1. Voortgangsrapportage Bezoekerseconomie 2023.pdf

E I M O N O C E S R E K BEZOE Voortgangsrapportage 2023 Conceptversie | 22-12-2023

Ter inleiding

3

1

Overlast

5

2

Overnachtingen

6

3

Overtoerisme 

13

4 Tijdlijn maatregelen 2023-2024

19

BEZOEKERSECONOMIE

Inhoud

2 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

i.

Ter inleiding

Werken met de verordening In dit document rapporteert het college over de voortgang van de maatregelen om te voldoen aan de Verordening op toerisme in balans Amsterdam (hierna ‘de Verordening’), vastgesteld door de gemeenteraad in juli 2021. Aanleiding hiervoor was het Volksinitiatief Amsterdam heeft een keuze dat door ruim 30.000 Amsterdammers is ondertekend. De verordening stelt met een bandbreedte een maximum aan het aantal jaarlijkse toeristenovernachtingen in de stad (2o miljoen) en vraagt om in te grijpen wanneer het aantal dagbezoeken te hoog wordt en de toeristische draagkracht van wijken onder druk staat. Uitgangspunten bezoekerseconomie Met de visie bezoekerseconomie 2035 beogen we de bezoekerseconomie terug te brengen binnen de grenzen van de leefbaarheid en te transformeren naar een sector die een bijdrage levert aan (de maatschappelijke opgaven in) de hele stad. De maatregelen die we nemen om dit te bereiken zijn opgesplitst in drie categorieën: overnachtingen, overtoerisme en overlast.

• De maatregelen omtrent overnachtingen onderzoeken en benutten de sturingsmogelijkheden om het aantal toeristenovernachtingen (artikel 3) tot binnen de gestelde bandbreedte (artikel 2) van de verordening te brengen en houden. Deze maatregelen gaan in op het overnachtingsdossier, toeristenbelasting, hotelontwikkelingen, en particuliere vakantieverhuur. • De maatregelen voor overtoerisme hebben als doel de dagbezoeken (artikel 4) en toeristische drukte te reguleren. Hierbij wordt gekeken naar inkomende reisbewegingen van luchtvaart, zee- en riviercruise en touringcars, de transformatie naar een duurzame toeristische sector, de verandering van het imago van de stad, en de ontwikkeling van een meerkernige bezoekerseconomie. • De overlastmaatregelen dienen ter verbetering van de toeristische draagkracht van wijken (artikel 5). Dit gebiedsgerichte interventies om de leefbaarheid, in met name de binnenstad, te verbeteren. De overlastmaatregelen worden in deze rapportage kort benoemd, maar zijn om deze reden opgenomen in de voortgangsrapportage Aanpak Binnenstad.

3 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

Dit is de eerste voortgangsrapportage, die volgt op een breed pakket aan maatregelen en onderzoeken en de visie bezoekerseconomie 2035, die college en raad in december 2022 hebben vastgesteld. Een groot deel van de maatregelen zal worden voortgezet in het uitvoeringsprogramma bezoekerseconomie 2024, waar ook een aantal nieuwe maatregelen te vinden zijn.

BEZOEKERSECONOMIE

Voor u ligt de voortgangsrapportage Bezoekerseconomie over 2023. In deze rapportage maken we de voortgang van de maatregelen die voortkomen uit de Verordening op toerisme in balans Amsterdam in het afgelopen kalenderjaar inzichtelijk.

Het nastreven van deze visie vraagt om een lange termijn benadering en samenwerking tussen de gemeente, de toerismebranche, ondernemers en Amsterdammers door de hele stad. Het uitvoeringsprogramma vernieuwt jaarlijks de gezamenlijke ambitie door verdere stappen te zetten in lopende dossiers, maar ook door creatieve ideeën en innovatieve inzichten op te nemen, die hard nodig zijn om de bezoekerseconomie duurzaam te transformeren en de leefbaarheid te verbeteren.

Deze onderzoeken worden vóór 1 juni met de raad gedeeld. Op basis ervan wordt het uitvoeringsprogramma jaarlijks aangepast en aangevuld. De uitvoeringsprogramma’s en voortgangsrapportages van de bezoekerseconomie worden, vanwege de overeenkomstige opgave die zij behelzen, in samenhang met de Aanpak Binnenstad in de raad geagendeerd en besproken.

BEZOEKERSECONOMIE

Verantwoording en rapportage Jaarlijks wordt de gemeenteraad over de voortgang van de Bezoekerseconomie geïnformeerd middels een voortgangsrapportage en een nieuw uitvoeringsprogramma. Per actie en maatregel geeft de voortgangsrapportage de bereikte resultaten, stand van zaken en vervolg weer. De voortzetting van de maatregelen wordt geactualiseerd weergegeven in het uitvoeringsprogramma. Drie O&S-rapporten gelden als belangrijke indicatoren: 1. D  e jaarlijkse Bezoekersprognose, die het verwachte aantal bezoekers van het lopende en de twee daaropvolgende jaren weergeeft. 2. H  et jaarlijkse Toerisme in MRA onderzoek, dat de realisatie van het aantal dag- en verblijfsbezoekers van het daaraan voorafgaande jaar weergeeft. 3.Het tweejaarlijkse Toeristische draagkracht van wijken onderzoek, een rapport wat wijk specifieke scores van de leefbaarheid en toeristische drukte. De draagkrachtmetingen over meetjaar 2023 verschijnen in het voorjaar van 2024.

4 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

Werken richting de visie De uitdaging, om de groei van het toerisme te begrenzen tot dat wat draagbaar en leefbaar is, zal er de komende jaren niet minder op worden: in juni 2023 publiceerde O&S het jaarlijkse onderzoek bezoekersprognose 2023-2025. Uit deze prognose blijkt wederom dat zonder het nemen van maatregelen, het aantal toeristenovernachtingen de komende jaren tot nieuwe recordhoogtes zal reiken. Een verdere groei van toerisme is een wereldwijde trend, en Amsterdam blijft een onverminderd populaire reisbestemming. De stad is er voor iedereen, ook voor internationale bezoekers. We moeten erkennen dat de stad altijd druk en levendig zal blijven, en ons tegelijktijdig met elkaar blijven inzetten voor een leefbare stad.

De overlastmaatregelen dienen ter verbetering van de toeristische draagkracht van wijken en het aanpakken van overlast gevend bezoek aan Amsterdam. De overlastmaatregelen worden in deze rapportage kort benoemd, zoals het blowverbod, de vervroegde sluitingstijden of de stay away-campagne, maar zijn opgenomen in de voortgangsrapportage Aanpak Binnenstad, omdat zij gebiedsgericht zijn. In Q2 2024 verschijnt het O&S-onderzoek toeristische draagkracht van wijken 2023, op basis waarvan het college verdere maatregelen kan aankondigen om de leefbaarheid in onder druk staande gebieden te verbeteren.

Omschrijving

Status

Voortgang in 2023

Overlast gevend toerisme 1.1

Een blowverbod in (delen van) de binnenstad, gekoppeld aan alcoholverkoopverbod

Ingevoerd

1.2

Onderzoek naar afhaalverbod, gekoppeld aan blowverbod

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2024

1.3

Internationale campagne blow- en alcoholverbod om alle overlast gevende bezoekers over het verbod te informeren

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2024

1.4

Inzetten en doorontwikkelen Stay Away-campagne

Wordt voorgezet, uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2024

1.5

Pilot beperken op- en afstapvoorzieningen rondvaarten Oudezijds Voorburgwal

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2024

1.6

Een aanpak voor het weren van overlast gevende vrijgezellenfeesten in samenwerking met ondernemers, touroperators, hotels en belangenverenigingen, zoals KHN

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

1.7

Onderzoek aanpak overlastgevende vrijgezellenfeesten

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2024

1.8

Gebiedsgericht beperken van sluitingstijden horeca, raamprostitutie en andere voorzieningen op de Wallen ten bate van de leefbaarheid

Ingevoerd

Zie voortgangsrapportage Aanpak Binnenstad 2023

BEZOEKERSECONOMIE

Overlast

5 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

1

De maatregelen omtrent toeristenovernachtingen onderzoeken en benutten de sturingsmogelijkheden om het aantal toeristenovernachtingen (artikel 3) tot binnen de gestelde bandbreedte (artikel 2) van de Verordening op toerisme in balans Amsterdam te brengen en houden. Deze maatregelen gaan in op het overnachtingsdossier, toeristenbelasting, hotelontwikkelingen, en particuliere vakantieverhuur. De verordening stelt met een bandbreedte een maximum aan het aantal jaarlijkse toeristenovernachtingen in de stad (2o miljoen). De meest recente O&S-Bezoekersprognose 2023-2025 laat zien dat deze grens naar alle waarschijnlijkheid in 2023 al overschreden wordt. Het college is begin 2023 gestart met de onderstaande maatregelen om het aantal overnachtingen te begrenzen.

Omschrijving

Voortgang

Toelichting

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Met de actualisering van het overnachtingsbeleid in oktober 2021 heeft het college aangekondigd dat met de inwerkingtreding van de Omgevingswet – waar mogelijk – over de hele stad nog onbenutte hotelrechten worden weggenomen. Daarbij wordt de onbenutte planologische ruimte voor hotelfuncties per gebied beoordeeld en waar mogelijk weggenomen. Dit biedt opnieuw mogelijkheden om het aantal nog mogelijke hotelontwikkelingen te beperken Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking en vanaf dat moment wordt een begin gemaakt met de uitrol van het Omgevingsplan over de stad. Deze maatregel wordt daarom opnieuw opgenomen in het uitvoeringsprogramma voor 2024.

Hoteldossier 2.1

Onderzoek wegbestemmen onbenutte hotelrechten tijdens uitrol Omgevingsplan

BEZOEKERSECONOMIE

Overnachtingen

6 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

2

Toelichting

Stimuleren van betere kwaliteit van hotels door aanpassen eisen van de nieuw-voor-oud regel en daarmee ook te sturen op capaciteitsvermindering

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Deze maatregel wordt samengetrokken met een evaluatie van de nieuw-voor-oud regel en de onderzoeksmotie 549 ‘Onderzoek Nieuw-voor-oud in ‘nee-tenzij’-gebieden’. De uitkomsten van de evaluatie van het enige nieuw-voor-oud initiatief dat is gelukt (The Bridge, Amstel 111 worden verwerkt in de randvoorwaarden /uitgangspunten voor de toekomstige nieuw-voor-oud regel. De nieuw-voor-oud regel zorgt er voor dat hotels een kwaliteitsslag kunnen maken, zonder dat de overnachtingscapaciteit toeneemt. Zonder het elders weghalen van slaapplaatsen kan een hotel niet meer uitbreiden. De huidige randvoorwaarden uit het overnachtingsbeleid zijn voor een initiatiefnemer te risicovol. Door versoepeling van de voorwaarden wordt het risico voor de ontwikkelaar verkleind en kan hij aan het begin van het proces beter inschatten of zijn plan haalbaar is. Als het risico te groot is en er teveel onzekerheid bestaat over de haalbaarheid van zijn plan gebeurt er niets. Als beter te voorspellen is of er aan de eisen kan worden voldaan zijn ontwikkelaars eerder geneigd om matige hotels op te kopen en te transformeren naar een andere functie. De evaluatie van de nieuw-voor-oud regel worden verwerkt in een aanscherping van het overnachtingsbeleid, die in Q1 2024 door het college gepresenteerd zal worden.

2.3

Onderzoek transformatie van hotel- naar woon- of werkfunctie

Onderzoek afgerond

Het college heeft de transformatieopgave van hotel- naar woon- of kantoorfunctie onderzocht. Feit is dat de hotelfunctie de hoogste waarde vertegenwoordigt en transformatie gepaard gaat met forse markt contraire investeringen. Pandeigenaren zullen niet snel geneigd zijn om vrijwillig hun pand van hotel naar een kantoor of woning te transformeren. Middelen hiertoe (structureel of incidenteel) zijn op dit moment niet beschikbaar. Naast transformatie om te sturen op aantallen slaapplaatsen (overtoerisme), wordt in scenario’s ook meegenomen transformatie als verbetering van de leefbaarheid (overlast) en de voorbeelden van transformatieteam Aanpak Binnenstad. Dit betreft maatwerk, waarbij de focus ligt op een positieve impact op de omgeving en niet op het terugbrengen van het aantal overnachtingen. Het Transformatieteam van de Aanpak Binnenstad zal zich blijven richten op de mogelijkheden van transformatie voor panden in de binnenstad. De resultaten van het onderzoek naar transformatie worden verwerkt de stukken met betrekking tot het overnachtingsbeleid, die in Q1 2024 door het college gepresenteerd worden.

BEZOEKERSECONOMIE

Voortgang

7 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

2.2

Omschrijving

Toelichting

Stimuleren van meer functiemening in bestaande hotels

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Bij nieuwe hotels is functiemenging een eis. Bij bestaande hotels is hier geen wettelijke grondslag voor. Het dichtzetten van de markt voor nieuwe hotelinitiatieven heeft tot gevolg dat hoteliers naar andere manieren zoeken om hun overnachtings- en daarmee hun verdiencapaciteit juist uit te breiden. Dit heeft tot gevolg dat in bestaande hotels ruimtes als de ontbijtzaal of sportfaciliteiten worden omgezet naar kamers. Een deel van de branche neemt verantwoordelijkheid om zich in te spannen voor functie­ menging en sociaal ondernemerschap. Een goed voorbeeld is de lancering in 2023 van de Green Hotel Club, een groep van 15 Amsterdamse hotels die tezamen duurzame- en circulaire bedrijfsvoering nastreeft en zich inspant om functiemenging en een positieve impact op de leefomgeving of voor de buurt te verwezenlijken. In 2024 gaan we in gesprek over de verbreding van de Green Hotel Club.

2.5

Inzet op samenvoegen van hotelkamers, wat leidt tot minder bedden

Onderzoek afgerond, geen vervolg

Vanuit de markt zijn er geluiden dat er veel behoefte is aan hotelappartementen vanwege de lage exploitatiekosten (weinig personeel, weinig voorzieningen) in combinatie met de hoge opbrengsten. Internationals en ook toeristen geven vaak de voorkeur aan een hotelappartement boven een hotelkamer. Aangezien een hotelappartement geen uniek concept is volgens het overnachtingsbeleid, werkt de gemeente niet mee aan nieuwe initiatieven met een extended stay concept. De vraag uit de markt lijkt substantieel, aangezien er al meerdere hotels zijn die hun concept hebben aangepast van hotelkamer naar hotelappartement, hetgeen meestal gepaard gaat met een afname van het aantal slaapplaatsen.

BEZOEKERSECONOMIE

Voortgang

8 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

2.4

Omschrijving

Toelichting

Inzet congresbureau en congresbezoekers

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

In het “Meerjarenplan Amsterdam Congresstad 2020 - 2024” is afgesproken dat Amsterdam zich gaat richten op internationale associatiecongressen. • Deze dragen bij aan een duurzame bezoekerseconomie: ze genereren inkomsten en creëren een vorm van werkgelegenheid, mogelijke opleidingsplekken en voorzieningen voor bewoners waar de stad en regio behoefte aan heeft. Congresbezoekers veroorzaken relatief weinig overlast en druk op de openbare ruimte en verblijven verspreid over de stad. Congressen vinden meestal plaats buiten het hoogseizoen van de vrijetijdsbezoeker en bovendien zijn de bestedingen van de congresbezoeker aan horeca en cultuur hoog. • (Non-corporate) Congressen bieden daarnaast een belangrijke meerwaarde voor de ontwikkeling van ecosystemen, door (internationale) kennisuitwisseling en innovatie te stimuleren in specifieke vakgebieden, en helpen aan de internationale reputatie van Amsterdam te bouwen op dit vlak. • Non-profit Congressen dragen bij aan maatschappelijke uitdagingen, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, A.I. en duurzaamheid. Voor het aantrekken van deze congressen zijn additionele HIP-gelden beschikbaar gesteld om de stad qua congressen op het niveau van voor Covid19 te brengen (incidenteel € 550.000 per jaar), als ook een structurele financiering (€375.000 per jaar). De HIP-gelden komen eind 2024 te vervallen.

Voor de structurele middelen moet een nieuw plan worden ontwikkeld. In de afgelopen 3 jaar is het aandeel van Internationale non-profit Congressen (ook wel ‘Associatie congressen’ genoemd) gestegen van 5% in 2019 naar 22% in 2022 (voor alle meetings, dus nationaal en internationaal, betreft dit een stijging van 10% in 2019 naar 29% in 2022), en het aandeel Internationale corporate congressen afgenomen van 95% in 2019 naar 75% in 2022 (voor alle meetings, dus nationaal en internationaal, betreft dit een daling van 90% in 2019 naar 71% in 2022) in overeenstemming met het beleid. Het totaal aantal congressen loopt ten opzichte van 2019 nog iets achter ten opzichte van 2022 (4838 in 2019, 2946 in 2022, bron: Kerncijfers Meetings & Conventions 2023).

2.7

In MRA-verband afspraken maken over een maximaal aantal hotelbedden in de regio

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

In MRA-verband is afgesproken dat dit mee wordt genomen in de evaluatie van het MRA ontwikkelkader overnachtingen in Q4 2023. De vervolgstappen na de evaluatie worden opgenomen in het uitvoeringsprogramma 2024.

BEZOEKERSECONOMIE

Voortgang

9 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

2.6

Omschrijving

Toelichting

Onderzoek naar impact van verordening en maatregelen op de MRA, waaronder het overloopeffect van overnachtingen

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

In MRA-verband is in 2023 gewerkt aan een hernieuwde strategische agenda toerisme, die eind 2023 op bestuurlijk niveau in de regio wordt besproken. In deze agenda wordt de verbinding gelegd tussen de Amsterdamse maatregelen en de visie bezoekerseconomie enerzijds, en de agenda en de situatie in de regio anderzijds. Op verschillende terreinen, zoals leisure- en hotelontwikkeling, data delen, toeristische spreiding, hotspotproblematiek, touroperators, campagnes en amsterdam&partners blijven we in MRA-verband met onze partners samenwerken.

Ingevoerd, opgenomen in huisvestings-verordening 2024

In het definitieve voorstel van de Aanpak Amsterdamse Volkshuisvesting (AAV) en de inspraakversie van de nieuwe Huisvestingsverordening 2024 (HVV) die eind mei 2023 naar de raad zijn gestuurd, zijn de verdere aanscherpingen van het beleid. vakantieverhuur/B&B opgenomen. Hierin stelt het college voor om in alle wijken de B&B quota te verminderen met 30%, met dien verstande dat in wijken waar dit zou leiden tot een lager quotum dan het aantal reeds verleende en nog in aanvraag zijnde vergunningen, het quotum wordt vastgesteld op het aantal verleende en nog in aanvraag zijnde vergunningen.

Particuliere vakantieverhuur 2.9

Onderzoek naar verdere aanscherping quotum B&B in wijken

Het voorstel is in de zomer in de inspraak geweest en vastgesteld in de raad van eind november. Op 1 januari 2024 is de nieuwe huisvestingsverordening van kracht. Dit betekent concreet dat in een aantal wijken geen B&B meer gestart kan worden. 2.10

STR-lobby: sectorspecifieke regels voor vakantieverhuur

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Sinds 2018 coördineert de gemeente Amsterdam een lobby-alliantie van ongeveer 20 EU-steden, die pleit voor EU-regelgeving die platforms verplicht om (relevante) data te delen om illegale verhuur tegen te gaan. Mede door deze lobby publiceerde de Europese Commissie eind 2022 een wetgevend voorstel, waar de alliantie positief over is. A’dam stemt hierin ook nauw af met Rijk (Min BZK). De positie van de EU-Raad (als medewetgever) is ondersteunend aan de lobby-wensen van de alliantie. De ‘rapporteur’ namens het Europees Parlement is Kim van Sparrentak van GroenLinks. Op dit moment zijn de EU raad, de Commissie en het Parlement aan het onderhandelen over de definitieve tekst van de wet. De verwachting is dat nog dit jaar (2023) overeenstemming wordt gevonden.

2.11

Onderzoek naar escalatieladder voor vakantieverhuur

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

O&S doet onderzoek naar de effecten van de vakantieverhuurmaatregelen en naar mogelijke andere maatregelen die in een escalatieladder kunnen worden opgenomen. O&S gebruikt hiervoor onder andere de indicatoren uit het onderzoek naar de toeristische draagkracht van wijken. Het O&S-onderzoek is gereed in april 2024. Op basis van dit onderzoek zal een escalatieladder worden ontworpen.

BEZOEKERSECONOMIE

Voortgang

10 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

2.8

Omschrijving

Toelichting

Onderzoeksmotie 573.22 naar uitbreiding verbodswijken vakantieverhuur

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

De uitspraak van de Raad van State over de verbodswijken zal worden meegenomen in het voorstel van de uitwerking van de escalatieladder vakantieverhuur. Enerzijds wordt het effect van de huidige maatregelen onderzocht en anderzijds wordt onderzoek gedaan naar welke verdergaande maatregelen mogelijk zijn als uit objectieve cijfers blijkt dat dat nodig is. De meest vergaande maatregel van de escalatieladder is het aanwijzen van verbodswijken, maar dat is niet specifiek de focus. Ook andere maatregelen of aanpassingen van het huidige beleid zijn mogelijk. In het eerste kwartaal van 2024 informeert het college de raad over de uitwerking van de escalatieladder.

Onderzoek afgerond

Significant APE, een onderzoeks- en adviesbureau dat zich toelegt op financieeleconomische analyses en effectiviteitsonderzoek in de publieke sector, is gevraagd om econometrisch onderzoek uit te voeren naar de elasticiteit van de vraag naar toeristische overnachtingen. De vraag welke gevolgen verwacht worden van een aanpassing van de hoogte van de toeristenbelasting op toeristische overnachtingen en belastinginkomsten in de gemeente Amsterdam stond centraal in het onderzoek. Het doel van het onderzoek was om bepalen of de toeristenbelasting een geschikt instrument kan zijn om effectief te sturen op het volume aan overnachtingen (instrumentele inzet), én welke gevolgen een aanpassing van de toeristenbelasting heeft op de belastinginkomsten (budgettaire inzet).

Toeristenbelasting 2.13

Econometrisch onderzoek naar prijselasticiteit als basis voor keuzemogelijkheden toeristenbelasting

Samengevat concluderen de onderzoekers dat een verhoging van de toeristenbelasting een remmend effect kan hebben op het aantal toeristische overnachtingen, maar achten dat effect niet heel groot. Bij gelijkblijvende beleidskeuzes en omstandigheden zou de toeristenbelasting minimaal verdrievoudigd moeten om het aantal overnachtingen onder de signaalwaarde van 18 miljoen te krijgen. Tegelijkertijd wordt een verhoging van de toeristenbelasting als relatief effectief instrument beschouwd als het doel is om de belastinginkomsten voor de gemeente Amsterdam te verhogen. 2.14

Na onderzoek scenario’s uitwerken aanpassing toeristenbelasting vanaf 2024

Ingevoerd

In een raadsinformatiebrief van 11 mei jl. is het college nader ingegaan op de uitkomsten van het onderzoek en heeft ze een aantal mogelijke denkrichtingen geschetst voor de inrichting en inzet van de toeristenbelasting. Daarbij staat het college ook stil bij aanzienlijke onzekerheden en systeemrisico’s die samenhangen met (vergaande) ingrepen in de toeristenbelasting. Het college is aan de hand van deze inzichten met de raad in gesprek gegaan over de manier waarop Amsterdam richting de begroting 2024 invulling geeft aan de belasting van verblijfsbezoek aan de stad.

BEZOEKERSECONOMIE

Voortgang

11 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

2.12

Omschrijving

Toelichting

2.15

Verhoging toeristenbelasting per 1 januari 2024

Ingevoerd

Het college heeft bij de begroting voorgesteld om de toeristenbelasting te verhogen naar 12,5% van de overnachtingsprijs. Deze verhoging gaat in per 1 januari 2024.

2.16

Vereenvoudiging heffingssystematiek toeristenbelasting per 1 januari 2024

Ingevoerd

Met ingang van 2024 zal ook weer toeristenbelasting worden geheven op basis van een enkelvoudige systematiek, dat wil zeggen; op basis van alleen een percentage van de overnachtingsprijs. Een vast bedrag per nacht, de zogenaamde ‘vaste voet’ dat naast een percentage werd geheven, komt daarmee te vervallen. Dat sluit aan bij de wens van het college om alle bezoekers een grotere bijdrage te laten leveren aan de voorzieningen in de stad.

BEZOEKERSECONOMIE

Voortgang

12 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

Omschrijving

De maatregelen voor overtoerisme hebben als doel het aantal dagbezoekers en de toeristische drukte te reguleren. Hierbij wordt gekeken naar de vele manieren waarop bezoekers naar Amsterdam reizen. Onder het kopje ‘reisbewegingen’ gaat deze rapportage in op verschillende inkomende reisbewegingen van vakantievluchten, zee- en riviercruise, touringcars en buitenlandse kentekens. Ook gaan deze maatregelen in op de transformatie naar een duurzame toeristische sector, dagbezoekers, en de spreiding van bezoek en aanbod over een meerkernige stad.

Omschrijving

Voortgang

Toelichting

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

De Europese Commissie is voornemens om de regels van de EU-slotverordening te herzien. De slotverordening bevat EU-regels met als doel om de beschikbare capaciteit op overbelaste luchthavens in de Europese Unie volgens onpartijdige transparante en nietdiscriminerende regels te verdelen.

Reisbewegingen 3.1

Lobby inzet luchtvaart

Het college heeft namens Amsterdam een position paper ingediend bij de Europese Commissie op de herziening van de slotverordening. Voor het college is de groei van het aantal vluchten uitgesloten vanuit klimaatoogpunt, veiligheid, overlast en volksgezondheid. Ook beperkt luchtvaart te vaak de bouwambitie van Amsterdam en de regio. Voor het college gaan leefbaarheid, klimaat en woningen altijd boven vliegreizen. Het college blijft zich inzetten voor minder nachtvluchten en het schrappen van korte vluchten door meer internationale treinverbindingen. We borgen goede verbindingen aangezien deze noodzakelijk zijn voor de economie in de Metropoolregio. Het is zoeken naar een balans tussen de verschillende publieke belangen en opgaven. De luchthaven draagt als multimodaal knooppunt en haar bestemmingennetwerk bij aan de internationale verbondenheid van Amsterdam en is een drager van werkgelegenheid in onze regio. Daar staat tegenover dat de impact van luchtvaart via geluidsbelasting, CO2, stikstofuitstoot en (ultra)fijnstof onevenredig groot is. Een gezonde en veilige leefomgeving voor onze inwoners staat voorop. Daarom moet de uitstoot van luchtvaart over de volle breedte worden teruggedrongen.

BEZOEKERSECONOMIE

Overtoerisme

13 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

3

Toelichting

Lobby inzet luchtvaart

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Ook geeft het college een aantal aanbevelingen aan de Commissie mee: • Houdt rekening met de druk op de leefomgeving en richt de slotverordening in met sterke gezondheids- en duurzaamheidscriteria; • Gebruik de slotverordening en andere EU-regelgeving om de samenhang tussen luchthavens, toekomstige vervoersmogelijkheden (future mobility) en andere modaliteiten (substitutie) te verbeteren; • De aanpassing van de slotverordening moet in ieder geval bijdragen aan de realisatie van de ambities uit de Europese Green Deal. Zo kan er via sturing op criteria bij het toewijzen van slots op EU luchthavens een slag worden gemaakt in de richting van een gezonde leefomgeving. Amsterdam heeft geprobeerd steun te verkrijgen bij andere steden en regio´s voor onze positie ten aanzien van de herziening van de EU-slotverordening. Florence, Milaan, Rome, Madrid, Barcelona, Parijs, Praag, Berlijn, Lissabon, Wenen, Helsinki en Kopenhagen hebben aangegeven onze positie om verschillende redenen niet te kunnen ondersteunen. Ook lidstaat Nederland heeft weinig steun van de andere lidstaten op dit dossier. Wel werken Spanje en Frankrijk aan een limitering of verbod op korte binnenlandse vluchten.

3.2

Lobby inzet internationaal treinverkeer

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Amsterdam is al jaren pleitbezorger voor verbetering snel internationaal spoor ter bevordering internationale bereikbaarheid en als substitutie voor korte vluchten. Daarnaast werken we samen binnen de regio met de Vervoerregio (VRA) en de Metropoolregio Amsterdam aan verbetering van de infrastructuur om snel internationaal spoor mogelijk te maken in de regio. Afgelopen jaar is samen met Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, ProRail en VRA een Europese call ingediend ten behoeve van de bouw van een ov-terminal op het Zuidasdok, (onder andere) voor snel internationaal treinverkeer. Helaas is deze in juni niet toegekend met als hoofdzakelijke kritiekpunt vanuit de Europese Commissie dat er teveel deelprojecten in het voorstel werden meegenomen. ProRail is nu bezig het voorstel in afgeslankte vorm opnieuw in te dienen, waarbij de focus ligt op het ‘spoorse’ deel van de originele aanvraag (dus het deel waar de NS straks op zal gaan rijden). Daarnaast werkt Amsterdam samen met MRA/VRA en ProRail aan een statement op internationaal spoor waarin we de commissie in aanloop naar de Europese Verkiezingen oproepen om leiderschap op dit dossier te tonen. Eind november 2023 is een bestuurlijke delegatie uit de MRA op internationaal spoor naar Brussel en Leuven gereisd.

Vanuit Amsterdam ondersteunen we de organisatie van dit bezoek en houden we vinger aan de pols over programma en uitkomsten.

BEZOEKERSECONOMIE

Voortgang

14 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

3.1

Omschrijving

Toelichting

Verkeersbesluit tot weren van zware touringcars

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

In de Agenda Touringcar 2020 - 2025 is een aanpak voorgesteld om de overlast van touringcars stevig te verminderen. Een van de belangrijkste einddoelen van de Agenda Touringcar is een maximaal touringcarluw centrum met uitzondering van de S100 en de corridor Weesperstraat – Valkenburgerstraat –Kattenburgerstraat. Tegelijkertijd met het weren van zware touringcars heeft de gemeenteraad met een motie aangegeven dat het centrum voor deze touringcars wel toegankelijk moet blijven voor ouderen, basisschoolleerlingen en gehandicapten die naar een kunst-, culturele of educatieve bestemming reizen. Dit geldt ook voor artiesten en gezelschappen voor de oefening van hun beroep. Om dit doel te bereiken treedt per 1 januari 2024 een verkeersbesluit met bijbehorend ontheffingenbeleid in werking. Deze beleidsdocumenten hebben ter inzage gelegen van 1 februari 2023 tot en met 1 maart 2023. In totaal kwamen 209 zienswijzen binnen. Al deze zienswijzen zijn beantwoord in een Nota van Beantwoording. Het verkeersbesluit, ontheffingenbeleid en de nota zijn op 6 juni 2023 vastgesteld door het College van B&W.

3.4

Realisatie overstapplaats touringcar-rondvaart-riviercruise op De Ruijterkade Oost

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Er is een overstaplocatie touringcar-rondvaart-riviercruise op de De Ruijterkade Oost gerealiseerd. Ook worden enkele extra halteerplekken aangelegd langs de S100 (o.a. bij het Rhijnspoorplein).

3.5

Afsprakenkader Emissieloos Touringcarvervoer

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Door het team Uitstootvrije Mobiliteit wordt gewerkt aan de aangekondigde invoering van een uitstootvrij zone autobus. Op 30 oktober 2023 heeft Amsterdam samen met het Rijk, gemeenten, RAI Vereniging (vertegenwoordiger van o.a. busproducenten en KNV (vertegenwoordiger touringcarsector), een landelijk convenant (Afsprakenkader Emissieloos Touringcarvervoer) ondertekend om de transitie naar uitstootvrij touringcar­ vervoer te versnellen. In het convenant staat het toegangsregime van de uitstootvrije zone en de bijbehorende maatregelen. Voor Amsterdam betekent het ondertekenen van dit convenant dat nieuwe touringcars (na 1-1-2027 geregistreerd bij RDW) uitstootvrij moeten zijn in 2027 voor toegang tot het gebied binnen de A10 en dat alle autobussen (bestaande dieselbussen met euro 6 en nieuw) uitstootvrij moeten zijn in 2030 voor toegang tot de bebouwde kom.

BEZOEKERSECONOMIE

Voortgang

15 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

3.3

Omschrijving

Toelichting

Lobby inzet buitenlandse kentekens

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

De Europese Commissie herziet momenteel de richtlijn over grensoverschrijdende uitwisseling verkeersovertredingen (ook wel de Cross Border Enforcement of Road Traffic Rules, kort CBE-richtlijn). De CBE- richtlijn verplicht EU-lidstaten om elkaar toegang te geven tot bepaalde gegevens uit de nationale kentekenregisters. Zo kunnen lidstaten op basis van een kenteken de naam- en adresgegevens opvragen van overtreders, waarvan het voertuig is ingeschreven in een andere EU-lidstaat (website RDW). De huidige richtlijn regelt deze uitwisseling voor 8 verkeersovertredingen: te hard rijden, niet dragen van een veiligheidsgordel, niet stoppen voor een rood licht, rijden onder invloed van alcohol, rijden onder invloed van drugs, niet dragen van een veiligheidshelm, rijden op een verboden rijstrook en tijdens rijden illegaal gebruik maken van een mobiele telefoon of ander communicatieapparaat. Doel van de herziening door commissie is 3-ledig: • Vergroten verkeersveiligheid door uitbreiding toepassingsgebied van de CBE-richtlijn tot andere verkeersovertredingen. • Stroomlijnen onderzoek naar verkeersovertredingen in het buitenland (d.w.z. vereenvoudiging, digitalisering en verfijning). • Verbeteren van de bescherming van de grondrechten van kentekenhouders uit een EUlidstaat, die een verkeersovertreding begaan in een andere lidstaat van de EU dan waar ze ingeschreven staan.

De lobby vanuit Amsterdam, samen met Nederland, VNG en G4 sinds april 2022, is gericht om parkeren, het onrechtmatig inrijden van straten en het onrechtmatig inrijden van verkeerszones (Urban Vehicle Access Regulations - UVARs) onder deze richtlijn te laten vallen. In de herziene versie die de commissie heeft gepresenteerd zijn gevaarlijk parkeren en het onrechtmatig inrijden van straten toegevoegd aan de scope van de richtlijn. De commissie heeft UVARs niet meegenomen omdat zij niet direct een relatie zien tussen UVARs en verkeersveiligheid. In Q4 van 2023 stemt het Europees Parlement over de herziening van de CBE-richtlijn. Het Europees Parlement is echter verdeeld. De Nederlandse EP leden gaan met onze argumenten mee, net als de groene fractie, andere fracties zijn nog verdeeld. Daarop zijn we vanuit G4 en VNG met Eurocities en Polis een actie gestart om samen met andere Europese steden een signaal af te geven richting het Europees Parlement waarin we vragen om UVARs onder de richtlijn te laten vallen met een inzetbrief.

BEZOEKERSECONOMIE

Voortgang

16 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

3.6

Omschrijving

Voortgang

Toelichting

3.7

Impactanalyse scenario’s voor het beperken aantal aanlopen riviercruise

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Het college heeft, met het havenbedrijf als gedeeld opdrachtgever, onderzoek laten doen naar de economische impact van riviercruise en verschillende scenario’s van reductie doorberekend. In Q1 2024 wordt de raad geïnformeerd over de uitkomsten van dit onderzoek zullen, samen met een voorkeursscenario van het college en de manier waarop deze gerealiseerd kan worden.

3.8

Aanscherping regionaal beleid Zeecruise en motie ‘Amsterdam vaart beter zonder cruise’

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Volgens planning zou voor zeecruise een onderzoek gestart worden in Q3 2023. Echter, in de aangenomen raadsmotie 222.23 ‘Amsterdam vaart beter zonder cruise’, vraagt de raad om meer dan de voorgestelde ‘aanscherping van huidig beleid.’ Uitvoering van deze motie vereist zorgvuldigheid. We moeten hierover in gesprek met Havenbedrijf, Cruise Port Amsterdam (CPA), onze partners binnen het Noordzeekanaalgebied, het Rijk, en andere betroffen partijen. Eind november heeft de wethouder een brief gestuurd over het proces en een plan van aanpak. Het onderzoek zal in Q2 2024 gereed zijn en aan de raad worden voorgelegd.

BEZOEKERSECONOMIE

Omschrijving

Bezoekers Bouwen aan nieuw imago, door middel van imagocampagnes

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Eind november 2023 is de imagocampagne voor bezoekers, genaamd Renew your view van start gegaan. In onder meer de visie bezoekerseconomie 2035 heeft het college besloten te willen bouwen aan een nieuw imago voor de stad, door middel van imagocampagnes voor bewoners, bezoekers en bedrijven. Het verder uitwerken en uitdragen van een reëel en aansprekend beeld van de stad staat de komende jaren centraal.

3.10

Vermakelijkheidsretributie

Ingevoerd

In het kader van de begroting 2024 is voorgesteld om de VMR voor passagiersvaartuigen met 50 cent te verhogen naar 2,50 euro.

3.11

Dagtoerismebelasting

Ingevoerd

Met ingang van 2024 wordt de dagtoeristenbelasting (die door cruisepassagiers betaald wordt) in het verlengde van de reguliere toeristenbelasting ook fors verhoogd van 8 euro naar 14 euro.

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Om beter sturing te geven aan het wel of niet accommoderen van nieuwe attracties is gestart met het opstellen van een leisurekader. Op dit moment ontbreekt een duidelijke lijn wat de gemeente wel en niet wil faciliteren en wordt de brede context van bezoekerseconomie onvoldoende meegewogen om niet meer bezoekers naar Amsterdam te trekken. Het leisurekader is op dit moment nog in ontwikkeling en zal in Q2 2024 aan de verantwoordelijke portefeuillehouders worden voorgelegd.

Meerkernige bezoekerseconomie 3.12

Leidraad voor nieuwe vrijetijdsvoorzieningen (Leisurekader)

17 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

3.9

Toelichting

3.13

Ontwikkelen van vrijetijdsvoorzieningen in centrumgebieden Meerkernige Stad

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

In de planvorming rond centrumgebieden Sloterdijk-Centrum, Osdorpplein, ArenAPoort, Zuidas en Buikslotermeerplein wordt de ruimte voor vrijetijdsvoorzieningen geïnventari­ seerd en mogelijk uitgebreid om hier volwaardige centrumgebieden te realiseren met een passende functiemix. Denk bijvoorbeeld aan (nacht)horeca, cultuur en leisure. Dit wordt in principe opgenomen in lopende planontwikkeling of aankomende producten. De Monitor Omgevingsvisie (2023) geeft inzicht in de ontwikkeling van de meerkernige stad; deze eerste monitor is te beschouwen als nulmeting op basis waarvan in de komende monitors (elke 2 jaar) gevolgd kan worden hoe de versterking van de kernen invulling krijgt.

3.14

Vrijetijdsvoorzieningen verplaatsen van centrum naar centrumgebieden Meerkernige Stad

Wordt voortgezet, uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2024

Vanuit Aanpak Binnenstad wordt er continu gesproken met eigenaren en ondernemers uit het centrum. Als ondernemers of instellingen hun locatie heroverwegen worden zij actief begeleid door de stadsloods om zich op andere plekken in stad of in de regio te herhuisvesten. Dit is een doorlopend proces. Een voorbeeld hiervan is de Krakeling die in 202o vanuit het centrum naar het Westerpark is verhuisd. Het stedelijk Leisurekader, dat op dit moment in ontwikkeling is, schept duidelijke randvoorwaarden voor eigenaren en ondernemers waar de mogelijke ontwikkelruimte voor leisure is in de stad. Dit kan helpen in het gesprek voor bestaande attracties om te verplaatsen uit het centrum.

BEZOEKERSECONOMIE

Voortgang

18 VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

Omschrijving

4 Tijdlijn maatregelen 2023-2024 Maatregelenpakket (vastgesteld Q4 2022) Blowverbod in wallengebied

BEZOEKERSECONOMIE

Overlast Raad

Stay Away Campagne

Raad

Sluitingstijden raamprostitutie en horeca

Raad

Gaan 1 januari 2024 van kracht

Overnachtingen Aanscherping quotum B&B in wijken

Raad

Europese Lobby regulering STR Onderzoek prijselasticiteit toeristenbelasting

Raad

Verhoging toeristenbelasting

19

Raad

Verhoging dagtoerismebelasting cruise

Raad

Verhoging VMR pleziervaart

Raad Raad

Raad

Verkeersbesluit weren zware touringcars

Raad

Onderzoek beperken riviercruise Start imagocampagne

2023

Jan

Feb

Q1

Legenda Raad

Maatregel is behandeld in de raad

Raad

Maatregel is vastgesteld na raadsbesluit Maatregel gaat in (vaak per 1 januari 2024)

Mrt

Apr

Mei

Q2

Jun

Jul

Aug

Q3

Sept

Okt

Nov

Q4

Dec

2024

Jan

Vooruitblik Uitvoeringsprogramma 2024

Q1

Verder

Aanscherping overnachtingsbeleid

Onderzoek motie zeecruise

Doorontwikkeling ontmoedigings-campagne

Escalatieladder vakantieverhuur

Scenario’s beperken riviercruise

VOORTGANGSRAPPORTAGE 2023

Overtoerisme