11. 210810 Waterparagraaf IJdoornschoollocatie.pdf

Definitief Versie 1

10 augustus 2021

Waterparagraaf IJdoornschool locatie Behorend bij de Investeringsnota

Auteur G. ter Mors Ingenieursbureau (IB) Opdrachtgever C. Huszti Project Management Bureau (PMB) .. Contactpersoon K. van der Valk Ingenieursbureau (IB) Kenmerk 2021-1000217

Opstellers

Goedgekeurd en vrijgegeven

Paraaf

Datum

G. ter Mors

B. Dijkstra

digitaal

10-8-2021

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 2 van 43

Inhoud

Samenvatting

5

1 Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Leeswijzer

8 8 8

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Gebiedsbeschrijving Plangebied Planontwikkeling Beheergebieden Maaiveldniveau Bodemopbouw

9 9 10 11 11 13

3

Waterveiligheid

15

4 4.1 4.2 4.3 4.4

Oppervlaktewater en waterkwaliteit Watersysteem Watercompensatie Waterkwaliteit (KRW) Aandachtspunten oppervlaktewater en waterkwaliteit

16 16 17 17 17

5 5.1 5.2 5.3 5.4

Grondwater Grondwaterzorgplicht Freatisch grondwater Diep grondwater Aandachtspunten grondwater

18 18 19 20 20

6 6.1 6.2 6.3 6.4

Hemelwater Hemelwaterafvoer via riolering Rainproof Water op straat Aandachtspunten Hemelwaterafvoer

24 24 24 26 27

7 7.1 7.2 7.3 7.4

Hitte Hitte Gevoelstemperatuur Koele plekken Aandachtspunten Hittestress

29 29 29 30 31

2

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Bronvermelding

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 3 van 43

34

Bijlagen Bijlage 1 - CRUX bodemonderzoek, Bijlage 2 - Riool en drainage binnen het plangebied Bijlage 3 - Stroombanen bij een bui van 60mm in één uur Bijlage 4 - Wetgeving en waterbeleid

3

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 5 van 43

Samenvatting

De IJdoornschool locatie zal bijdragen aan het grotere stedelijk vernieuwingsplan Waterlandpleinbuurt door het toevoegen van woningen. Het doel van deze waterparagraaf voor het investeringsnota is om bij ruimtelijke plannen en besluiten te waarborgen dat waterhuishoudkundige aspecten in beschouwing worden genomen: 1. Waterveiligheid 2. Oppervlaktewater en waterkwaliteit 3. Grondwater 4. Hemelwater Tevens zal aandacht worden besteed aan actuele klimaatthema’s zoals wateroverlast en overstromingen, droogte en hitte. Waterveiligheid Het plangebied wordt beschermd tegen inundatie door dijkring 13. Volgens de Waterwet is de huidige veiligheidsnorm voor deze dijkring 1:10.000. Er bevinden zich geen waterkeringen binnen het plangebied. De dichtstbijzijnde waterkering is de primaire waterkering langs de Nieuwendammerdijk. Oppervlaktewater en waterkwaliteit Het plangebied wordt aan westzijde begrensd door een watergang, genaamd de Ringsloot. De Waterlandspleinbuurt bevindt zich in de polder Nieuwendam. Deze polder heeft een streef waterpeil van NAP-1,46 m. Er zijn geen werkzaamheden aan- of dempingen van oppervlaktewater voorzien in de planvorming. In het plangebied hoeven geen watercompenserende maatregelen getroffen te worden. De afspraken die zijn gemaakt over de benodigde watercompensatie zijn opgenomen in het Natstructuurplan Nieuwendam [14].

Om verontreiniging van afstromend hemelwater, oppervlaktewater, grondwater en de waterbodem tegen te gaan, dienen de richtlijnen van Waternet/HHNK te worden gevolgd, waarin onder andere het gebruik van uitlogende materialen (PAK, lood, zink en koper) voorkomen dient te worden. Grondwater Op basis van de voorhanden zijnde grondwaterstandsgegevens blijkt dat in het huidige klimaat wordt voldaan aan de grondwaternorm voor kruipruimteloos bouwen (0,5 m-mv), en over het algemeen ook aan de gewenste ontwatering voor bomen (0,9 m-mv), dit laatste met uitzondering van smalle stroken aan de west- en zuidgrens van de locatie.

5

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 6 van 43

Als gevolg van klimaatopwarming dient in de toekomst rekening te worden gehouden met hogere grondwaterstanden. Om te blijven voldoen aan de grondwaternorm en gewenste ontwatering voor bomen wordt geadviseerd om het plangebied op te hogen tot maximaal NAP +0,4 m met een licht afschot richting de noordwestelijke groene zoom en de westelijk gelegen ringsloot. In de verdere planvorming dient het maaiveldontwerp verder te worden uitgewerkt en te worden getoetst. Er dient zorg gedragen te worden dat de geplande binnentuin tussen de bebouwing goed wordt ontwaterd. Wellicht zijn hiervoor egalisatie- ophogings- en/of grondverbeteringsmaatregelen nodig. Geadviseerd wordt om de grondwaterstand in het plangebied voor een langere periode te monitoren d.m.v. het plaatsen van peilbuizen met filters onder en boven de veenlaag. Daarnaast is onderzoek naar de doorlatendheid van de onverzadigde en verzadigde zone aan te bevelen. Voor eventuele kelderbouw of anderszins ondergrondse constructies geldt maatregel 3 uit het afwegingskader Grondwaterneutrale kelders. Dit houdt in dat bij kelders tot 4 meter onder maaiveld en een oppervlak van minder dan 300 m2 de belemmerende werking gecompenseerd moet worden met een vaste, te realiseren, kD-waarde, in dit geval 10 m2/d.

Voor ondergrondse constructies met een grotere oppervlakte en/of diepte geldt dat een onderzoek naar de effecten van de constructie op de geohydrologische situatie aan de gemeente ter beoordeling voorgelegd te worden. Droogte Actieve infiltratie, aan de hand van bijvoorbeeld wadi’s, zou het grondwater kunnen aanvullen en draagt zo bij aan het voorkomen van de nadelige effecten van droogte. Bij de ontwikkeling van het plangebied zou gedacht kunnen worden aan de aanleg van boven- of ondergrondse opslag van water dat in droge perioden als irrigatiewater kan worden aangewend voor vegetatie in de binnentuin of de groene zoom. Hemelwater Conform de doelstellingen van Amsterdam Rainproof en het GRP 2016-2021 wordt voor het plangebied geadviseerd bij de herontwikkeling het maaiveld zodanig te ontwerpen dat een bui van 60 mm in 1 uur kan worden verwerkt zonder schade aan huizen en vitale infrastructuur te veroorzaken. Dit kan onder andere worden bewerkstelligd door middel van maaiveldplooiing. In de Groene Zoom kan door middel van plaatselijke maaiveldverlaging (b.v. wadi’s) extra waterberging worden gecreëerd. Om wateroverlast in de wijk te voorkomen kan overtollig regenwater vanuit de wijk via de Groene Zoom afstromen richting de wadi’s en vervolgens naar de Ringsloot.

In de verdere planvorming dient het maaiveldontwerp en de overige maatregelen verder te worden uitgewerkt en getoetst, ook in relatie tot de grondwaterstand.

6

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 7 van 43

Op particulier terrein geldt de gemeentelijke hemelwaterverordening [4]. Hierdoor wordt bij de realisatie van nieuwe bouwwerken verplicht om een bui van tenminste 60 mm in één uur te kunnen verwerken op eigen kavel. Waterberging kan op het gebouw plaatsvinden of inpandig. Waterberging en/of infiltratie kan mogelijk ook in de binnentuin plaatsvinden. Wellicht zijn hier ophogings- en/of grondverbeteringsmaatregelen en/of het aanbrengen van infiltratievoorzieningen noodzakelijk. Geadviseerd wordt om infiltratie- en doorlatendheidstests in de onverzadigde zone uit te voeren. Hitte De Groene Zoom, die door het plangebied loopt, biedt ruimte en kansen voor verkoeling in de openbare ruimte. Deze worden behaald door deze ruimte groen in te richten. Hierbij levert schaduw van de bomen de grootste bijdrage bij het reduceren van hittestress. Daarom is het van belang om bomen te behouden en daarnaast gericht nieuwe bomen te planten. Wanneer de openbare ruimte juist wordt ingericht kan deze bestempeld worden als een ‘koele plek’, waar buurtbewoners koelte kunnen vinden tijdens een hete zomerdag. Hittestress in en rond de woningen kan worden gereduceerd door gebruik te maken van hittestress bestendige bouwmaterialen en groene daken. Op de binnenplaats moet voorkomen worden dat er veel wordt verhard. Verharding houdt de warmte vast en draagt zo bij aan hittestress overdag en s ’nachts.

7

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 8 van 43

1 Inleiding De voorliggende rapportage vormt de waterparagraaf bij de investeringsnota IJdoornschool locatie. De samenvatting van deze rapportage dient als waterparagraaf voor de investeringsnota. Deze waterparagraaf is geen watertoets voor het bestemmingsplan. De waterparagraaf geeft inzicht in de wijze waarop het geldende waterbeleid kan worden vertaald naar de plankaart en de investeringsnota.

1.1 Aanleiding De IJdoornschool locatie (Figuur 2.1) maakt onderdeel uit van het grotere stedelijk vernieuwingsplan Waterlandpleinbuurt. De Waterlandpleinbuurt, waar de IJdoornschool locatie onderdeel van uitmaakt, wordt gefaseerd ontwikkeld. Voor alle ruimtelijke plannen en besluiten is in het Nationaal Bestuursakkoord Water afgesproken om het watertoets proces te doorlopen. De kern van de watertoets is dat bij het opstellen van ruimtelijke plannen vroegtijdig overleg plaatsvindt tussen initiatiefnemers en betrokken waterbeheerders. De watertoets zorgt voor een vroegtijdige systematische aandacht voor het meewegen van wateraspecten, waaronder het systeem van oppervlaktewater, grondwater, hemelwater en waterveiligheid, de waterkwaliteit en de riolering. Dit staat beschreven in een waterparagraaf behorende bij het ruimtelijke plan. Het ruimtelijke plan wordt volgens de Wet ruimtelijke ordening (Wro) opgesteld ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening of fysieke leefomgeving. Dit kan zodanig worden geïnterpreteerd dat de ruimtelijke inrichting ook adequaat moet worden aangepast om de gevolgen van klimaatopwarming tegen te gaan.

Dit sluit aan bij de klimaatstrategie (2020) [20] en de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie [22](2021) die door de gemeente Amsterdam is opgesteld met als doel om Amsterdam klimaatbestendiger te maken op de onderwerpen hitte, droogte, wateroverlast en overstroming. Veel klimaat adaptieve maatregelen houden nauw verband met de zorg voor de waterhuishouding. Daarom zijn deze thema’s ook in de waterparagraaf opgenomen.

1.2 Leeswijzer In Hoofdstuk 2 wordt de huidige bestaande situatie in het plangebied en de directe omgeving beschouwd. In de daaropvolgende hoofdstukken komen de water aspecten bod: Hoofdstuk 3 beschrijft Waterveiligheid, hoofdstuk 4 Oppervlaktewater en waterkwaliteit, hoofdstuk 5 Grondwater en hoofdstuk 6 Hemelwater. De klimaat adaptieve thema’s komen ook aan bod. Het thema hitte is opgenomen in hoofdstuk 7. Het thema droogte is opgenomen in hoofdstuk 5 Grondwater. Het thema wateroverlast en overstromingen komt vrijwel in alle hoofdstukken terug.

8

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 9 van 43

2 Gebiedsbeschrijving 2.1 Plangebied De IJdoornschool locatie (Figuur 2.1) maakt onderdeel uit van het grotere stedelijk vernieuwingsplan Waterlandpleinbuurt. Het plangebied vormt een driehoekige kavel begrensd door de Volendammerweg aan de zuidkant, de Werengouw aan de oostkant en de geplande verbindende Groene Zoom die diagonaal langs de bestaande bebouwing loopt aan de noordwestkant (Katrijpstraat). In de zuidwestelijke hoek grenst het plangebied aan de Ringsloot.

Figuur 2.1 plangebied IJdoornschool locatie volgens de Grondexploitatie (op basis van de GREX [1])

9

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 10 van 43

2.2 Planontwikkeling In het plangebied staan nu (2021) de oude IJdoornschool met daarin de twee tijdelijke scholen het Wespennest en Kairos, het kinderdagverblijf Fesa en een bedrijfsverzamelgebouw. Deze gebouwen zullen voor de ontwikkeling van de woningbouw worden gesloopt. De bebouwing ligt langs de omliggende wegen en de Groene Zoom. De geplande bebouwing wordt voorzien van een binnenterrein. Op de IJdoornschool locatie worden circa 125 sociale huurwoningen en enkele rolstoelwoningen gebouwd. De Waterlandpleinbuurt, waar de IJdoornschool locatie onderdeel van uitmaakt, wordt gefaseerd ontwikkeld. Een groot deel van de buurt is al opgeleverd. Uitgangspunt van deze waterparagraaf voor de investeringsnota is het Stedenbouwkundig Plan (SP) van 2019 [13]. Dit SP is nog niet vastgesteld en dient als uitgangspunt voor de aandachtspunten, voorgesteld in deze waterparagraaf. Hieronder is een voorbeelduitwerking van het SP van de IJdoornschool locatie. Dit betekent dat de uitwerking nog kan wijzigen.

Figuur 2.2 mogelijk ontwerp van de IJdoornschool locatie voorgesteld in het SP 2019 [13]

10

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 11 van 43

2.3 Beheergebieden Het gebied valt binnen het beheergebied van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) (Figuur 2.3). Het plangebied ligt geheel binnen de gemeente Amsterdam die hier de zorg heeft voor de drie watertaken (stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater), waarbij de gemeente Amsterdam de uitvoering van deze taken deels ook aan Waternet heeft gemandateerd.

Figuur 2.3 beheersgebieden waterschappen

2.4 Maaiveldniveau In Figuur 2.4 is een gedeelte van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN3) weergegeven [12]. De maaiveldhoogte in het plangebied ligt rond de NAP -0,0 m, met een minimum van ca. NAP -0,3 m en een maximum van ca. NAP -0,2 m. Het plangebied ligt over het algemeen hoger dan de omliggende straten en het verbindingspad tussen de Volendammerweg en de Katrijpstraat tussen de huidige bebouwing De maaiveldprofielen (Figuur 2.5 en Figuur 2.6) laten zien dat het maaiveldniveau van het plangebied rond de gebouwen circa 0,5 m hoger ligt dan de omliggende straten (De Werengouw in het noordoosten en de Volendammerweg het zuiden).

11

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 12 van 43

Figuur 2.4 actuele maaiveldhoogten rond het plangebied, in m NAP [12]

Figuur 2.5 hoogteprofiel van noorden  zuiden, in m NAP [12]

Figuur 2.6 hoogteprofiel van westen  oosten, in m NAP [12]

12

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 13 van 43

2.5 Bodemopbouw De ondiepe bodemopbouw is vastgesteld op basis van boringen uitgevoerd in het kader van een milieu-hygiënisch bodem- en verhardingsonderzoek door CRUX Engineering B.V. (Bijlage 1 - ). Aanvullende informatie over de diepere ondergrond is verkregen uit boorstaten en sonderingsgrafieken uit de late jaren 50 en begin jaren zestig van het Bureau Grondmechanica van de Dienst der Publieke Werken van Amsterdam (voor de locaties zie Figuur 2.7).

Figuur 2.7 Locaties boringen sonderingen Bureau Grondmechanica en peilbuizen van Waternet

De Crux-boringen scheppen een gevarieerd beeld: In veel boringen wordt onder de opgebrachte (antropogene) laag, bestaande uit ca. 0,5 tot 1,5 meter matig fijn, zwak siltig, meer of minder humeus zand op veel locaties een 0,5 tot 1,5 meter dikke veenlaag aangetroffen. In enkele boringen is deze laag afwezig. Met name langs de Wegengouw bevindt zich vanaf een diepte van 2 meter tot de einddiepte van de boring (4 m beneden maaiveld) een kleilaag, terwijl de veenlaag ontbreekt. De veenlaag komt tevens tot uitdrukking in de sonderingsgrafieken. Onder de antropogene laag ligt een Holoceen pakket tot circa NAP-10,0 m à NAP -13,0 m. Dit Holoceen pakket bestaat hoofdzakelijk uit veen en slappe klei. Op een diepte van ca. NAP-13,0 m worden de eerste grofkorreligere lagen aangetroffen afgewisseld met fijner materiaal. Op ca 18,0 meter onder maaiveld (ca. NAP -18,0 m) de sonderingen op grote weerstand, waarschijnlijk veroorzaakt door grof zand van het eerste watervoerende pakket.

13

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 14 van 43

Tabel 2-1 schematische bodemopbouw in het plangebied

Bodemlaag

Bovenkant (m NAP) Maaiveld op circa +0,2 à -0,3

Onderkant (m NAP) circa -5,0 a 2,0

circa -1,0 à -1,5

circa -1,5 à -2,5

circa 0,5 à 1,0 Veen Matig fijn zand Klei/veen Zand

circa 2,0 à 3,0 circa 9,0 à 12 circa 1,0 à 2,0

circa -1,5 à -2,5 circa -3,5 à -5,0 circa -14,0 à 18,0

circa -1,5 à 5,0 circa -14,0 à -18,0 Circa -16 à -20

Geohydrologisch (Matig) goed doorlatende laag Slecht doorlatende laag, niet overal aanwezig (Matig) goed doorlatende laag

Freatisch pakket

Zandige ophoog laag (antropogeen)

Dikte (m) circa 0,5 à 2,0

Slecht doorlatende laag (Matig) goed doorlatende laag

14

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 15 van 43

3 Waterveiligheid Het plangebied wordt beschermd tegen inundatie door dijkring 14. Volgens de Waterwet is de huidige veiligheidsnorm voor deze dijkring 1/10.000 jaar [2]. Dat is de kans op overschrijding van de waterstand die veilig gekeerd moet kunnen worden. Er zijn geen waterkeringen aanwezig binnen de grenzen van het plangebied. Op circa 450m ten noorden van het plangebied ligt een regionale waterkering van de Buikslotermeerpolder, gelegen langs de Alkmaarstraat (Figuur 3.1). Deze regionale kering heeft geen invloed op de waterveiligheid van het plangebied. Ten zuiden van het plangebied ligt op circa 550 m een primaire kering, gelegen langs de Nieuwendammerdijk.

Figuur 3.1 primaire kering ten zuiden en de regionale kering ten noorden van de IJdoornschool locatie [2]

15

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 16 van 43

4 Oppervlaktewater en waterkwaliteit 4.1 Watersysteem Het plangebied wordt aan zuidwestzijde begrensd door een watergang, genaamd de Ringsloot. De Waterlandpleinbuurt bevindt zich in de polder Nieuwendam. Deze polder heeft een streefwaterpeil van NAP-1,46 m (peilgebied 5170-2, zie Figuur 4.1). Dit peilgebied stort middels stuwen over in het lager gelegen Waterlandsboezem peilgebied (5170-1 met streefpeil NAP-1,56 m). Ook kan Nieuwendam middels het gemaal bij de Schellingwouderbreek overtollig water uitslaan op het Markermeer.

Figuur 4.1: Watersysteemkaart polder Nieuwendam met locatie projectgebied

Werkzaamheden of activiteiten in of nabij watergangen kunnen meldings- of vergunning plichtig zijn. Hiervoor dient contact te worden opgenomen met het hoogheemraadschap HHNK.

16

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 17 van 43

4.2 Watercompensatie De Keur van HHNK schrijft voor dat wanneer het verharde oppervlak in stedelijk gebied met meer dan 800 m² toeneemt, oppervlaktewater moet worden aangelegd in hetzelfde watersysteem [3]. In het plangebied dient 10% van de verhardingstoename gecompenseerd te worden in de vorm van wateroppervlak. Te dempen wateroppervlak moet bovendien volledig gecompenseerd worden in de vorm van nieuw wateroppervlak. De compensatie moet in beginsel vóórdat de verharding plaatsvindt. In het plangebied hoeven geen watercompenserende maatregelen getroffen te worden, omdat in de Waterlandpleinbuurt op drie locaties langs de Waalenburgsingel watercompensatie aan de A10-zijde is gerealiseerd. Verder is er bij de ontwikkeling Weerenscheg een nieuwe waterloop langs de Dijkmanshuizenstraat (haaks op wegsloot langs de A10) gegraven. De afspraken die zijn gemaakt over de benodigde watercompensatie als gevolg van de verhardingstoename van de stedelijke ontwikkelingen bij de Waterlandpleinbuurt zijn opgenomen in het Natstructuurplan Nieuwendam [14].

4.3 Waterkwaliteit (KRW) Alle ontwikkelingen in het plangebied moeten voldoen aan de eisen uit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De uitvoering van de KRW is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten. De maatregelen zijn deels vastgelegd in de Waterplannen van de provincies en de waterbeheerplannen van de waterbeheerders. Voor het plangebied zijn dat de Watervisie van de Provincie Noord-Holland [21] en het Waterprogramma 2016-2021 HHNK [5] Maatregelen kunnen zowel in/bij het water plaatsvinden (bijv. natuurvriendelijke oever, floatlands) als op het land (voorkomen van afvoer slibafvoer). Daar waar de planvorming het oppervlaktewater betreft, dient te worden gestreefd ecologische vooruitgang te boeken.

4.4 Aandachtspunten oppervlaktewater en waterkwaliteit Om verontreiniging van afstromend hemelwater, oppervlaktewater, grondwater en de waterbodem tegen te gaan, dienen de richtlijnen van Waternet/HHNK te worden gevolgd, waarin onder andere het gebruik van uitlogende materialen (PAK, lood, zink en koper) voorkomen dient te worden.

17

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 18 van 43

5 Grondwater 5.1 Grondwaterzorgplicht De grondwaterzorgplicht vereist dat ontwikkelingen in het plangebied, zowel tijdens uitvoering als in de eindsituatie, geen verslechtering van de grondwatersituatie mogen veroorzaken, ook niet voor naastgelegen gebieden. Een verslechtering in de eindsituatie kan bijvoorbeeld ontstaan door grote nieuwe ondergrondse obstructies zoals ondergrondse parkeergarages, tunnels, ondoorlatende damwanden of ondoorlatende kadeconstructies die de grondwaterstroming blokkeren. Conform het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) [7] geldt een gemeentelijke grondwaternorm voor nieuw te ontwikkelen gebied: • Dit betekent voor kruipruimteloos bouwen een ontwateringsdiepte van minimaal 0,5 m t.o.v. een grondwaterstand die gedurende maximaal 5 aaneengesloten dagen met een herhalingstijd van 1x/2 jaar overschreden wordt. • Voor bouwen met kruipruimtes geldt een ontwateringsnorm van minimaal 0,9 m t.o.v. de maatgevend hoge grondwaterstand. • Dit beleid wordt naar verwachting na 2021 aangepast naar een uniforme ontwateringsnorm van 0,9 m, waarmee de bovenstaande 0,5 m voor kruipruimteloos bouwen zou komen te vervallen. Aanvullend hierop: • Voor de aanplant van (1e orde) bomen is conform het Handboek Groen [8] een ontwateringsdiepte ten opzichte van de GHG benodigd van 1,0 m, met een minimale eis van 0,8 m (zie Figuur 5.1).

Figuur 5.1. verduidelijking gewenste ontwatering

18

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 19 van 43

Als een te (her)ontwikkelen gebied niet voldoet aan de gemeentelijke grondwaternorm dient het maaiveld bij voorkeur (integraal) te worden opgehoogd met goed doorlatend zand. Indien (integrale) ophoging niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat bestaande gebouwen gehandhaafd blijven, heeft conform gemeentelijk beleid GRP2016-2021 aanleg van extra oppervlaktewater en het toepassen grondverbetering de voorkeur boven drainage.

5.2 Freatisch grondwater Tijdens het bodemonderzoek van Crux Engineering B.V. in 2017 zijn op enkele punten peilbuizen geplaatst en grondwaterstanden gemeten. Deze zijn weergegeven in Tabel 5-1. De locaties van deze peilbuizen zijn weergeven in Bijlage 1 - .

Tabel 5-1 Grondwaterstanden augustus 2017

Peilbuisnummer 3 8 25

Maaiveld (NAP) -0,26 -0,16 0,02

filterstelling (m-mv) 1,5-2,5 1,5-2,5 1,5-2,5

grondwaterstand grondwaterstand (m-mv) (NAP) 1,20 -1,46 1,15 -1,31 1,25 -1,23

Er dient met nadruk op gewezen te worden dat deze metingen een momentopname zijn. Het verdient aanbeveling deze peilbuizen (voor zover nog functionerend) regelmatig te monitoren en eventueel nieuwe peilbuizen te plaatsen, met filters boven de afsluitende veen- of kleilaag. Binnen het project zijn geen actieve peilbuizen (met een langjarige meetperiode) aanwezig van het peilbuizennetwerk van Waternet [9]. Wel bevinden zich een aantal peilbuizen in de nabijheid van het plangebied, waardoor een indicatie kan worden verkregen van de grondwaterstand en de variatie in de tijd. De locaties van deze peilbuizen zijn te zien in Figuur 2.7. De gemiddelde hoogste (GHG), laagste (GLG) en gemiddelde (GG) grondwaterstand van deze peilbuizen zijn weergegeven in Tabel 5-2. Tabel 5-2 Grondwaterstatistieken peilbuizen rond het plangebied

Code C07089 Freatisch C07301 Freatisch C07195 Freatisch

meettijd datum start datum eind 1-3-2010 12-4-2021 13-9-2016 26-5-2021 1-3-2010 1-7-2021

Actief JA/NEE JA JA JA

Maaiveld Ontwatering GLG GG GHG mNAP m (tov GHG) mNAP mNAP mNAP -0,35 0,75 -1,40 -1,25 -1,10 -0,28 0,76 -1,37 -1,24 -1,04 -0,11 0,99 -1,44 -1,22 -1,10

De GHG (gemiddeld over de peilbuizen) bevindt zich op circa NAP -1,08 m. Met maaiveldhoogtes variërend tussen NAP -0,3 m en NAP +0,2 m op de IJdoornschool locatie zou er sprake zijn van een ontwatering ten opzichte van de GHG van 0,8 tot 1,3 m. Hiermee zou in de huidige situatie overal voldaan worden aan de gemeentelijke grondwaternorm van 0,5 m ontwatering voor bouwen 19

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 20 van 43

zonder kruipruimtes en op een groot deel van het gebied aan de norm van 0,9 m ontwatering voor bouwen met kruipruimtes en aanplant van 1e orde bomen (zie ook Figuur 2.7). Desalniettemin dient rekening gehouden te worden met hogere grondwaterstanden in de toekomst als gevolg van klimaatverandering. Door grotere neerslaghoeveelheden - en (gedeeltelijke) infiltratie hiervan - zal een grotere opbolling van de grondwaterstand optreden. Om deze reden wordt geadviseerd om het plangebied op te hogen tot maximaal NAP +0,4 m met een licht afschot richting de noordwestelijke groene zoom en de westelijk gelegen ringsloot. Gezien de heterogene bodemopbouw met een op verschillende dieptes aangetroffen veenlaag is het van belang de precieze (schijn) grondwaterstand in het plangebied voor een langere periode te monitoren d.m.v. het plaatsen van peilbuizen met filters onder en boven de veenlaag.

5.3 Diep grondwater Het gehele gebied van Amsterdam Noord is een concessiegebied van Westpoort Warmte. De ontwikkelende woningbouwcorporatie wil aansluiten op stadswarmte. De leidingen van de stadswarmte liggen in de buurt. Het is daarom niet waarschijnlijk dat op de plangebied (het diepe grondwater beïnvloedende) WKO of bodemenergiesystemen geïmplementeerd zullen worden.

5.4 Aandachtspunten grondwater 5.4.1 Klimaatverandering Te droog De klimaatscenario’s van het KNMI [6] geven aan dat de kans op extreme droogte de komende jaren verder toe zal nemen. Deze droogte kan onder andere – door een dalende grondwaterstand leiden tot bodemdaling, droogtestress voor (jonge) vegetatie en aantasting van houten funderingspalen. In het plangebied zijn naar verwachting geen houten paalfunderingen aanwezig. Nadelige effecten van droogte worden versterkt doordat de stedelijke ondergrond door verdergaande verharding en verdichting steeds meer wordt uitgesloten van de stedelijke waterkringloop. Actieve infiltratie, aan de hand van bijvoorbeeld wadi’s, zou het grondwater kunnen aanvullen en draagt zo bij aan het voorkomen van de nadelige effecten van droogte. Bij de ontwikkeling van het plangebied zou gedacht kunnen worden aan de aanleg van boven- of ondergrondse opslag van water dat in droge perioden als irrigatiewater kan worden aangewend voor vegetatie in de binnentuin of de groene zoom. Te nat

20

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 21 van 43

Anderzijds kunnen er ook te hoge grondwaterstanden optreden in het natte klimaatscenario van het KNMI. Hierdoor is er kans op opkruipend vocht in kruipruimten en souterrains, natte tuinen en water op straat. Ook kan door te hoge grondwaterstanden het risico op het opvriezen van wegen, opdrukkende boomwortels en op boomsterfte toenemen. Om dit te voorkomen is het belangrijk dat infiltrerend neerslagwater lateraal afgevoerd kan worden naar lagergelegen wadi’s, de ringsloot of drainagebuizen. Hiervoor is een goed doorlatende bodem en een onverzadigde zone van voldoende dikte nodig. Door grotere neerslaghoeveelheden zal een grotere opbolling van de grondwaterstand optreden. Om deze reden wordt geadviseerd om het plangebied op te hogen tot maximaal NAP +0,4 m met een licht afschot richting de noordwestelijke groene zoom en de westelijk gelegen ringsloot.

5.4.2 Onderkeldering De investeringsnota voorziet vooralsnog niet in nieuwe ondergrondse constructies zoals ondergrondse parkeergarages. In het bodemonderzoekrapport van Crux engineering B.V. wordt echter melding gemaakt van een door de opdrachtgever aangegeven maximale werkdiepte van 3,5 m onder maaiveld. In Amsterdam gelden nieuwe regels voor het bouwen van kelders, die zijn vastgelegd in het afwegingskader Grondwaterneutrale kelders, dat deel uitmaakt van het voorontwerp paraplubestemmingsplan dat is gepubliceerd op 2 juni 2021. Ondergrondse constructies mogen geen negatieve invloed hebben op het grondwatersysteem. In het geval dat ondergrondse constructies de grondwaterstroming (gedeeltelijk) blokkeren zullen deze grondwaterneutraal dienen te worden uitgevoerd door aanvullende maatregelen, zoals bijvoorbeeld door grondverbetering of drainageconstructies rondom (onder en langs) de kelder aan te brengen. Dit geldt voor kelders met een oppervlakte van minder dan 300 m2 en een diepte tot 4 meter onder maaiveld. Voor ondergrondse constructies met een grotere oppervlakte en/of diepte geldt dat een onderzoek naar de effecten van de constructie op de geohydrologische situatie aan de gemeente ter beoordeling voorgelegd te worden.

Volgens de bijbehorende kaart van het afwegingskader Grondwaterneutrale kelders geldt voor de IJdoornschool locatie (gelegen in de buurt Werengouw Midden binnen de wijk Waterlandpleinbuurt) Maatregel 3 (zie Figuur 5.2). Deze maatregel bestaat uit het realiseren van een vast doorlaatvermogen, in dit geval 10 m2/d. Deze vaste kD brengt men aan door bijvoorbeeld een zand- of grondlaag of buis met een bepaalde doorlaatbaarheid aan te brengen. Deze waarde van het doorlaatvermogen varieert per buurt en is zodanig gekozen dat hij past bij de geohydrologische omstandigheden van die buurt. Ook met het oog op de te verwerken toekomstige neerslaghoeveelheden. Er zijn in het plangebied geen doorlatendheidsmetingen gedaan en hierdoor kan geen uitspraak worden gedaan over de kD-waarde van het freatisch pakket in de huidige toestand. Het verdient

21

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 22 van 43

dan ook aanbeveling geohydrologisch onderzoek (boringen, doorlatendheidsmetingen) uit te voeren, met name ter plaatse van eventueel te bouwen kelders.

Figuur 5.2 Gebiedsmaatregelen per buurt uit Afwegingskader Grondwaterneutrale Kelders

5.4.3 Rioolvervanging Indien sprake is van rioolvervanging dient er rekening mee te worden gehouden dat oude (te verwijderen) riolering mogelijk lek is en dus drainerend werkt. Indien vervanging kan leiden tot grondwaterstijging moet in samenspraak met de rioolbeheerder (Waternet) worden onderzocht of compensatie door de aanleg van drainage noodzakelijk is.

5.4.4 Infiltratie- en bergingscapaciteit Er dient onderzoek te worden gedaan naar de waterdoorlatendheid en infiltratiecapaciteit van de ondergrond in het plangebied IJdoornschool locatie, met name ter plaatse van toekomstige groenvoorzieningen, zoals de binnentuin die omringd wordt door de appartementencomplexen,

22

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 23 van 43

alsmede de geplande Groene Zoom aan de noordwestbegrenzing van het plangebied. Deze laatste zone zou kunnen fungeren als een grondwater/oppervlaktewaterafvoer richting de Ringsloot. Het grondwaterniveau ter plaatse van de binnentuin lijkt een marge te bieden voor de infiltratie en berging van grote neerslaghoeveelheden (zie ook de Rainproof doelstellingen zoals besproken in hoofdstuk 6), maar wellicht zijn grondverbeteringsmaatregelen en/of het aanbrengen van infiltratievoorzieningen noodzakelijk. Het uitvoeren van infiltratie- en doorlatendheidstests in de onverzadigde zone zal dit uitwijzen.

5.4.5 Ontwatering binnentuin Er dient voor te worden gewaakt dat de binnentuin niet verandert in een “binnenmeer” bij intense neerslaggebeurtenissen. Hiervoor is de een goede infiltratiecapaciteit en een grote waterdoorlatendheid van de onverzadigde zone van belang. Grondwater zal ongehinderd via een goed doorlatende verzadigde zone moeten kunnen afstromen richting oppervlaktewater, zie ook paragraaf 5.4.4.

23

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 24 van 43

6 Hemelwater 6.1 Hemelwaterafvoer via riolering Hemelwaterafvoer in het plangebied is via een gescheiden stelsel geregeld (Bijlage 2 - ). Rond het plangebied dateert het gros van het stelsel uit 1966. De ouderdom van het stelsel kan invloed hebben op de werking en kan een mogelijke drainerende werking hebben. De hemelwaterafvoer aan de oostzijde van het projectgebied en aan de zuidzijde, onder de Volendammerweg, voeren het water af in de richting van de Ringsloot. De hemelwaterafvoer aan de westzijde voert af in de richting van de IJdoornlaan.

6.2 Rainproof Conform de doelstellingen van Amsterdam Rainproof [10] en het GRP 2016-2021 [7] wordt voor het plangebied geadviseerd bij de herontwikkeling het maaiveld zodanig te ontwerpen dat een bui van 60 mm in 1 uur kan worden verwerkt zonder schade aan huizen en vitale infrastructuur te veroorzaken. Hierbij dient conform het GRP 2016-2021 circa 20 mm in 1 uur verwerkt te worden door de riolering (bui 8 volgens RIONED) en de andere 40 mm in de openbare en particuliere ruimte. Mogelijk wordt deze ambitie in de toekomst opgeschroefd (70 mm in één uur, volgens de concepttekst GRP 2021-2026 [23]). Aanname is daarnaast dat meer dan 300 mm accumulatie van water op straat tot gevolg heeft dat de wegen onbegaanbaar zijn voor nood-/hulpdiensten [15]. De doelstelling is specifieker gemaakt voor de bebouwing op privaat terrein, in de gemeentelijke Hemelwaterverordening [4]. Deze verordening wordt toegepast op alle bouwwerken waarvoor een omgevingsvergunning voor bouwen wordt aangevraagd. Hierdoor wordt bij de realisatie van nieuwe bouwwerken verplicht om: - Een bui van 60 mm (60 l/m2) te kunnen verwerken op eigen terrein (60 liter per m2 kavel oppervlak) waarbij de waterbergingsvoorziening na 60 uur weer leeg en beschikbaar moet zijn voor een volgende bui. Waterberging kan op het gebouw plaatsvinden of inpandig.

- In geval van een hergebruikssysteem tenminste 90 liter per m2 te kunnen verwerken. - Hemelwater op daken mag via geknepen afvoer (bovengronds) aan openbare ruimte worden afgevoerd met een maximaal debiet 1,0 l/m2/uur (1,0 mm/uur). - Pas als er in 24 uur tijd meer dan 60 mm regenwater valt, mag hemelwater onder vrij verval worden aangeboden aan de openbare ruimte. Voor verwerking van hemelwater geldt conform de NBW [17] de drietrapsstrategie ‘vasthouden, bergen, afvoeren’, die moet worden gevolgd bij de aanpak van wateroverlast in een watersysteem. Vertraagd afvoeren van hemelwater ontlast afvoerbuizen (HWA) en het oppervlaktewatersysteem tijdens piekbuien. Hemelwater kan tijdelijk geborgen worden op daken, in tuinen en parken, oeverzones en binnen het straatprofiel. Op deze manier wordt bijgedragen in het verder terug dringen van de kans op wateroverlast op- en direct rondom het plangebied bij hevige neerslag. 24

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 25 van 43

Voor het vergroten van de mogelijkheden om water vast te houden in de bodem en het oppervlaktewater is het gewenst om zoveel mogelijk oppervlak onverhard te laten en de verharding slim aan te leggen waarbij deze in staat is water af te voeren naar een hemelwaterberging of het oppervlaktewater.

25

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 26 van 43

6.3 Water op straat In het plangebied blijft relatief weinig water op straat staan bij een bui van 60 mm in één uur (Figuur 6.1). Zowel in de binnentuin van de huidige bebouwing als aan in het groen aan de westzijde van de bebouwing, blijft water op maaiveld staan. In beide gevallen blijft dit water staan tegen de gevel van de bebouwing. Ook blijft er water staan in de omliggende straten. Op de Werengouw, aan de noordzijde van het plangebied, ontstaan volgens de indicatieve hemelwaterberekeningen plassen met een maximale waterdiepte van 0,2 m. Op de Volendammerweg, aan de zuidzijde, ontstaan volgens de indicatieve hemelwaterberekeningen plassen met een maximale waterdiepte van 0,15 m.

Figuur 6.1 water op straat bij een bui van 60 mm in één uur [m]

Op 100 m vanaf de IJdoornschool locatie ligt een Rainproof knelpunt (Figuur 6.2) [11]. Bij een Rainproofknelpunt is er een grotere kans op waterschade en wateroverlast. Het knelpunt ligt echter niet in het plangebied. Tevens toont de (hemelwater) stroombanenkaart (Bijlage 3 - ) van het gebied dat, bij een klimaatbui (60 mm in één uur), geen water via maaiveld vanuit het plangebied naar het knelpunt stroomt. Echter wordt het hemelwater dat afstroomt naar Werengouw via het gemengde stelsel afgevoerd in de richting van het knelpunt. Zo doende is er spraken van een kleine bijdrage aan het knelpunt.

26

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 27 van 43

Figuur 6.2. overzicht Rainproof knelpunt

6.4 Aandachtspunten Hemelwaterafvoer In de planvorming is de ambitie geformuleerd te komen tot een klimaatadaptieve inrichting. Bij het ontwerpen van het maaiveld wordt rekening gehouden met een bergingsopgave. Er is veel groen aanwezig in het plangebied. Er wordt gezocht naar mogelijkheden om het overtollige hemelwater tijdelijk te bergen in groenvakken en vertraagd af te voeren naar het oppervlaktewater. Maaiveldplooiing is de meest eenvoudige en robuuste wijze om te komen tot een Rainproof inrichting van de openbare ruimte. Hierdoor is afstroming van overtollig hemelwater naar het oppervlaktewater of waterbergende zones gewaarborgd. Ook wordt geadviseerd de bouwpeilhoogtes voor de te ontwikkelen kavels of bouwblokken hierin mee te nemen. In de verdere planvorming dienen deze maatregelen en maaiveldplooiing verder te worden uitgewerkt en te worden getoetst, ook in relatie tot de grondwaterstand . Gezien de Waterlandpleinbuurt een gefaseerde aanpak heeft, moet er gewaakt worden op dat er geen wateroverlast ontstaat wanneer plangebieden niet op elkaar aansluiten. Aanbevolen wordt om bij het ontwerp rekening te houden met de toekomstige situatie rond het plangebied en niet enkel de huidige situatie. De Groene Zoom (Baanakkerpark) kan mogelijk ook fungeren als 'blauwe' verbinding (richting de Ringsloot) in geval van extreme neerslag.

Om de wateroverlast bij stedelijke functies te voorkomen kan overtollig regenwater via de zoom afstromen richting de Ringsloot. Door middel van plaatselijke maaiveldverlaging (b.v. wadi’s), kan extra waterberging worden gecreëerd.

27

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 28 van 43

Volgends het SP krijgt de bebouwing binnen het plangebied een binnentuin. Omdat het water niet vrij kan afwateren en het verplicht is om minimaal 60 mm in één uur te kunnen bergen op eigen terrein, wordt geadviseerd om aandacht te hebben voor de ontwatering van de binnentuin tussen de gebouwen. Omdat het plangebied een mogelijke bijdrage levert aan het naastgelegen rainproofknelpunt wordt aanbevolen om met waternet de mogelijkheid te bespreken om de hemelwaterafvoer aan de oostzijde van het plangebied (Werengouw) ook richting de Ringsloot te af te wateren. Op deze manier wordt het knelpunt mogelijkerwijs ontlast.

28

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 29 van 43

7 Hitte 7.1 Hitte Klimaatverandering leidt in Nederland tot meer zomerse en tropische dagen. De hitte kan tot verschillende problemen leiden, onder andere op het gebied van gezondheid, leefbaarheid, biodiversiteit, waterkwaliteit en fysieke infrastructuur In de Amsterdamse strategie Klimaatadaptatie [20] is de ambitie vastgelegd dat de stad ernaar streeft om beter bestand te zijn tegen hitte en in het bijzonder om schade en overlast, veroorzaakt door hitte, in zowel het fysieke als het sociale domein zoveel mogelijk te voorkomen en te beperken.

7.2 Gevoelstemperatuur Hittestress wordt in Nederland uitgedrukt in gevoelstemperatuur (PET) voor de mens. De beargumentering hiervoor en hoe de gevoelstemperatuur voor Nederland wordt gemeten en berekend is terug te lezen in de PET-standaard van het RIVM [18]. De relatief nieuwe standaard berekend aan de hand van tal van variabelen (o.a. wind, straling, temperatuur, groen en schaduw) de gevoelstemperatuur. Schaduw heeft de grootste impact op hittestress. De kaart in Figuur 7.1 toont de Physical Equivalent Temperature (PET/Gevoelstemperatuur) op een warme dag die circa 1 keer per 1.000 zomerdagen voorkomt in het huidig klimaat (onder een zomerdag valt de periode van 1 april t/m 30 september) en dus circa 1 x per 5 jaar. Hoe roder, hoe hoger de berekende gevoelstemperatuur. Vanaf 41°C (PET) is er sprake van extreme (fysiologische) hittestress en temperaturen van 35 °C of lager worden gezien als acceptabel. Duidelijk is te zien dat de verharde binnenplaats en het grasveld aan de westzijde zorgen voor hittestress in het plangebied tijdens een hete dag. De temperaturen lopen op tot circa 43°C a 44°C. Door de hittestress op het binnenplein zal ook de temperatuur binnenspands oplopen en kan hier ook hittestress veroorzaken. De koele plekken in het plangebied worden vertegenwoordigd door de bomen langs de wegen en de bomen langs het Koedijkpad.

29

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 30 van 43

Figuur 7.1 gevoelstemperatuur in °C in het plangebied en omgeving [23]

7.3 Koele plekken Nabij het plangebied zijn er relatief koele plekken van minimaal 200 m2 met een gevoelstemperatuur van 35 °C of lager aanwezig, zie Figuur 7.2. Volgens de richtlijnen uit de publicatie van de HvA [19] is het wenselijk dat voor elke woning er binnen 300 meter een koele plek met deze eigenschappen aanwezig is. En dat deze te bereiken is via schaduwrijke koele netwerken voor voetgangers en fietsers (langzaam verkeer). Voor de IJdoornschool locatie lijkt dit op te gaan, waar de bomenrij langs de Werengouw en de Volendammerweg een schaduwrijke route creëert.

30

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 31 van 43

Figuur 7.2 Relatief koele plekken plangebied en omgeving

7.4 Aandachtspunten Hittestress Het hittebestendig maken van de openbare ruimte draagt bij aan de leefbaarheid van het plangebied en daarmee de stad. Aan de hand van de onderstaande aanbevelingen kan het plangebied en de omgeving hittestress bestendig ingericht worden. Het creëren van schaduw is de meest effectieve oplossing om hittestress tegen te gaan. Dit kan het beste door het planten van bomen. Ook lage beplanting (gras/struiken) en groene gevels hebben een verlagend effect op de gevoelstemperatuur. Aanbevolen wordt om de bestaande bomen in stand te houden en waar mogelijk bomen en lage beplanting in plantvakken toe te voegen. Hierbij dienen de hittestress reducerende richtlijnen uit de publicatie “De Hittebestendige Stad” [19] als leidraad gebruikt te worden bij het ontwerpproces. De Figuur uit het SP (Figuur 7.3) omtrent het behoudt van bomen in het plangebied geeft aan dat er een aantal bomen verdwijnen. In het kader van hittestress wordt geadviseerd om bomen te behouden en extra bomen aan te brengen om zo voldoende schaduw en koelte te creëren.

31

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 32 van 43

Figuur 7.3 bomen die volgens het SP [13] gekapt zullen gaan worden

Aanbevolen wordt om specifieke bomen te selecteren, een met veel bladeren en een inheemse soort. Deze vergroten de biodiversiteit en zijn beter bestand tegen ons klimaat. Een diversiteit aan bomen is beter bestand tegen ziekten en plagen. Ook een boom met een groot wortelstelsel en kroonoppervlak kan respectievelijk meer (grond)water opnemen en meer verdampen. Daarbij is het van belang dat de bomen in robuuste groeiplaatsen worden geplaatst, met voldoende (wortel)ruimte, water en voedingsstoffen. Hierbij zijn de uitgangspunten uit het gemeentelijk Handboek Groen [8] leidend. Beplanting rondom de boomspiegel helpen de grond gezond te houden, en de wortels daarvan zorgen voor een betere infiltratie van hemelwater. Voor nieuwbouw worden een aantal maatregelen aanbevolen om zowel de uit- als inpandige hittestress te reduceren:

32

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

• • • • •

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 33 van 43

Groene daken toepassen of dak materiaal dat minder warmte vasthoudt; Juiste materiaalkeuze voor de gevels; Groene gevels; Rekening houden met reflecterende materialen, zodat de openbare ruimte niet extra wordt verwarmd; Schaduw gecreëerd door het pand, meenemen in de ontwerpen.

33

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 34 van 43

Bronvermelding

[1] 210415 Investeringsnota IJdoornschool locatie, Gemeente Amsterdam, 16-04-2021 [2] Legger van primaire en regionale keringen in Amsterdam Noord met de daartoe behorende kunstwerken, HHNK [3] Keur, Keurbesluit en Vrijstellingen. HHNK, 2016 [4] Hemelwaterverordening gemeente Amsterdam, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2021-144493.html, 10-05-2021 [5] Waterprogramma 2016-2021, HHNK, 10-2018 [6] Watervisie Amsterdam 2040 – september 2016 [7] Gemeentelijk Rioleringsplan Amsterdam (GRPA) 2016-2021, Waternet/AGV 30-12-2015. [8] Handboek Groen, standaard voor het Amsterdamse straatbeeld, 28-10-2020 [9] Peilbuizen Waternet, https://maps.waternet.nl/kaarten/peilbuizen.html, geraadpleegd op 02-03-2021 [10] Amsterdam Rainproof, www. Rainproof.nl [11] https://maps.amsterdam.nl/rainproof/ [12] AHN3 [13] Stedenbouwkundig Plan IJdoornschool locatie, april 2019, gemeente Amsterdam Noord, https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiZ p9uzoIXyAhVXPuwKHRJeCy0QFjAAegQIBhAD&url=https%3A%2F%2Fbekendmakingen.

amsterdam.nl%2Fpublish%2Fpages%2F123299%2Fstedenbouwkundig_plan.pdf&usg=A OvVaw2Oa35XLkeqh5JcTAvPBuGi, laatst bezocht 28-07-2021 [14] Natstructuurplan Nieuwendam, GRONTMIJ(definitief versie 31-10-2006) [15] HHNK Klimaatatlas, https://hhnk.klimaatatlas.net/ [16] Hemelwaterverordening gemeente Amsterdam, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2021-144493.html, 10-05-2021 [17] Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW), 2003 [18] Ontwikkeling Standaard Stresstest Hitte, RIVM, 19-02-2020 [19] Hittebestendige stad, HVA, 2020 [20] Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam, https://www.omgevingsweb.nl/wpcontent/uploads/po-assets/301953.pdf, 04-02-2020 [21] Watervisie, Provincie Noord-Holland,2021 [22] Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie gemeente Amsterdam, 2021, https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/960420/01927_klimaat_adaptatie_web.pdf [23] GRPA, 2021-2026, in concept

34

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 35 van 43

Bijlage 1 - CRUX bodemonderzoek,

35

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 36 van 43

Bijlage 2 - Riool en drainage binnen het plangebied

36

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 37 van 43

Bijlage 3 - Stroombanen bij een bui van 60mm in één uur

Knelpunt 37

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 38 van 43

Bijlage 4 - Wetgeving en waterbeleid In deze bijlage wordt aangeven welke wet- en regelgeving en welk beleid van toepassing is op de voorgenomen werkzaamheden.

Wet- en regelgeving Besluit op de ruimtelijke ordening Artikel 3.1.6, eerste lid, onder b, van het Besluit op de ruimtelijke ordening (Bro) verplicht bij de toelichting op het bestemmingsplan een beschrijving op te nemen over de wijze waarop rekening is gehouden met de gevolgen van het plan voor de waterhuishouding. Kaderrichtlijn water De Kaderrichtlijn water (KRW) is een Europese richtlijn gericht op de verbetering van de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater. De KRW maakt het mogelijk om verontreiniging van oppervlaktewater en grondwater internationaal en stroomgebiedsgericht aan te pakken. De doelstelling van de Europese Kaderrichtlijn Water is het bereiken en beschermen van een goede toestand van landoppervlaktewater, overgangswateren en kustwateren. Onder de goede toestand vallen zowel een goede ecologische potentieel (GEP) als een goede chemische toestand. Op dit moment is de kwaliteit in veel wateren nog ontoereikend. De kwaliteit mag in ieder geval nergens achteruitgaan (stand-still). Dat betekent bijvoorbeeld dat bevorderd wordt dat lozingen indien mogelijk verplaatst worden naar minder kwetsbare waterlichamen. En dat schadelijke milieuvreemde stoffen waar mogelijk vervangen worden door andere stoffen met een vergelijkbare werking en minder schade aan het watermilieu. In deze gevallen is in feite dus geen sprake van ‘achteruitgang’.

Waterwet De Waterwet stelt integraal waterbeheer op basis van de 'watersysteembenadering' centraal. Deze benadering gaat uit van het geheel van relaties binnen watersystemen. Hierbij moet worden gedacht aan de relaties tussen waterkwaliteit, -kwantiteit, oppervlakte- en grondwater, maar ook aan de samenhang tussen water, grondgebruik en watergebruikers. Hiernaast kenmerkt integraal waterbeheer zich ook door de samenhang met de omgeving. De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater, en verbetert ook de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. Daarnaast levert de Waterwet een flinke bijdrage aan kabinetsdoelstellingen zoals vermindering van regels, vergunningstelsels en administratieve lasten. Een belangrijk gevolg van de Waterwet is dat de huidige vergunningstelsels uit de afzonderlijke waterbeheerwetten worden gebundeld. Dit resulteert in één vergunning, de Watervergunning, die met een wettelijk vastgesteld aanvraagformulier kan worden aangevraagd.

38

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 39 van 43

Keur Het plangebied bevindt zich in het beheersgebied van het waterschap Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK). De taak van het waterschap is om te zorgen voor een veilig en gezond watersysteem. Volgens de Waterwet gaat het daarbij om drie hoofddoelstellingen: 1. Voorkomen van overstroming, wateroverlast en waterschaarste; 2. Beschermen en verbeteren van de waterkwaliteit en ecologische kwaliteit van watersystemen; 3. Vervulling van maatschappelijke functies door watersystemen. Om deze doelen te kunnen realiseren beschikken de waterschappen over een eigen verordening, die van oudsher de Keur heet. Op 1 oktober 2016 is de meest recente Keur van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) inclusief Beleidsregels keurvergunningen en het Keurbesluit vrijstellingen in werking getreden. De Keur kent ‘verboden’ en ‘geboden’ voor de manier van inrichten, gebruik en onderhoud van waterkeringen, oevers en oppervlaktewateren, waar door het waterschap onder bepaalde voorwaarden ontheffing op kan worden verleend. De Keur is een belangrijk instrument voor het waterschap om activiteiten in en rond het watersysteem in goede banen te leiden en te zorgen dat ze geen gevaar op kunnen leveren voor het watersysteem. De legger is een openbaar register van het waterschap en dient als uitwerking van de Keur.

Hierin wordt weergegeven aan welke eisen de wateren, waterkeringen en kunstwerken moeten voldoen.

Hemelwaterverordening Om belasting op de openbare riolering terug te brengen, is het belangrijk dat particulieren het hemelwater langer op eigen terrein vasthouden en vertraagd afvoeren. In deze hemelwaterverordening is daarom geregeld in welke gevallen particulieren een waterberging moeten aanleggen en waar deze aan moet voldoen. Namelijk: 1. Een hemelwaterberging: a. heeft ten minste een capaciteit van 60 liter per m2 bebouwd oppervlak; b. loost maximaal 1 liter per m2 bebouwd oppervlak per uur op een openbaar riool; en c. is na 60 uur leeg. 2. Een hemelwaterberging met hergebruiksysteem: a. heeft ten minste een capaciteit van 90 liter per m2 bebouwd oppervlak; b. loost maximaal 1 liter per m2 bebouwd oppervlak per uur op een openbaar riool; c. is na 60 uur voor ten minste 33% leeg en na 14 dagen voor ten miste 66%; en d. leegt het restant op basis van het gebruik van het hergebruiksysteem. 3. Voor een waterberging met een centraal besturingssysteem geldt alleen het vereiste uit het eerste lid, onder a. 4. Het eerste lid is niet van toepassing op een gebouw dat zonder omgevingsvergunning voor bouwen kan worden gebouwd met een groen dak.

39

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 40 van 43

5. Het geborgen hemelwater wordt in de ondergrond geïnfiltreerd. Als dat niet of maar deels mogelijk is, kan in het openbare riool worden geloosd. 6. Het hemelwater dat na toepassing van het eerste, tweede of derde lid niet kan worden geborgen, kan worden geloosd in het openbare riool of op de openbare ruimte

Beleid Nationaal Waterplan Het Nationaal Waterplan is de opvolger van de Vierde Nota Waterhuishouding uit 1998 en vervangt alle voorgaande Nota's Waterhuishouding. Het Nationaal Waterplan is opgesteld op basis van de Waterwet. Het Nationaal Waterplan beschrijft de hoofdlijnen van het nationale waterbeleid. Op basis van de Wet ruimtelijke ordening heeft het Nationaal Waterplan voor de ruimtelijke aspecten de status van structuurvisie. Als bijlage bij het ontwerp Nationaal Waterplan zijn beleidsnota's toegevoegd over waterveiligheid. Deze beleidsnota's vormen een nadere uitwerking en onderbouwing van de keuzes die in de hoofdtekst staan van het Nationaal Waterplan en dienen in samenhang ermee te worden gelezen. Bij de ontwikkeling van locaties in de stad wordt ernaar gestreefd dat de hoeveelheid groen en water per saldo gelijk blijft of toeneemt. Dit moet stedelijk gebied aantrekkelijk en leefbaar maken en houden. Het voorliggende bestemmingsplan gaat uit van behoud van het bestaand groen en water. Er worden geen nieuwe ontwikkelingen mogelijk gemaakt die een toename van verharding mogelijk zou maken. Het oorspronkelijke waterplan is in december 2014 tussentijds gewijzigd voor de implementatie van het rijksbeleid en de daarvoor benodigde Rijksacties die volgen uit het voorstel voor deltabeslissingen en voorkeursstrategieën in het Deltaprogramma 2015. Anders omgaan met water.

Waterbeleid in de 21ste eeuw Dit kabinetsstandpunt geeft de overkoepelende visie van het Rijk weer op de aanpak van veiligheid en wateroverlast. In dit beleidsstuk wordt de watertoets geïntroduceerd om te voorkomen dat de bestaande ruimte voor water geleidelijk afneemt, door bijvoorbeeld landinrichting, de aanleg van infrastructuur of woningbouw. Deltaplan Ruimtelijk Adaptatie In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is afgesproken dat heel Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Het Deltaplan gebruikt hiervoor 7 ambities waarvan ‘kwetsbaarheden in beeld brengen’ er één is. Om die kwetsbaarheden in beeld te krijgen dienden alle overheden uiterlijk in 2019 een stresstest te hebben uitgevoerd voor de vier klimaatthema’s: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Strategie klimaatadaptatie Amsterdam Met de strategie klimaatadaptatie zet de gemeente Amsterdam samen met de drie Waterschappen Amstel, Gooi en Vecht, Hollands Noorderkwartier en Rijnland, een stip op de horizon voor een klimaatbestendige stad. Het doel is om in 2050 zo goed mogelijk voorbereid te zijn op het veranderende klimaat.

40

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 41 van 43

Hierbij wordt een iteratieve aanpak gehanteerd, zodat nieuwe informatie over het veranderende klimaat kan worden verwerkt en daarop kan worden gereageerd. In deze strategie worden nog geen nieuwe plannen vastgesteld, maar vormt wel een eerste stap hiertoe. De strategie klimaatadaptatie is een opmaat voor een gesprek met de stad. Klimaatadaptatie gaat namelijk de hele stad aan. Het doel is om in 2020 gezamenlijk een uitvoeringsagenda voor de komende jaren op te stellen met concrete plannen om Amsterdam klimaatbestendig te maken. De uitvoering van deze onderdelen gaat door, parallel aan het ontwikkelen van een brede aanpak.

Watervisie Amsterdam 2040 Deze Watervisie Amsterdam 2040 geeft een ruimtelijk economisch perspectief op het gebruik van water en oevers in Amsterdam op de lange termijn (2040) met een aantal speerpunten voor de korte termijn (2018). De centrale ambitie van deze Watervisie Amsterdam 2040 is als volgt: Amsterdam gebruikt haar water en oevers beter en duurzamer en optimaliseert de ordening van het gebruik van het water en oevers. Onder andere is het doel het water en oevers beter toegankelijk te maken en dynamisch en duurzaam gebruik van water te stimuleren. Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW) In mei 2011 sloten het Rijk, de provincies, het Samenwerkingsverband Interprovinciaal Overleg (IPO), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Unie van Waterschappen en de vereniging van waterbedrijven Nederland het Bestuursakkoord water. Met de actualisatie van het NBW onderstrepen de betrokken partijen, rijk, provincies, gemeenten en waterschappen nogmaals het belang van samenwerking om het water duurzaam, klimaatbestendig en doelmatiger te beheren. In het akkoord staat onder meer hoe met klimaatveranderingen, de stedelijke wateropgave en de ontwikkelingen in woningbouw en infrastructuur moet worden omgegaan. Ook is er meer aandacht voor het realiseren van schoon en ecologisch gezond water.

Het NBW heeft tot doel om in de periode tot 2020 het watersysteem in Nederland op orde te brengen en te houden en te anticiperen op klimaatverandering. Het gaat hierbij om de verwachte zeespiegelstijging, bodemdaling en klimaatverandering. Nederland krijgt hierdoor steeds meer te maken met extreem natte en extreem droge periodes. Gemeentelijk Rioleringsplan Amsterdam 2016-2021 Het Gemeentelijk Rioleringsplan Amsterdam (GRPA) 2016-2021 bevat de visie van de gemeente op het gewenste waterbeleid voor de komende jaren. De gemeente Amsterdam is wettelijk verantwoordelijk voor de inzameling en transport van stedelijk afvalwater, de inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater en het nemen van grondwatermaatregelen. In dit beleidsrapport staat hoe deze drie zorgplichten door de gemeente Amsterdam worden ingevuld. Doel van het plan is om aan het bevoegd gezag te verantwoorden op welke wijze de gemeente Amsterdam haar watertaken uitvoert en in hoeverre zij afdoende middelen heeft om dit in de toekomst te blijven doen. Hiermee voldoet de gemeente aan de planverplichting, zoals die in de Wet milieubeheer (artikel 4.22) is opgenomen. Dit plan biedt tevens een kans om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen, zoals het veranderende klimaat.

41

Gemeente Amsterdam Waterparagraaf IJdoornschool locatie

Versie 1 10 augustus 2021 2021-1000217 Pagina 42 van 43

Inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater Stedelijk afvalwater is huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. Dit afvalwater wordt ingezameld en getransporteerd naar een rioolwaterzuiveringsinrichting (RWZI). De gemeente is verantwoordelijk voor het inzamelen en transporteren van afvalwater. Bij de zorg voor stedelijk afvalwater wordt gekeken naar het systeem als geheel, eventueel over de stadsgrenzen heen.

Inzamelen en verwerken van afvloeiend hemelwater De gemeente is verantwoordelijk voor een doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater. Daarbij gaat het niet alleen om het buizenstelsel in de grond, maar in toenemende mate ook om de openbare ruimte waarin hemelwater wordt opgevangen en zodoende wateroverlast wordt beperkt. De gemeente stemt af met waterschappen, is aanspreekpunt voor de burger en behandelt hemelwatermeldingen. Naast de officiële zorgplicht heeft de Gemeente Amsterdam in het Gemeentelijk Rioleringsplan Amsterdam de ambitie geuit dat de stad een bui van 60 mm per uur kan verwerken zonder schade aan huizen en vitale infrastructuur. Deze ambitie komt voort uit programma Amsterdam Rainproof, met als uitgangspunt dat gerichte, kleinschalige, fijnmazige en rendabele maatregelen de stad klimaatbestendiger en tegelijk aantrekkelijker en leefbaarder maken.