1. Verkenning van Kansen Molenwijk.pdf

Verkenning van kansen in Molenwijk Principenota

23 september 2020

1

2

Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 1.1 Aanleiding en urgentie 4 1.2 Doel van de principenota 4 1.3 Integrale opgave 5 1.4 Totstandkoming

5

2 Bestaande situatie 6 2.1 Gebiedsbeschrijving 6 2.2 Ontwikkelingen in de omgeving; ongedeelde wijk 11

3 Opgave voor het plangebied 12 3.1 Ruimtelijke opgave 12 3.2 Openbare Ruimte 12

13 3.4 Gebouwen 15 3.5 Woonprogramma 17 3.6 Economisch programma 19 3.7 Maatschappelijke voorzieningen 20 3.8 Duurzaamheid 22 3.3 Verkeer

4 Wet- en regelgeving

25

5 Krachtenveldanalyse en risicoverkenning 26 6 Ontwikkelstrategie 27 7 Planning en proces 29 8 Consultatie, participatie en communicatie

30

9 Organisatie 33 10 Financiën 33 11 Principebesluit 33 Bijlagen 34

3

1. Inleiding

1.1 Aanleiding en urgentie. “Amsterdam groeit en bloeit: het gaat goed met de stad. Er komen meer wijken, meer mensen, meer werkgelegenheid en meer welvaart. Stadsdeel Noord draagt hier een aardig steentje aan bij. Maar niet iedereen profiteert van deze groei. Er zijn wij¬ken in de stad waar je op straat of achter de voordeur niet ziet dat het beter gaat. Molenwijk is zo een wijk en is daarom in het kader van de strategische buurt¬ontwikkeling in november 2017 door het (toenma¬lige) college van B&W benoemd als ontwikkelbuurt. Molenwijk is kwetsbaar geworden, zowel in fysiek als in sociaal opzicht en na 50 jaar is de wijk sleetser met een verrommelde paden en groenstructuur. De sociaaleconomische positie ligt onder het Amster¬dams gemiddelde en de wijk kent maatschappelijke problemen. De betrokken woningcorporaties -de Alliantie en Eigen Haard- en de gemeente hebben de handen ineengeslagen om gezamenlijk, met bewoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers een inclusieve wijkontwikkeling vorm te geven. Het is zaak nu te investeren zodat de basis van de wijk weer vitaal is en klaar voor de komende 50 jaar.“

woonomgeving en gebouwde voorzieningen; 2. Verbetering van de leefbaarheid; 3. Verbetering van de sociaaleconomische positie van de buurt en haar bewoners; 4. Koppeling van stedelijke ontwikkelgebieden aan strategische buurtontwikkeling; 5. Verbetering van de energetische kwaliteit (duurzaamheid) van de woningen; waaronder aardgasvrij maken van de wijk. Vanuit het Algemeen Bestuur Noord (nov 2017) zijn voor Molenwijk de volgende speerpunten toegevoegd: n Het gebied rainproof maken, met extra aandacht voor de verzakking van Molenwijk als gevolg van de veengronden; n Creëren van meer (spontane) ontmoetingsmogelijkheden; n Toegankelijkheid en kwaliteit van het winkelcentrumgebied verbeteren. Daarnaast is het thema ‘ongedeelde wijk’ van belang: investeringen die gedaan worden, dienen zoveel mogelijk ook door omliggende buurten gebruikt te kunnen worden. Daarvoor zijn goede verbindingen tussen de buurten van belang.

Het huidige college heeft in maart 2018 een actualisatie van de bestuursopdracht ontwikkelwijken opgesteld; hierin zijn zes ambities opgenomen: n Kansengelijkheid; n Open en tolerante stad; n Fijne buurten, leefbare stad; Bovenstaande tekst was het startpunt van het pro- n Vrijheid en veiligheid; ces. Door de coronacrisis is de tekst inmiddels n Gezonde en duurzame stad; gedeeltelijk achterhaald. De groei en bloei van de n Participatief en digitaal. stad is minder geworden en Amsterdam zal de consequenties van de coronacrisis moeten opvangen. Amsterdam wil met de bestuursopdracht een nieuDeze gevolgen zullen naar verwachting in de ont- we stimulans geven aan de ontwikkeling van woonwikkelbuurten harder aankomen terwijl deze buur- buurten met een sociaaleconomische- en fysieke ten minder profiteerden van de voorspoed van Am- achterstand. Uitgangspunten hierbij zijn dat de sterdam van de periode voor de coronacrisis. Reden aanpak samen met de buurt wordt bepaald, dat beom extra aandacht te blijven schenken aan de ont- staande afspraken over de ontwikkeling van de wowikkelbuurten. ningvoorraad nagekomen worden en dat de lijn uit Koers 2025 wordt gevolgd. Met het coalitieakkoord ‘‘Een nieuwe lente en een nieuw geluid’’ benadrukt het college van B&W de 1.2 Doel van de principenota noodzaak tot een aanpak van de ontwikkelbuurten in Amsterdam.

In 2017 zijn de volgende doelstel- Het uiteindelijke doel is Molenwijk door middel van lingen van de bestuursopdracht Ontwikkelbuurten een inclusieve wijkontwikkeling tot een fantastisch vastgesteld: Molenpark te maken waarin de bewoners prettig 1. Verbetering van de kwaliteit van woningen, met elkaar samenleven, de sociaal economische po4

sitie is verbeterd en de woon-en leefomgeving opgeknapt is. Om dit doel te bereiken zijn veel tussenstappen nodig. De vaststelling van de bestuursopdracht Ontwikkelbuurten en de aanwijzing van Molenwijk als ontwikkelbuurt is de aanleiding tot het opstellen van deze Verkenning van kansen, de principenota. Voorafgaand aan de principenota is gewerkt aan een Gebiedsuitwerking, een voorstudie. De principenota is het eerste product van het Plaberum en is een globale verkenning van de opgaven c.q. kansen, belemmeringen en risico’s voor ontwikkeling en richting van de opgave voor Molenwijk. Doel van de principenota is ook te komen tot een bestuurlijk akkoord op de proces- en onderzoekskosten voor het vervolg. De financiële middelen zijn een voorwaarde voor de uitvoering van de voorgestelde fysieke en sociale maatregelen.

1.3 Integrale opgave Om de doelstellingen in de Ontwikkelbuurten te realiseren is een integrale opgave noodzakelijk, die niet alleen de infrastructuur, openbare ruimte, de woonen leefomgeving, de woningen en het voorzieningenniveau verbetert, maar ook de sociaaleconomische situatie van Molenwijk en de bew0ners. Met alleen nieuwe stenen en nieuw groen wordt geen inclusieve wijkontwikkeling bereikt. Daarom wordt, naast het vervolg op deze ruimtelijk fysieke nota, ook een nadere uitwerking c.q. plan van aanpak gemaakt worden voor het sociaal- en maatschappelijk domein (besluit 5).

1.4 Totstandkoming Deze nota is tot stand gekomen middels intensieve samenwerking met partners, zoals de corporaties, andere stakeholders, maar zeker ook met bewoners van Molenwijk. Zij hebben geholpen met de analyse en de knelpunten maar hebben ook aangegeven waar de kansen liggen in hun wijk. Deze kansen zijn in de nota opgenomen als de ‘opgave’ voor het plangebied.

5

2. Bestaande situatie 2.1 Gebiedsbeschrijving Ligging Molenwijk ligt in het gebied Noord-West binnen stadsdeel Noord van Amsterdam. De wijk heeft de Molenaarsweg en de Stellingweg als herkenbare grens. Dit zijn voor een groot gedeelte verhoogde wegen die volgens een modernistisch principe zijn gebouwd, dat betekent scheiding van verkeersstromen. Het resultaat is een wijk met een autoluw en parkachtig maaiveld waarop galerijflats in de vorm van molenwieken zijn geplaatst. Het gebied staat in sterk contrast met de omliggende wijken die een landelijk en suburbaan karakter hebben. Het modernisme ging tevens uit van het scheiden van functies. Hierdoor kent Molenwijk drie verschillende gebieden: het deelgebied Molens, -met de functie

wonen-, het deelgebied Scholen,- met maatschappelijke functies-, en het deelgebied Centrum,- met commerciële en maatschappelijke functies (zie afb. 2.1). Ontstaansgeschiedenis en cultuurhistorische waardering Door de woningnood die aan het einde van de 19e eeuw is ontstaan, is de Gemeente Amsterdam vanaf 1921 begonnen met het aankopen van omliggend agrarisch gebied waar de stad kon bouwen. In 1966 is een gedeelte van de Gemeente Oostzaan aangekocht om ruimte te maken voor het Molenwiekenplan, dat is ontworpen door architect Klaas Geerts. Dit plan was in verschillende opzichten revolutionair. Het plan is geïnspireerd door de functionele stadideeën van de CIAM en de Zwitserse architect Le Corbusier. De flatgebouwen behoren tot één van de eerste voorbeelden van grootschalige prefabbouw. Het was een voor die tijd vooruitstrevend concept dat een strikte scheiding tussen wonen, werken, recreëren en verkeer kende. Deze scheiding tussen functies en de ruime parkachtige opzet maakt Molenwijk tot een schoolvoorbeeld van het ‘nieuwe bouwen’. De moderne mens had volgens Le Cor-

Afb. 2.1: De huidige situatie met de plangrens in kleur aangegeven

6

Afb. 2.2: Ordekaart AUP- en Post AUP-gebieden 1945-1970 met een uitsnede van Molenwijk. Opgesteld door Monumenten & Archeologie in 2010.

busier recht op een rustige groene woonomgeving als buurt, nagenoeg een gehele orde 1 waardering. zonder verkeer. Dit idee is vertaald naar de Molen- In andere wijken en buurten gaat het voornamelijk wijk. om enkele gebouwen of verkavelingen die een hoge waarde hebben. Dit maakt deze twee buurten bijIn 2010 voltooide Bureau Monumenten & zonder. Archeolo¬gie (BMA) de waarderingskaarten voor de AUP (Al¬gemeen Uitbreidingsplan)- en Post-AUP In deze tijden is echter ook kritiek op de modergebieden (zie afb. 2.2). De waardering is opgesteld nistische plannen, vooral omdat de leefbaarheid in op basis van vier criteria: de bouwtypologie, archi- dergelijke wijken relatief lager scoort en omdat we tectonische vormgeving, verkaveling en het tuin- decennia later de gevolgen goed merkbaar zijn. stadkarakter. De flats en de garages in de vorm van Jane Jacobs heeft met haar boek The Death and Life een molenwiek zijn beoordeeld met een orde 1. Dit of Great American Cities veel invloed gehad op de houdt in dat het monumentwaardige bebouwing be- wijze waarop we vanuit een sociologisch oogpunt treft. In de waar¬dering is ook te zien dat de scholen naar deze gebieden kijken. Zo zou de scheiding van De Bonkelaar en De Krijtmolen, maar ook het win- functies de leefbaarheid van wijken niet ten goede kelcentrum, de bi-bliotheek en het gezondheidscen- komen.

Een gemengd gebruik en een diversiteit aan trum niet gewaar¬deerd zijn. Dit komt omdat deze functies zorgen voor synergie en maken een lokale gebouwen niet gelijktijdig met de gehele wijk zijn en stedelijke economie mogelijk. ontworpen, maar later zijn gerealiseerd. De functies Overigens is de scheiding tussen wonen en overige waren wel gereserveerd in het vlekkenplan. functies in de wijk uiteraard niet de enige oorzaak van de problematiek. Het gebrek aan werkgelegenDe laatste wijken met een karakteristiek AUP-idi- heid en ruimte voor zelfontplooiing dragen bijvooroom werden in Noord gerealiseerd, dat formeel niet beeld ook bij aan de problematiek in een ontwikkeltot het AUP-gebied hoorde. Het Plan van Gool en de buurt. Molenwijk zijn hier onderdeel van en hebben beiden 7

Bewoners Molenwijk heeft ruim 3.100 inwoners, waarbij het aantal bewoners jaarlijks met circa 3% toeneemt. Dit wordt met name veroorzaakt doordat Molenwijk relatief veel oudere bewoners kent en de flats relatief groot zijn. Bij het vrijkomen worden deze flats veelal toegewezen aan gezinnen. De samenstelling van de bevolking is tevens aan verandering onderhevig. Momenteel heeft circa de helft van de bewoners in Molenwijk een niet-westerse migratieachtergrond. Het percentage nieuwe stedelingen, personen met een Nederlandse of westerse migratieachtergrond in de leeftijd 18 tot 54 die na hun 18e levensjaar geregistreerd zijn in de gemeente Amsterdam ligt met 9.5% een stuk lager dan gemiddeld. Daar tegenover staat dat Molenwijk relatief veel jongeren heeft (017jaar ) ten opzichte van de rest van Amsterdam. Dit komt omdat Molenwijk relatief grote woningen kent waardoor veel gezinnen hier terecht komen.

minimahuishoudens. 58% van de peuters heeft een VVE indicatie (vroeg en voorschoolse educatie) , ouders zijn relatief vaak laag opgeleid en er is sprake van een relatief grote groep laag opgeleide schoolverlaters. Ook overgewicht komt vaker voor dan gemiddeld, net als psychosomatische problematiek.

Woningvoorraad Molenwijk telt in totaal 1417 woningen waarvan 82,1% bestaat uit sociale huurwoningen. Momenteel kent de wijk een beperkt aandeel middensegment huur (4%) en ruim 15% aan koopwoningen. De wieken van de noord oostelijke flatgebouwen zijn in het bezit van Eigen Haard en de Alliantie. De overige flatgebouwen zitten tussen de 25%-75% corporatiebezit. Een aantal van deze woningen is verkocht en maakt onderdeel uit van een VVE. De woningen zijn over het algemeen ruim; 60% van de woningen heeft een gebruiksoppervlakte tussen de 80 – 100 m2 en 25% van de woningen is tussen de 60-80 m2. De bewoners geven met een 7.0) aan tevreden te Sociaal-economische situatie De wijk kent sociaal-economische en maatschap- zijn over hun woning. In Molenwijk zijn geen woninpelijke problematiek. Zo is de geregistreerde werk- gen kleiner dan 40 m2. Hierdoor is het voor ouderen loosheid hoog, net als het percentage langdurige en jongeren een opgave om een passende woning te

(1.000 INWONERS)

HORECA VESTIGINGEN 2.0 Molenwijk 7.0 Amsterdam

TEVREDENHEID BUURT 7,0 Molenwijk 7,5 Amsterdam

WINKELRUIMTES 3,5 Molenwijk 6,1 Amsterdam

BUURTONTWIKKELING 6,6 Molenwijk 7,1 Amsterdam

(CIJFER 1-10)

BETROKKENHEID BEWONERS 5.8 Molenwijk 6,3 Amsterdam

(CIJFER 1-10)

CULTUURVOORZIENINGEN 1,9 Molenwijk 7,2 Amsterdam

OMGANG GROEPEN 6,6 Molenwijk 7,0 Amsterdam (1.000 INWONERS)

WERKLOOSHEID 18,0 Molenwijk 10,0 Amsterdam

BESTEEDBAAR INKOMEN 28.400 Molenwijk 39.000 Amsterdam

BIJSTAND 12,4 Molenwijk 6,0W Amsterdam PERCENTAGE

Afb. 2.3: Deze cijfers uit 2019 zijn afkomstig uit het Basisbestand Gebieden Amsterdam van OIS (http://www.ois.amsterdam.nl/visualisatie/dashboard_kerncijfers.html). Op deze site staan ook de definities en bronnen vermeld.

8

Afb. 2.4: De huidige maatschappelijke voorzieningen in Molenwijk met in donkergoen de sport- en speelplekken

vinden in de buurt. De Stellingwegflat is eigendom van Eigen Haard en kent alleen seniorenwoningen. De kwaliteit van de woonflats is wisselend en de uitstraling is aan verbetering toe. Op kleine schaal zijn er bij een aantal flats aanpassingen gedaan ter verbetering. Een aantal complexen staan op de lijst om gerevitaliseerd of gerenoveerd te worden, waarbij de energietransitie meegenomen wordt in de planvorming. Voorzieningen Het winkelaanbod is geconcentreerd in een klein wijkwinkelcentrum (4862 m2) , dat in het zuidoostelijke deel van de wijk ligt. Het winkelaanbod is gericht op de dagelijkse boodschappen. Het winkelcentrum loopt goed en trekt ook bezoekers uit omliggende wijken. Naast het winkelcentrum zit een filiaal van de Openbare Bibliotheek Amsterdam. Deze voorzieningen zijn bereikbaar met buslijnen 35 en 36 en er is ruime parkeergelegenheid (blauwe zone). Winkelcentrum, bibliotheek en gezondheidscentrum zijn losgekoppeld van de woonbestemmingen. Dit komt voort uit de modernistische gedachte om functies te scheiden, zodat de woningen in een rustige omgeving staan. Functie scheiding kent echter ook nadelen: het veroorzaakt meer autoverkeer, leidt tot minder levendige buurten, er is weinig so-

ciaal toezicht etc. Deze nadelen zie je ook in Molenwijk en worden door bewoners genoemd. Bewoners merken ook op dat er weinig tot geen horeca in de wijk is en men mist een groot buurthuis die een centrale plek heeft in de wijk. Ook wordt de omgeving van het winkelcentrum en het scholengebied als niet veilig ervaren. Maatschappelijke voorzieningen In het noordoostelijke deel van de wijk liggen twee basisscholen, de Krijtmolen en de Bonkelaar. De Bonkelaar heeft een hoogbegaafdenklas en kent daarmee een regionale functie. De school staat ondertussen 40 jaar en heeft behoefte aan nieuw vastgoed. Beide scholen maken gezamenlijk gebruik van een (vrijstaand) gymnastieklokaal. In dit deel ligt ook een kinderdagverblijf/ bso, de Tinteltuin. Naast de bibliotheek ligt het Gezondheidscentrum Molenwijk. In dit pand hebben onder andere een huisarts, apotheek, tandarts en een fysiotherapeut hun praktijk. Molenwijk kent daarnaast de volgende andere maatschappelijke voorzieningen : n Diereneiland: een natuurspeeltuin en een kinderboerderij ; medewerkers van St. Spin zijn dagelijks aanwezig; 9

n Molenwijkkamer: een buurtkamer en ontmoetingsplek van en voor Molenwijk; n Een Werkplaats: een plek voor kunst en cultuur waarbij ruimte is voor samenwerking en ontmoeting. Framer Framed beheert de werkplaats en organiseert activiteiten, o.a. met kunstenaars uit Noord; n Een ontmoetingsruimte verbonden met de Stellingwegflat; een ontmoetingsplaats in eerste instantie voor de bewoners van de flat, maar wordt o.a. ook gebruikt voor spreekuur van het maatschappelijk werk; n Een Cruijffcourt, dicht bij Diereneiland; n Er zijn zeven sport- en speelplekken in de Molenwijk. Recent is een nieuwe speelplek tussen beide basisscholen ingericht, speciaal voor de jeugd tot 12 jaar.

de centrale parkeergarages leiden. Deze ontsluiting voelt vaak als een barrière. Door het gebrek aan en¬trees voor voetgangers en fietsers resulteert dit in een ruimtelijk isolement. Molenwijk ligt tevens in een uithoek van Amsterdam, waardoor de OV bereikbaarheid lager is. Structuur fiets- en wandelpaden Veel voetgangers maken gebruik van de fietspa¬den omdat deze een vlakke geasfalteerde toplaag hebben, omdat je met de fietspaden vaak sneller op je bestemming bent en omdat de voetpaden veelal in slechte conditie zijn. Daarnaast zijn ze met een grof mengsel van grind bedekt, dit is niet pret¬tig voor rollators etc. Soms leidt het gebruik van de fietspaden door anderen tot onpraktische situaties die voor ergernis bij bewo¬ners kan zorgen.

Daarnaast liggen Huis van de Wijk de Evenaar en Parkeren de Sportparken Tuindorp Oostzaan, Oostzaner- Het parkeren vindt plaats in de assen van de molenflats, in de modernistische parkeergarages. Deze werf en Melkweg vlakbij Molenwijk. worden door verscheidene redenen niet optimaal benut. De Alliantie is eigenaar van drie parkeergaDe openbare ruimte Groen is een kernkwaliteit van de Molenwijk. Er rages; de al gerenoveerde parkeergarage kent een is veel openbaar groen. In het algemeen is een VVE constructie. In de deelgebieden scholen en cengroot gedeelte van de flats ingesloten met grote trum wordt geparkeerd op het maaiveld en aan de bomen en beplanting. Het groene parklandschap randen. Dit zijn tevens entrees van de deelgebieden wordt ge¬waardeerd door de bewoners maar de die hierdoor het gezicht hebben van parkeervelden woonomge¬ving scoort lager dan gemiddeld. De en geen recht doen aan het parkkarakter van Molenvele anonieme plekken met achterstallig onderhoud wijk. Rondom de scholen is er te weinig parkeerplek. hebben als resultaat dat de openbare ruimte op sommige plekken als sociaal onveilig wordt ervaren. Veiligheid Deze anonimiteit wordt versterkt door de vele dode Sociale veiligheid plinten en hoge struiken langs de paden. De waar- De veiligheidsindex 2018 laat zien dat in Molenwijk dering voor het onderhoud is laag. ( 6.8 t.o.

7.5 ) Be- (en in de andere ontwikkelbuurten) een discrepantie houd van het groene karakter wordt veel genoemd, is tussen de subjectieve en de objectieve veiligheid. maar veel bewoners zouden het huidige gebruik Bewoners voelen zich (veel) onveiliger dan op basis door honden meer willen structureren. De heem- van de objectieve cijfers verwacht zou worden. De tuin, Diereneiland en veel speelplekken zijn toe aan onveiligheidsbelevingsindex is hoog ten opzichte van de indexen van stadsdeel Noord en van geheel een opknapbeurt. Amsterdam. Vooral vermijding blijkt hierin een Molenwijk is gebouwd op veengrond. Veengron- grote rol te spelen. Vermijding wordt gescoord op den klinken in de loop der jaren echter in. Dit leidt de volgende items: ’s avonds deur niet meer open tot verzakkingen van het grondoppervlak, wat weer doen; omlopen in eigen buurt om onveilige plekken leidt tot waterproblemen. Het vinden van de juiste te vermijden, ’s avonds de deur niet meer uitgaan, oplossingen zal dan ook een onderdeel vormen van niet alleen de deur uitgaan. Over het algemeen de volgende fase, waarbij kan worden gedacht aan kan gesteld worden dat psychologische kenmerken (bijv. of criminaliteit of overlast daadwerkelijk en meer waterberging, etc.

persoonlijk een probleem is of is geweest voor de ondervraagde), veel anonimiteit en jeugdoverlast Verkeerssituatie samenhangen met een discrepantie tussen de subVerkeersontsluiting Molenwijk is ontsloten door de Stellingweg en jectieve en objectieve veiligheid in ontwikkelbuurMo¬lenaarsweg, vanwaar een viertal zijwegen naar ten. (zie bijlagen Cijfers Veiligheid 2017-2018; Veilig10

Afb. 2.5: De kansen om Molenwijk beter te verbinden met de omliggende buurten en aankomende ontwikkelingen van Haven-Stad om gebruik te maken van elkaars kwaliteiten. De gele lijnen zijn fietsverbindingen

heid ontwikkelbuurten Noord, OIS, febr. 2019). Een vervolgonderzoek is in voorbereiding.

sterk contrast met deze buurten. In het kader van de ongedeelde wijk zal onderzocht worden hoe Molenwijk met de bestaande omliggende buurten en de Verkeersveiligheid nieuw te ontwikkelen gebieden, zoals Haven-Stad Dit onderwerp heeft met name betrekking op de beter kan worden verbonden, zodat ze van elkaars si¬tuatie ’s avonds, wanneer het stil en donker is. De ontwikkelingen kunnen profiteren. In het volgende paden zijn niet overal voldoende belicht. Daar¬naast hoofdstuk wordt een voorzet gedaan. gebruiken voetgangers regelmatig de fiets¬paden, omdat deze geasfalteerd zijn en vaak een kortere Ook biedt de Regio deal ZaanIJ kansen voor Molenroute bieden. wijk in dit kader. Met deze deal werken de gemeenten Zaanstad, Amsterdam, Oostzaan, de provincie Noord-Holland en het Rijk samen in de wijken Po2.2 Ontwikkelingen in de omgeving; elenburg, Peldersveld, Tuindorp Oostzaan en Moongedeelde wijk lenwijk aan het verbeteren van groen, gezondheid, In de directe omgeving, binnen een straal van 1 sociale cohesie en veiligheid. De Regio Deal richt km, zijn voornamelijk kleinschalige ontwikkelingen zich op het verbeteren van de leefkwaliteit en het gaande, waarbij de nadruk ligt op het verbeteren bevorderen van de groene leefomgevingen. Dat kan van de openbare ruimte, het toevoegen van wonin- door het toevoegen van groene voorzieningen in de gen en het verbeteren van de verbindingen.

Gebie- Molenwijk en het realiseren van groene verbindinden waar o.a. nog woningen zullen worden toege- gen met omliggende wijken en de Noorder IJ-plas. voegd zijn de Appelweg, Twiske Zuid, fase 4 en het Samen met provincie Noord-Holland en gemeente Bernhardterrein aan de Oostzanerdijk. Het totaal is Zaanstad zetten we een programma ‘Groen en geechter gering, ca 70 woningen. De directe omgeving zond’ op, waarin initiatieven voor gezond eten, wordt getypeerd door grondgebonden woningen, bewegen en groen worden gebundeld. Daarnaast met veelal een eigen tuin. Molenwijk vormt een wordt binnen de Regio Deal gewerkt aan het vergroten van de kansen voor kinderen en jongeren. 11

3. Opgave voor het plangebied 3.1 Ruimtelijke opgave | faciliterend De uitdaging binnen dit project is het verbinden van de ruimtelijke opgave met de sociaal economische vraagstukken. Het doel is om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken die een kwaliteitsimpuls geven aan de voorzieningen in de wijk en werkgelegenheid kunnen creëren. De ruimte wordt hierin als faciliterend element gezien. Om te kunnen faciliteren is een aantrekkelijke openbare ruimte nodig, een infrastructuur die zorgt voor bereikbaarheid, een gedifferentieerde woningvoorraad voor een meer diverse bevolking en die ruimte biedt voor nieuwe voorzieningen. De opgave is dan ook voortgekomen uit een analyse van drie lagen: de openbare ruimte, de gebouwde omgeving en de infrastructuur. Binnen deze drie lagen dient ruimte te worden gereserveerd voor een sociaaleconomisch programma en waarbij rekening gehouden dient te worden met de cultuurhistorische waarden van de locatie.

3.2 Openbare Ruimte | Een park waar ontmoeten centraal staat In de Visie Openbare Ruimte 2025 ( 2017) zijn vijf ambities opgesteld die bijdragen aan een aantrek-

kelijke en bruikbare openbare ruimte: n Inrichten op huidig en toekomstig gebruik; n het ondersteunt de dynamiek van de stad; n wordt duurzaam ingericht en beheerd; n de openbare ruimte wordt overal op verzorgd niveau onderhouden; n het inrichten en beheren van de openbare ruimte is een gezamenlijke opgave. In het kader van de Agenda Groen (2015) en de Groenvisie 2050 spelen de verbindingen en toegankelijkheid van het groen en het buurtgroen een belangrijke rol. Ook wordt Molenwijk als opgave in de Integrale Landschapskaart Amsterdam-Noord (2020) genoemd. Deze visie gaat uit van het verhogen van de ruimtelijke kwaliteit van het al aanwezige groen. Om de gestelde ambities te realiseren is het noodzakelijk de bestaande openbare ruimte een aanzienlijke kwaliteitsimpuls te geven. De noodzaak hiervan wordt door bewoners bevestigd. Het openbaar groen nodigt niet uit tot prettig verblijven en ontmoeten. Vooral jonge bewoners geven aan dat er onvoldoende ruimte is voor sport en beweging (ook weinig mogelijk voor binnensport). Ook is er sprake van achterstallig onderhoud. De structuur van het openbaar groen zal op hoofdlijnen hetzelfde blijven. Bij de nieuwe inrichting van de openbare ruimte is aandacht voor de verblijfsfunctie van groen van belang. Het buurtgroen moet een belangrijke ontmoetingsplek worden voor bewoners en uitnodigen tot meer bewegen.

Voetgangers en fietsers moeten beter gefaciliteerd worden.

Afb. 3.1: De drie planlagen die in de volgende fase worden onderzocht en samen een integraal plan vormen

12

Afb. 3.2: De proefverkaveling waarin wordt voorgesteld om het vastgoed voornamelijk bij de scholen, in het centrum en de parkeergarages te vernieuwen

De wijk gaat van versnipperde en betekenisloze ruimten naar meer centraal gelegen plekken die een eigen identiteit hebben en inspelen op een diverse bevolking met verschillende achtergronden en leeftijden waarbij rekening is gehouden met de ambities uit de Visie. Om de bestaande situatie te verbeteren zijn in de afgelopen periode op beperkte schaal wel verbeteringen aangebracht, soms in samenwerking met de corporaties. Ook is gestart met de voorbereidingen voor het opknappen van Diereneiland. In 2021 kan worden gestart met de uitvoering. Er komt een nieuw multifunctioneel pand en de buitenruimte wordt aangepakt. Wat gaan we doen: n Onderzoek naar verbetering van de ruimtelijke kwaliteit met als doel het creëren van een park met diverse sferen waar verschillende doelgroepen elkaar kunnen ontmoeten, waar meer plek is voor beweging en sport maar waar ook ruimte is voor

rust en stilte; n Onderzoek naar mogelijkheden het bestaande water meer te betrekken bij het park door het zichtbaarder te maken en meer verblijfskwaliteit toe te voegen, waarbij het Diereneiland; n Onderzoek naar mogelijkheden de ruimtelijke relatie tussen de deelgebieden scholen en centrum en het park te vergroten door onder andere sterk te vergroenen; n Het rainproof maken van de wijk, waarbij verschillende toepassingsmogelijkheden worden onderzocht; n Onderzoek naar meest adequate aanpak om de nadelige gevolgen van verzakking van Molenwijk tegen te gaan.

3.3 Verkeer | De autoluwe wijk blijft en verbindingen voor voetgangers en fietsers worden verbeterd Er wordt uitgegaan van het behoud van de autoluwe wijk. Wat betreft mobiliteit zijn er drie belangrijke 13

1. Scholen 2. Busbaan 3. Centrum 4. Molenwieken 5. Diereneiland

Afb. 3.3: De verschillende deelgebieden met elk hun eigen dynamiek en fasering

opgaven in de wijk: parkeren, fiets- en voetpaden- gers is onoverzichtelijk. Het doel is om de warrige structuur en bereikbaarheid van het OV. fiets- en voetgangersstructuur ‘leesbaarder’ en veiliger te maken, met als doel wandelen en fietsen te Veel bewoners klagen over de parkeersitu- stimuleren. Dit is ook passend binnen het beleid van atie op de bezoekersparkeerterreinen. Er wordt The Age Friendly City. Bijkomend voordeel is dat er foutgepar¬keerd en er staan auto’s van bewoners meer sociaal toezicht ontstaat op de nu nog vele en bezoekers van omliggende wijken. Veel bezoe- anonieme plekken. Door de kwaliteit van het huikers kunnen daarom moeilijk een plek vinden. De dige padennetwerk te verbeteren, veilige oversteekparkeerproblematiek wordt door de Alliantie aan- plaatsen te creëren en ( nieuwe) fietsverbindingen gepakt. De Alliantie voert momenteel betaald be- aan te haken op het Groen- en Plusnet fiets zal fietzoekers parkeren in op het maaiveldparkeerterrein. sen en wandelen in de wijk veiliger aan aantrekkelijDit is een tijdelijke maatregel. Het betekent ook ker worden. dat bewoners voor een parkeerplaats aangewezen zijn op een parkeerplek in een garage; deze parkeer- Het busstation nabij het winkelcentrum Molenwijk plaatsen worden door de Alliantie verhuurd. De fungeert als eindhalte.

Dit is nadelig voor de bereikplanvorming voor de definitieve verbetering van de baarheid van Molenwijk. Dit concept past bovendien garages is verder nog gaande. niet in een verbonden netwerkstad. Het parkeerterrein bij de Tinteltuin staat meestal vol omdat het hier gratis is. Ook hier zal naar gekeken Wat gaan we doen: worden. n Onderzoeken hoe de fietsinfrastructuur geoptimaliseerd kan worden met veilige routes naar De huidige infrastructuur voor fietsers en voetgan- de scholen; 14

Afb. 3.4: De huidige infrastructuur en wellicht de toekomstige situatie waarin de structuur meer leesbaar is en de fietser, het OV en de voetganger meer ruimte krijgen

VOOR

NA

Afb. 3.5: De herinrichting van de infrastructuur om het wandelen in de wijk aan te moedigen waarbij de fietspaden zijn omgetoverd tot lange en leesbare lijnen gecombineerd met een verharde voetgangersstrook

n Onderzoeken of voet- en fietsroutes gecombineerd kunnen worden; n Onderzoeken en monitoren van de parkeerdruk in Molenwijk en directe omgeving; n Onderzoeken in hoeverre een verbinding tussen de Molenaarsweg en de Stellingweg meerwaarde heeft voor het OV, - bereikbaarheid van Molenwijk, - en een extra bushalte bij de scholen mogelijk wordt. Een verbinding lost de onoverzichtelijke verkeerssituatie op het Zuideinde op maar mag geen stimulerende werking hebben op het autoverkeer.

plan kent echter risico’s. De Mobiliteitsstudie Noord (2020) is een belangrijke leidraad bij het onderzoek. In de volgende fase zal in scenario’s gewerkt worden omdat het wel of niet verbinden van groot belang is voor het verdere ontwerp van de aangesloten gebieden. Bij bovengenoemde onderzoek kan ook gekeken worden naar Molenaarsweg en Stellingweg: beide wegen zijn 50 km wegen; één van beide wegen zou wellicht afgeschaald kunnen worden naar een 30 km weg.

Het laatst genoemde punt zal in de vervolgfase zorg- 3.4 Gebouwen | Nieuwe entrees voor vuldig moeten worden onderzocht. Het GVB en de de wijk Vervoersregio zien voordelen van deze verbinding voor het openbaar vervoer en daarmee voor de ver- Vooral het centrum van de wijk, het scholengebied betering van de bereikbaarheid van Molenwijk. Het 15

Afb. 3.6 Het voorstel om het woonprogramma te verdelen waarin vooral wordt ingezet op meer diversiteit in woningen

en de drie parkeergarages zijn toe aan vernieuwing van vastgoed. Deze plekken worden niet volledig benut en voelen onveilig. Het centrum en het scholengebied vormen tevens een entree van de wijk. Het plaatsen van nieuwe bebouwing biedt de kans om de entrees van de wijk te verbeteren. Door de monofunctionele opzet van de wijk zijn er weinig bewoners in deze gebieden. Hierdoor ogen de gebieden - buiten de spitstijden van school en winkels- vaak verlaten en door het gebrek aan functies vinden er weinig ontmoetingen plaats. Dit wordt deels veroorzaakt door de vele gesloten plinten in deze gebieden die er voor zorgen dat het gebied als onveilig wordt ervaren. Het doel is om deze gebieden te transformeren tot meer functionele gebieden, waar ook plek is voor nieuwe bebouwing met open plinten. Naast het scholengebied en het centrum bieden ook de parkeergarages een kans om het vastgoed te vernieuwen.

In ontwikkelbuurten is het toevoegen van meer bebouwing mogelijk als het fysiek en sociaal een bijdrage levert aan de buurt én hiervoor voldoende draagvlak is onder de bewoners. Daarnaast voldoet dit aan het beleid van de gemeente waarin de ambitie gesteld is om tot 2025 50.000 woningen te bouwen.

Wat gaan we doen: n Een planmatige verkenning, in samenwerking met de Alliantie, naar de transformatie van (drie) parkeergarages waarbij de begane grond een open en actieve plint krijgt die in contact staat met het park. n Onderzoek naar de kansen voor de transformatie van de bebouwing in de deelgebieden scholen en centrum naar uitnodigende gebouwen die rondom een open plint hebben en voldoen aan de principes van de inclusieve stad. n Meenemen en afstemmen met het onderIn het centrumgebied kan de huidige gesloten ach- zoek naar mogelijkheden tot herstel van de Oostzaterkant van het winkelcentrum een vriendelijke en nersluis, waarbij wordt onderzocht hoe Molenwijk uitnodigende voorkant met open plinten aan het mee kan profiteren van deze mogelijke nieuwe vaarwater worden. Met herstel van de Oostzanersluis route. ontstaat een vaarverbinding met Zijkanaal I en Wa- n Onderzoek naar de kansen om de verblijfsterland. kwaliteit en de levendigheid in de deelgebieden 16

Afb. 3.7: De zoekgebieden waarin maatschappelijke voorzieningen kunnen worden gehuisvest en de drie centrale pleinen waar ontmoeten, onder andere in de vorm sport en spelen, en voorzieningen zullen worden geclusterd

scholen en centrum te verbeteren, middels stapeling van functies gericht op het versterken van de buurteconomie. n Verkennen van de herhuisvesting van PO De Bonkelaar, kinderdagverblijf en sportzaal in de vorm van een alles in één school in een multifunctioneel gebouw, waarbij gemengd gebruik uitgangspunt is. Zie ook paragraaf 3.7. Er is reeds gestart met eerste gesprekken met de betrokken partijen in Molenwijk, zoals schoolbesturen en vastgoedeigenaren. Uit deze gesprekken komt naar voren dat er bereidheid is tot verdere verkenningen die bijdragen aan de beoogde ambities in Molenwijk.

3.5 Woonprogramma | Een gevarieerder aanbod in woningen en voorzieningen

structuur waar de mogelijkheid tot extra woningen onderzocht dient te worden, zonder dat het ten koste gaat van deze structuur. Zowel in het scholengebied, het centrumgebied als het molengebied (aanpak parkeergarages) zijn hiervoor kansen. Het voorgestelde woonprogramma (zie afb. 3.6) op basis van de proefverkaveling laat zien dat er voldoende mogelijkheden zijn om de woningen te differentiëren. Vooralsnog gaan we uit van een complementair woningaanbod wat betreft formaat, doelgroep, huurvorm en wellicht zelfs koop. Met extra woningen kunnen nieuwe inwoners welkom worden geheten en huidige bewoners kunnen een stap in hun wooncarrière maken. (Uit bijlage : Molenwijk- advies woningbouwprogrammering, 2018, directie Wonen)

In totaal is in Molenwijk circa 49.000 m2 bvo aan extra woningbouw mogelijk. Uitgaande van een gemiddelde woning van 100 bvo, komt dit tot een Molenwijk heeft een unieke stedenbouwkundige woningaantal van 490 woningen. 17

Molens De huidige parkeergarages in het midden van de wieken zijn technisch gezien in slechte staat en zijn toe aan vernieuwing. De Alliantie heeft de mogelijkheden onderzocht en aanpak is noodzakelijk. Hier kan een combinatie van parkeergarage, woningen en wellicht bedrijfsruimtes worden gerealiseerd. De garages zullen niet gelijktijdig vernieuwd worden maar na elkaar. Dit biedt tijd en ruimte om een verschillende aanpak en invulling per garage te ontwikkelen. Aandachtspunten zijn: n Haalbaarheidsonderzoek woningen gericht op doelgroepen zoals jongeren waarbij sprake is van studio’s met een bvo van 35m2 of koopwoningen in het middensegment met een bvo van 60-100m2; n Onderzoeken of de gesloten boxen in de plint gedeeltelijk omgezet kunnen worden naar woningen zodat meer ogen op straat gericht zijn en de sociale veiligheid verbeterd. Hierover bestaan bij de diverse betrokken partijen verschillende inzichten en invalshoeken, die in een vervolgfase verder verkend moeten worden; n Haalbaarheidsonderzoek bedrijfsruimtes. Scholengebied De nieuw te bouwen alles-in-één-school biedt kansen om woningen toe te voegen om zo de sociale veiligheid in het gebied te versterken. Hierbij kan gedacht worden aan grondgebonden woningen en/ of appartementen in het midden- en dure segment.

VOOR

Gezien het enorme lerarentekort in Amsterdam, en met name in gebied NoordWest, biedt deze locatie een aantrekkelijke kans om woningen toe te voegen speciaal voor basisschoolleerkrachten. De mogelijkheden hiervoor dienen afgestemd te worden met de desbetreffende stakeholders. Centrum Bij het wijkwinkelcentrum liggen kansen om sloopnieuwbouw te realiseren waarbij ook het toevoegen van nieuwe woningen mogelijk is. Door verschillende woontorens op een nieuw winkelcentrum te plaatsen ontstaat er een diversiteit aan woningen op deze locatie. Hierdoor zal ook de sociale veiligheid toenemen. In de vervolgfase dient met de diverse betrokken stakeholders onderzocht te worden hoe dit traject verder vorm kan worden gegeven. Gezien de voorzieningen en de aanwezigheid van de naastgelegen Stellingwegflat is het winkelcentrum een aantrekkelijke locatie om ouderenwoningen te clusteren. In de ‘oksels’ van de Stellingwegflat worden door Eigen Haard 60 seniorenappartementen gerealiseerd. Hierdoor wordt ouderen de mogelijkheid geboden om door te stromen naar een betere woning. Daarnaast worden de bestaande appartementen van de Stellingwegflat in 2021 gerenoveerd en daarbij tevens voorbereid op aardgasvrij zodat in later stadium relatief gemakkelijk kan worden overgestapt op een andere energievoorziening.

Aan het Zuideinde zouden 2 kavels beschikbaar kunnen komen als de Stellingweg wordt doorgetrokken. Deze komen dan vrij op het verwijderde gedeelte van de Stellingweg. Hiermee kan de historische

NA

Afb. 3.8: De vele gesloten plinten in de wijk zorgen voor een onveilig gevoel. Het nieuwe vastgoed dient dan ook een directe relatie aan te gaan met het openbare gebied

18

rooilijn van dit veenlint worden geheeld. .

lijks te sturen door de gemeente.

Zoals eerder vermeld kent Molenwijk 82.1% sociale huurwoningen. Gezien dit hoge percentage lijkt het wenselijk om meer differentiatie in de woningvoorraad aan te brengen. De buurt heeft een hoge concentratie aan inwoners met een relatief lage sociaaleconomische positie. Ook in de actielijn Aanpak Segregatie binnen de bestuursopdracht Tegengaan Kansenongelijkheid, worden aanpassingen binnen de ontwikkelbuurten voorgesteld om tot een veelzijdiger woningvoorraad te komen. Naast de bouw van extra woningen dient ook gekeken te worden naar meer differentiatie in de bestaande woningvoorraad. Bij mutatie van de woningen liggen de grootste kansen. Daarnaast moet de wijk ook ruimte bieden voor instroom. Bij de bouw van nieuwe woningen is een aandachtpunt om zoveel als mogelijk een ‘aangename zijde‘ te realiseren, een zijde die stil en groen is.

Wat gaan we doen: Het centrumgebied biedt een aantal kansen om een passend detailhandel aanbod te bieden, welke onderzocht dienen te worden in de vervolgfase. n Het kwalitatief verbeteren van het winkelaanbod, met als doel in de behoefte van bewoners en de omliggende omgeving te voorzien; n Onderzoek naar de mogelijkheden om de solitaire Lidl te verplaatsen naar het winkelcentrum; n Het verbeteren van de verblijfskwaliteit en levendigheid van het centrale plein, middels herinrichting en toevoeging van functies zoals bijv. staanplaatsen voor kramen.

Horeca Wat betreft horeca is het aanbod in Molenwijk beperkt. De wijk biedt een aantal kansen welke onderzocht dienen te worden in de vervolgfase. Met name het centrumgebied biedt kansen voor toevoeging van (buurtoverstijgende) horeca. Aanvullend op 3.6 Economisch programma | Buurtdetailhandel draagt daghoreca in het entreegebied economie en werkgelegenheid vervan het winkelcentrum bij aan versterking van het sterken winkelcentrum. Daar wordt deels al op ingespeeld door de realisatie van daghoreca in een nog te ontDetailhandel wikkelen aanbouw in en aan de OBA. Ook het parkEind 2018 is de conceptrapportage Programmering gedeelte achter de entree van het winkelcentrum voorzieningen Amsterdam-Noord verschenen, een biedt mogelijkheden, bijvoorbeeld in de vorm van Distributie Planologisch Onderzoek (DPO) voor heel een horecapaviljoen- of kiosk. Het streven is om te Amsterdam Noord, als nadere invulling van het Dekiezen voor horeca met een gezond voedselaanbod. tailhandelsbeleid 2018-2022 Sterke winkelgebieden in een groeiende stad (2017) en een bouwsteen voor het Daarnaast leent een staanplaats (een vaste kraam) programmeren van commerciële voorzieningen in zich ook uitstekend als aanvulling op het huidige Noord. winkelaanbod.

Met staanplaatsen wordt ruimte geboden aan initiatieven waarvoor nu geen ruimte beVoor het aanbod van dagelijkse boodschappen schikbaar is in het winkelcentrum, gezien de vrijwel wordt ervoor gekozen de structuur van kansrijke structurele bezettingsgraad (100%) en het zeer bewijkcentra te versterken en of te vernieuwen door perkte verloop. Het toevoegen van een klein terras bijvoorbeeld het productaanbod, de inrichting en (zowel bij de OBA, als bij de staanplaatsen) en het uitstraling van het winkelcentrum en de aantrekkeplaatsen van zitbankjes creëert meer reuring, een lijkheid van de openbare ruimte. Ter versterking is plek voor ontmoeting en levendigheid. aanvulling met een tweede supermarkt aan te beveOok in andere delen van Molenwijk zijn kansen voor len, maar wel een bestaande winkel uit Noord. De (commerciële) horeca. Een grote kans wordt gezien nabij gevestigde solitaire Lidl (Zuideinde) ligt hierin het opwaarderen van het zeer kleinschalige horevoor het meest voor de hand. In het DPO wordt geca-aanbod op Diereneiland naar een volwaardige, adviseerd om dit gebied te herontwikkelen en aan te kleinschalige daghoreca. Diereneiland is een ideale vullen met extra woningen. ontmoetingsplek voor onder andere jonge gezinnen. Naast de huidige functies wordt gebrek aan branOok Molenwijkkamer kan zich prima lenen voor het chering ervaren in het winkelcentrum.

Diversiteit toevoegen van horeca, al dan niet tijdelijk, bijvoorin voedselaanbod (meer mediterrane), (kinder-) klebeeld via een pop-up constructie of huiskamerresding- en schoenenwinkels zijn een gemis door wintaurant. kelend publiek. Branchering is echter niet of nauwe19

met een sociaal economische en maatschappelijke achterstand. Met de bestuursopdracht ‘Ontwikkelbuurten’ wil de gemeente Amsterdam de sociaal- economische en maatschappelijke situatie in ontwikkelbuurten verbeteren. Maatschappelijke voorzieningen spelen hierbij een belangrijke rol en kunnen bijdragen aan de verbetering van de buurt door plaats te bieden aan een specifiek, op de wijk afgestemd maatschappelijk programma. Daarnaast Bedrijven en Kantoren is een beperkte uitbreiding of verbetering van MaatMolenwijk kent weinig ontmoetings-flexwerkruim- schappelijke Voorzieningen nodig in verband met de tes. Het aanbod voor betaalbare units waar zzp’ers realisatie van circa 490 woningen. kunnen werken, is er nauwelijks. Toch zijn volgens de Kamer van Koophandel 230 zzp’ers actief in deze Onderwijs en kinderopvang buurt. Betaalbare en geschikte ruimtes voor starters In Molenwijk zijn twee scholen voor primair onderc.q. zelfstandigen worden idealiter ondersteund met wijs gevestigd, de Bonkelaar en de Krijtmolen. De ruimtes voor onderlinge ontmoeting en mogelijkhe- Huisvesting van de Bonkelaar is verouderd en komt den tot netwerken, studieruimte/flexwerkplekken in de komende jaren in aanmerking voor vervanen het organiseren van workshops om te kunnen gende nieuwbouw. De nieuwe Alles-in-één school groeien in ondernemerschap.

Ondergeschikte hore- met vervangende huisvesting voor de Bonkelaar, ca binnen zo’n bedrijfsverzamelgebouw is eveneens gymzaal en kinderdagverblijf, wordt gerealiseerd denkbaar. op of nabij de huidige locatie van de school. Voor de Krijtmolen is in de komende jaren geen vervangenMogelijkheden voor flexwerkruimtes kan gevonden de nieuwbouw nodig. Echter in verband met planworden in de deelgebieden centrum en school maar nen voor een busbaan over de huidige locatie van de ook wellicht onder de diverse flatgebouwen of bij de Krijtmolen worden wel de kansen verkend voor het te verwachte aanpak van de parkeergarages. op termijn verplaatsen van de Krijtmolen naar een andere locatie, mogelijk in één van de nieuw te ontWat is nodig ten aanzien van bedrijven en kantoren: wikkelen wijken langs de IJ-oevers. n De daadwerkelijke behoefte onderzoeken aan flexwerkruimtes en betaalbare unit’s voor star- Voor het onderwijs is in de Molenwijk één gymzaal ters en zzp’ers. nodig. In relatie met de maatschappelijke opgave in n In samenwerking met de corporaties kan Molenwijk (fysieke gezondheid, sociale cohesie, ouonderzocht worden of en welke mogelijkheden er derbetrokkenheid) wil het stadsdeel graag een dubzijn tot het transformeren van (garage)boxen tot bele gymzaal die ook buiten schooltijden gebruikt bedrijfsruimten/ verzamelgebouw voor allerhande kan worden.

Noord kent een behoorlijk tekort aan invullingen binnensportaccommodaties. De Sportnorm is één n De kansen voor het toevoegen van bedrijfs- sporthal per 24.000 inwoners ( Sportvisie 2025). Geruimten in de plinten van nieuwbouwprojecten en in bied NoordWest heeft geen enkele sporthal/sportde huidige plinten. zaal. De mogelijkheden hiervoor dienen nader te n Bij herinrichting van het centrumgebied kan worden afgestemd met Onderwijshuisvesting en de wenselijkheid van het toevoegen van kantoor- Sport & Bos. ruimtes onderzocht worden. Jeugd, zorg en basisvoorzieningen (Uit bijlage notitie Economische ontwikkelpotentie Er zijn in Molenwijk in principe voldoende basisMolenwijk, 2019) voorzieningen. De kwaliteit, toegankelijkheid en vindbaarheid van enkele voorzieningen dient echter te worden verbeterd. De huidige buurtkamer/ 3.7 Maatschappelijke voorzieningen activiteitenruimten op Diereneiland wordt in de en sociale basis |Ruimte bieden aan komende jaren vervangen en vernieuwd. De Molenbuurtvoorzieningen wijkkamer is gehuisvest bij één van de garages en is slecht vindbaar. Daarnaast verdwijnt deze voorzieMolenwijk is een ontwikkelbuurt, een woonbuurt ning mogelijk bij de herontwikkeling van de parTenslotte wordt een kans gezien voor horeca bij de speelplek tussen de basisscholen Bonkelaar en Krijtmolen.

Een klein horecapaviljoentje op de speelplek zelf, of het integreren van een horecavoorziening in de plint van de nieuwbouw-plannen mogelijk in combinatie met een maatschappelijk voorziening, biedt mogelijkheden.

20

keergarages. In dat geval dient, centraal in de wijk, vervangende huisvesting gerealiseerd te worden. Huis van de Wijk ‘De Evenaar’ ligt vlakbij Molenwijk maar wordt op dit moment beperkt gebruikt door bewoners van de Molenwijk. Met realisatie van een volwaardige buurtkamer op Diereneiland ontstaat meer ruimte voor jeugdactiviteiten voor kinderen tot 12 jaar. Laagdrempelige naschoolse talentontwikkeling kan hier plaatsvinden, naast de talentontwikkeling in de scholen. Mogelijkheden voor realisatie van een jongerenvoorziening (12 jaar en ouder) in Molenwijk dient nader te worden onderzocht in relatie tot de be-

hoefte aan jongerenvoorzieningen in andere delen van stadsdeel Noord. Mede door de coronacrisis is duidelijk geworden dat een jeugdvoorziening gemist wordt in Molenwijk. Gedacht wordt dan aan een voorziening die gericht is op ontwikkeling( studie, stage, werk ) en gekoppeld aan de Regiodeal en een economisch programma. Molenwijk beschikt over een gezondheidscentrum waarin o.a. huisartsen, fysiotherapeuten en een apotheek gevestigd zijn. Uit de wijkscan huisartsen blijkt dat er voor de komende jaren voldoende aanbod is. Het Gezondheidscentrum heeft echter aangegeven te willen uitbreiden.

afb. 3.9: De geschatte hoeveelheid te reserveren maatschappelijke voorzieningen

21

Sport & Spelen Amsterdam zet in op een gezonde leefomgeving voor alle Amsterdammers. Sporten, spelen en bewegen spelen hierbij een belangrijke rol. Sport- en speelvoorzieningen in de openbare ruimte dragen bij aan ontspanning, plezier en gezondheid en kunnen bijdragen aan ontmoeting en participatie. Daarnaast wordt met sport- speel en verblijfsvoorzieningen de openbare ruimte geactiveerd en de sociale veiligheid verbeterd. De parkstructuur in Molenwijk biedt veel mogelijkheden voor inpassing van sporten speelvoorzieningen en een beweegvriendelijke inrichting. Sport, spel en gebruiksgroen zijn goed te combineren, zodat spelen en sporten voor meerdere leeftijdsgroepen op dezelfde plek plaats kan vinden en de ontmoetingsfunctie van de plek versterkt wordt. Mogelijkheden voor het verbeteren en aanvullen van sport- en speelvoorzieningen in, en het beweegvriendelijker maken van, de openbare ruimte dienen verder te worden onderzocht. De speeltuin op Diereneiland is rookvrij; de ambitie is er om de speel en sportplekken elders in de wijk ook rookvrij te maken. Uiteraard dient bij uitbreiding van voorzieningen van binnen en buitensport in Noord, in het kader van de groei van de stad, rekening te worden gehouden met de toegankelijkheid en bereikbaarheid voor bewoners uit andere wijken en buurten om de sportdeelname van bewoners te stimuleren.

Andersom dient bewaakt te worden dat bij groei van het aantal Noorderlingen de bestaande voorzieningen, zoals bijvoorbeeld voor veldsport, ook voldoende beschikbaar blijven voor bewoners van Molenwijk. Kunst & Cultuur De openbare bibliotheek vervult een belangrijke functie in de buurt. Er worden veel activiteiten georganiseerd die bijdragen aan de taal- en talentontwikkeling (voorlezen, spelinloop, cultuur voor de kleintjes) van kinderen en de taalontwikkeling, participatie en zelfredzaamheid van volwassenen en ouderen (Nederlands leren, formulierencafé, computervaardigheden). In samenwerking met de OBA wordt gekeken in hoeverre het programma kan worden uitgebreid en beter kan worden afgestemd op de behoeften van de buurt. De bibliotheek wil verbouwen waardoor de ruimte iets groter wordt en daardoor meer mogelijkheden biedt; ook wordt een daghoreca toegevoegd. Daarnaast is de OBA op zoek naar een samenwerkingspartner die de pu22

blieke functie van de OBA kan versterken. Inhoudelijk liggen hier kansen voor een koppeling met de Molenwijkkamer en bijvoorbeeld met Maakplekken voor jongeren. . Ook onderzoekt de OBA de samenwerkingsmogelijkheden met de Muziekschool Amsterdam Noord en Framer Framed. Framer Framed heeft bij één van de garages van de Molenwijk een Wijklocatie ‘Werkplaats Molenwijk’ voor buurtbewoners die geïnteresseerd zijn in kunst, cultuur, erfgoed en maatschappij. Mogelijkheden voor het herhuisvesten van deze voorziening op een centrale locatie in de Molenwijk dient nader te worden onderzocht. Wat gaan we doen: n Na de zomer 2020 wordt gestart met werksessies met de maatschappelijke organisaties om gezamenlijk te komen tot een programma of plan van aanpak om de maatschappelijk – sociale problematiek te verbeteren. n Er wordt een voorstel gemaakt voor een jeugdvoorziening voor het MeerjarenInvesteringPlan

3.8 Duurzaamheid | Een duurzaam park met groene gebouwen Aardgasvrij De gemeente Amsterdam heeft de ambitie om in 2040 een aardgasvrije stad te zijn. Dit houdt in dat nieuwbouwbuurten niet meer worden aangesloten op het gasnet en bestaande gebouwen op grote schaal het gebruik van aardgas moeten verminderen. Het verminderen kan bijvoorbeeld door de bestaande gebouwen beter te isoleren of door minder warmte te gebruiken door bijvoorbeeld slimme thermostaten en op termijn het aardgas vervangen door duurzame(re) energiebronnen. Hierdoor ontstaat geleidelijk een overgang tot een aardgasvrij Amsterdam. Molenwijk is één van de twintig bestaande wijken die is uitgekozen door de Amsterdam City Deal om van het aardgas af te gaan in samenwerking met het programma Amsterdam Klimaat Neutraal. Dit is in lijn met de concept Transitievisie Warmte. In de City Deal Aardgasvrij hebben partijen in het voorjaar van 2017 - waaronder de Alliantie en Eigen Haard- , afgesproken dat ze gebiedsgericht willen werken. In april 2019 is afgesproken volgens het WAM (Wijken Aardgasvrij Maken) proces te werken. De nieuwe subsidieregeling (oktober 2019) beloont deze manier van werken met maximaal € 5.000,- per woning ( t.b.v.

Afb. 3.8: Het parklandschap van Molenwijk wat bijdraagt aan duurzaamheidseisen als rainrpoof, hittestress en schone lucht

de meerkosten voor aardgasvrij maken). Omdat Molenwijk een ontwikkelbuurt is en de plannen voor de verbetering van de wijk (waaronder de openbare ruimte) projectmatig worden aangestuurd door de gemeente is Aardgasvrij een onderdeel van deze opgave. Op het moment van schrijven van deze nota heeft de regiegroep Aardgasvrij het besluit genomen toe te willen werken naar een alternatief voor aardgas op basis van een 70 graden aanvoer. De exacte keuze voor een voorkeursalternatief volgt naar verwachting in de tweede helft van 2020. Hierna wordt dit te kiezen voorkeursalternatief verder ( technisch en financieel) uitgewerkt in de ontwerpfase WAM. Het betrekken van de particuliere eigenaren bij de besluitvorming over aardgas is een belangrijke stap in het proces. Het maatschappelijke initiatief Buurkracht is hiervoor aangetrokken. Buurkracht stelt in het tweede en derde kwartaal van 2020 samen met bewoners een Buurtplan op. Dit gebeurt via sessies in het Meedenkteam Aardgasvrij. Van belang is dat mogelijke alternatieven voor aardgas geen (geluids) hinder veroorzaken voor bewoner

of omwonenden. Met de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal heeft Amsterdam doelstellingen vastgelegd, o.a. ten aanzien van CO2 reductie en energieprestatie, die in de volgende fase uitgangspunt en kader vormen voor de planvorming. Schone lucht De ambities van Amsterdam zijn vastgelegd in het Actieplan Schone Lucht (ASL, okt. 2019); dit Actieplan is van belang voor de uitwerking in de volgende fase. Voor Molenwijk geldt dat verkeer het grootste effect heeft op de luchtkwaliteit in de wijk,; duurzame mobiliteit is daarom van belang. De wijk is grotendeels al autoluw, een kwaliteit waar veel bewoners over te spreken zijn. Wel moet gekeken worden naar een uitnodigende infrastructuur om te wandelen en te fietsen want deze ontbreekt nu. Daarnaast moet ingespeeld worden op technologische vooruitgang zoals het gebruik van elektrische auto’s. Bij nieuwbouwwoningen is het streven dat 15% van de 23

parkeerplekken voorzien wordt van een oplaadpunt. Bij herontwikkeling of renovatie moet 10% van de parkeerplekken voorzien worden van een oplaadpunt voor auto’s en moet voor nog eens bij 10% van de parkeerplekken voorbereidende werkzaamheden worden getroffen. Circulair Amsterdam wil meer grondstoffen en materialen in de kringloop houden. Dit gebeurt onder andere door goede afvalinzameling. Afvalinzameling voor fijn huishoudelijk afval gebeurt in ondergrondse afvalcontainers, dicht bij de woning. Recente cijfers laten echter zien dat minder dan de helft van het huishoudelijk afval in Amsterdam gescheiden wordt. De verwachting is dat dit percentage in ontwikkelbuurten nog lager zal zijn. Ook materialen en grondstoffen die vrijkomen bij sloop of herinrichting van de openbare ruimte dienen zoveel mogelijk te worden (her)gebruikt in de bouw. Een flexibele indeling van de gebouwplint en demontabele gebouwen dragen bij aan een circulaire economie. In volgende fasen zal blijken hoe in de praktijk invulling gegeven wordt aan circulaire ontwikkeling, daar dit afhankelijk is van specifieke kenmerken (kavel, gebouw, functie, gebruikers) van een ontwikkeling. Naast goede afvalinzameling en grondstof- en materiaalgebruik bij bouw en verbouw valt onder de circulariteit ook de deeleconomie en deelmobiliteit.

De mogelijkheden van Molenwijk bieden kansen voor deze onderwerpen die nader onderzocht moeten worden. Rainproof Voordelen van een regenbestendige wijk is de verminderde druk op het regionale watersysteem, verbeterde kwaliteit van het oppervlaktewater en minder zuiveringskosten. Het uitgangspunt is om minimaal een bui van 60mm in één uur te verwerken, middels het principe vasthouden, bergen en afvoeren. Momenteel wordt aan deze norm voldaan, al blijven er een aantal grote plassen staan in de openbare ruimte. Bij eventueel toevoegen van extra woningen kan sprake zijn van minder infiltratiemogelijkheden. Dit zou er toe kunnen leiden dat het regenwater dat nu in het groen blijft liggen zich gaat verplaatsen richting de bestaande gebouwen, waardoor waterschade kan ontstaan. Hierdoor is in het eerste verkenningsplan gekozen om bij de nieuwe bebouwing de hoogte in te gaan om zo het bestaande groen zoveel mogelijk te handhaven. Een 24

uitdaging is om mogelijke rainproofoplossingen te combineren met andere functies, zoals bijv. spelen. Hittestress Tijdens hitte wordt stedelijk gebied zwaarder getroffen ten opzichte van landelijke gebieden. Hoewel Molenwijk een groen karakter heeft, wordt door de hoogbouw veel warmte vast gehouden. Hierdoor is het een van de weinige plekken in Amsterdam Noord waar hittestress zich manifesteert. Rondom de gebouwde omgeving is het stedelijke hitte eiland effect circa 1,5 graden Celsius. De hoge temperatuur kan kwetsbare groepen als mensen met een longaandoening, ouderen en kinderen extra in gevaar brengen. Nieuwe woningen kunnen zodanig gebouwd worden dat wind warmte beter kan meevoeren. Groene daken en gevels kunnen tevens voor verkoeling zorgen. In de deelgebieden scholen en centrum zal worden onderzocht op welke wijze groene daken en wellicht gevels kunnen worden afgedwongen.

4. Wet- en regelgeving

lende momenten worden uitgewerkt en uitgevoerd. Daarom zullen per deelproject een of meerdere omgevingsvergunningen worden aangevraagd. Dat geldt uiteraard alleen als voor een project (deel) en /of een onderwerp een omgevingsvergunning nodig is. Voor de ontwikkeling van de deelprojecten zal dus voorlopig geen nieuw bestemmingsplan en Voor Molenwijk geldt nu het bestemmingsplan Ka- ook geen wijziging van omgevingsplan worden opdoelen-Oostzanerwerf III (2013), in combinatie met gesteld. de 2e partiële herziening Kadoelen-Oostzanerwerf III (2016). Op hoofdlijnen is hiermee de bestaande Als een deelproject niet past in het bestemmingssituatie vastgelegd. Met bestemmingen worden plan of, na 2020 in het omgevingsplan, zal daarvoor de verschillende (hoofd)functies aangegeven en de een omgevingsvergunning nodig zijn. Een dergelijke vergunning moet uiteraard goed onderbouwd zijn. contouren voor de bebouwing worden bepaald. De volgende aspecten zullen dan in ieder geval in Naar verwachting treedt op 1 januari 2021 de Om- beeld zijn gebracht: Geluid gevingswet in werking. Kort samengevat betekent n Bedrijven/milieuzonering dit dat alle bestaande bestemmingsplannen van n Verkeer en parkeren Amsterdam dan gebundeld worden tot één omge- n n Bodemkwaliteit vingsplan, ook de bestemmingsplannen voor MoAsbest lenwijk.

Het veranderen van bouw- en gebruiks- n n Flora en fauna mogelijkheden kan dan niet meer door een nieuw Beschermde natuurgebieden (stikstof) bestemmingsplan te maken. In plaats daarvan moet n Luchtkwaliteit het omgevingsplan worden gewijzigd. De mogelijk- n n Gezonde (school)omgeving heid om omgevingsvergunningen te verlenen voor n Externe veiligheid nieuwe projecten blijft bestaan. n Archeologie (door de coronacrisis wordt de inwerkingtreding van de n Kabels en leidingen Omgevingswet waarschijnlijk uitgesteld) n Duurzaamheid n Cultuurhistorische waarden De deelprojecten voor Molenwijk zullen op verschil-

Afb. 4.1: De huidige verbeelding in het bestemmingsplan met de plangrens in het rood

25

5. Krachtenveldanalyse en risicoverkenning In onderstaand figuur zijn de stakeholders weergegeven en gerangschikt naar hun bijdrage in het proces. Zoals wordt uitgelegd in Hoofdstuk acht zijn de inhoudelijke stakeholders benaderd voor oriënterende en informerende gesprekken. Vooral voor het deelgebied centrum is een constructieve medewerking van de betrokken partijen nodig om een transformatie mogelijk te kunnen maken. De gesprekken zullen in de volgende fase worden voortgezet waarbij gestreefd wordt naar een gezamenlijk ontwikkelperspectief. Risicoverkenning Naast de krachtenveldanalyse zijn ook de risico’s in beeld gebracht. Het plan kent de volgende globale risico’s: n De (her)ontwikkeling van een wijk kan alleen