordeling voorgelegd te worden. Droogte Actieve infiltratie, d.m.v bijvoorbeeld wadi’s of kratten, zou het grondwater kunnen aanvullen en draagt zo bij aan het voorkomen van de nadelige effecten van droogte. Bij de ontwikkeling van het plangebied zou gedacht kunnen worden aan de aanleg van boven- of ondergrondse opslag van water dat in droge perioden als irrigatiewater kan worden aangewend voor vegetatie in de binnentuin of de groene zoom.

Hemelwater Conform de doelstellingen van Amsterdam Rainproof en het GRP 2016-2021 wordt geadviseerd bij herontwikkelingen het maaiveld zodanig te ontwerpen dat een bui van 60 mm in 1 uur kan worden verwerkt zonder schade aan huizen en vitale infrastructuur te veroorzaken. In de huidige situatie stroomt overtollig water vanuit het plangebied af in de richting van omliggende straten en het openbaar groen aan de noordzijde. In het maaiveldontwerp wordt rekening gehouden met een bergingsopgave en wordt gezocht naar mogelijkheden binnen de Groene Zoom om overtollige hemelwater vast te houden, te bergen en vertraagd af te voeren naar het hemelwaterriool. Actieve infiltratie in de Groene Zoom is gezien de ontwatering (circa 1,2 m) in het plangebied mogelijk. Wel moet rekening worden gehouden met de omliggende lager gelegen straten en woningen. In de verdere planvorming dienen deze maatregelen, bouwpeilen en maaiveldplooiing verder te worden uitgewerkt en te worden getoetst, ook in relatie tot de grondwaterstand. Om wateroverlast in de Groene Zoom te voorkomen dient de bodem een hoge infiltratiecapaciteit hebben en tevens een voldoende vochtvasthoudend vermogen voor de vegetatie in droge perioden. Voorkomen dient te worden dat de bodem “dichtslaat” bij intensief gebruik tijdens recreatieve openlucht evenementen.

De hemelwaterverordening stelt verplicht een bui van tenminste 60 mm in één uur te kunnen verwerken op eigen kavel. Deze verordening wordt toegepast op alle bouwwerken waarvoor een omgevingsvergunning voor bouwen wordt aangevraagd.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 6 van 46

Hitte De Groene Zoom, die door het plangebied loopt biedt ruimte en kansen voor verkoeling in de openbare ruimte. Deze worden behaald door deze ruimte zo groen mogelijk in te richten, waarbij schaduw de grootste bijdrage levert bij het reduceren van hittestress. Daarom is het van belang om gericht nieuwe bomen te planten. Wanneer de openbare ruimte juist wordt ingericht kan een deel hiervan bestempeld worden als een ‘koele plek’, waar buurtbewoners en bezoekers van het Waterlandplein koelte kunnen vinden tijdens een hete zomerdag. Naast het creëren van een mogelijke koele plek is ook belangrijk om een koele looproutes te creëren van en naar het Waterlandplein. Hiervoor de is de Groene Zoom ideaal. De huidige situatie laat zien dat het gebruik van enkel gras geen verkoeling brengt. Het planten van bomen en lage beplanting zal wel invloed hebben. Hittestress in en rond de woningen kan worden gereduceerd door gebruik te maken van hittestress bestendige bouwmaterialen en blauw/groene daken. Op het binnenterrein moet voorkomen worden dat de verharding hittestress veroorzaakt. Verharding houdt de warmte vast en draagt zo bij aan hittestress overdag en ‘s nachts.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 7 van 46

1 Inleiding De voorliggende rapportage vormt de waterparagraaf bij de investeringsnota Kubus-Katrijp locatie. De samenvatting van deze rapportage dient als waterparagraaf voor de investeringsnota. Deze waterparagraaf is geen watertoets voor het bestemmingsplan. De waterparagraaf geeft inzicht in de wijze waarop het geldende waterbeleid kan worden vertaald naar de plankaart en de investeringsnota.

1.1 Aanleiding De Kubus-Katrijp locatie (Figuur 2.1) maakt onderdeel uit van het grotere stedelijk vernieuwingsplan Waterlandpleinbuurt. De Waterlandpleinbuurt, waar de Kubus-Katrijp locatie onderdeel van uitmaakt, wordt gefaseerd ontwikkeld. Voor alle ruimtelijke plannen en besluiten is in het Nationaal Bestuursakkoord Water afgesproken om het watertoets proces te doorlopen. De kern van de watertoets is dat bij het opstellen van ruimtelijke plannen vroegtijdig overleg plaatsvindt tussen initiatiefnemers en betrokken waterbeheerders. De watertoets zorgt voor een vroegtijdige systematische aandacht voor het meewegen van wateraspecten, waaronder het systeem van oppervlaktewater, grondwater, hemelwater en waterveiligheid, de waterkwaliteit en de riolering. Deze wateraspecten worden vervolgens beschreven in een waterparagraaf behorende bij het ruimtelijke plan, in dit geval de investeringsnota van de Kubus-Katrijp locatie. Het ruimtelijke plan wordt volgens de Wet ruimtelijke ordening (Wro) opgesteld ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening of fysieke leefomgeving. Dit kan zodanig worden geïnterpreteerd dat de ruimtelijke inrichting ook adequaat moet worden aangepast om de gevolgen van klimaatopwarming tegen te gaan.

Dit sluit aan bij de klimaatstrategie (2020) [20] en de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie (2021) [22] die door de gemeente Amsterdam is opgesteld met als doel om Amsterdam klimaatbestendiger te maken op de onderwerpen hitte, droogte, wateroverlast en overstroming. Veel klimaat adaptieve maatregelen houden nauw verband met de zorg voor de waterhuishouding. Daarom zijn deze thema’s ook in de waterparagraaf opgenomen.

1.2 Leeswijzer In Hoofdstuk 2 wordt de huidige bestaande situatie in het plangebied en de directe omgeving beschouwd. In de daaropvolgende hoofdstukken komen de wateraspecten bod: hoofdstuk 3 beschrijft Waterveiligheid, hoofdstuk 4 Oppervlaktewater en waterkwaliteit, hoofdstuk 5 Grondwater en hoofdstuk 6 Hemelwater. De klimaatadaptieve thema’s komen ook aan bod. Het

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 8 van 46

thema hitte is opgenomen in hoofdstuk 7. Het thema droogte is opgenomen in hoofdstuk 5 Grondwater. Het thema wateroverlast en overstromingen komt vrijwel in alle hoofdstukken terug.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 9 van 46

2 Gebiedsbeschrijving 2.1 Plangebied De Kubus-Katrijp locatie ligt centraal in de Waterlandpleinbuurt en maakt onderdeel uit van de stedelijke vernieuwing Waterlandpleinbuurt (vroeger Nieuwendam-Noord ). Aan de oostzijde van het project ligt het winkelcentrum Waterlandplein, aan de zuidzijde de Werengouw en aan de westzijde de Katrijpstraat. Het project ligt aan de Groene Zoom (Figuur 2.1), dit is een belangrijke groene route door de buurt voor voetgangers en fietsers. De Groene Zoom verbindt het Baanakkerspark met het Schellingwouderbreekpark. Beide parken maken deel uit van de Hoofdgroenstructuur van de gemeente. Op dit moment is de locatie onbebouwd, groen en tijdelijk ingericht met een jeu de boulesbaan en sporttoestellen. De totale oppervlakte van het plangebied bedraagt ca. 16.450 m2 waarvan ca. 6.400 m2 uitgeefbaar terrein en ca. 10.050m2 openbare ruimte.

Figuur 2.1 plangebied Kubus-Katrijp locatie volgens de Grondexploitatie (op basis van de GREX)

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 10 van 46

2.2 Planontwikkeling De buurt bestaat voornamelijk uit naoorlogse portieketageflats van 4 lagen plus een kap. Het Waterlandplein is een winkelcentrum met winkels in de plint en appartementen erboven. Deze woongebouwen variëren van circa 25 tot 65 meter hoogte.. Tussen het plangebied en het Waterlandplein loopt een groene zone. Deze zone verbindt de Schellingwouderbreek met het Baanakkerspark. Uitganspunt bij het Stedenbouwkundig Plan is het behoud en het verbeteren van de bestaande hoofd-groen- en waterstructuur van Amsterdam Noord. Bij de ontwikkeling van deze locatie is het doorzetten van een groene zone, de zogenaamde ‘Groene Zoom’, van de Schellingwouderbreek tot aan Baanakkerspark een essentieel ontwerpuitgangspunt. Uitgangspunt van deze waterparagraaf voor de investeringsnota is het Stedenbouwkundig Plan (SP) van 2017 [12]. Dit SP is nog niet vastgesteld en dient als uitgangspunt voor de aandachtspunten, voorgesteld in deze waterparagraaf. Hieronder is een voorbeelduitwerking van het SP van de Kubus-Katrijp locatie. Dit betekent dat de uitwerking nog kan wijzigen.

Figuur 2.2 stedenbouwkundige uitgangspunten Kubus-Katrijp [12]

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 11 van 46

2.3 Beheergebieden Het gebied valt binnen het beheergebied van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) (Figuur 2.3). Het plangebied ligt geheel binnen de gemeente Amsterdam die hier de zorg heeft voor de drie watertaken (stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater), waarbij de gemeente Amsterdam de uitvoering van deze taken deels ook aan Waternet heeft gemandateerd.

Figuur 2.3 beheersgebieden waterschappen

2.4 Maaiveldniveau In Figuur 2.4 is een gedeelte van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN3) weergegeven [12]. De maaiveldhoogte in het plangebied ligt rond de NAP +0,10 m, met een minimum van circa NAP-0,40 m (Werengouw en Katrijpstraat) en een maximum van circa NAP+0,30 m (toekomstige Groene Zoom). Het plangebied ligt hoger dan de omliggende straten. De maaiveldprofielen (Figuur 2.5 en Figuur 2.6) laten zien dat het maaiveldniveau van het plangebied rond het grasveld circa 0,5 m hoger ligt dan de omliggende straten (De Werengouw zuidzijde en de Katrijpstraat aan de westzijde). Het terrein vertoont een licht afschot in noordnoordwestelijke richting waarbij de geplande Groene Zoom hoger ligt dan het omliggend maaiveld. De Groene Zoom loopt aan de noord- en oostzijde door het plangebied.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Figuur 2.4 actuele maaiveldhoogten rond het plangebied, in m NAP [12]

Figuur 2.5 hoogteprofiel van noorden zuiden, in m NAP [12]

Figuur 2.6 hoogteprofiel van westen  oosten, in m NAP [12]

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 12 van 46

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 13 van 46

2.5 Bodemopbouw De ondiepe bodemopbouw is vastgesteld op basis van boringen uitgevoerd in het kader van een milieu-hygiënisch bodem- en verhardingsonderzoek door CRUX Engineering B.V. (Bijlage 1 - ). De bodem bestaat over het algemeen tot circa 3,0 m-mv uit zwak siltig, matig fijn zand, de opgebrachte (antropogene) laag. Onder de opgebrachte laag bevindt zich tot de maximale onderzoeksdiepte van 4,0 m-mv de oorspronkelijke veenlaag en plaatselijk klei. In de zuidelijke punt van het projectgebied, aan de Werengouw, wordt in boring 7 vanaf 1,5 m-mv veen aangetroffen tot de einddiepte van 4 m-mv. Deze veen/kleilaag wordt langs de Werengouw tot aan de Katrijpstraat in toenemende diepte (tot 3,5 m-mv) aangetroffen. Het is aannemelijk dat deze veen/kleilaag zich ook in de rest van het projectgebied bevindt, onder de einddiepte (2 m-mv) van de overige boringen. Onder de antropogene laag ligt een Holoceen pakket tot circa NAP-12,0 m (sondering CPT000000007628 uit BRO). Hieronder bevindt zich de eerste zandlaag van het eerste watervoerende pakket Tabel 2.1 schematische bodemopbouw in het plangebied

Bodemlaag Zandige ophoog laag (antropogeen) Klei/veen Eerste zandlaag

Dikte (m) circa 1,5 à 3,o circa 7,5 à 10,5 circa 2,5

Bovenkant (m NAP) Maaiveld op circa 0,1 circa -1,4 à -4,4 circa -12

Onderkant (m NAP) circa -1,4 a 4,4 circa -12 circa -14,5

Geohydrologisch freatisch pakket Slecht doorlatende laag Onderdeel van WVP1

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 14 van 46

3 Waterveiligheid Het plangebied wordt beschermd tegen inundatie door dijkring 13. Volgens de Waterwet is de huidige veiligheidsnorm voor deze dijkring 1/10.000 jaar [2]. Dat is de kans op overschrijding van de waterstand die veilig gekeerd moet kunnen worden. Er zijn geen waterkeringen aanwezig binnen de grenzen van het plangebied. Op circa 350 m ten noorden van het plangebied ligt een regionale waterkering, gelegen langs de Alkmaarstraat (Figuur 3.1). Deze regionale kering heeft geen invloed op de waterveiligheid van het plangebied. Ten zuiden van het plangebied ligt op circa 600 m een regionale kering, gelegen langs de Nieuwendammerdijk. Bij een doorbraak van deze waterkering kan het water een maximale waterdiepte bereiken van 0,5 m (Bijlage 5 - ). Bij een doorbraak van de primaire kering zal het plangebied niet worden geraakt, doordat het gebied hier hoger ligt dan de stijghoogte van het buitendijkse water (Bijlage 5 - ).

Figuur 3.1 regionale kering ten zuiden en de regionale kering ten noorden van de Kubus-Katrijp locatie [2]

In het kader van de waterveiligheid wordt geadviseerd om het vloerpeil van de bebouwing op minimaal NAP +0,5 m te zetten. Zo doende zal er geen schade ontstaan bij een mogelijke dijkdoorbraak.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 15 van 46

4 Oppervlaktewater en waterkwaliteit 4.1 Watersysteem Het plangebied wordt niet begrensd door een watergang. De dichtstbijzijnde watergang is de Ringsloot, 160 m ten zuiden van het plangebied. De Waterlandpleinbuurt bevindt zich in de polder Nieuwendam. Deze polder heeft een streef- waterpeil van NAP-1,46 m (peilgebied 5170-2, zie Figuur 4.1). Dit peilgebied stort middels stuwen over in het lager gelegen Waterlandsboezem peilgebied (5170-1 met streefpeil NAP-1,56 m). Ook kan Nieuwendam middels het gemaal bij de Schellingwouderbreek overtollig water uitslaan op het Markermeer.

Figuur 4.1 Watersysteemkaart polder Nieuwendam met Kubus-Katrijp projectlocatie

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 16 van 46

4.2 Watercompensatie De Keur van HHNK schrijft voor dat wanneer het verharde oppervlak in stedelijk gebied met meer dan 800 m² toeneemt, oppervlaktewater moet worden aangelegd in hetzelfde watersysteem [3]. In het plangebied dient 10% van de verhardingstoename gecompenseerd te worden in de vorm van wateroppervlak. Te dempen wateroppervlak moet bovendien volledig gecompenseerd worden in de vorm van nieuw wateroppervlak. De compensatie moet in beginsel vóórdat de verharding plaatsvindt. In het plangebied hoeven geen watercompenserende maatregelen getroffen te worden. In de Waterlandpleinbuurt is namelijk al op drie locaties langs de Waalenburgsingel watercompensatie aan de A10-zijde gerealiseerd. Verder is er bij de ontwikkeling Weerenscheg een nieuwe waterloop langs de Dijkmanshuizenstraat (haaks op wegsloot langs de A10) gegraven. Voor Nieuwendam is er in 2006 een Natstructuurplan Nieuwendam opgesteld [14] waarin o.a. deze stedelijke ontwikkelingen bij de Waterlandpleinbuurt staan aan gegeven. In het Natstructuurplan zijn afspraken gemaakt over de benodigde watercompensatie als gevolg van de verhardingstoename van deze stedelijke ontwikkelingen.

4.3 Waterkwaliteit (KRW) Alle ontwikkelingen in het plangebied moeten voldoen aan de eisen uit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De uitvoering van de KRW is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten. De maatregelen zijn deels vastgelegd in de Waterplannen van de provincies en de waterbeheerplannen van de waterbeheerders. Voor de het plangebied zijn dat het Watervisie van de Provincie Noord-Holland [21] en het Waterprogramma 2016-2021 [5].

4.4 Aandachtspunten Oppervlaktewater en waterkwaliteit Wanneer er actief hemelwater gaat worden afgevoerd naar het oppervlaktewater, via maaiveld, afkoppelen daken e.d., dient er rekening gehouden te worden met de kwaliteit van dit water. Hierom wordt aanbevolen deze toepassingen met HHNK af te stemmen.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 17 van 46

5 Grondwater 5.1 Grondwaterzorgplicht De grondwaterzorgplicht vereist dat ontwikkelingen in het plangebied, zowel tijdens uitvoering als in de eindsituatie, geen verslechtering van de grondwatersituatie mogen veroorzaken, ook niet voor naastgelegen gebieden. Een verslechtering in de eindsituatie kan bijvoorbeeld ontstaan door grote nieuwe ondergrondse obstructies zoals ondergrondse parkeergarages, tunnels, ondoorlatende damwanden of ondoorlatende kadeconstructies die de grondwaterstroming blokkeren. Conform het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) [7] geldt een gemeentelijke grondwaternorm voor nieuw te ontwikkelen gebied:  Dit betekent voor kruipruimteloos bouwen een ontwateringsdiepte van minimaal 0,5 m t.o.v. een grondwaterstand die gedurende maximaal 5 aaneengesloten dagen met een herhalingstijd van 1x/2 jaar overschreden wordt.  Voor bouwen met kruipruimtes geldt een ontwateringsnorm van minimaal 0,9 m t.o.v. de maatgevend hoge grondwaterstand.  Dit beleid wordt naar verwachting na 2021 aangepast naar een uniforme ontwateringsnorm van 0,9 m, waarmee de bovenstaande 0,5 m voor kruipruimteloos bouwen zou komen te vervallen. Aanvullend hierop:  Voor de aanplant van (1e orde) bomen is conform het Handboek Groen [8] een ontwateringsdiepte ten opzichte van de GHG benodigd van 1,0 m, met een minimale eis van 0,8 m (zie Figuur 5.1).

Figuur 5.1. Verduidelijking gewenste ontwatering

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 18 van 46

Als een te (her)ontwikkelen gebied niet voldoet aan de gemeentelijke grondwaternorm dient het maaiveld bij voorkeur (integraal) te worden opgehoogd met goed doorlatend zand. Indien (integrale) ophoging niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat bestaande gebouwen gehandhaafd blijven, heeft conform gemeentelijk beleid GRP2016-2021 aanleg van extra oppervlaktewater en het toepassen grondverbetering de voorkeur boven drainage.

5.2 Freatisch grondwater Tijdens het bodemonderzoek van Crux Engineering B.V. in 2017 zijn enkele peilbuizen geplaatst en grondwaterstanden gemeten. Deze zijn weergegeven in Tabel 5-1. De locaties van deze peilbuizen zijn weergeven in Figuur 5.2. Tabel 5-1 Grondwaterstanden augustus 2017

Peilbuisnummer 1 7 12

Maaiveld (mNAP) -0,36 -0,03 0,12

grondwaterstand (m-mv) 0,95 1,32 1,51

grondwaterstand (mNAP) -1,31 -1,35 -1,39

Er dient met nadruk op gewezen te worden dat deze metingen een momentopname zijn. Het verdient aanbeveling deze peilbuizen (voor zover nog functionerend) regelmatig te monitoren en eventueel nieuwe peilbuizen te plaatsen, met filters boven de afsluitende veen- of kleilaag. Binnen het project zijn geen actieve peilbuizen (met een langjarige meetperiode) aanwezig van het peilbuizennetwerk van Waternet [9]. Wel bevinden zich een aantal peilbuizen in de nabijheid van het plangebied, waardoor een indicatie kan worden verkregen van de grondwaterstand en de variatie in de tijd. De locaties van deze peilbuizen zijn te zien in Figuur 5.2. Van de actieve peilbuizen zijn de meetreeksen vanaf 2010 gebruikt en van de niet actieve de meetreeksen vanaf 2000 tot hun sluitingsdatum. Er valt geen duidelijke op- of neerwaartse trend in de reeksen te ontdekken. De gemiddelde hoogste (GHG), laagste (GLG) en gemiddelde (GG) grondwaterstand van deze peilbuizen zijn weergegeven in

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 19 van 46

Tabel 5-2. De meetreeksen van de peilbuizen zijn afgebeeld in Figuur 5.3 De GHG (gemiddeld over de peilbuizen) bevindt zich op circa NAP -1,10 m. Met een maaiveldhoogte van ca. NAP +0,10 m op de locatie zou er sprake zijn van een ontwatering ten opzichte van de GHG van 1,20 m. Hiermee zou in de huidige situatie overal voldaan worden aan de gemeentelijke grondwaternorm van 0,5 m ontwatering voor bouwen zonder kruipruimtes. Het grootste deel van het plangebied voldoet aan de minimale 0,9 m ontwatering voor aanplant van 1e orde bomen (zie ook Figuur 5.1), met uitzondering van de lagergelegen stroken langs de Katrijpstraat en de Werengouw, waar de ontwatering circa 0,70 m zou zijn.

Figuur 5.2 Peilbuizen Waternet

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Figuur 5.3 Tijdreeksen actieve en niet actieve peilbuizen

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 20 van 46

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 21 van 46

Tabel 5-2 Grondwaterstanden in de omgeving van het projectgebied

Code C07193 Freatisch C07089 Freatisch C07194 Freatisch C07082 Freatisch

meettijd datum start datum eind 13-1-2005 12-4-2021 1-3-2010 12-4-2021 6-1-2000 15-9-2011 5-1-2000 17-10-2006

Actief JA/NEE JA JA NEE NEE

Maaiveld Ontwatering GLG GG GHG mNAP m (tov GHG) mNAP mNAP mNAP -0,36 0,73 -1,56 -1,30 -1,09 -0,35 0,75 -1,40 -1,25 -1,10 -0,25 0,78 -1,47 -1,23 -1,03 -0,48 0,70 -1,48 -1,29 -1,18

Desalniettemin dient rekening gehouden te worden met hogere grondwaterstanden in de toekomst als gevolg van klimaatverandering. Door grotere neerslaghoeveelheden - en (gedeeltelijke) infiltratie hiervan - zal een grotere opbolling van de grondwaterstand optreden. Om deze reden wordt geadviseerd om het plangebied op te hogen tot maximaal NAP +0,4 m met een licht afschot richting de oostelijke groene zoom. Gezien er in de heterogene bodemopbouw op verschillende dieptes veen is aangetroffen, is het van belang de precieze (schijn) grondwaterstand in het plangebied voor een langere periode te monitoren d.m.v. het plaatsen van peilbuizen.

5.3 Diep grondwater Het gehele gebied van Amsterdam Noord is een concessiegebied van Westpoort Warmte. De ontwikkelende woningbouwcorporatie wil aansluiten op stadswarmte. De leidingen van de stadswarmte liggen in de buurt. Het is daarom niet waarschijnlijk dat op de plangebied (het diepe grondwater beïnvloedende) WKO of bodemenergiesystemen geïmplementeerd zullen worden.

5.4 Aandachtspunten grondwater 5.4.1 Klimaatverandering Te droog De klimaatscenario’s van het KNMI [25] geven aan dat de kans op extreme droogte de komende jaren verder toe zal nemen. Deze droogte kan onder andere – door een dalende grondwaterstand leiden tot bodemdaling, droogtestress voor (jonge) vegetatie en aantasting van houten funderingspalen. In het plangebied zijn naar verwachting geen houten paalfunderingen aanwezig. Nadelige effecten van droogte worden versterkt doordat de stedelijke ondergrond door verdergaande verharding en verdichting steeds meer wordt uitgesloten van de stedelijke waterkringloop. Actieve infiltratie, aan de hand van bijvoorbeeld wadi’s, zou het grondwater kunnen aanvullen en draagt zo bij aan het voorkomen van de nadelige effecten van droogte.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 22 van 46

Bij de ontwikkeling van het plangebied zou gedacht kunnen worden aan de aanleg van boven- of ondergrondse opslag van water, dat in droge perioden als irrigatiewater kan worden aangewend voor vegetatie in de binnentuin of de groene zoom. Te nat Anderzijds kunnen er ook te hoge grondwaterstanden optreden in het natte klimaatscenario van het KNMI. Hierdoor is er kans op opkruipend vocht in kruipruimten en souterrains, natte tuinen en water op straat. Ook kan door te hoge grondwaterstanden het risico op het opvriezen van wegen, opdrukkende boomwortels en op boomsterfte toenemen. Om dit te voorkomen is het belangrijk dat infiltrerend neerslagwater lateraal afgevoerd kan worden naar lagergelegen wadi’s of drainagebuizen. Hiervoor is een goed doorlatende bodem en een onverzadigde zone van voldoende dikte nodig. Door grotere neerslaghoeveelheden zal een grotere opbolling van de grondwaterstand optreden. Om deze reden wordt geadviseerd om het plangebied op te hogen tot maximaal NAP +0,4 m met een licht afschot richting de noordoostelijke Groene Zoom.

5.4.2 Onderkeldering De investeringsnota voorziet vooralsnog niet in nieuwe ondergrondse constructies zoals ondergrondse parkeergarages. In Amsterdam gelden nieuwe regels voor het bouwen van kelders, die zijn vastgelegd in het afwegingskader Grondwaterneutrale kelders, dat deel uitmaakt van het voorontwerp paraplubestemmingsplan dat is gepubliceerd op 2 juni 2021. Ondergrondse constructies mogen geen negatieve invloed hebben op het grondwatersysteem. In het geval dat ondergrondse constructies de grondwaterstroming (gedeeltelijk) blokkeren zullen deze grondwaterneutraal dienen te worden uitgevoerd door aanvullende maatregelen, zoals bijvoorbeeld door grondverbetering of drainageconstructies rondom (onder en langs) de kelder aan te brengen. Dit geldt voor kelders met een oppervlakte van minder dan 300 m2 en een diepte tot 4 meter onder maaiveld. Voor ondergrondse constructies met een grotere oppervlakte en/of diepte geldt dat een onderzoek naar de effecten van de constructie op de geohydrologische situatie aan de gemeente ter beoordeling voorgelegd te worden. Volgens de bijbehorende kaart van het afwegingskader Grondwaterneutrale kelders geldt voor de Kubus-Katrijp locatie (gelegen in de buurt Werengouw Midden binnen de wijk Waterlandpleinbuurt) Maatregel 3 (zie Figuur 5.4). Deze maatregel bestaat uit het realiseren van een vast doorlaatvermogen, in dit geval 10 m2/d.

Deze vaste kD brengt men aan door bijvoorbeeld een zand- of grondlaag of buis met een bepaalde doorlaatbaarheid aan te brengen. Deze waarde van het doorlaatvermogen varieert per buurt en is zodanig gekozen dat hij past bij de geohydrologische omstandigheden van die buurt. Ook met het oog op de te verwerken toekomstige neerslaghoeveelheden.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 23 van 46

Er zijn in het plangebied geen doorlatendheidsmetingen gedaan. Hierdoor kan geen uitspraak worden gedaan over de kD-waarde van het freatisch pakket in de huidige toestand. Het verdient dan ook aanbeveling geohydrologisch onderzoek (boringen, doorlatendheidsmetingen) uit te voeren, met name ter plaatse van eventueel te bouwen kelders.

Figuur 5.4 Gebiedsmaatregelen per buurt uit Afwegingskader Grondwaterneutrale Kelders

5.4.3 Rioolvervanging Indien sprake is van rioolvervanging dient er rekening mee te worden gehouden dat oude (te verwijderen) riolering mogelijk lek is en dus drainerend werkt. Indien vervanging kan leiden tot grondwaterstijging moet in samenspraak met de rioolbeheerder (Waternet) worden onderzocht of compensatie door de aanleg van drainage noodzakelijk is.

5.4.4 Infiltratie- en bergingscapaciteit Er dient onderzoek te worden gedaan naar de waterdoorlatendheid en infiltratiecapaciteit van de ondergrond in het plangebied Kubus-Katrijp locatie, met name ter plaatse van het toekomstige binnenterrein, dat omringd wordt door de appartementencomplexen, alsmede de geplande Groene Zoom aan de noord- en oost begrenzing van het plangebied. Deze laatste zone zou kunnen fungeren als een grondwater/oppervlaktewaterafvoer via de groene zoom van de zuidelijk

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 24 van 46

gelegen Kubus-Katrijp locatie richting de Ringsloot . Het grondwaterniveau ter plaatse van het binnenterrein lijkt een marge te bieden voor de infiltratie en berging van grote neerslaghoeveelheden (zie ook de Rainproof doelstellingen zoals besproken in 6.2), maar wellicht zijn grondverbeteringsmaatregelen en/of het aanbrengen van infiltratievoorzieningen noodzakelijk. Het uitvoeren van infiltratie- en doorlatendheidstests in de onverzadigde zone zal dit uitwijzen.

5.4.5 Ontwatering binnenterrein Er dient voor te worden gewaakt dat het binnenterrein niet verandert in een “binnenmeer” bij intense neerslaggebeurtenissen. Hiervoor is de een goede infiltratiecapaciteit en een grote waterdoorlatendheid van de onverzadigde zone van belang. Op de geplande parkeerplaatsen moet water kunnen infiltreren. Grondwater zal ongehinderd via een goed doorlatende verzadigde zone moeten kunnen afstromen richting oppervlaktewater, zie ook paragraaf 5.4.4.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 25 van 46

6 Hemelwater 6.1 Hemelwaterafvoer via riolering Hemelwaterafvoer in het plangebied is via een gescheiden stelsel geregeld (Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.). Rond het plangebied dateert het gros van het stelsel uit 1966. De ouderdom van het stelsel kan invloed hebben op de werking en kan een mogelijke drainerende werking hebben. De hemelwaterafvoer aan de west- en zuidzijde van het projectgebied voeren het hemelwater af in de richting van de Ringsloot. De hemelwaterafvoer aan de oostzijde voert mogelijk af in de richting van de IJdoornlaan.

6.2 Rainproof Conform de doelstellingen van Amsterdam Rainproof [10] en het GRP 2016-2021 [7] wordt voor het plangebied geadviseerd bij de herontwikkeling het maaiveld zodanig te ontwerpen dat een bui van 60 mm in 1 uur kan worden verwerkt zonder schade aan huizen en vitale infrastructuur te veroorzaken. Hierbij dient conform het GRP 2016-2021 circa 20 mm in 1 uur verwerkt te worden door de riolering (bui 8 volgens RIONED) en de andere 40 mm in de openbare en particuliere ruimte. Mogelijk wordt deze ambitie in de toekomst opgeschroefd (70 mm in één uur, volgens de concepttekst GRP 2021-2026 [23]). Aanname is daarnaast dat meer dan 300 mm accumulatie van water op straat tot gevolg heeft dat de wegen onbegaanbaar zijn voor nood-/hulpdiensten [15]. De doelstelling is specifieker gemaakt voor de bebouwing op privaat terrein, in de gemeentelijke Hemelwaterverordening [4]. Deze verordening wordt toegepast op alle bouwwerken waarvoor een omgevingsvergunning voor bouwen wordt aangevraagd. Hierdoor wordt bij de realisatie van nieuwe bouwwerken verplicht om: - Een bui van 60 mm (60 l/m2) te kunnen verwerken op eigen terrein (60 liter per m2 kavel oppervlak) waarbij de waterbergingsvoorziening na 60 uur weer leeg en beschikbaar moet zijn voor een volgende bui. Waterberging kan op het gebouw plaatsvinden of inpandig.

- In geval van een hergebruikssysteem tenminste 90 liter per m2 te kunnen verwerken. - Hemelwater op daken mag via geknepen afvoer (bovengronds) aan openbare ruimte worden afgevoerd met een maximaal debiet 1,0 l/m2/uur (1,0 mm/uur). - Pas als er in 24 uur tijd meer dan 60 mm regenwater valt, mag hemelwater onder vrij verval worden aangeboden aan de openbare ruimte. Voor verwerking van hemelwater geldt conform de NBW [17] de drietrapsstrategie ‘vasthouden, bergen, afvoeren’, die moet worden gevolgd bij de aanpak van wateroverlast in een watersysteem. Vertraagd afvoeren van hemelwater ontlast afvoerbuizen (HWA) en het oppervlaktewatersysteem tijdens piekbuien. Hemelwater kan tijdelijk geborgen worden op daken, in tuinen en parken, oeverzones en binnen het straatprofiel. Op deze manier wordt bijgedragen in het verder terug

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 26 van 46

dringen van de kans op wateroverlast op- en direct rondom het plangebied bij hevige neerslag. Voor het vergroten van de mogelijkheden om water vast te houden in de bodem en het oppervlaktewater is het gewenst om zoveel mogelijk oppervlak onverhard te laten en de verharding slim aan te leggen waarbij deze in staat is water af te voeren naar een hemelwaterberging of het oppervlaktewater.

6.3 Water op straat In het plangebied blijft water op straat staan bij een bui van 60 mm in één uur (Figuur 6.1). Op de Alkmaarstraat, Katrijpstraat en het Waterlandplein blijft, volgens de indicatieve hemelwaterberekeningen, tot maximaal 0,25 m water staan in de parkeervakken. De rijbaan blijft begaanbaar. Op de Werengouw kan plasvorming ontstaan met een maximale waterdiepte van 0,15 m. Dit water zal geen overlast of schade veroorzaken. Echter vallen er twee zaken op: 1. Mogelijk wateroverlast Groene Zoom ten noorden van het projectgebied. Hier kan de maximale waterstand oplopen tot 0,3 m. Dit water kan mogelijk tot schade of overlast zorgen.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 27 van 46

2. De stroombanenkaart (Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.) toont aan dat in de huidige situatie het overtollige water van het plangebied afstroomt naar de straat/hemelwaterriool of het groen aan de noordzijde. Dit wil zeggen dat het plangebied in de huidige situatie geen water bergt of vasthoud, maar al het overtollige water direct afwendt.

Figuur 6.1 water op straat bij een bui van 60 mm in één uur [m] [15]

Op circa 150 m vanaf de Kubus-Katrijp locatie ligt een Rainproof knelpunt (Figuur 6.2) [11]. Bij een Rainproofknelpunt is er een grotere kans op waterschade en wateroverlast. Het knelpunt ligt echter niet in het plangebied. Tevens toont de (hemelwater) stroombanenkaart (Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.) van het gebied dat, bij een klimaatbui (60 mm in één uur), geen water via maaiveld vanuit het plangebied naar het knelpunt stroomt. Mogelijk wordt hemelwater, dat afstroomt naar Werengouw en het Waterlandplein, via het gemengde stelsel afgevoerd in de richting van het knelpunt. Hierdoor zou er sprake zijn van een mogelijke bijdrage aan het knelpunt Teneinde dit te voorkomen dient hemelwater zoveel mogelijk te worden geborgen in het plangebied en/of afgevoerd via de Groene Zoom richting de Ringsloot, hierbij de Werengouw kruisend middels een duiker.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 28 van 46

Figuur 6.2. overzicht Rainproof knelpunt

6.4 Aandachtspunten Hemelwaterafvoer In de planvorming is de ambitie geformuleerd te komen tot een klimaatadaptieve inrichting. Bij het ontwerpen van het maaiveld wordt rekening gehouden met een bergingsopgave. Er is veel groen aanwezig in het plangebied. Er wordt gezocht naar mogelijkheden om het overtollige hemelwater tijdelijk te bergen in groenvakken en vertraagd af te voeren naar het hemelwaterriool. Maaiveldplooiing is de meest eenvoudige en robuuste wijze om te komen tot een Rainproof inrichting van de openbare ruimte. Zo zal kan overtollig hemelwater binnen de Groene Zoom worden vastgehouden en geborgen (d.m.v. bijvoorbeeld wadi’s). Dit zal ook invloed hebben op het knelpunt omdat er minder water afstroomt naar het hemelwaterriool. Ook wordt geadviseerd de bouwpeilhoogtes voor de te ontwikkelen kavels of bouwblokken hierin mee te nemen. In de verdere planvorming dienen deze maatregelen en maaiveldplooiing verder te worden uitgewerkt en te worden getoetst, ook in relatie tot de grondwaterstand. Aangezien de Waterlandpleinbuurt een gefaseerde aanpak heeft, moet er gewaakt worden op dat er geen wateroverlast ontstaat wanneer plangebieden niet op elkaar aansluiten. Aanbevolen wordt om bij het ontwerp rekening te houden met de toekomstige situatie rond het plangebied en niet enkel de huidige situatie.

De Groene Zoom (Baanakkerpark) kan, in zuidelijke richting, mogelijk ook fungeren als 'blauwe' verbinding (richting de Ringsloot) in geval van extreme neerslag. Om de wateroverlast bij stedelijke functies te voorkomen kan overtollig regenwater via de zoom afstromen richting de Ringsloot. Hiervoor dient rekening gehouden te worden bij het ontwerp van het maaiveld.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 29 van 46

Om wateroverlast in de Groene Zoom te voorkomen dient de bodem een hoge infiltratiecapaciteit hebben en tevens in de toekomst te behouden. Als de extra verharding afschot krijgt naar de Groene Zoom, krijgt deze meer water te verwerken. Als de Groene Zoom daarnaast intensief wordt gebruikt, zoals bij evenementen, kan de bodem (vooral in natte perioden)“dichtslaan”. Dit betekent dat water niet meer goed wil infiltreren en dat de bodem en de grasmat zich langere tijd moet herstellen. Daarom is het belangrijk dat de toplaag een grote infiltratiecapaciteit heeft. Tegelijkertijd is het belangrijk dat de toplaag een voldoende watervasthoudend vermogen heeft voor de vegetatie in tijden van droogte. Volgends het SP krijgt de bebouwing binnen het plangebied een binnenplaats. Omdat het verplicht is om minimaal 60 mm in één uur te kunnen bergen op eigen terrein, wordt geadviseerd om aandacht te hebben voor de ontwatering van de binnenplaats tussen de gebouwen. Wanneer deze wordt verhard voor bijvoorbeeld parkeerplaatsen wordt geadviseerd hiervoor extra berging aan te brengen. Omdat het plangebied een mogelijke bijdrage levert aan het naastgelegen rainproofknelpunt wordt aanbevolen om hemelwater zoveel mogelijk in het groen te bergen en vast te houden. Zo wordt het riool ontlast en zo ook mogelijk het knelpunt.

Geadviseerd wordt om met Waternet de mogelijkheid te bespreken om de hemelwaterafvoer van het plangebied door de Groene Zoom via een duiker onder de Werengouw richting de Ringsloot af te wateren. Op deze manier kanhet knelpunt wordenontlast.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 30 van 46

7 Hitte 7.1 Hitte Klimaatverandering leidt in Nederland tot meer zomerse en tropische dagen. In het huidige klimaat worden gemiddeld 20 zomerse dagen gemeten in de regio Amsterdam. In 2085 zal dit aantal oplopen richting de 40 [18]. Metingen en studies wijzen uit dat de temperaturen dan met circa 12 graden kunnen verschillen tussen stad en buitengebied [24]. Het zogenoemde hitte-eiland kan leiden tot hittestress. Bij hittestress kan het lichaam zichzelf niet goed afkoelen. Dat kan verschillende gevolgen hebben: huiduitslag, krampen, oververmoeidheid, beroertes, nierfalen en ademhalingsproblemen. In het ergste geval kun je eraan overlijden. Dit zijn fysiologische gevolgen, hitte kan daarnaast ook invloed hebben op het menselijk gedrag (bijvoorbeeld agressiviteit) en op slaapkwaliteit [18]. Amsterdam wil bij extreme hitte de effecten voor mens, dier, milieu, economie en infrastructuur zoveel mogelijk beperken. Ons doel is zorgen voor een prettig verblijfsklimaat, zowel binnen- als buitenshuis. We vinden het belangrijk dat hitte een minimale invloed heeft op de gezondheid en leefomgeving. Daarom is het zaak het hitte-eilandeffect terug te dringen. Kwetsbare mensen verdienen extra aandacht, dus we moeten ons focussen op gebieden met kinderopvang, verzorgingstehuizen en chronisch zieken.

Groene gebieden zijn van groot belang: ze zorgen voor verkoelende lucht en schaduwrijke plekken. Hobby- en bedrijfsdieren moeten kunnen schuilen in de weide. Juist dit soort essentiële locaties mogen niet in omvang afnemen [22].

7.2 Gevoelstemperatuur Hittestress wordt in Nederland uitgedrukt in gevoelstemperatuur (PET) voor de mens. De beargumentering hiervoor en hoe de gevoelstemperatuur voor Nederland wordt gemeten en berekend is terug te lezen in de PET-standaard van het RIVM [18]. De relatief nieuwe standaard berekend aan de hand van tal van variabelen (o.a. wind, straling, temperatuur, groen en schaduw) de gevoelstemperatuur. Schaduw heeft de grootste invloed op de gevoelstemperatuur. De kaart in Figuur 7.2 toont de Physical Equivalent Temperature (PET/Gevoelstemperatuur) op een maatgevende hitte dag die circa 1 keer per 1.000 zomerdagen voorkomt in het huidig klimaat (onder een zomerdag valt de periode van 1 april t/m 30 september) en dus circa 1 x per 5 jaar. Hoe roder, hoe hoger de berekende gevoelstemperatuur. Vanaf 41°C (PET) is er sprake van extreme (fysiologische) hittestress en temperaturen van 35 °C of lager worden gezien als gematigde hittestress.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 31 van 46

Figuur 7.1 PET-klasses, thermische perceptie en mate van fysiologiche stress [hittebestendige stad]

Duidelijk is te zien dat in de huidige situatie er in het gehele plangebied sprake is van hittestress (Figuur 7.2). De temperaturen lopen op tot meer dan 44°C. De huidige situatie biedt, op een enkele boom na, geen enkele vorm van koeling. Ook geeft de Figuur aan dat het grasveld, tijdens een hete dag, geen verkoeling biedt. Het naastgelegen Waterlandplein biedt net als het plangebied geen verkoeling. Omdat het Waterlandplein een druk bezochte plek is, kan gesteld worden dat hier de hittestress grote impact heeft,

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 32 van 46

Figuur 7.2 gevoelstemperatuur in °C in het plangebied en omgeving [23]

7.3 Koelte rond het plangebied Nabij het plangebied zijn koele plekken van minimaal 200 m2 met een gevoelstemperatuur van 35 °C of lager aanwezig, zie Figuur 7.3. Volgens de richtlijnen uit de publicatie van de HvA [19] is het wenselijk dat voor elke woning er binnen 300 meter een koele plek met deze eigenschappen aanwezig is. Deze 300 m is bepaald voor ouderen, de meest kwetsbare groep. Voor deze groep is de tijd van actieve beweging (looptijd) bepalend en is uitgerekend dat zij in 5 minuten circa 300 m kunnen afleggen. Vervolgens is wenselijk dat de koele plek te bereiken is via schaduwrijke koele netwerken voor voetgangers en fietsers (langzaam verkeer). Voor de Kubus-Katrijp locatie gaat dit niet op, waar de koele plekken op meer dan 300 m liggen. Naast koele plekken wordt er in de Hitte Bestendige Stad [19] ook gepleit voor schaduw op looproutes. In de huidige situatie is deze alleen te vinden in de zuidwestzijde van het plangebied, waar een paar bomen (Figuur 7.4) staan die voor schaduw zorgen. Tevens zijn deze koele plekken van groot belang voor het publiek van het Waterlandplein, dat niet hittestress bestendig is ingericht (Figuur 7.2).

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 33 van 46

Figuur 7.3 koele plekken rond het plangebied

7.4 Aandachtspunten Hittestress Het hittebestendig maken van de openbare ruimte draagt bij aan de leefbaarheid van het plangebied en daarmee de stad. Aan de hand van de onderstaande aanbevelingen kan het plangebied en de omgeving hittestress bestendig ingericht worden. Het creëren van schaduw is de meest effectieve oplossing om hittestress tegen te gaan. Dit kan het beste door het planten van bomen (verlaging van de gevoelstemperatuur tussen 3,4 en 19,1 [°C PET][19]). Ook lage beplanting (gras/struiken) en groene gevels hebben door middel van verdamping/reflectie een verlagend effect op de gevoelstemperatuur (verlaging van de gevoelstemperatuur tussen 0,4 en 4,9 [°C PET][19]). Aanbevolen wordt om de bestaande bomen in stand te houden en waar mogelijk bomen en lage beplanting in plantvakken toe te voegen. Hierbij dienen de hittestress reducerende richtlijnen uit de publicatie De Hittebestendige Stad [19] als leidraad gebruikt te worden bij het ontwerpproces. Bij het creëren van schaduwrijke plekken rond het plangebied wordt geadviseerd om in ieder geval één een oppervlak te geven van >200m2, om zo te voldoen aan de richtlijnen van de Hitte Bestendige Stad en zo ook niet alleen koele plek te creëren voor de bewoners van de Kubus-Katrijp locatie, maar ook voor publiek en bewoners van het Waterlandplein.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 34 van 46

Geadviseerd wordt om koele looproutes te creëren. In het bijzonder rond de Groene Zoom, omdat deze actief gebruikt zal worden om te recreëren en als aanlooproute naar het Waterlandplein. Bij het creëren van een koele plek of looproute wordt geadviseerd de schaduwwerking van de geplande bebouwing in overweging te nemen. De geplande bebouwing zal hoog zijn en kan bruikbare schaduw en dus koelte kunnen creëren. Niet alleen schaduw creëert koelte. Ook vergoenen van de openbare ruimte zorgt ervoor dat er minder warmte wordt vastgehouden en er meer verdamping plaatsvind. Tevens heeft vergroening positieve effecten op hemelwateroverlast en droogte. Daarom wordt geadviseerd om de openbare ruimte te vergroenen en dit uit te voeren zodat het meerdere doelen kan dienen.

Figuur 7.4 bomen die volgens het SP [12] gekapt zullen gaan worden

Geadviseerd wordt om specifieke bomen te selecteren, een met veel bladeren en een inheemse soort. Deze vergroten de biodiversiteit en zijn beter bestand tegen ons klimaat. Een diversiteit aan bomen is beter bestand tegen ziekten en plagen. Ook een boom met een groot wortelstelsel en kroonoppervlak kan respectievelijk meer (grond)water opnemen en meer verdampen. Daarbij is het van belang dat de bomen in robuuste groeiplaatsen worden geplaatst, met voldoende (wortel)ruimte, water en voedingsstoffen. Hierbij zijn de uitgangspunten uit het gemeentelijk Handboek Groen [8] leidend. Beplanting rondom de boomspiegel helpen de grond gezond te houden, en de wortels daarvan zorgen voor een betere infiltratie van hemelwater.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 35 van 46

Voor de nieuwbouw op uitgeefbaar terrein wordt aanbevolen maatregelen te treffen om zowel de uit- als inpandige hittestress te reduceren. Een aantal van deze maatregelen zouden kunnen zijn:  De binnenplaats hittestress bestendig te maken;  Groene/blauwe daken toepassen of dakmateriaal dat minder warmte vasthoudt;  Juiste materiaalkeuze voor de gevels;  Groene gevels;  Rekening houden met reflecterende materialen, zodat de openbare ruimte niet extra wordt verwarmd;  Schaduw gecreëerd door het pand, meenemen in de ontwerpen.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 36 van 46

Bronvermelding

[1] 210309 Investeringsnota Kubus Katrijp, Gemeente Amsterdam, 16-04-2021 [2] Legger van primaire en regionale keringen in Amsterdam Noord met de daartoe behorende kunstwerken, HHNK [3] Keur, Keurbesluit en Vrijstellingen. HHNK, 2016 [4] Hemelwaterverordening gemeente Amsterdam, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2021-144493.html, 28-07-2021 [5] [5]ma 2016-2021, HHNK, 10-2018 [6] Watervisie Amsterdam 2040 – september 2016 [7] Gemeentelijk Rioleringsplan Amsterdam (GRPA) 2016-2021, Waternet/AGV 30-12-2015. [8] Handboek Groen, standaard voor het Amsterdamse straatbeeld, 28-10-2020 [9] Peilbuizen Waternet, https://maps.waternet.nl/kaarten/peilbuizen.html, geraadpleegd op 02-03-2021 [10] Amsterdam Rainproof, www.

Rainproof.nl [11] https://maps.amsterdam.nl/rainproof/ [12] AHN3 [13] Stedenbouwkundig Plan Kubus-Katrijp locatie, oktober 2017, gemeente Amsterdam Noord, https://bekendmakingen.amsterdam.nl/publish/pages/83423/stedenbouwkundig_plan_ku bus_katrijplocatie.pdf [14] Natstructuurplan Nieuwendam, GRONTMIJ(definitief versie 31-10-2006) [15] HHNK Klimaatatlas, https://hhnk.klimaatatlas.net/ [16] Hemelwaterverordening Amsterdam, 26-04-2021 [17] Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW), 2003 [18] Ontwikkeling Standaard Stresstest Hitte, RIVM, 19-02-2020 [19] Hittebestendige stad, HVA, 2020 [20] Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam, https://www.omgevingsweb.nl/wpcontent/uploads/po-assets/301953.pdf, 04-02-2020 [21] Watervisie, Provincie Noord-Holland,2021 [22] Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie gemeente Amsterdam, 2021, https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/960420/01927_klimaat_adaptatie_web.pdf [23] GRPA, 2021-2026, in concept [24] Kennismontage Hitte en klimaat in de stad, https://www.tno.nl/media/4361/kennismontage-hitte-en-klimaat-in-destad_2011.pdfmart,2011 [25] KNMI-klimaatscenario’s, https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/uitleg/knmiklimaatscenario-s

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Bijlage 1 - CRUX bodemonderzoek

Figuur B1.1. CRUX bodemonderzoek

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 37 van 46

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Bijlage 2 - Riolering en drainage

Figuur B2.1 riolering en drainage

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 38 van 46

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 39 van 46

Bijlage 3 - Stroombanen bij een bui van 60mm in één uur

Figuur B3.1 stroombanen bij een bui van 60 mm in 1 uur.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 40 van 46

Bijlage 4 - Wetgeving en waterbeleid In deze bijlage wordt aangeven welke wet- en regelgeving en welk beleid van toepassing is op de voorgenomen werkzaamheden.

Wet- en regelgeving Besluit op de ruimtelijke ordening Artikel 3.1.6, eerste lid, onder b, van het Besluit op de ruimtelijke ordening (Bro) verplicht bij de toelichting op het bestemmingsplan een beschrijving op te nemen over de wijze waarop rekening is gehouden met de gevolgen van het plan voor de waterhuishouding. Kaderrichtlijn water De Kaderrichtlijn water (KRW) is een Europese richtlijn gericht op de verbetering van de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater. De KRW maakt het mogelijk om verontreiniging van oppervlaktewater en grondwater internationaal en stroomgebiedsgericht aan te pakken. De doelstelling van de Europese Kaderrichtlijn Water is het bereiken en beschermen van een goede toestand van landoppervlaktewater, overgangswateren en kustwateren. Onder de goede toestand vallen zowel een goede ecologische potentieel (GEP) als een goede chemische toestand. Op dit moment is de kwaliteit in veel wateren nog ontoereikend. De kwaliteit mag in ieder geval nergens achteruitgaan (stand-still). Dat betekent bijvoorbeeld dat bevorderd wordt dat lozingen indien mogelijk verplaatst worden naar minder kwetsbare waterlichamen. En dat schadelijke milieuvreemde stoffen waar mogelijk vervangen worden door andere stoffen met een vergelijkbare werking en minder schade aan het watermilieu. In deze gevallen is in feite dus geen sprake van ‘achteruitgang’.

Waterwet De Waterwet stelt integraal waterbeheer op basis van de 'watersysteembenadering' centraal. Deze benadering gaat uit van het geheel van relaties binnen watersystemen. Hierbij moet worden gedacht aan de relaties tussen waterkwaliteit, -kwantiteit, oppervlakte- en grondwater, maar ook aan de samenhang tussen water, grondgebruik en watergebruikers. Hiernaast kenmerkt integraal waterbeheer zich ook door de samenhang met de omgeving. De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater, en verbetert ook de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. Daarnaast levert de Waterwet een flinke bijdrage aan kabinetsdoelstellingen zoals vermindering van regels, vergunningstelsels en administratieve lasten. Een belangrijk gevolg van de Waterwet is dat de huidige vergunningstelsels uit de afzonderlijke waterbeheerwetten worden gebundeld. Dit resulteert in één vergunning, de Watervergunning, die met een wettelijk vastgesteld aanvraagformulier kan worden aangevraagd.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 41 van 46

Keur Het plangebied bevindt zich in het beheersgebied van het waterschap Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK). De taak van het waterschap is om te zorgen voor een veilig en gezond watersysteem. Volgens de Waterwet gaat het daarbij om drie hoofddoelstellingen: 1. Voorkomen van overstroming, wateroverlast en waterschaarste; 2. Beschermen en verbeteren van de waterkwaliteit en ecologische kwaliteit van watersystemen; 3. Vervulling van maatschappelijke functies door watersystemen. Om deze doelen te kunnen realiseren beschikken de waterschappen over een eigen verordening, die van oudsher de Keur heet. Op 1 oktober 2016 is de meest recente Keur van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) inclusief Beleidsregels keurvergunningen en het Keurbesluit vrijstellingen in werking getreden. De Keur kent ‘verboden’ en ‘geboden’ voor de manier van inrichten, gebruik en onderhoud van waterkeringen, oevers en oppervlaktewateren, waar door het waterschap onder bepaalde voorwaarden ontheffing op kan worden verleend. De Keur is een belangrijk instrument voor het waterschap om activiteiten in en rond het watersysteem in goede banen te leiden en te zorgen dat ze geen gevaar op kunnen leveren voor het watersysteem. De legger is een openbaar register van het waterschap en dient als uitwerking van de Keur.

Hierin wordt weergegeven aan welke eisen de wateren, waterkeringen en kunstwerken moeten voldoen.

Hemelwaterverordening Om belasting op de openbare riolering terug te brengen, is het belangrijk dat particulieren het hemelwater langer op eigen terrein vasthouden en vertraagd afvoeren. In deze hemelwaterverordening is daarom geregeld in welke gevallen particulieren een waterberging moeten aanleggen en waar deze aan moet voldoen. Namelijk: Een hemelwaterberging: a. heeft ten minste een capaciteit van 60 liter per m2 bebouwd oppervlak; b. loost maximaal 1 liter per m2 bebouwd oppervlak per uur op een openbaar riool; en c. is na 60 uur leeg. 2. Een hemelwaterberging met hergebruiksysteem: a. heeft ten minste een capaciteit van 90 liter per m2 bebouwd oppervlak; b. loost maximaal 1 liter per m2 bebouwd oppervlak per uur op een openbaar riool; c. is na 60 uur voor ten minste 30% leeg; en d. leegt het restant op basis van het gebruik van het hergebruiksysteem. 3. Voor een waterberging met een centraal besturingssysteem geldt alleen het vereiste uit het eerste lid, onder a. 4. Het eerste lid is niet van toepassing op een vergunningsvrij bouwwerk met een groen dak. 5. Het geborgen hemelwater wordt in de ondergrond geïnfiltreerd. Als dat niet of maar deels mogelijk is, kan in het openbare riool worden geloosd.

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf Kubus-Katrijp locatie

Versie 1 30-08-2021 2021-1000218 Pagina 42 van 46

6. Het hemelwater dat na toepassing van het eerste, tweede of derde lid niet kan worden geborgen, kan worden geloosd in het openbare riool of op de openbare ruimte.

Beleid Nationaal Waterplan Het Nationaal Waterplan is de opvolger van de Vierde Nota Waterhuishouding uit 1998 en vervangt alle voorgaande Nota's Waterhuishouding. Het Nationaal Waterplan is opgesteld op basis van de Waterwet. Het Nationaal Waterplan beschrijft de hoofdlijnen van het nationale waterbeleid. Op basis van de Wet ruimtelijke ordening heeft het Nationaal Waterplan voor de ruimtelijke aspecten de status van structuurvisie. Als bijlage bij het ontwerp Nationaal Waterplan zijn beleidsnota's toegevoegd over waterveiligheid. Deze beleidsnota's vormen een nadere uitwerking en onderbouwing van de keuzes die in de hoofdtekst staan van het Nationaal Waterplan en dienen in samenhang ermee te worden gelezen. Bij de ontwikkeling van locaties in de stad wordt ernaar gestreefd dat de hoeveelheid groen en water per saldo gelijk blijft of toeneemt. Dit moet stedelijk gebied aantrekkelijk en leefbaar maken en houden. Het voorliggende bestemmingsplan gaat uit van behoud van het bestaand groen en water. Er worden geen nieuwe ontwikkelingen mogelijk gemaakt die een toename van verharding mogelijk zou maken. Het oorspronkelijke waterplan is in december 2014 tussentijds gewijzigd voor de implementatie van het rijksbeleid en de daarvoor benodigde Rijksacties die volgen uit het voorstel voor deltabeslissingen en voorkeursstrategieën in het Deltaprogramma 2015. Anders omgaan met water.

Waterbeleid in de 21ste eeuw Dit kabinetsstandpunt geeft de overkoepelende visie van het Rijk weer op de aanpak van veiligheid en wateroverlast. In dit beleidsstuk wordt de watertoets geïntroduceerd om te voorkomen dat de bestaande ruimte voor water geleidelijk afneemt, door bijvoorbeeld landinrichting, de aanleg van infrastructuur of woningbouw. Deltaplan Ruimtelijk Adaptatie In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is afgesproken dat heel Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Het Deltaplan gebruikt hiervoor 7 ambities waarvan ‘kwetsbaarheden in beeld brengen’ er één is. Om die kwetsbaarheden in beeld te krijgen dienden alle overheden uiterlijk in 2019 een stresstest te hebben uitgevoerd voor de vier klimaatthema’s: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Strategie klimaatadaptatie Amsterdam Met de strategie klimaatadaptatie zet de gemeente Amsterdam samen met de drie Waterschappen Amstel, Gooi en Vecht, Hollands Noorderkwartier en Rijnland, een stip op de horizon voor een klimaatbestendige stad. Het doel is om in 2050 zo goed mogelijk voorbereid te zijn op het veranderende klimaat. Hierbij wordt een iteratieve aanpak gehanteerd, zodat nieuwe informatie over het veranderende klimaat kan worden verwerkt en daarop kan worden gereageerd. In deze strategie worden nog geen nieuwe plannen vastgesteld, maar vormt wel een eerste stap hiertoe.