10. 20210825 Advies St. NDSM-werf bij HBS op verzoek DB.pdf

Adviesaanvraag stadsdeelbestuur Noord aan Stichting NDSM-Werf

Onderwerp: Adviesaanvraag t.a.v. de haalbaarheidsstudie vergroening en sport NDSM OOST d.d. 22 juni 2021

Context: N.a.v. van een adviesaanvraag van het college aan DB van stadsdeel Noord, vraagt het DB de stichting NDSM-werf parallel een eigen advies over de haalbaarheidsstudie op papier te zetten en aan de raad te sturen.

Inleiding: De Stichting NDSM-werf is in 2009 opgericht met als doel het tijdelijke beheer (fysiek beheer en programmering) te verzorgen van de NDSM-werf Oost in opdracht van de Gemeente Amsterdam. De stichting vervult deze rol op dit ogenblik nog steeds en heeft hiertoe afspraken met de gemeente. In die hoedanigheid werd een vertegenwoordiger van de stichting gevraagd om onderdeel te zijn van een aantal sessies en overleggen van de werkgroep die input heeft geleverd aan de haalbaarheidsstudie. In de haalbaarheidsstudie staat een medewerker van de stichting ook benoemd als onderdeel van de werkgroep. De stichting en haar vertegenwoordiger maakten echter geen deel uit van het team die de uiteindelijke haalbaarheidsstudie hebben opgesteld, noch heeft de stichting voorafgaandelijke inzage gehad in de uiteindelijke definitieve vorm van de haalbaarheidsstudie en aanbevelingen. De stichting nam voor het eerst kennis van de definitieve vorm van de studie via de in het raadsinformatiesysteem van de gemeente meegestuurde stukken bij de vergadering van de stadsdeelcommissie van 23 juni l.l. De stichting is betrokken geweest bij de haalbaarheidsstudie - hetzij op beperkte wijze – en vindt het van belang dit uitdrukkelijk te benoemen en hiertoe onduidelijkheid weg te nemen om dat deze kunnen leiden tot onduidelijkheid over de rol van de stichting in dit proces.

In dit geval in het bijzonder omdat het DB aan de stichting vraagt een eigen advies over de studie op te stellen.

Advies: De stichting herkent grote delen van het advies uit de besprekingen van de werkgroepsessies waar ze bij betrokken was en heeft bewondering voor de zorgvuldigheid in de formulering, conclusies en adviezen; en onderliggende duiding in de haalbaarheidsstudie. Op basis van het gevoerde onderzoek is de stichting positief over de kwaliteit van de haalbaarheidsstudie en de voorgenomen intentie om de oostelijke NDSM-werf te vergroenen. De stichting baseert dit oordeel met name op haar eigen doel en rol: het borgen van een cultureel ecosysteem op de werf middels programmering en beheer. De stichting is van mening dat ruimte voor groen en in mindere mate sport kunnen bijdragen aan het bestendigen van de nu nog tijdelijke ruimte voor cultuur en goed samengaan met het industrieel erfgoed, mits gepaste aandacht wordt gegeven aan de uitwerking daarvan. Daarbij signaleert de stichting een zorg die het deel met veel werfgebruikers en de op de werfgevestigde partijen: de haalbaarheidsstudie is in hoofdzaak een kwantitatieve studie die

onderzoekt welke ruimtelijke mogelijkheden er op NDSM oost bestaan voor groen en voor sport, en welke ruimte daarbinnen voor cultuur en erfgoed blijven bestaan. Dit zegt echter weinig of niets over de kwalitatieve benadering die nodig is om het uiteindelijke doel te realiseren: meer ruimte voor groen en sport met behoud van het industriële karakter en erfgoed, én de ruimte voor cultuur. De stichting en een aantal partijen op de werf vrezen naar aanleiding van de haalbaarheidsstudie die zich in hoofdzaak richt op het ruimte scheppen voor groen en sport, het bestendigen van de tijdelijke culturele ruimte naar een permanente plek voor cultuur naar het achterplan kan verschuiven. Terwijl deze opgave net zo belangrijk is voor de stad, het stadsdeel en de directe omgeving van de werf. De stichting adviseert daarom het omzetten van de huidige tijdelijke culturele ruimte naar een permanente culturele ruimte op te nemen als een expliciete doelstelling van de verdere uitwerking in de planvorming. Daarbij formuleert de stichting een aantal aandachtspunten voor de verdere uitwerking naar plannen. 1)

Gedeelde multifunctionele ruimte: de stichting is evenals veel werfgebruikers en partijen overtuigd dat groen, sport en cultuur elkaar op de werf kunnen aanvullen. Daartoe worden nu al voorbeelden gecreëerd: een basketbalveld is zowel een canvas voor kunstenaars, achtergrond en plek voor kleinschalige cultuurmanifestaties als ontmoetingsplek voor de buurt. Een tijdelijke sanitaire voorziening voor evenementen is motor voor vergroening door letterlijk de zuivering en vergroening te combineren en afvalstoffen als voedingsbodem van groen op de werf in te zetten. Dit geeft aan dat er geen duidelijk onderscheid tussen ruimte voor cultuur, groen of sport hoeft te worden gemaakt en dat gedeeld gebruik en stapeling van functies juist extra ruimte oplevert. Bijkomend zou dit ook juist het onderscheidende karakter van de werf kunnen zijn.

2)

Vrije ruimte en initiatief van onderaf: de werf kenmerkt zich o.a. door het vrije karakter waarbinnen minder regels gelden en meer mogelijk is dan op andere plekken. Dit heeft afgelopen jaren zeker bijgedragen aan de uitstraling van het gebied. Gelijkaardige ambities dan die nu voor de werf gelden, golden ooit op andere plekken in de stad; waar ook een zekere mate van vrije ruimte gold. De definitieve ontwikkeling van de gebieden met o.a. groen hebben daar echter niet geleid tot het in stand houden van de vrije ruimte, maar juist tot het inperken daarvan. De stichting pleit daarom met veel werfgebruikers en op de werf gevestigde partijen voor een uitdrukkelijk behoud van die vrij ruimte, waarbij kunstenaars, makers, buurtbewoners en organisatoren de werf nog steeds kunnen gebruiken als podium, canvas en locatie voor bijzondere projecten op een relatief toegankelijke manier. Daarbij is de stichting van mening dat de rol die ze zelf uitvoert in het stimuleren, coördineren, regisseren hiervan, ook in de toekomst noodzakelijk is. Vrije ruimte is geen pleidooi voor vrijblijvendheid; noch in het bestuurlijk mogelijk maken van die vrije ruimte, noch in het zorgen dat deze optimaal kan worden ingezet.

3)

Ruimte voor evenementen: de werf is een van de laatste plekken in Amsterdam waar binnenstedelijk grote en kleine evenementen kunnen plaatsvinden. Het maximaliseren van de ruimte voor groen en sport maakt dat er minder ruimte voor evenementen overblijft. Dit hoeft echter niet te betekenen dat er voor deze evenementen geen plaats meer is, maar juist als kans om ze duurzamer, meer toekomstbestendig en met minder mogelijke overlast voor de stad en buurt in te zetten. Dit vergt echter niet meer beperkingen en meer regels, maar juist minder. En meer mogelijkheden tot experiment. De stichting, veel organisatoren en bezoekers hopen dat NDSM-oost kan uitgroeien tot een groen stadslab voor duurzamere evenementen, en niet tot een plek waar door de vooringenomen vergroening en ruimte voor sport ze verder terugdringt.

4)

Ruimte voor cultureel ondernemerschap: afgelopen jaren is de werf uitgegroeid tot plek waar nieuwe culturele initiatieven een concept kunnen uitproberen en waar ruimte is om buiten marktconforme tarieven culturele initiatieven een plek te bieden. Te denken valt aan Sexyland, MACA en het nieuwe Street Art Museum. Dat een aantal van deze partijen doorgroeit naar andere locaties is logisch en onderdeel van het culturele ecosysteem. Het ecosysteem komt inmiddels tot wasdom. Plekken waar financieel laagdrempelig, buiten de markt om, gestart kan worden zijn echter schaars en broodnodig om cultuur innovatief te houden en onderdeel te laten zijn van het stedelijk weefsel. Op NDSM speelt de gemeente hierin een grote rol door vastgoed wat ze in eigen beheer heeft onder marktconforme prijzen beschikbaar te kunnen stellen aan waardevolle initiatieven die een rol spelen in het culturele ecosysteem van NDSM en Noord. Deze grondposities zijn echter ook de makkelijkst te vergroenen vierkante meters van de werf. De stichting, veel kunstenaars en cultuurpartijen van de werf vrezen dat met de groene ambities ook een einde komt aan de mogelijkheden om betaalbare ruimte van de gemeente te betrekken op de werf. En dat met het vergroenen van deze posities de mogelijkheden om het culturele ecosysteem in stand te houden te beperkt worden.

Daarom gaan steeds meer geluiden op over vergroening op het water aanpalend aan NDSM – een piste die in het huidige haalbaarheidsonderzoek niet aan bod is gekomen – alsnog te onderzoeken en aldus grondposities voor culturele initiatieven te behouden.

5)

Tot slot sluit de stichting zich aan bij de bevindingen en adviezen van het DB. De stichting ziet eveneens kansen voor kleinschalige maakindustrie, huidige tijdelijke huurders en urban sports in combinatie met een nieuw te realiseren parkeerhub op de docklandsplot. Daarbij heeft de stichting begrip voor de stedelijke opgave en richtlijn ten aanzien van georganiseerde veldsporten, maar vindt net als het DB dat urban sports en de werf goed samengaan en bovendien uitstekende kansen bieden voor koppeling met buurt en cultuur.

Concreet wil de stichting het advies meegeven om het omzetten van deze haalbaarheidsstudie naar praktische planvorming als momentum aan te merken om: -

Van de tijdelijke culturele ruimte ook permanente culturele ruimte te maken door vrije ruimte, ruimte voor programmering en evenementen ook uitdrukkelijk prioriteit te geven in de uitwerking. Aandacht te hebben voor de zwakke positie van culturele instellingen ten aanzien van vestigingscondities en hiervoor gepaste voorzieningen te treffen in de planvorming. De kwantitatieve doelstellingen niet louter leidend te laten zijn maar uitdrukkelijk te streven naar kwalitatieve doelstellingen en daarbij de werf, de buurt en de culturele ondernemers te betrekken. In de uitwerking het huidige ruimtelijke karakter te respecteren, maar ook gebruik te maken van de pionierende vrije geest die de werf kenmerkt en niet te streven naar louter meer ruimte voor groen en sport maar dit te zien als kans voor een innovatief groen stadslab met een culturele motor.

Advies opgesteld door Tim Vermeulen (directeur Stichting NDSM-werf) ten aanzien van de stadsdeelcommissie vergadering van woensdag 25 augustus 2021.