1. Voortgangsrapportage 2023 regioaanpak veiligheid voor elkaar.pdf

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’

Tegengaan van huiselijk geweld, kindermishandeling en seksueel geweld Regio Amsterdam-Amstelland

Inhoudsopgave

1. Voorwoord

3

2. Verbeteren samenwerking binnen en buiten ketens

5

3. Aandacht voor maatschappelijke impact van gendergerelateerd geweld

8

4. Gerichte inzet per specifieke doelgroep

12

5. Gerichte aandacht voor verhogen kennis en vaardigheid

16

6. Monitoring

19

7. Vooruitblik naar 2024

21

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 2

1. Voorwoord Sinds 2020 is de Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ (2020-2024) in werking. In deze Regioaanpak ligt de nadruk op het creëren van een veilige thuissituatie voor elke inwoner van de regio. De ambitie van de regio Amsterdam-Amstelland is dat geen enkel kind, geen enkele volwassene meer te maken krijgt met geweld in afhankelijkheidsrelaties.

De focus van de Regioaanpak ligt op het voorkomen, stoppen en duurzaam oplossen van huiselijk geweld1, kindermishandeling en seksueel geweld. Wij hebben hiervoor twee duidelijke doelgroepen, die wij actief willen inzetten in het tegengaan van geweld achter de voordeur: enerzijds de inwoners van Amsterdam-Amstelland, die wij in staat stellen tot het handelen bij huiselijk geweld door eerder te signaleren, geweld bespreekbaar te maken en signalen te delen met (on)officiële organisaties. En anderzijds de professionals, zij worden beter in staat gesteld en intensiever ingezet om risicosignalen op tijd te signaleren en adequaat op te volgen, welke nodig zijn om onveiligheid duurzaam te stoppen. De Regioaanpak is opgebouwd uit de volgende drie speerpunten: Speerpunt 1: Zichtbaar, bespreekbaar en ieders verantwoordelijkheid Speerpunt 2: Verantwoord opvoederschap2 en veilige relaties Speerpunt 3: Geweld stoppen en structureel oplossen Deze speerpunten vormen de basis van de aanpak tegen Huiselijk Geweld, Kindermishandeling (HGKM) en Seksueel Geweld, toch staan zij niet op zichzelf. Binnen de speerpunten is overlap, kruisbestuiving en versterken zij elkaar.

Het jaar 2023 kenmerkt zich dan ook door een aantal bewegingen die de hele aanpak raken: - Het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming; - De inzet op de versterking tussen straf- en zorgpartners; - Het tegengaan van gendergerelateerd geweld en de toegenomen maatschappelijke aandacht voor dit probleem; - De gebiedsgerichte samenwerking tussen de gemeentes Aalsmeer, Amstelveen, Amsterdam, Diemen, OuderAmstel en Uithoorn.

Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming In 2021 is na een pilotfase het Toekomstscenario kinden gezinsbescherming opgesteld, waarin gewerkt is aan stevigere lokale teams, betere samenwerking tussen lokale teams en de regionale veiligheidsteams en waarin een nieuwe bescherming werd ontwikkeld. Deze bescherming is niet alleen voor de doelgroep gezinnen, maar ook voor huishoudens zonder kinderen (0-100 jaar). De huidige beschermingsketen voldoet niet meer: het is niet transparant, duurt te lang vanwege een estafette-aanpak en is daardoor niet effectief. Amsterdam-Amstelland heeft als proeftuin een integrale aanpak ontwikkeld. In deze integrale aanpak ondersteunen vaste veiligheidsexperts van Blijvend Veilig3 lokale teams, waarbij zij in de meest complexe situaties zelf gezinnen en huishoudens begeleiden. Zij werken in duo’s en zijn onderdeel van de wijkgerichte aanpak. Deze sterk vereenvoudigde en meer effectieve aanpak kan ook bijdragen aan een aantrekkelijke werkpraktijk. In november 2022 is daarom besloten vanaf december 2023 de nieuwe aanpak stapsgewijs te gaan invoeren in de regio Amsterdam-Amstelland. Versterken samenwerking zorg- en strafpartners Niet alleen focusten we in 2023 op het beter werken binnen de beschermingsketen, ook was er extra aandacht voor het versterken van de samenwerking en verbinding tussen zorgen strafpartners.

Zodat zij elkaar beter weten te vinden bij het delen van signalen, bij acute onveiligheid en zodat zij samen toewerken naar structurele veiligheid. Vanuit deze samenwerking zijn stappen gezet in het ontwikkelen van een ‘plegeraanpak’, waarbij het doel is om te komen tot een effectieve en integrale aanpak met aandacht voor alle betrokkenen, inclusief specifieke aandacht voor de pleger. Deze aanpak heeft als doel; herhaling van geweld voorkomen en hardnekkige patronen doorbreken. Daarnaast is er ingezet op de doorontwikkeling van de maatregel Tijdelijk Huis Verbod (THV). Ook zijn stappen

Huiselijk geweld is geweld dat wordt gepleegd door iemand uit de huiselijke kring van het slachtoffer. Dat kunnen zijn: partners, ex-partners, gezinsleden, familieleden en huisvrienden. Het gaat bij huiselijk geweld om lichamelijke, seksuele en psychische vormen van geweld. Vormen van huiselijk geweld zijn: kindermishandeling, ouderenmishandeling, eergerelateerd geweld (zoals eerwraak, vrouwelijke genitale verminking / ‘vrouwenbesnijdenis’ of huwelijksdwang) en partnergeweld en ex-partnergeweld in alle verschijningsvormen (ook psychische mishandeling en stalking). Bron: Rijksoverheid.nl 2 K  inderen hebben met regelmaat meerdere opvoeders die (on)veiligheid in de opvoeding kunnen brengen dan alleen de (biologische) ouders. Zoals bijvoorbeeld nieuwe relaties van (een van) de ouders, grootouders of pleegouders. Om deze reden spreken we in dit document over opvoederschap en opvoeders, in plaats van ouderschap en ouders. 3 Blijvend Veilig bestaat uit professionals die vanuit verschillende organisaties samenwerken om de veiligheid te herstellen. Binnen Blijvend Veilig werken de volgende organisaties samen: Jeugdbescherming Regio Amsterdam, Veilig Thuis, Blijf Groep, Raad voor de Kinderbescherming, William Schrikker Stichting en gemeenten in Amsterdam-Amstelland. 1

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 3

gezet om de verbinding tussen Jeugdzorg en volwassenen Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) te verstevigen en om de intergenerationele overdracht van HGKM te stoppen. Maatschappelijke aandacht 2023 kenmerkt zich ook door de toegenomen maatschappelijke aandacht voor gendergerelateerd geweld. Dit maakt dat het aantal slachtoffers dat hulp zoekt na seksueel geweld fors is gestegen. Vermoedelijk is dit het topje van de ijsberg. Daarom is het tegengaan van seksueel geweld een prioriteit. Hiervoor zetten wij onder andere communicatiecampagnes in om het bewustzijn over (de impact van) seksueel geweld te vergroten en het meer bespreekbaar maken. Doel is het verlagen van de drempel voor het vragen om hulp. Ook was er in 2023 extra aandacht voor femicide, vrouwenmoord. Onder andere door het organiseren van een conferentie voor professionals en een communicatiecampagne voor inwoners is er extra ingezet op bewustwording en kennis over het voorkomen van vrouwenmoord. Verhogen kennis en vaardigheden Ook voor specifieke (doel)groepen was in 2023 extra inzet. Zo zijn er inspanningen verricht om ervaringsdeskundigen beter te betrekken bij de aanpak van HGKM. Hiernaast was gerichte aandacht voor de aanpak van geweld bij kwetsbare groepen en is er ingezet op het verhogen van kennis en vaardigheden bij informele én formele partijen.

Naar samenhang speerpunten Waar bij de start van de Regioaanpak de indeling naar de drie speerpunten goed werkte, blijkt nu dat de speerpunten niet zonder elkaar bestaan bij het tegengaan en oplossen van Huiselijk Geweld, Kindermishandeling en Seksueel Geweld. De speerpunten helpen bij het belichten en aanvliegen van de aanpak vanuit verschillende kanten, maar voor het behalen van onze doelstelling om het geweld te stoppen, zijn alle speerpunten samen nodig. Mensen kunnen zowel omstander, als professional, als slachtoffer én pleger zijn. De speerpunten hebben een specifiek focusgebied. Dwars door dit focusgebied lopen maatschappelijke veranderingen en politieke aandacht. Deze voortgangsrapportage is dan ook niet ingedeeld volgens de drie speerpunten, maar volgt de onderliggende bewegingen van de aanpak: 1. Verbeteren samenwerking binnen en buiten ketens; 2. Aandacht voor thema’s die in de maatschappij spelen; 3. Aandacht voor inzet op en voor specifieke doelgroepen; 4. Gerichte aandacht voor het verhogen van kennis en toepassing daarvan. In 2024 zal er een nieuwe Regioaanpak worden opgesteld, waarin de aanpak van de gemeenten in AmsterdamAmstelland voor de jaren 2025-2029 staat beschreven.

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 4

2. Verbeteren samenwerking binnen en buiten ketens Om huiselijk geweld, kindermishandeling en seksueel geweld te signaleren, voorkomen en stoppen is een goede samenwerking tussen partners onmisbaar. In 2023 zijn er stappen binnen de beschermingsketen gezet om meer integraal te werken door de ontwikkelingen van het Regionaal Veiligheidsteam Blijvend Veilig. Ook is er ingezet op een versterkte samenwerking tussen de zorg- en strafketen, zodat partijen samen aan structurele veiligheid kunnen werken. Een andere samenwerking waar in deze Regioaanpak aandacht voor is, is de verbinding tussen de volwassenen GGZ en Jeugdzorg. Problemen met geweld achter de voordeur raken namelijk het hele gezin of huishouden en beperken zich niet tot één gezinslid.

Resultaten Vanaf 1 december 2023 is het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming ingevoerd in Amsterdam-Noord en Uithoorn, hier werken organisaties alleen nog maar volgens deze nieuwe werkwijze. Er zijn meer sociaal psychiatrisch verpleegkundigen aangesteld, zodat alle teams van Jeugdbescherming Amsterdam-Amstelland, Blijvend Veilig en (een deel van de) de William Schrikker Stichting gebruik kunnen maken van hun expertise.

2.1 Toekomstscenario kinden gezinsbescherming Samenwerking tussen de lokale teams en rest van sociaal domein De afgelopen jaren is een goede samenwerking ontstaan met het Ouder- en Kindteam (OKT) in Amsterdam, Buurtteams Amsterdam en het Sociaal team in Uithoorn. In de praktijk is een aanpak gegroeid waarin de veiligheidsexperts van Blijvend Veilig vroegtijdig door de lokale teams worden betrokken voor advies of om als duo de huishoudens bij te staan. Overdracht naar Blijvend Veilig is daardoor meestal niet neer nodig. In Amsterdam-Noord geven de drie teams van Blijvend Veilig nu ook samen met de Buurtteams en de specialistische jeugdhulp het gebiedsgericht werken vorm. Huishoudens en gezinnen worden geholpen door vaste, vertrouwde mensen van het OKT of buurtteam, waar nodig ondersteund door een vertrouwd gezicht van het RVT.

2.2 Voortgang rapport Voorbij de onmacht Dat de samenwerking van groot belang is, maakte een calamiteit eind december 2020 pijnlijk duidelijk. Een 14-jarig meisje werd door haar vader doodgeschoten, waarna hij vervolgens zelfmoord pleegde. Hulpverleningsinstanties bleken geen grip op de zaak te hebben kunnen krijgen. Naar aanleiding van de calamiteit is uitgebreid onderzoek gedaan door betrokken partijen met een onafhankelijke voorzitter. Vanaf de zomer in 2021 is vervolgens gestart met een intensief verbetertraject, waarbij de externe begeleidingscommissie ‘Voorbij de onmacht’ partijen en de gemeente scherp hield. De aanbevelingen werden opgevolgd, daarnaast is er gekozen om een beweging te starten op basis van drie hoofdthema’s. Het traject ‘Voorbij de Onmacht’ zal in januari 2024 worden afgesloten.

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 5

Het eerste thema uit het rapport is ‘Rust en ruimte voor de professional’. Een verlaagde caseload en het werken conform het Toekomstscenario dragen daaraan bij. Ook is geïnvesteerd in het meer gezamenlijk dragen van de verantwoordelijkheid voor veiligheid door het netwerk. Er is een ’ontschuldigende’ manier van spreken ontwikkeld. Dit zorgt ervoor dat professionals hun zorgen en twijfels kunnen én durven te bespreken, wat de samenwerking bevordert. Er is besloten deze manier van werken ook te gaan hanteren binnen de beoogde gebiedsgerichte samenwerking om het gezin heen dat nu wordt ingericht. Alle relevante partijen die werken voor en met het gezin vormen een maatwerkteam voor gezinnen met complexe problematiek en werken samen in wat de gezinsleden nodig hebben. Verbeteren samenwerking met volwassenen GGZ Het tweede thema is ‘Toewerken naar netwerksamenwerking’. Daarbij is bijzondere aandacht voor institutioneel vertrouwen. In 2023 is gewerkt aan het herkennen van vaste patronen – binnen en tussen organisaties – die effectief werken belemmeren en deze patronen vervolgens te doorbreken. Dat geldt op alle niveaus, zowel voor professionals, uit­ voeringsbestuurders, als voor de gemeente. Het toewerken naar netwerksamenwerking hangt ook samen met het derde thema: verbeteren van de samenwerking met de volwassenen GGZ. Het volgende hoofdstuk gaat dieper in op dit thema.

2.3 Verbinding met volwassenen Geestelijke Gezondheidszorg Zoals veel situaties laten zien, heeft HGKM impact op het hele gezin. De oorzaken van dit geweld kunnen zeer verschillend zijn. Bij 70% procent van de kinderen die door Gecertificeerde Instellingen (GI's) worden begeleid, blijkt bij in ieder geval één van de opvoeders (een vermoeden van) psychische problematiek aanwezig te zijn. Door die problematiek kan het voor de opvoeder ingewikkeld zijn om sensitief en responsief te reageren op het kind (dit zijn twee vaardigheden die noodzakelijk zijn bij het veilig laten opvoeden van kinderen), met als gevolg een verhoogd risico op een onveilige opvoeding en ontwikkeling. Kinderen die opgroeien in onveilige omstandigheden hebben zelf ook een zeer grote kans om agressief gedrag te vertonen of psychische problematiek te ontwikkelen. Hierdoor ontstaat er intergenerationele doorgifte van problematiek. Om effectief te zijn is het daarom noodzakelijk om traumasensitief te werken en traumabehandeling bij betrokkenen (slachtoffers, plegers en kinderen) in te zetten. In de Regioaanpak HGKM investeren de Amsterdam-Amstelland gemeenten om deze intergenerationele problematiek te stoppen en de vicieuze cirkel te doorbreken, hier zal in 2024 nog meer op ingezet worden.

Door te investeren in het versterken van de samenwerking tussen de Jeugdzorg en de volwassenen GGZ kan de hulpverlening integraal naar een gezin kijken en samenwerken.

Meer sociaal psychiatrisch verpleegkundigen In de regio Amsterdam-Amstelland zijn er een aantal organisaties die deze verbinding tussen volwassenen GGZ en jeugdzorg leggen, waaronder de inzet van sociaal psychiatrisch verpleegkundigen (SPV-en) bij Veilig Thuis, Jeugdbeschermingsorganisaties en Switch. In de teams van de GI's Jeugdbescherming Regio Amsterdam en de William Schrikker Stichting zijn SPV-en ingezet van de GGD en van volwassenen GGZ-instellingen GGZ inGeest en Arkin. Zij ondersteunen de jeugdbeschermers in de begeleiding van gezinnen waar kindermishandeling of jeugddelinquentie plaatsvindt. Zij consulteren de jeugdbeschermers over onbegrepen gedrag van volwassenen, gaan mee naar huisbezoeken en hebben, indien daar behoefte aan is, gesprekken met opvoeders. Door die gesprekken kunnen de sociaal psychiatrisch verpleegkundigen opvoeders ondersteunen naar de juiste hulp, bijvoorbeeld via de huisarts naar de juiste organisaties of via buurtteams naar financiële ondersteuning. Het afgelopen jaar zijn er meer sociaal psychiatrisch verpleegkundigen aangesteld, een stijging van vier naar zeven medewerkers. Hierdoor kunnen alle teams van Jeugdbescherming Amsterdam-Amstelland, Blijvend Veilig en (een deel van de) William Schrikker Stichting gebruikmaken van hun expertise.

De gemeente Amsterdam en het Zilveren Kruis hebben de financiering van de samenwerking met een jaar verlengd, daarbij hebben alle stakeholders aangegeven zich in te willen zetten om structurele financiering te ontwikkelen. Hulporganisaties samen in één team Een tweede voorbeeld is Switch, een initiatief van Altra Jeugdhulp, Blijf Groep, BRight GGZ en forensische GGZ de Waag. Deze partijen werken samen in één team en bieden gezamenlijk hulp aan gezinnen waar intergenerationele overdracht plaatsvindt en waar eerdere hulpverlening aan individuele gezinsleden niet hielp. In 2023 heeft Switch toestemming gekregen om meer gezinnen te gaan behandelen. Per jaar kunnen er nu tien gezinnen geholpen worden, waarvan er nu zes in behandeling zijn. Vanuit de Regioaanpak is daarnaast geld beschikbaar voor opvoeders die niet in staat zijn om het eigen risico van de verzekeringskosten te betalen, wat vroegtijdige uitval van behandeling voorkomt. Daarnaast wil Switch de doelgroep breder maken door het team uit te breiden met een partner gespecialiseerd in verslavingszorg. Ten slotte is geïnvesteerd in de oprichting van een Integrale crisisdienst; een samenwerking tussen Arkin, Levvel en Veilig Thuis. Samen ontwikkelen zij een geïntegreerde effectieve crisisdienst van 0-18 jaar.

Deze nieuwe inrichting streeft ernaar dat de losse crisisdiensten van Arkin, Levvel en Veilig Thuis samen kunnen gaan in één integrale crisisdienst voor alle jeugdigen tot 18 jaar en hun gezinnen. De crisisdienst is 24/7 bereikbaar via één telefoonnummer, met een doorgeleide naar de volwassenen GGZ, inclusief de Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam.

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 6

2.4 Versterkte samenwerking en verbinding zorg & straf Het afgelopen jaar werd de samenwerking tussen zorg- en strafpartners nog verder versterkt. Het is belangrijk dat partners elkaar goed weten te vinden wanneer sprake is van geweld. Bijvoorbeeld als het gaat om het delen van signalen, in het kader van acute veiligheid of het samen toewerken naar structurele veiligheid. Deze partners werken niet alleen aan het vergroten van de veiligheid en het bieden van zorg aan de slachtoffers, maar zetten ook in op het bieden van zorg aan de plegers. Plegeraanpak Het (door)ontwikkelen van een (bewezen) effectieve en integrale plegeraanpak is een belangrijke ambitie binnen de Regioaanpak en binnen het programma Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG). Aandacht voor alle betrokkenen bij seksueel geweld en huiselijk geweld en kindermishandeling, inclusief specifieke aandacht voor de pleger, kan herhaling van geweld voorkomen. Ook kunnen daardoor hardnekkige patronen van (intergenerationeel) geweld doorbroken worden. Om deze ambitie waar te maken, is het noodzakelijk om voldoende beschikbaar aanbod voor plegers te hebben Daarbij is het belangrijk dat professionals bekend zijn met dit aanbod en dat eventuele drempels weg worden genomen die een belemmering vormen voor het inzetten van dit hulpaanbod voor plegers.

Op dit moment vindt een analyse van het reeds beschikbare aanbod plaats en wordt bekeken welk aanbod nog ontbreekt. Hierna wordt een sociale kaart ontwikkeld voor professionals, waarin het hulpaanbod voor zowel plegers van HGKM als Seksueel Geweld beschreven staat. 2024 staat in het teken van het (door)ontwikkelen van aanbod en het inzetten van verbetermaatregelen om tot een integrale plegeraanpak te komen. Doorontwikkeling Tijdelijk Huisverbod Een effectief middel dat ingezet kan worden voor de plegers van HGKM is de bestuursrechtelijke maatregel Tijdelijk Huisverbod (THV). Dit verbod geeft een burgemeester de bevoegdheid om een persoon, van wie een ernstige dreiging van huiselijk geweld uitgaat, tijdelijk de toegang tot de eigen woning te ontzeggen. Het doel van het THV is ingrijpen in een (dreigende) noodsituatie, het voorkomen van (verdere) escalatie en het op gang brengen van noodzakelijke hulpverlening. Het is een belangrijk en effectief instrument voor veiligheid in gezinnen. Het afgelopen jaar stond dan ook in het teken van de doorontwikkeling van het instrument THV. Voorbeelden van maatregelen die hiervoor zijn genomen: verbeterde samenwerking tussen Veilig Thuis en de politie voor het eerder signaleren van mogelijke THV-casussen en

het ontwikkelen van informatiematerialen voor het inzetten van het THV vanuit de hulpverlening. Ook wordt gewerkt aan het verbeteren van de randvoorwaarden van een THV, onder andere door het bieden van een opvangplek aan kwetsbare uithuisgeplaatsten en het verbeteren van de hulp voor kinderen tijdens de duur van een THV. Tevens is in gezamenlijkheid met de G4 een lobbytraject opgezet richting het ministerie van Justitie en Veiligheid. Deze lobby is ingezet om de aanbeveling uit het rapport te kunnen realiseren om de termijnen van een THV te flexibiliseren. Op andere terreinen wordt het instrument THV ook doorontwikkeld. Zo is er een geïntegreerd werkproces THV vastgesteld door Blijvend Veilig en Blijf Groep. Dit heeft als doel om stapsgewijs en middels een beslisboom duurzame veiligheid te bewerkstelligen in gezinnen en huishoudens waar een hoog risico op (herhaling van) huiselijk geweld speelt. In Amsterdam Nieuw-West wordt onderzocht of het instrument THV meer kan worden toegepast, eventueel in combinatie met vrijwillige time-out plekken voor plegers. Op die manier kan de pleger in een vroeg stadium (tijdelijk) uit een situatie worden gehaald en kan begeleiding worden opgestart, zodat geweld kan worden voorkomen of eerder kan worden gestopt.

Ook wordt geëxperimenteerd met het betrekken van ervaringsdeskundige plegers en is de samenwerking met informele partijen geïntensiveerd. De verbeterde samenwerking in de zorg- en strafketen komt ook tot uiting in het betrekken van Reclassering bij de uitvoering van THV. Hiermee wordt beoogd om uithuisgeplaatste personen, die een opgelegd THV en een hoog risico op recidive hebben, vaker te motiveren tot het meewerken aan opgelegde hulp. In 2023 hebben tot en met november achttien uithuisgeplaatsten gebruik gemaakt van deze begeleiding. Veiligheid Voorop De afgelopen jaren hebben ook Veilig Thuis, het Openbaar Ministerie, politie, Reclassering en de Raad voor de Kinderbescherming geïnvesteerd in een Regionaal Netwerk Zorg en Straf Amsterdam-Amstelland, waar ook de gemeente Amsterdam bij aansluit. In dit overleg wordt extra ingezet op het katalyseren van thema’s waar straf en zorg samenlopen conform de visie Veiligheid Voorop. Zo wordt er gewerkt aan een gezamenlijke aanpak bij verdachten van huiselijk geweld en het verkrijgen van zicht op de acute (on)veiligheid van direct betrokkenen, zodat er voortijdig maatregelen getroffen kunnen worden.

Binnen Veiligheid Voorop leven er nog een aantal obstakels, zoals de geringe aantallen huiselijk geweld-verdachten binnen ZSM (Zorgvuldig, Snel, Maatwerk), de verspreide aanpak huiselijk geweld over verschillende organisaties en afdelingen en de randvoorwaarden. Wel zien alle partijen de meerwaarde van de directe afstemming en samenwerking op ZSM, waardoor er ook in 2024 hierop ingezet zal worden.

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 7

3. Aandacht voor maatschappelijke impact van gendergerelateerd geweld In oktober 2017 ontstond #MeToo op sociale media, nadat een aantal modellen en actrices zich uitspraken over het seksueel misbruik waarvan zij slachtoffer waren. Hierop ontstond een initiatief tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag, seksuele intimidatie, lastigvallen, misbruik, aanranding en verkrachting, in het bijzonder binnen de machtsverhouding van een werk- of onderwijsomgeving.

Resultaten Voor professionals in mensenhandel is een kennissessie georganiseerd over het herkennen en bespreekbaar maken van seksueel geweld en seksuele uitbuiting in afhankelijkheidsrelaties bij jongeren met een niet-zichtbare beperking. Het CSG heeft vijf muzikale lezingen van Stichting 'Wij zijn M' over seksueel misbruik aangeboden aan en gespeeld voor professionals In december zijn posters over intieme terreur verspreid en opgehangen bij huisartsen, op scholen, in wijkcentra, in bibliotheken, in horeca en op damestoiletten in horeca. 78 hulpverleners volgden de training ‘handelen bij een vermoeden van seksueel misbruik en ouderschap’, georganiseerd door Adviesteam Seksueel Misbruik. Ongeveer 300 professionals namen deel aan een conferentie over femicide en intieme terreur, waar onder andere ervaringsdeskundigen en onderzoekers hun verhaal deden.

Toen het programma BOOS in 2021 een aflevering maakte over (seksuele) misstanden bij The Voice of Holland, laaide dit maatschappelijke debat in Nederland opnieuw op. Daarnaast zien we het afgelopen jaar toegenomen media-aandacht en maatschappelijk bewustzijn voor vrouwenmoord, ook femicide genoemd, en intieme terreur. Daarbij groeit het bewustzijn dat huiselijk geweld en seksueel geweld in de praktijk vaak samengaan. Mede door deze ontwikkelingen is in 2023 extra ingezet op het tegengaan van seksueel geweld in samenwerking met het Centrum Seksueel Geweld, maar ook op het vergroten van het bewustzijn over intieme terreur en femicide.

3.1 Tegengaan van Seksueel Geweld Stijging hulp- en adviesvragen De afgelopen jaren heeft er een sterke toename van het aantal hulpvragen plaatsgevonden bij het Centrum Seksueel Geweld Amsterdam-Amstelland (CSG). Ook de halfjaarcijfers over het eerste deel van 2023 laten een lichte stijging zien ten opzichte van 2022. Van januari tot en met juni 2023 kwamen er 635 hulpen adviesvragen binnen. In de eerste helft van 2022 waren dit er 625. De stijging van het aantal hulpvragen bij het CSG is ook toe te schrijven aan regionale campagnes en de daarmee gepaard gaande groei van de naamsbekendheid van het CSG. Met de komst van de nieuwe wet seksuele misdrijven4 in 2024 zal het aantal slachtoffers van online en offline seksueel misbruik dat naar buiten treedt naar verwachting verder toenemen. Naast een toename in het aantal vragen ziet het CSG ook meer complexiteit van de casuïstiek en vaker meervoudige problematiek; dit vraagt om meer tijd en handelingen per cliënt. Gezien de stijgende hulpvragen heeft het CSG een toekomstbestendig groeiscenario opgesteld dat inzicht biedt in de benodigde capaciteit. Het CSG heeft extra middelen ontvangen om in te zetten op het aantrekken van die capaciteit.

4

In de nieuwe wet staat dat het hebben van seks of het uitvoeren van seksuele handelingen met iemand als je weet of moet vermoeden dat die ander niet wil, strafbaar wordt als een vorm van aanranding of verkrachting. Ook als er geen sprake is van dwang. Seksueel contact moet altijd plaatsvinden met wederzijds goedvinden. De wet erkent instemming (consent) als essentiële voorwaarde voor seksuele handelingen. Indien er wel sprake is van dwang, zal dit gelden als een strafverzwarend element.

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 8

Fysieke locatie slachtoffers seksueel geweld De Amsterdam-Amstelland gemeenten werken samen in een gemeenschappelijke regeling op het gebied van de aanpak van HGKM en seksueel geweld. Hierin is in 2023 besloten een nieuwe fysieke locatie voor het CSG Amsterdam-Amstelland te realiseren, waarbij verschillende voorzieningen bij elkaar gehuisvest zullen worden. Er is gekozen voor een locatie in Amsterdam die een regionale functie heeft. Tevens wordt de mogelijkheid verkend om een dependance in de regio Amsterdam-Amstelland te realiseren. Op een dergelijke locatie werken professionals van verschillende disciplines samen, waardoor op een laag­ drempelige manier multidisciplinaire zorg wordt geboden aan slachtoffers van seksueel geweld. Het bieden van multidisciplinaire hulp door een team van professionals is van meerwaarde voor zowel slachtoffers, als hulpverleners in de Amsterdam-Amstellandgemeenten. Verschillende organisaties en initiatieven kunnen namelijk makkelijker en beter samenwerken, waardoor er meer samenhang ontstaat en slachtoffers van seksueel geweld betere hulp krijgen. Daarbij hoeven slachtoffers niet meer tussen verschillende locaties te reizen en kunnen zij sneller, efficiënter en op een meer trauma sensitieve wijze geholpen worden. De verwachting is dat dit de drempel voor het zoeken naar hulp na een ongewenste seksuele ervaring kan verlagen.

Communicatiecampagnes Om eventuele drempels voor slachtoffers om hulp te zoeken te verminderen, zijn er verschillende campagnes ingezet, zowel voor slachtoffers, als voor naasten en omstanders. Veel burgers en professionals zijn nog onvoldoende op de hoogte van de hulpverleningsmogelijkheden na een ervaring met seksueel geweld. Dit jaar is met name ingezet op kwetsbare mannen en jongens, studenten en mensen uit de LHBTIQ+-gemeenschap. Het CSG zette voor mannelijke slachtoffers de boodschap "Ook jongens en mannen kunnen slachtoffer worden van seksueel geweld. Het CSG is er voor jou" in. Ook zette het CSG in op studenten met de boodschap "dit is wat je belt bij seksueel geweld" en op naasten met het bieden van handvatten. Tijdens Pride en Queer Amsterdam draaide het CSG een online en offline campagne voor LHBTIQ+slachtoffers, onder andere door stickers van het CSG op mobiele toiletten en plaskruizen te plaatsen.

Voorlichting en training rondom seksueel geweld Naast campagnes organiseerde het CSG verschillende voorlichtingen en trainingen. Het betrof voorlichting aan diverse doelgroepen als huisartsen, docenten, politieagenten, informele organisaties en het lokale veld. Speciaal voor professionals en verwijzers is de driedaagse training ‘Handelen bij (een vermoeden van) seksueel misbruik’ ontwikkeld. Deze training wordt georganiseerd door het Adviesteam Seksueel Misbruik en gegeven door trainers van BRight GGZ Jeugd en Gezin en Meer Mogelijkheden. Dit jaar hebben in totaal 78 hulpverleners en onderzoekers hieraan meegedaan. Dit jaar is ook voor de tweede keer de training seksueel misbruik en ouderschap gegeven. In deze training leren professionals hoe ze opvoeders zo goed mogelijk kunnen ondersteunen bij de opvoeding als zij zelf te maken hebben gehad met seksueel misbruik. Speciaal voor professionals die verbonden zijn aan de casustafel mensenhandel is een kennissessie georganiseerd. Deze sessie ging over het herkennen en bespreekbaar maken van seksueel geweld en seksuele uitbuiting in afhankelijkheidsrelaties bij jongeren met een niet-zichtbare beperking. Het Steunpunt Seksueel Geweld was aanwezig tijdens de training om eventuele vragen over seksueel geweld te ondervangen en de professionals te wijzen waar ze naartoe kunnen bij vermoedens van seksueel misbruik.

Muzikale lezing seksueel misbruik De afgelopen jaren is er nauw en goed samengewerkt tussen het CSG, het Adviesteam Seksueel Misbruik (ASM) en verschillende professionals in Amsterdam-Amstelland. Om deze prettige samenwerking te benadrukken en deskundigheidsbevordering te intensiveren organiseerden het CSG en het ASM een reeks muzikale lezingen en theatervoorstellingen over seksueel misbruik voor diverse professionals in Amsterdam-Amstelland. Tijdens de muzikale lezing van stichting ‘Wij zijn M’ doet een ervaringsdeskundige haar verhaal en wordt zij daarbij ondersteund door kleinkunstnummers. De theatervoorstelling van ‘Stichting Praat’ is eveneens een productie van ervaringsdeskundigen die theater gebruiken om inzicht te verschaffen in de dynamiek van seksueel misbruik. Het doel van de voorstellingen is om het publiek te raken en aan het denken te zetten over de impact van seksueel misbruik en hiermee het taboe rondom het onderwerp te doorbreken. In de week tegen Kindermishandeling (20 tot en met 26 november) is de eerste lezing gegeven aan medewerkers in de jeugdzorg en jeugdbescherming, Veilig Thuis, William Schrikker Groep, Blijvend Veilig, Leger des Heils, Raad van de Kinderbescherming en de Zedenpolitie.

De vervolglezingen werden in december gegeven aan medewerkers van de Ouder- en kind teams en de Jeugdgezondheidszorg, de medewerkers van het lokaal team in de gemeente Diemen en aan informele partijen en de adviseurs sociale basis. In totaal is de muzikale lezing vijf keer en de theatervoorstelling drie keer gegeven op verschillende locaties in de regio.

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 9

3.2 Intieme terreur en femicide Intieme terreur is een ernstige vorm van huiselijk geweld, een vorm van geweld met veel controle en dwang. Deze vorm van geweld neemt nauwelijks af en kent het vaakst een dodelijke afloop, in de vorm van vrouwenmoord (femicide). Bij deze vorm van geweld is er niet alleen sprake van fysieke of verbale agressie, maar ook van psychisch geweld. Er vindt binnen deze relaties een ernstige vorm van controle en dwang plaats, waarbij het slachtoffer ook geïsoleerd wordt. Er wordt geschat dat zo’n 20 tot 25 procent van de meldingen bij politie over partnergeweld een gevolg zijn van intieme terreur. Kennis over aanpak De meeste organisaties die met huiselijk geweld te maken hebben, werken systeemgericht. Dit is de werkwijze die het best werkt bij wederkerig partnergeweld, de vorm van huiselijk geweld die het meest voorkomt. Ook in het geval van intieme terreur is dat wenselijk, omdat dan met alle betrokkenen gewerkt moet worden. Echter kan het bij intieme terreur gevaarlijk zijn om gezamenlijke systeemgesprekken te voeren, de angst van het slachtoffer onvoldoende serieus te nemen, overtredingen niet te handhaven en ook om zondermeer beide partners te betrekken bij een eventuele omgangsregeling. Zowel professionals, als inwoners van Amsterdam-Amstelland zijn nog onvoldoende op de hoogte van de juiste kennis over intieme terreur.

Nieuwe onderzoeken dragen bij aan de verzameling hiervan. De Amsterdam-Amstelland gemeenten hebben daarom in 2023 verschillende acties uitgezet om de kennis te vergroten, bijvoorbeeld door de informatie uit de recente studie van het Verwey-Jonker Instituut5 breder te delen. Conferentie femicide professionals Een van de acties was het organiseren van een conferentie ‘Femicide en intieme terreur binnen huiselijk geweld’ door de gemeente Amsterdam, samen met Blijf Groep, de politie en de Europese Alliantie van Family Justice Centra (EFJCA). Hier spraken binnenlandse en buitenlandse deskundigen over de samenhang tussen partnergeweld, geweld tegen vrouwen en kindermishandeling, over niet-fatale verwurging en over de acht fases in het proces van intieme terreur en dwangmatige controle. Ook was er aandacht voor het verhaal van een nabestaande van een slachtoffer van femicide. De conferentie creëerde bewustzijn over het probleem bij professionals en droeg bij aan het erkennen en herkennen van intieme terreur en recente kennis over de rode vlaggen voor femicide. Met het geboden handelingsperspectief kunnen de professionals als ambassadeurs de kennis verder brengen binnen hun eigen organisaties.

Communicatie-actie slachtoffer intieme terreur Om ook (potentiële) slachtoffers van intieme terreur te bereiken, heeft de gemeente Amsterdam in samenwerking met de Blijf Groep en Veilig Thuis‑ een stedelijke flyeractie opgezet gericht op vrouwen die mogelijk slachtoffer van intieme terreur zijn. De flyers zijn verspreid bij huisartsen, op scholen, bibliotheken, in wijkcentra, in horeca en in damestoiletten in horeca. Daarnaast kreeg femicide in december twee weken extra aandacht door middel van een dagelijks item in Amsterdam Informeert op AT5. Dit wordt komend voorjaar herhaalt. De flyers verwezen door naar online informatie over intieme terreur, femicide en advies. Er wordt ook sociale media ingezet. In 2024 willen we de gezamenlijke aanpak bij intieme terreur en ter voorkoming van femicide verder versterken. Amsterdam gaststad Orange the World Naast deze communicaties was Amsterdam in 2023 de gaststad voor de landelijke aftrap van de United Nations Women ‘Orange the World’-campagne; de jaarlijkse wereldwijde actie rond het voorkomen van (seksueel) geweld tegen vrouwen en meisjes. Onder andere het Centrum Seksueel Geweld sloot aan bij de activiteiten die plaatsvonden. Aan de campagne werd vervolgens in verschillende Amsterdam-Amstelland gemeentes aandacht geschonken, in Uithoorn droegen de raadsleden bijvoorbeeld een pin tijdens de raadsvergaderingen.

Daarnaast werd de Orange the World-vlag op het stadhuis gehesen.

“Hij lijkt aardig, maar ik ken zijn duistere kant”

Twijfel je aan het gedrag van je partner? Bel anoniem voor steun of advies 088 234 24 50 www.isditliefde.nl

VRM23_437 poster A3 intieme terreur.indd 1

Campagne intieme terreur

5

 erschillend perspectief, samen kijken. www.verwey-jonker.nl/publicatie/ V verschillend-perspectief-samen-kijken

08-12-2023 11:56

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 10

Artikel in de Telegraaf

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 11

4. Gerichte inzet per specifieke doelgroep Huiselijk geweld, kindermishandeling en seksueel geweld kan in alle lagen van de samenleving voorkomen. Echter zijn er bepaalde groepen waarbij dit vaker voorkomt, bijvoorbeeld door intergenerationele overdracht of doordat mensen kwetsbaarder worden doordat ze ouder worden. Ervaringsdeskundigen kunnen vanuit hun ervaring aangeven wat zij in hun situatie nodig hadden, deze expertise is van groot belang bij de aanpak van HGKM. In 2023 is daarom ingezet op het beter benutten van ervaringsdeskundigen, om zo onder andere doelgroepen zoals omstanders, ouderen, jongeren, of mensen uit de LHBTIQ+-gemeenschap beter te kunnen bereiken en helpen.

Resultaten In verschillende stadsdelen van Amsterdam en in de regio Amstelland stond de expositie ‘Wij…doorbreken de Cirkel van Geweld’. De campagne 'Ik vermoed huiselijk geweld' - Gemeente Amsterdam draaide in AmsterdamAmstelland, onder andere op digischermen in bus, tram en metro en in sportscholen, op abri’s, bij huisartsen en in bioscopen in Amsterdam. Veilig Thuis organiseerde samen met mantelzorg­ organisatie Markant een campagne met de boodschap ‘Ik zie jou, zie jij mij?’ Veilig Thuis ontwikkelde een training 'Signalerend in gesprek over Huiselijk geweld met iemand uit de LHBTIQ+-doelgroep', waar onder andere een Buurtteam en het Transgender Netwerk deelnamen.

4.1 Ervaringsdeskundigen Er zijn veel verschillende partijen betrokken bij de aanpak van HGKM en seksueel geweld. Elke partij bekijkt het probleem vanuit een andere perspectief en kan vanuit dat perspectief een bijdrage leveren. De hulp aan slachtoffers en plegers van HGKM is complex en de drempel naar hulpverlening wordt vaak als hoog ervaren. Om deze beter in te kunnen richten is de inzet van ervaringsdeskundigen van grote toegevoegde waarde. Brugfunctie ervaringsdeskundigen Ervaringsdeskundigen op het gebied van HGKM en/of seksueel geweld hebben zich deskundig gemaakt in het overbrengen van die kennis uit ervaring. Met deze kennis en ervaring kunnen ze een belangrijke brugfunctie vervullen. Door beleid aan ervaringsdeskundigen voor te leggen, kunnen zij wijzen op mogelijke blinde vlekken, mogelijk foutieve aannames en kunnen zij verbetersuggesties doen om de doelgroep goed te bereiken én behandelen. Binnen diverse organisaties hebben ervaringsdeskundigen een rol in het primaire proces, bijvoorbeeld bij Blijvend Veilig, de Blijf Groep, het Ouder- en Kindteam en bij het traject Voorbij de Onmacht. De gemeente Uithoorn heeft op de ComingOut dag in 2023 een ervaringsdeskundige ingezet om in gesprek te gaan met jongeren van het Vakcollege Thamen. De ervaringsdeskundige is transgender en heeft een boek geschreven over de eigen ervaringen.

Ook voor de ontwikkeling van beleid werken we steeds meer samen met ervaringsdeskundigen. Het regionale programmateam Amsterdam-Amstelland HGKM heeft de kennis van ervaringsdeskundigen in een werksessie benut. In deze werksessie werd met verschillende ervaringsdeskundigen over de Regioaanpak gesproken. Aan de hand van hun persoonlijke verhalen en de visie van de ervaringsdeskundigen op de Regioaanpak zijn een aantal prioriteiten vastgesteld. Het borgen van ervaringsdeskundigheid in het beleid, het bevorderen van bewustwording over en erkenning van intieme terreur

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 12

onder professionals, en het definiëren van duidelijke, evalueerbare doelstellingen werden hierbij genoemd. De gemeente Uithoorn pakt dit al op door samen met een ervaringsdeskundige aan nieuwe medewerkers een training Meldcode te geven. Binnen het onderzoek naar de effectieve plegeraanpak is ook samengewerkt met een drietal ervaringsdeskundige plegers. In 2024 zal verder worden gewerkt aan het borgen van ervaringsdeskundigheid binnen beleid en het bevorderen van de samenwerking met ervaringsdeskundigen bij formele en informele partners.

4.2 Omstanders en betrokkenen Als slachtoffers en plegers het lukt om HGKM te doorbreken, hebben zij daarbij vaak hulp nodig van omstanders: ze kunnen het niet alleen. Om de eerste, grote stap naar een oplossing te zetten is de omgeving nodig. De omgeving kan plegers en slachtoffers een spiegel voorhouden, kan normen stellen, steun bieden, laten merken open te staan voor een gesprek. Ook kunnen mensen uit de omgeving zelf het gesprek aangaan met het slachtoffer of de pleger of professionals inschakelen die hulp kunnen bieden. Omdat de omgeving het meest ontvankelijk is voor communicatie, wordt er ingezet op het bereiken van de omgeving om de pleger en slachtoffer uiteindelijk te bereiken. Het aangaan van een

gesprek over HGKM, seksueel geweld, femicide of intieme terreur kan lastig zijn, en in het geval van intieme terreur soms zelfs gevaarlijk voor het slachtoffer. Hiervoor kunnen omstanders hulp vragen bij organisaties zoals Veilig Thuis of de Blijf Groep. Om deze groep te bereiken en naar de juiste instanties te leiden, zijn in 2023 twee campagnes opgezet: ‘ik vermoed huiselijk geweld’ en ‘wij doorbreken de cirkel van geweld’. Ik vermoed huiselijk geweld ‘Ik vermoed huiselijk geweld’ was een grootstedelijke HGKM-campagne om mensen met vermoedens van huiselijk geweld in hun omgeving te bereiken. De campagne sloot aan bij de nationale campagne die tot november 2023 te zien was. Doel was omstanders te stimuleren om bij vermoeden van huiselijk geweld het gesprek aan te gaan met slachtoffer of pleger, om deze inzicht in de eigen situatie te geven en aan te zetten tot het zoeken van hulp. Zo had deze campagne als doel om slachtoffers te stimuleren om sneller hulp te vragen aan een omstander of professional bij een onveilige of onprettige thuissituatie. Tot slot richtte deze campagne zich tot de plegers, zodat zij bij gevoelens van een machteloze thuissituatie sneller om hulp vragen bij omstanders of professionals. Door omstanders mee te geven dat het echt helpt om iets te doen, hoe klein de actie ook lijkt, wordt het besef aangewakkerd dat iedereen iets kan doen.

De boodschap van de campagne was daarom; 'Vermoed je huiselijk geweld? Ga het gesprek aan.' Op Ik vermoed huiselijk geweld - Gemeente Amsterdam staan gesprekstips. De campagne is via verschillende kanalen verspreid, zo hing de boodschap op abri’s, werd het getoond op digischermen in trams en bussen en in sportscholen en werd het in bioscopen getoond. AT5 Informeert zond rond de decemberfeestdagen twee weken lang elk heel uur een item uit. De campagne is ook breed op sociale media uitgezet, met de nadruk op Instagram, Facebook en YouTube. Wij…doorbreken de cirkel van geweld ‘Wij…doorbreken de cirkel van geweld’ is een multimediale reizende fototentoonstelling in de open lucht die wordt ingezet als aanjager om HGKM in alle lagen van de bevolking bespreekbaar te maken. De tentoonstelling bestaat uit indringende portretten en relevante verhalen van personen die de cirkel van geweld doorbroken hebben. Met behulp van online en offline storytelling worden de personen die het verschil maakten in beeld gebracht en wordt verteld op welke manier dat is gebeurd. De tentoonstelling is dit jaar in zes stadsdelen in Amsterdam vertoond, met een aftrap in stadsdeel Oost. De stadsdeel­ voorzitter van Oost opende de expositie. Daarbij waren er ervaringsdeskundigen aanwezig – waaronder één van de geportretteerden – en een ervaringsdeskundige van de Stichting Together We Rise.

Na afloop van de expositie was er een netwerkmoment om na te praten over de expositie. In het stadsgebied Weesp wordt de expositie in 2024 vertoond.

Abri campagne Ik vermoed huiselijk geweld Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 13

Ook in de Amstellandgemeenten is de tentoonstelling te zien geweest. Zo zijn bijvoorbeeld in de gemeente Ouder-Amstel bij de opening van de tentoonstelling met omstanders gesprekken gefaciliteerd over huiselijk geweld. Ook in Uithoorn, Amstelveen en Aalsmeer leidden de portretten tot gesprekken met aanwezige burgers, raadsleden en professionals. Hier stonden de portretten zowel in januari, als in december tijdens de weken tegen geweld tentoon.

4.3 Ouderen In de Regioaanpak wordt ook extra ingezet op ouderen, omdat hulpbehoevendheid en kwetsbaarheid toeneemt naarmate mensen ouder worden. Veilig Thuis organiseerde daarom samen met mantelzorgorganisatie Markant een campagne. Op de jaarlijkse Internationale dag tegen ouderenmishandeling deelden deze organisaties koffie uit op het Buikslotermeerplein in Amsterdam Noord. Tijdens het uitdelen gingen medewerkers met voorbijgangers in gesprek en vroegen hen: ‘Ik zie jou, zie jij mij?’ Campagne financieel misbruik Een andere campagne in 2023 was de campagne ‘Financieel misbruik kan iedereen overkomen’. Deze werd ontwikkeld door de gemeente Amsterdam om ouderen bewust te maken van het risico op financieel misbruik. Deze campagne werd verspreid naar de Amstellandgemeenten. In verschillende Amstellandgemeenten zijn ook advertenties in lokale weekbladen geplaatst om financieel misbruik onder de aandacht te brengen. Om de campagne goed onder de aandacht te brengen werd aan organisaties en instellingen die frequent door ouderen worden bezocht ongeveer 20.000 preventie-flyers over geweld tegen ouderen uitgedeeld. De flyers werden ook online door middel van posts op sociale media onder

Wij... doorbreken de cirkel van geweld

de aandacht gebracht bij ouderen. Daarnaast werd er twee weken lang op elk heel uur een item op AT5 Informeert uitgezonden6. Tot slot lanceerde de gemeente Amsterdam een speciale webpagina met informatie over financieel veilig ouder worden op www.amsterdam.nl/financieelmisbruik. Bijeenkomst Senioren en Veiligheid Veilig Thuis richtte zich in 2023 ook op financieel misbruik van ouderen door het organiseren van bijeenkomsten en acties. Zo stonden zij op 26 april met een informatiestand op de markt in Amsterdam Zuid na een bijeenkomst voor ouderen rondom het thema ‘Senioren en Veiligheid’. Ook richtte Veilig Thuis zich op professionals die met ouderen werken middels een interactieve bijeenkomst. De trainersgroep ‘Wilde Kastanje Training & Opleiding’ speelde een casus na. Diverse organisaties uit terreinen zoals bewindvoering, bankwezen en notariaat gaven samen met de politie en Veilig Thuis informatie over wat zij kunnen betekenen om financieel misbruik tegen te gaan. Tot slot adverteerde Veilig Thuis twee weken lang op 40 regionale bussen en in lokale kranten in AmsterdamAmstelland met informatie over ouderenmishandeling, met daarin de contactgegevens van Veilig Thuis.

4.4 Jongeren

Financieel misbruik Financieel misbruik kan iedereen kan iedereen overkomen overkomen

Ouderen lopen wel meer risico Wees alert en neem maatregelen Ouderen lopen wel meer risico Schaam u niet als het toch gebeurt Wees alert en neem maatregelen Schaam u niet als het toch gebeurt Kijk ook op amsterdam.nl/financieelmisbruik

Kijk ook op amsterd

VRM23_2015 flyer A5 babbeltruc.indd 3

12-06-2023 12:23

VRM23_2015 flyer

A5 babbeltruc.indd

bruik

1

Campagne financieel misbruik ouderen 6

am.nl/financieelmis

Ook dit jaar is weer voor en door studenten een conferentie, debat en kinderrechtenmars georganiseerd. Na een gezamenlijke opening startte de kinderrechtenmars met hartenkreten. Vervolgens werd er door workshops aandacht gegenereerd voor kinderrechten en tegen kindermishandeling. Zo is een workshop over signalen die kunnen wijzen op kindermishandeling verzorgd, gaf de Kindertelefoon een workshop over het praten over alles; van verliefdheid tot verwaarlozing en alles ertussenin, en was er een workshop over intergenerationele overdracht van kindermishandeling en criminaliteit en de risico- en beschermende factoren in de praktijk.

12-06-2023 12:23

W  ekelijks slachtoffers financieel misbruik: ‘’Ik ben je dochter, zou je me 500 euro kunnen lenen’’ - AT5

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 14

Onderzoek onder jongeren Om een beter beeld van de behoeftes van de doelgroep jongeren te krijgen en hier vervolgens gerichter beleid op te kunnen inzetten, startte Cliëntenbelang in 2023 een onderzoek. Het onderzoek zal worden opgeleverd in het eerste kwartaal van 2024 en heeft als doel om helder te krijgen hoe de gemeenten jongeren kunnen ondersteunen als ze thuis onveiligheid ervaren. Hierbij wordt uitgevraagd welke vormen van HGKM het meest spelen onder jongeren, waar de informatiebehoefte zit en wat hen zou helpen om advies of hulp te zoeken. Daarnaast richt het onderzoek zich op de manier waarop jongeren het best kunnen worden benaderd en wie door jongeren als een betrouwbare informatiebron wordt gezien. Op basis van deze uitkomsten wordt een gerichte communicatiecampagne uitgezet.

4.5 LHBTIQ+ Uit de prevalentiemonitor huiselijk geweld en seksueel geweld blijkt dat mensen uit de LHBTIQ+-gemeenschap vaker te maken hebben met huiselijk geweld. Daarbij blijkt dat transgender personen onvoldoende in beeld zijn bij professionals die werken in het veld van HGKM. Veilig Thuis ontwikkelde een training ‘Signalerend in gesprek over Huiselijk Geweld met iemand uit de LHBTIQ+doelgroep’, speciaal voor professionals zoals (huis)artsen, verpleegkundigen, psychologen, vertrouwenspersonen en wijkteams. De training bevat een theoretisch gedeelte, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, maar is vooral een praktijkgerichte training waarin deelnemers oefenen met gesprekstechnieken. De training biedt handvatten aan professionals om het gesprek aan te gaan met iemand uit de LHBTIQ+-gemeenschap over huiselijk geweld dat specifiek voortkomt uit het LHBTIQ+ zijn. In 2023 namen onder andere een Buurtteam, een belangenbehartiger en het Transgender Netwerk deel. De training werd goed ontvangen en de punten uit de evaluatie worden gebruikt om de training voor 2024 aan te scherpen. Conferentie ‘Zien en gezien worden’ In oktober organiseerde Veilig Thuis daarnaast de conferentie ‘Zien en gezien worden’. Een van de workshops stond in het teken van ‘Je LHBTIQ+-hulpvrager écht zien’.

De workshop leert professionals in hulpverlening om zich sensitiever op te stellen, zodat de hulpvrager zichzelf

7

durft te zijn. Een van de voorbeelden is het vragen aan de hulpvrager met welke voornaamwoorden diegene aangesproken wil worden. Daarnaast wordt in de workshop het verschil tussen genderidentiteit en genderexpressie uitgelegd en wordt er aandacht besteed aan het meer voorkomen van huiselijk geweld onder de LHBTIQ+gemeenschap. Na veel enthousiaste reacties heeft Veilig Thuis besloten om de workshop standaard op te nemen in het pakket en aan te blijven bieden in 2024.

4.6 Ongelijk investeren voor gelijke kansen Sommige gebieden in Amsterdam vragen om meer investering in sociale gelijkheid en kansen dan andere gebieden. Om die reden zijn er in Amsterdam Zuidoost, Nieuw-West en Noord plannen opgesteld om verbeteringen op lange termijn door te voeren op het gebied van veiligheid, leefbaarheid, huisvesting en werk; het Masterplan Zuidoost, het Nationaal Programma Samen Nieuw-West en Samen Beter in Noord. In Amsterdam Zuidoost en NieuwWest focussen ze daarbij ook specifiek op HGKM. Onder het Nationaal Programma Samen Nieuw-West is binnen het domein Veiligheid in 2023 een project gestart op het gebied van HGKM in het stadsdeel Nieuw-West. Hierin werken organisaties uit de formele en de informele wereld samen om HGKM en recidive te voorkomen en te stoppen7. Door het verbeteren van de samenwerking tussen formele en informele partijen kunnen gezinnen en huishoudens waar sprake is van HGKM eerder worden bereikt en effectiever worden geholpen. Daartoe wordt een breed scala aan activiteiten opgezet om de dialoog en openheid over HGKM in de wijk te faciliteren. Dit is begonnen in de weken zonder geweld (november 2023) en wordt gecontinueerd in de programmering van een groot aantal organisaties in Nieuw-West gedurende 2024.

Tevens wordt gewerkt aan het realiseren van time-outwoningen, waar gezinsleden (zowel ‘plegers’ als ‘slachtoffers’) zorg ontvangen en tijdelijk kunnen verblijven, zodat ondertussen gewerkt kan worden aan structurele verbetering van de thuissituatie. Het kan gaan om een preventieve inzet (om crisis te voorkomen) of om een crisismaatregel. Er kan zowel sprake zijn van vrijwilligheid of van de inzet van een Tijdelijk Huis Verbod. Een THV kan daarbij ook als preventieve maatregel ingezet worden vanuit de hulpverlening. Hulpverlening richt zich altijd op alle leden van het gezin of huishouden, dus nadrukkelijk óók op plegers.

In de stuurgroep van het project nemen de volgende organisaties deel: Actiecentrum Veiligheid en Zorg, Saaam Zorg, Politie, Blijf Groep, Jeugdbescherming Regio Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 15 Amsterdam, Veilig Thuis en de gemeente Amsterdam.

5. Gerichte aandacht voor verhogen kennis en vaardigheid Voor de aanpak van huiselijk geweld, kindermishandeling en seksueel geweld kunnen allerlei verschillende organisaties in het sociaal domein vanuit hun eigen werkveld bijdragen. Zowel formele partijen als informele partijen zijn hierbij onmisbaar. Om (informele) organisaties die te maken kunnen hebben met slachtoffers van HGKM te ondersteunen zijn in 2023 verschillende inspanningen gedaan om de kennis te vergroten en de toepassing van deze kennis beter te laten verlopen. Hierbij is onder andere extra aandacht gegaan naar professionals in de wijk, op scholen, (semi-)professionals in opleiding en informele organisaties. Ook is er geïnvesteerd in het implementeren van de Top-3 methodiek voor gefaseerd samenwerken aan veiligheid. Tot slot heeft Amstelveen een pilot kennisvergroting HGKM bij sport- en hobbyverenigingen opgezet en uitgevoerd.

Resultaten In Amstelveen is in 2023 in samenwerking met de Augeo Foundation een pilot gedraaid bij sport- en hobbyverenigingen, waarbij coaches, trainers en begeleiders van een vereniging om signalen van HGKM te herkennen en bespreekbaar te maken. Het Handboek Samen Sterker tegen Huiselijk Geweld is geactualiseerd in 2023. Daarnaast is er een oplegger ontwikkeld, zodat professionals het Handboek makkelijker kunnen gebruiken. De gemeente Amsterdam organiseerde samen met de opleiding Social Work een meldcodeshow. Hier leren eerstejaarsstudenten hoe zij tijdens hun stage extra alert kunnen zijn op signalen van HGKM.

5.1 Wijkteams en onderwijs De samenwerking tussen partners in het sociaal domein, waaronder de wijkteams, is van groot belang bij het signaleren en oplossen van HGKM. De wijkteam­ medewerkers kunnen zich het hele jaar door inschrijven voor voorlichtingsbijeenkomsten over HGKM. Hierin worden zij voorgelicht door ervaren trainers van Veilig Thuis over hoe HGKM herkend kan worden en hoe daar dan in te handelen. Per wijkteam is er ook een aandachtsfunctionaris HGKM, deze wordt door middel van een verdiepende training door Veilig Thuis vaardig gemaakt in het ondersteunen van hun team ten aanzien van het onderwerp HGKM. Ook de Ouder- en Kindteams hebben per team meerdere aandachtsfunctionarissen HGKM. Daarnaast heeft het Ouderen Kindteam divers aanbod op leren & ontwikkelen op dit thema en is het werken met de Top-3 methode onderdeel van het werkproces. Training professionals Speciaal voor professionals die verbonden zijn aan voorof basisscholen biedt de gemeente een intensieve training van acht dagdelen aan. In deze training leren professionals, zoals intern begeleiders en ouder- en kindadviseurs, hoe zij sterk kunnen samenwerken wanneer er vermoedens zijn bij onveiligheid van kinderen. Elk jaar kunnen er vijf groepen van maximaal twaalf deelnemers meedoen aan deze training.

Naast aandacht voor signalering op voor- en basisscholen, is er in 2023 extra aandacht besteed aan het voortgezet onderwijs. Op 27 juni 2023 vertoonde Pakhuis de Zwijger de film Camouflage welke de impact laat zien van een onveilige thuissituatie op de veertienjarige jongen. De film toont hoe het de relatie met zijn moeder, de omgang met zijn vrienden en zijn gedrag op school beïnvloedt. Na afloop volgde een panelgesprek over de rol van het onderwijs in de signalering en preventie van HGKM.

Voortgangsrapportage 2023 Regioaanpak ‘Veiligheid voor elkaar’ | 16

In Amstelveen en Aalsmeer is er begin 2023 aandacht geweest voor het onderwijs en veiligheid. In gesprekken kwam naar voren dat het soms onduidelijk is wat er gebeurd wanneer er sprake lijkt te zijn van onveiligheid binnen een gezin en scholen hierover een Veilig Thuis melding doen. Op drie ‘kernteamoverleggen’ (Amstelveen Noord, Amstelveen Zuid en Aalsmeer) waar intern begeleiders en directeuren binnen het primair onderwijs plaatsnemen, werd er gepresenteerd en gesproken over de veiligheidsketen, Veilig Thuis en de samenwerking met het onderwijs.

5.2 (Semi-)professionals en professionals in opleiding De gemeente Amsterdam is in 2023 een samenwerking gestart met de opleiding Social Work. Tijdens de Week tegen Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, georganiseerd door de opleiding, nemen eerstejaars­studenten deel aan de Meldcodeshow. Hier leren eerstejaarsstudenten hoe zij tijdens hun stage extra alert kunnen zijn op signalen van HGKM. Deze activiteit, waarvan de gemeente medeorganisator is, vormt een aanvulling op het bestaande curriculum over de meldcode. Er is voor deze samenwerking gekozen om studenten al in de beginfase van hun professionele carrière bewust te maken over het onderwerp HGKM. De studenten doorlopen hun stage bij bekende sport- en welzijnsorganisaties in AmsterdamAmstelland. Vervolgens zullen de opleidingen zelf vervolg geven aan de activiteiten en zorgen voor jaarlijkse herhaling.

in beeld te krijgen, te ondersteunen en tijdig passende hulp te bieden. Meer aandacht voor seksueel geweld In 2023 is het Handboek geactualiseerd, waarbij onder andere meer aandacht is besteed aan seksueel geweld. Bij deze vorm van geweld blijft, ondanks de toegenomen maatschappelijke en politieke aandacht, slechts een deel van de slachtoffers zichtbaar. In het geüpdatete Handboek is extra focus aangebracht op de samenwerking bij casussen waar seksueel geweld of misbruik speelt en worden routes opgenomen naar hulp en advies. Naast de actualisering en het toevoegen van seksueel geweld is er een oplegger ontwikkeld. Deze oplegger zorgt ervoor dat het Handboek voor professionals makkelijker te gebruiken is. In de Weken tegen Geweld werd deze oplegger verspreid en onder de aandacht gebracht. De uitreiking van de herziene versie van het Handboek staat gepland op een grote bijeenkomst rondom het Handboek in het eerste kwartaal van 2024, ook zal deze via diverse offline- en online kanalen worden aangeboden. Daarnaast wordt nagedacht over een goede borging van het Handboek in het netwerk per stadsdeel. De mogelijkheden hiertoe worden nog verkend. De adviseurs van de sociale basis hebben hierbij een belangrijke rol. Zij hebben op wijkniveau in de stadsdelen een rol in het organiseren van preventieactiviteiten.

Behandelaren en gedragswetenschappers kunnen zich ook aanmelden bij een online platform voor een opleiding en professionele ontwikkeling gericht op ‘Trauma- en gehechtsheidsbehandeling na huiselijk geweld’. Landelijk doen bijna 250 behandelaren en gedragswetenschappers mee aan de leerlijn, waarvan 14 in de regio Amsterdam, daarnaast volgen bijna 1.200 professionals de leerlijn ‘Huiselijk geweld en traumasensitief werken’.

Samenwerken voor veiligheid in huis

5.3 Handboek Samen Sterker tegen Geweld In maart 2021 is het Handboek ‘Samen Sterker tegen HGKM’ gelanceerd. Het Handboek is in co-creatie ontwikkeld door de gemeente Amsterdam, de Blijf Groep en negen informele organisaties in Amsterdam, met ondersteuning van Venzo en de Vrijwilligerscentrale Amsterdam. Het Handboek is erop gericht om informele partijen te ondersteunen en biedt handvatten om de samenwerking tussen formele en informele organisaties te versterken. Het Handboek heeft oog voor de enorme meerwaarde van de informele partijen, die door het organiseren van laagdrempelige activiteiten bijdragen aan het leggen van verbinding met de inwoners. Mede dankzij de informele partijen worden inwoners beter bereikt, geïnformeerd en wordt het vertrouwen in formele hulpverlening vergroot. Dit onderschrijft het belang van een goede verbinding tussen formele en informele hulpverlening om slachtoffers