1. Toekomstplan Gaasperplas def.pdf

Toekomstplan Gaasperplas 2021 en verder Amsterdam 2021

Toekomstplan Gaasperplas

Gemeente Amsterdam Amsterdam Zuidoost vastgesteld 16 maart 2021

Voorwoord Voor u ligt het Toekomstplan Gaasperplas dat voor de komende jaren richting geeft aan de inrichting van het park en recreatiegebied Gaasperplas. Het plan bevat ambities om voor de komende 40 jaar ruimte te bieden aan meer recreanten, aan verschillende soorten recreanten en om de natuurwaarden te versterken door de biodiversiteit te vergroten. Dit plan is tot stand gekomen door middel van een intensief participatietraject, waarin meedenkers in meerdere sessies hebben meegedacht over de invulling voor de Gaasperplas. Een klankbord heeft gedurende dit traject advies gegeven op het participatieproces. De opdracht waar de meedenkers nauw bij betrokken zijn geweest, was het maken van een plan voor de Gaasperplas, zodat het park na aanleg, weer 40 jaar mee kan en voldoet aan eigentijdse wensen. Onderzocht is welke wensen voor recreatie en natuur er leven en hoe dit een plek kan krijgen aan de Gaasperplas.

Omwonenden zijn vaak zeer betrokken bij het gebied Gaasperplas. Binnen de opdracht viel ook het onderzoeken van de mogelijkheden voor zelfbeheer. Diverse organisaties uit andere delen van de stad hebben tijdens een bijeenkomst gepresenteerd hoe zij zelf­ beheer hebben georganiseerd, of hoe zij denken dit te kunnen doen. Verschillende mogelijkheden zijn benoemd voor het gebied Gaasperplas. In de komende jaren zal zelfbeheer aandacht krijgen voor verdere uitwerking. Kortom een toekomstplan voor een vitaal Gaasperplas met veel ruimte voor de wensen van de moderne Amsterdammer.

Jakob Wedemeijer Portefeuillehouder Openbare Ruimte en Groen

Het gebied van de Gaasperplas valt grotendeels in het Natuurnetwerk Nederland. De vraag voor dit toekomstplan aan de meedenkers was dan ook om mee te denken over manieren waarop de biodiversiteit vergroot kan worden en de ecologische verbindingszone versterkt kan worden. Tijdens de participatie kwam de zorg over bomenkap veelvuldig naar voren. De gemeente heeft de aanpak voor kappen, snoeien en herplanten vastgelegd in de bomenverordening, die uiteraard ook hier van toepassing is. Voor elke boom die gekapt wordt geldt de herplantplicht conform de bomenverordening. In de vervolgfase wordt dit verder uitgewerkt.

Gemeente Amsterdam | 2

Dankwoord Onze dank! Jakob Wedemeijer zei het al in zijn voorwoord: het Toekomstplan Gaasperplas ligt er dankzij de tijd, energie en creativiteit van heel veel mensen. Het participatieproces heeft in het totaal 12 maanden geduurd. En nu zijn we in de periode van bestuurlijke besluit­ vorming beland en ook die neemt geruime tijd in beslag. Ieders geduld wordt op de proef gesteld. Leden van de meedenkgroep hebben in 10 middagen meegedacht en meegetekend aan het ontwerp voor de Gaasperplas. Hun inbreng is van bijzonder belang geweest om tot een evenwichtig ontwerp te kunnen komen. Onze oprechte dank aan: Amy Abdou, Annet van Hoorn, Antoinette Simons, Arlien Bakker, Arnoud Jol, Beant Lycklama à Nijeholt, Ching-ling Hsiao, Flora te Riet, Gosse Taekema, Isamu Goiati, Jan Brandenbarg, Jan Willem Hidding, Jenny van Dalen, Maarten Reuderink, Marian van der Vliet, Marianne Oegema Marion Schruyer, Michael Ferdinandus, Renée van der Haar, Tamar Rozenblat-Goiati, Wim van Roosmalen en Yvon van Holsteyn.

Onze oprechte dank aan: Anne Stijkel, Fred Vogelzang, Hetty Litjens, Joost Knotnerus, Mirjam Toorman, Tristão van de Haar Pinto en Winnie Meyer Ricard. Tijdens de participatieproces zijn diverse groepen uitgenodigd om een presentatie te geven om de kennis over inhoudelijke zaken te versterken. Graag willen wij de pre­ sentatoren ook hartelijk danken. Dit zijn voor de presentaties over zelfbeheer: Annet van Hoorn, Anne Stijkel, Hansje Galesloot, Jacqueline Rijken, Jan Dijk, Maartje der Kinderen, Tamara Borst. Een inspirerende presentatie over kunst werd gehouden door de Tijdwacht. De presentatie van Maarten van ’t Veld van de evenementenorganisatie Amsterdam Open Air gaf helder inzicht in de inspanningen die de organisatie verricht naar omwonenden en het park . En tot slot nog dank aan de horeca ondernemer, die de horecatender van GGA gewonnen heeft en Ballorig. De presentaties van hun plannen waren verhelderend. Wij zijn blij met het resultaat dat er nu ligt. Onze dank is groot!

De leden van het klankbord hebben steeds kritisch geadviseerd over de invulling van het participatieproces. Zij drongen aan op participatie voorbij de omwonenden van de Gaasperplas en organisaties die daar een rechtstreeks belang hebben.

Projectgroep Gaasperplas Ashna Vishnudatt, Ambtelijk opdrachtgever Gaasperplas

Gemeente Amsterdam | 3

Inhoudsopgave Samenvatting Toekomstplan Gaasperplas

6

1 Inleiding

9

2 Concept

13

2.1 Park rond de plas 2.2 Meer park en meer natuur 2.3 Het snoer verbindt de kralen 2.4 Spelen, sporten en verblijven (de kralen)

13 13 14 14

3 Toekomstplan; het ontwerp

17

3.1 Routes 3.2 Hoofdentree 3.3 Natuur 3.4 Recreatie 3.5 Opknappen Floriadeterrein 3.6 Bomen 3.7 Samengevat

17 26 29 33 44 50 51

4 Onderzoek stedelijke functie en horeca

53

4.1 Maatschappelijke / stedelijke functie 4.2 Overig horeca

53 57

5 Onderzoek zelfbeheer

61

6 Analyse

63

6.1 Routes 6.2 Groen en natuur 6.3 Plekken en voorzieningen 6.4 Water

63 66 73 75

6.5 Terrein van de Floriade 1982 6.6 Park in relatie tot evenementen

78 80

7 Uitgangspunten

83

7.1 6 Opdrachten uit de Ontwikkelstrategie Gaasperplas 7.2 Ruimtelijke inventarisatie 7.2.1 huidige situatie 7.2.2 park in de tijd 7.2.3 Onderzoek M en A 7.3 Motie 7.4 Opbrengst uit de participatie 7.5 Communicatie in dienst van participatie 7.6 Beleid en overige kaders

83 83 84 88 90 92 92 93 94

8 Financiën en risico’s

97

Colofon

98

Bijlage:

99

Adviescommissies (TAC, CVC en CRK) Ontwerp vs Doelstellingen coalitieakkoord Zelfbeheer, voorbeelden en plannen WKW tov het ontwerp Conclusie en aanbevelingen cultuurhistorisch onderzoek MenA Onderzoek gebruik van de Gaasperplas GGA Ideeënlijst uit de brede participatie

99 103 105 110 114 120 122

Gemeente Amsterdam | 4

Toekomstplan Gaasperplas

Samenvatting | Gemeente Amsterdam | 5

Samenvatting Toekomstplan Gaasperplas Aanleiding Na ruim 40 jaar is het tijd om het park rond de Gaasperplas op te knappen en aan te passen, zodat de natuur de ruimte en zijn waarde behoudt en tegelijkertijd de recreatie­ mogelijkheden van het park aansluiten op de huidige tijd. Het moet een plek worden waar Amsterdammers en onze buren in de regio zich welkom voelen en graag naar toe komen. Het park is sinds de aanleg intensief gebruikt en gesleten. De gemeente Amsterdam en het Groengebied Amstelland willen het park de komende jaren opknappen en aanpassen aan de wensen van de huidige tijd. De ambitie is om van de Gaasperplas een aantrekkelijk groengebied te maken voor omwonenden, maar ook voor alle andere bewoners van Amsterdam. Een groen omzoomde, goed bereikbare recreatieplas voor iedereen met ruimte voor spel, sport en uitnodigend om te bewegen en om van de natuur te genieten. Er komt een duidelijke zonering van natuur en recreatie, een betere oriëntatie in het gebied voor fietsers en wandelaars en meer sport-, speel- en recreatievoorzieningen. In 2016 is de Ontwikkelstrategie Gaasperplas vastgesteld met daarin 6 opdrachten. Dit Toekomstplan is de uitwerking van deze opdrachten binnen de genoemde ambities en gegeven kaders. Inleiding Dit Toekomstplan is het resultaat van intensieve participatie en co-creatie met de bewo­ ners van Zuidoost en omstreken.

Tijdens de participatie zijn eenduidige, verschillende en soms tegenstrijdige wensen voor het park opgehaald. Er zijn wensen om tot een betere samenhang tussen meerdere aantrekkelijk plekken en voorzieningen rondom de plas te komen en om de natuur in het park te versterken door natuurontwikkeling. Alle opgehaal­ de informatie samen laat de wens zien om de kwaliteit van de plas zelf beter te benutten. In het ontwerp is gezocht naar een zo goed mogelijke balans tussen verschillende belan­ gen. In sommige gevallen zijn verschillende wensen te combineren, waardoor het ontwerp sterker is geworden. Het oude Floriadeterrein met de bijzondere bomen en een tuinenval­ lei biedt bij uitstek recreatiemogelijkheden voor meer bezoekers en meer doelgroepen. De druk op Amsterdamse parken is groot. Daarbij gaat het aantal bewoners met de bouw van ca. 30.000 woningen in de komende twee decennia flink groeien. Ook de sociale problemen (o.a. obesitas) in de omliggende wijken zijn in verhouding tot de rest van Amsterdam groot. De Gaasperplas heeft de potentie en de kwaliteiten om te voorzien in de groeiende behoefte aan recreatie, rust en sport in de openbare ruimte voor alle bewoners. Door metrohalte Gaasperplas is het park goed bereikbaar voor alle

Amsterdammers. In het park is ruimte voor functies passend bij een stadspark dichtbij metrostation Gaasperplas. Functies als sport en waterrecreatie kunnen een plek vinden bij en op de grote ligweides. Een meer natuurlijk parkkarakter past langs de oost- en zuidzij­ de van de plas, waar plekken gevonden zijn voor natuurontwikkeling. Om al deze wensen een goede en duidelijke plek te geven aan de Gaasperplas is ervoor gekozen om intensieve recreatie en natuur in afzonderlijke zones te plaatsen. Het park wordt ontwikkeld als een kralensnoer van natuur en recreatie rond de plas. Bevindingen over routes uit de participatie Er liggen kansen om het park aantrekkelijker te maken door de routes duidelijker te maken, paden door te trekken, complete rondjes te maken, betere verbindingen te maken met aangrenzende groengebieden en door het zicht op de plas vooral voor fietsers te verbeteren. Kansen voor het verbeteren van de bereikbaarheid liggen vooral in het goed toegankelijk maken van de paden en parkeerplaatsen voor mindervaliden. Routes in het ontwerp Met het ontwerp zijn diverse knelpunten in de routing opgelost. Sommige fietspaden zijn omgevormd naar wandelpaden, soms is een wandelpad een gedeeld fiets-wandelpad geworden. Sommige verharde wandelpaden zijn omgevormd tot struinpaden. Ook zijn er paden verwijderd en op andere plaatsen zijn er paden bij gekomen.

Het resultaat is een duidelijk, doorgaand rondje voor fietsers en voor voetgangers rond de plas, meer variatie in wandelrondjes en een betere aansluiting op aangrenzende groengebieden. De beleving van de Gaasperplas wordt duidelijker als je het park in komt met vaker zicht op de plas vanaf het fietspad. De hoofdentreeroute wordt in het ontwerp benadrukt door een statige, rechte route naar het platanenplein, dat in de tijd van de Floriade het verdeelplein was. Vanaf het entree­ plein is er al zicht op het platanenplein. De hoofdentree wordt vereenvoudigd en daarmee duidelijker. Diverse wandelroutes worden toegevoegd en bijzondere plekken aangeduid. Bevindingen over groen en natuur uit de participatie Uit de participatie blijkt dat veel mensen de natuurbeleving bij de Gaasperplas belangrijk vinden. Verschillende mensen vinden natuurbehoud en versterking zelfs het belangrijkste voor de Gaasperplas. De grootste variatie in beplanting ligt in het noordelijke deel van het park. Toch kan de soortenrijkdom in het park en daarmee het leefgebied voor de doel­ soort ringslang nog sterk verbeterd worden.

Samenvatting | Gemeente Amsterdam | 6

Groen en natuur in het ontwerp In het ontwerp is ervoor gekozen om de natuur te versterken. Er is een zonering aangebracht waarbinnen natuur voorrang krijgt. Deze zonering sluit aan bij de verbin­ dingszone Natuurboog aan de oostzijde van de plas. In deze natuurzone wordt de variatie aan planten vergroot door meer water en zonnige natuurvriendelijke oevers te maken. Voor de vogels wordt meer bes-dragende beplanting aangebracht en voor de insecten meer bloemrijk gras. Voor vleermuizen wordt langs het zuidelijke bromfietspad vleermuisverlichting aangebracht. Bevindingen over recreatie uit de participatie Rondom de plas worden verschillende locaties aangegeven als prettige plekken. Dit zijn hoofdzakelijk de plekken direct aan de plas en besloten plekken in het voormalige Floriade terrein. Men ziet veel kansen voor uitbreiding van recreatie, cultuuruitingen of sport en spel in alle windstreken rondom de plas. De tuinenvallei in het voormalige Floriadedeel biedt bij herstel of een nieuwe invulling kansen om meer bezoekers te trekken. Horeca wordt in alle windstreken gewenst. Bij de keuze van plekken voor verschil­ lende functies en voorzieningen leeft sterk de wens om dat te doen op locaties waar de bestaande schoonheid van de plas goed zichtbaar is. Ook leven er wensen om het water beter toegankelijk te maken. Meer plekken om te kunnen zwemmen en voor interessantere kanoroutes.

Om de visuele beleving van het water te verbeteren kunnen de zuid- en oostzijde langs de waterlijn gevarieerder ingericht worden. In het ontwerp zijn twee nieuwe zwemlocaties opgenomen aan de noordzijde, waarvan één een zwemstoep krijgt zodat ook minder validen gemakkelijk bij het water kunnen komen. De speelweide bij Ballorig wordt uitgebreid met sport- en spelfaciliteiten en er worden bomen bij geplant voor meer schaduw. Voor kinderen wordt een speel- en klimbos gerealiseerd. Aan de zuidzijde komen meer wandelroutes, zodat ook hier een wandelrond­ je ontstaat. Het ruiterrondje om de plas wordt hersteld door het veerooster aan het begin van de Gaasperzoom naar het zuiden op te schuiven. De weide aan de westzijde wordt ruimte vrijgespeeld voor pop-up evenementen en cultuuruitingen. Het hondenstrand zal hier ingeperkt worden. Barbecueën aan de Gaasperplas is een geliefde bezigheid en zal binnen aangegeven zones beter gefaciliteerd worden met vaste barbecues en afvalbakken voor kolen. Om tegemoet te komen aan de wens beschutte kanorondjes te kunnen varen, komt er een brug ten zuiden van het bastion waar onderdoor gevaren kan worden. De waterlopen in het Floriadeterrein worden dan toegankelijk voor kano’s en kleine roeibootjes.

Bevindingen over het Floriadeterrein uit de participatie Het Floriadedeel is een kenmerkend en zeer gewaardeerd deel van de Gaasperplas. Het biedt unieke kansen voor de Gaasperplas om meer bezoekers naar het park te trekken. Veel van de huidige gebruikers van het park zien graag dat de tuinenvallei wordt opgeknapt en op enige manier weer aantrekkelijk en mooi wordt. Floriadeterrein in het ontwerp Het voormalige Floriadeterrein is rijk aangeplant met parkbomen. Veel daarvan zijn in de verdrukking gekomen door de beperkte mate van beheer. In dit ontwerp is ervoor gekozen om de parkbomen uit de Floriade tijd weer vrij te maken en de spontaan opgeko­ men en nog resterende onderbegroeiing uit de Floriadetijd te verwijderen. Zo zijn de mooie parkbomen straks weer te zien. Het fijnmazige padenstelsel met verschillende verhardingen wordt hersteld. Op de locaties waar in de tijd van de Floriade bijzondere planten stonden, wordt bloemrijk gras gezaaid. Museum en horeca De wens voor horeca rond de plas is veelvuldig genoemd tijdens de participatie. Veelvul­ dig hebben deelnemers de herinnering aan het goedlopende zomerrestaurant van 2005/2006 opgehaald. Die stond aan het water op de weide aan de westkant. Graag zien ze op deze plek horeca terugkomen. In welke vorm horeca wordt gerealiseerd, wordt nog nader bepaald.

Samen met de leden van de meedenkgroep is wel al bekeken welke locaties mogelijk geschikt zijn voor horeca, een museum en/of een bezoekerscentrum, met (dag)horeca. Het museum moet verbinding maken met het landschap: door gebruik van het licht en groen (transparantie) en/of een binnen-buiten karakter (bijvoorbeeld een beeldentuin). Park in relatie tot evenementen Het houden van grootschalige (dance)evenementen voorziet enerzijds in een behoefte en veroorzaakt anderzijds een grote druk op het park en omwonenden. Binnen de opdracht voor de Gaasperplas kunnen we deze tegenstrijdige belangen niet oplossen. Wel zien we kansen om de druk op het park te verkleinen en de natuur meer ongestoorde ruimte te geven door een alternatieve route voor op- en afbouw van de evenementen te maken en in te zetten op zonering van recreatiedelen en natuurdelen. De gemeente Amsterdam werkt aan een evaluatie van het evenementenbeleid door de afdeling Stedelijk Evenementenbureau (SEB) waarbij aan de hand van onderzoek gekeken wordt naar de gevolgen van deze evenementen op de flora en fauna en bodemgesteld­ heid in het gebied.

Samenvatting | Gemeente Amsterdam | 7

Onderzoek zelfbeheer Zelfbeheer is de situatie waarbij burgers/gebruikers stukken openbare ruimte in beheer nemen. Zij maken dan met de gemeente of andere beheerder afspraken over een bepaal­ de beheerkwaliteit en -intensiteit voor een bepaalde periode. Zelfbeheer vergroot de binding met het park en voorziet in een maatschappelijke behoefte. De tijdens de participatie opgehaalde mogelijkheden voor zelfbeheer liepen uiteen van het beheren van een beperkt deel tot de wens om het hele park te beheren. Succesvol zelfbeheer gaat niet vanzelf. Vanuit beide partijen (de zelfbeheerder en de beheerder/eigenaar) zijn goede afspraken nodig en een mate van professionele of materiele ondersteuning. De verantwoordelijkheid daarvoor is in het geval van de Gaasperplas belegd bij de beheerder van het gebied Groengebied Amstelland. Financieel Het Toekomstplan Gaasperplas bevat ambities voor het gebied voor de komende jaren. Het beschikbare budget is vooralsnog slechts toereikend om een eerste stap te zetten om te komen tot realisatie van het gehele Toekomstplan. Er zullen aanvullende voorstellen aan de gemeenteraad worden gedaan om ook de overige opgaven op te pakken.

Samenvatting | Gemeente Amsterdam | 8

1

1 Inleiding Aanleiding In 2016 heeft het dagelijks bestuur van stadsdeel Zuidoost de Ontwikkelstrategie Gaasperplas vastgesteld. In de Ontwikkelstrategie zijn 6 uit te werken projecten voor de Gaasperplas geformuleerd. Dit toekomstplan is de uitwerking van de Ontwikkelstrategie. Veertig jaar na het begin van de aanleg, is het tijd om het park rond de Gaasperplas op te knappen en aan te passen. Daarvoor zijn verschillende redenen. Allereerst vertoont het park na jaren veel tekenen van sleetsheid, met name in het gedeelte waar in 1982 de internationale wereldtuinbouwtentoonstelling de Floriade is gehouden. Veel paden rondom de plas zijn in slechte staat en zichtlijnen op het water zijn in de loop van de jaren dichtgegroeid. Ten tweede staat Zuidoost aan de vooravond van een flinke toename van het aantal bewoners in het stadsdeel zelf en in de directe omgeving: in Amstel III, ArenApoort, de Bijlmer, Gaasperdam, De Nieuwe Kern en Amstel Business Park Zuid worden de komende twee decennia circa 30.000 nieuwe woningen gebouwd. Met name Amstel III en ArenApoort worden dicht bebouwde gebieden, zonder grote groenvoorzieningen. De Gaasperplas kan met een relatief lage investering voorzien in de behoefte aan recreatie, rust, en sport in de openbare ruimte voor nieuwe bewoners. Ten derde is de Gaasperplas een van de twee Amsterdamse parken die direct aan een metrostation ligt.

De druk op Amsterdamse parken is groot. De Gaasperplas kan een deel van die druk opvangen en heeft daar in potentie alle kwaliteiten voor. Echter na jaren van extensief beheer (een groot gebied beheren met weinig geld) is er een ingreep nodig om die kwaliteiten te kunnen benutten. Gemeenschappelijke regeling Groengebied Amstelland (GGA) Begin jaren ‘90 is besloten om het beheer voor de Gaasperplas onder te brengen bij Groengebied Amstelland. GGA is opgericht door de gemeentes rondom de recreatiegebieden (Amsterdam, Diemen, Ouder-Amstel en Amstelveen) en de provincie Noord-Holland. Deze gemeenschappelijke regeling heeft als doel om gezamenlijk te zorgen (betalen) voor het gebruik van de recreatiegebieden Amstelscheg, Ouderkerkerplas, Gaasperzoom, Gaasperplas en Diemerscheg. Groengebied Amstelland huurt voor de uitvoering van het dagelijks beheer Recreatie Noord Holland in.

Ambitie De ambitie is om van de Gaasperplas een aantrekkelijk groengebied te maken voor omwonenden, maar ook voor alle bewoners van Amsterdam. Een groen omzoomde, goed bereikbare recreatieplas voor iedereen, met ruimte voor spel, recreatie en sport en uitnodigend om te bewegen, maar ook om van de natuur te genieten. Er wordt ingezet op het realiseren van meer diversiteit in en kwaliteit van het groen en natuurontwikkeling, een duidelijkere zonering van natuur en recreatie, een betere oriëntatie in het gebied voor fietsers en wandelaars en meer sport-, speel- en recreatievoorzieningen. Aanpak Voor de herinrichting van de Gaasperplas is een grootschalig participatietraject opgezet. Redenen daarvoor waren de complexe ontwerpopgave en het grote aantal betrokken stakeholders. Het doel van het participatietraject was, om tot een breed gedragen planvoorstel te komen, waarin verschillende doelgroepen zich kunnen herkennen. Ook is met de betrokken organisaties, de beheerders van GGA, overheidsinstanties en beleidsafdelingen nauw samengewerkt. Toekomstplan Dat heeft geresulteerd in voorliggend ontwerp waarin het toekomstbeeld wordt beschreven waar de gemeente Amsterdam en het Groengebied Amstelland met de Gaasperplas de komende 40 jaar naar toe willen. Het planvoorstel vormt enerzijds een kader waarin samen met stakeholders nieuwe ontwikkelingen afgewogen en ingepast kunnen worden.

Anderzijds biedt het ook concrete voorstellen waarop het plan op onderdelen verder uitgewerkt en uitgevoerd kan worden. Coalitieakkoord Dit Toekomstplan Gaasperplas geeft invulling aan verschillende afspraken uit het coalitieakkoord 2018. Verschillende (sub)doelstellingen van de coalitie waarop dit Toekomstplan invulling geeft zijn; inclusief en verbonden, duurzaam en groen, balans in de stad, democratisering en de digitale stad, ontspannen in een levendige stad. In het Toekomstplan is uitdrukkelijk toegewerkt naar invulling voor veel verschillende doelgroepen. Iedere Amsterdammer doet er toe.

Inleiding | Gemeente Amsterdam | 9

Vaak zijn tegenstrijdige wensen en belangen opgehaald gedurende het participatietraject. Dit Toekomstplan biedt ruimte voor veel van al die verschillende wensen door te kiezen voor een duidelijke zonering (scheiding in het gebied) van rust, ruimte en natuur(beleving) enerzijds en (intensieve) recreatie anderzijds. Verbeterde paden, een groter aanbod van functies (recreatievormen) bieden de stad de kans om de recreanten beter te verdelen over de stad. Cultuuruiting krijgt een uitdrukkelijke plek in dit Toekomstplan en in de natuurzone wordt juist ingezet op het vergroten van de biodiversiteit (soortenrijkdom van flora en fauna). Een uitgebreide toelichting op hoe het ontwerp inspeelt op de verschillende doelstellingen uit het coalitieakkoord is in de bijlage opgenomen. Leeswijzer In dit document is ervoor gekozen om de kern van dit Toekomstplan, het ontwerp, als eerste uitgebreid toe te lichten. In hoofdstuk 2 wordt uitgelegd hoe het concept voor het plan tot stand gekomen is en in zijn werk gaat. Er wordt toegelicht wat de basis is voor het ontwerp. In hoofdstuk 3 wordt uitgelegd hoe dit concept in een concreet plan is uitgewerkt. Het plan wordt toegelicht aan de hand van verschillende basis elementen, zoals routes, natuur en recreatie. De Floriade van 1982 beslaat een belangrijk deel van het park.

Hoe dat vorm krijgt in het plan is meegegeven in de paragrafen over de hoofdentree en het Floriadeterrein. Horeca is veelvuldig aan bod gekomen tijdens de participatie en wordt daarom apart toegelicht. In hoofdstuk 4 wordt het onderzoek meegegeven naar een mogelijke stedelijke functie zoals een museum en of een bezoekerscentrum met horeca en hoe de projectgroep denkt deze gebouwde functie te kunnen integreren in het park. In dit hoofdstuk worden ook de locaties voor overige horeca toegelicht.

Uitzicht over de plas

Inleiding | Gemeente Amsterdam | 10

Tijdens de participatie is ook aandacht besteed aan de opdracht om de mogelijkheden voor zelfbeheer te onderzoeken. In hoofdstuk 5 is weergegeven welke ideeën en aandachtspunten zijn opgehaald. In de bijlage zijn de samenvattingen van gegeven presentaties over zelfbeheer opgenomen en een volledig uitgewerkt plan van deelnemers aan de participatie. In hoofdstuk 6 wordt vervolgens verantwoord welke analyses ten grondslag liggen aan de verschillende ontwerpbeslissingen. In hoofdstuk 7 vindt u de uitgangspunten die als belangrijk kader gediend hebben voor de planvorming. Het financiële kader en meekomende risico’s worden benoemd en toegelicht in hoofdstuk 8. Tot slot is veel informatie dat gebruikt is bij de planvorming toegevoegd in de bijlage.

Uitzicht over de plas

Inleiding | Gemeente Amsterdam | 11

Huidige situatie Gaasperplas Legenda Manege

Waterspeelplaats

Camping

Pr ov

in

cia

le

Planetarium

we

g

G tro Me

Driemond Na

aa

Voormalig Floriadeterrein

ar

W ee

sp

eg

dw

on

iem

Dr

las

erp

sp

Boerderij Langerlust

Naar Mandelapark Haven

Waternet drinkwater Ballorig

Gemeente Amsterdam | 12

2

2 Concept Het snoer verbindt de kralen 2.1 Park rond de plas Voor dit toekomstplan is de Gaasperplas uitgebreid geïnventariseerd en geanalyseerd. Dat is samen met gebruikers, omwonenden en deskundigen (ecologen, cultuurhistoricus) gedaan in een uitgebreid participatietraject. Daarnaast zijn vanuit de participatie wensen voor de plas opgehaald. Uit die trajecten is gebleken dat er veel wensen en verbeterpunten zijn voor de plas. Het park ontleent zijn bijzondere kwaliteit aan de relatie met de plas; lopend langs de groene oevers waan je je ver buiten de stad. Er liggen veel kansen om die unieke waarde van de plas beter te benutten. Voor bewoners van Gaasperdam zijn juist de westoever en zuidoever belangrijk als uitloop vanuit hun buurt. Daar liggen kansen voor verbetering van routes en plekken. Aan de noordzijde, in het gedeelte van de voormalige Floriade, liggen kansen voor een horecafunctie en verblijfs­ plekken, ook voor bezoekers uit de stad. De westzijde wordt in de participatie gezien als kansrijke plek voor sport en (kleinschalige) cultuur uitingen. Daar is ook zwemgelegenheid. Er is behoefte aan meer horeca in alle windstreken van de plas en aan een betere relatie vanaf het park met de horeca in boerderij Langerlust aan de oostzijde.

Het strandje bij de overdekte kinderspeeltuin Ballorig voorziet al in een belangrijke behoefte, maar kan aantrekkelijker worden ingericht en worden uitgebreid.

oevers van bomen, bladinval in water voorkomen of het blad verwijderen, bijhouden van oprukkende plantensoorten die andere verdringen van essentieel belang. Indien dit niet (voldoende) wordt gedaan, kunnen steeds minder verschillende soorten overleven en neemt de biodiversiteit dus af. De Gaasperplas ligt bijna volledig binnen het Natuur Netwerk Nederland. Langs de oostzijde loopt de ecologische verbindingszone Natuurboog, met doelsoort ringslang. Het park is relatief groot, daardoor kunnen veel wensen gefaciliteerd worden. Er is ruimte voor zowel natuur als recreatie. Er liggen kansen om met verschil van inrichting en verschil van beheer zowel de natuur als de recreatie mogelijkheden te versterken en beter zichtbaar te maken. Het idee is, om daar in het park een meer uitgesproken zonering voor toe te passen.

2.2 Meer park en meer natuur Uit de analyse blijkt dat het park kampt met een lager onderhoudsniveau dan men wenst, waardoor op veel plekken geen sprake meer is van een stadspark. Daarnaast is de natuurwaarde van het park niet zo hoog als je zou mogen verwachten, terwijl natuur wel heel belangrijk wordt gevonden. Het onderhouds­ niveau van het recreatiegebied leidt niet alleen tot het verval van Floriade-elementen, maar draagt eveneens beperkt bij aan de ontwikkeling van natuur en biodiversiteit. Beheer van natuur vergt meer en deels ander onderhoud dan het huidige beheer. Bij natuurbeheer is het grotendeels vrijhouden van de

Meer park en meer natuur

Concept | Gemeente Amsterdam | 13

Voor de verschillende windstreken in zijn geheel, worden mogelijkheden gezien voor horeca in elke windstreek rond de plas. Voor het park als geheel zijn de wensen verder om meer bloemen en bessen voor insecten en vogels langs de routes te maken en meer ruige, natte natuur in de ecologische verbindingszone.

2.4 Het snoer verbindt de kralen Bij de analyse van de routes blijkt dat er knelpunten zijn in het gebruik en de beleving van de routes. Er zijn veel wensen voor verbetering genoemd. Op plekken waar vanaf het fietspad geen zicht op de plas is, en/of de fietsroute onduidelijk of onaantrekkelijk is, gebruiken fietsers nogal eens het voetpad. De oriëntatie is op veel plekken onduidelijk: je weet niet waar je bent en welke kant je op moet. Dat geldt vooral bij knooppunten, bij entrees en daar waar routes bij elkaar komen. Het wordt wel zeer gewaardeerd dat er keuzemogelijkheden zijn tussen doorgaande voet- of struinpaden, een route langs de plas, of een route door de besloten parkdelen. Kansen liggen er in het onderscheiden van de verschillende routes en in het laten doorlopen van de routes. Zo zal een rondje plas voor fietsers en voetgangers alle kralen (bijzonder plekken in het park) verbinden. Natuur en recreatie rond de plas

2.3 Spelen, sporten en verblijven (de kralen) Uit de analyse komen wensen naar voren voor meer voorzieningen, voor wandelrondjes, voor meer natuurbeleving en voor meer aantrekkelijke verblijfsplekken. In het concept wordt gekozen voor het meer onderscheiden van verschillende plekken rond de plas, door er mogelijkheden voor activiteiten te maken die passen bij die verschillende plekken. Aan de westzijde zien de participanten mogelijkheden voor (kleinschalige) cultuuruitingen en voor horeca, waarbij wordt gerefereerd aan het zomerrestaurant van weleer. Aan de zuidzijde liggen kansen in het aantrekkelijker inrichten van het strandje bij Ballorig. Daarbij is bijvoorbeeld genoemd om meer bomen te planten voor schaduw en meer mogelijkheden te maken voor het beoefenen van buitensport en -spel. Aan de noordzijde zijn er wensen om verschillende elementen van de Floriade in ere te herstellen en om een zwemplek te maken. Aan de oostkant wordt de aanpak van de Driemondweg, die nu nog een industrieel karakter heeft, genoemd. Ook aan de oostkant wordt een betere ruimtelijke relatie tussen horecaboerderij Langerlust en de Gaasperplas gewenst.

+ Rondje Gaasperplas als ‘snoer’

Bijzondere plekken als ‘parels’

Concept | Gemeente Amsterdam | 14

Concept tekening Snoer verbindt de kralen

Concept | Gemeente Amsterdam | 15

Toekomstplan Gaasperplas; het ontwerp

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 16

3

3 Toekomstplan; het ontwerp In dit hoofdstuk geven we een toelichting op het ontwerp. De analyse en input uit de participatie vormen de basis voor het ontwerp. Voor een verdiepingsslag op gemaakte ontwerpkeuzes verwijzen wij graag naar de volgende hoofdstukken Analyse (hoofdstuk 6) en Uitgangspunten (hoofdstuk 7) waarbinnen ook de participatie valt. Vanuit de ontwikkelstrategie Gaasperplas zijn 6 opdrachten meegegeven: • rondje Gaasperplas voor fietsers en voetgangers • verbeteren hoofdentree vanaf metro Gaasperplas inclusief onderzoek nieuwe stedelijke functie • verbeteren entrees naar de Gaasperplas • herinrichting voormalig Floriade terrein • aanleg nieuw stadsstrand: haalbaarheidsonderzoek • onderzoek zelfbeheer Dit toekomstplan is het resultaat van intensieve participatie en co-creatie met de leden van de meedenkgroep. Het eerste concept is daarna voorgelegd aan verschillende commissies die adviseren op het vigerende beleid, zoals de Technische Adviescommissie voor de Hoofdgroenstructuur en de commissie Integrale Ruimtelijke Kwaliteit. Het eerste concept van het ontwerp is naar aanleiding van aanbevelingen van die adviescommissies op onderdelen aangepast. Tijdens de participatie zijn eenduidige, verschillende en soms tegenstrijdige wensen voor het park opgehaald.

Maar alle opgehaalde informatie samen laat de wens zien, om de plas als dé kwaliteit van het park, beter te benutten. De wens is ook om tot een betere samenhang tussen meerdere attractieve plekken en voorzieningen rondom de plas te komen. Het park wordt zo ontwikkeld als een kralensnoer rond de plas. Verder is de wens om delen van het park met meer recreatievormen intensiever te beheren en in andere delen extensief natuurbeheer toe te passen, zodat beide kwaliteiten versterkt kunnen worden. In het ontwerp is gezocht naar een zo goed mogelijke balans tussen verschillende belangen. In sommige gevallen zijn verschillende wensen te combineren, waardoor het ontwerp sterker is geworden.

Een voorbeeld hiervan is de wens voor een betere oriëntatie in het park, een meer aantrekkelijke zuidzijde, beleving van de plas en verhogen van natuurwaarden. Aan de zuidzijde zijn deze wensen gebundeld door een poel te graven met natuurvriendelijke oevers en het fietspad deels te verplaatsen richting de plas. Met deze ingreep wordt de variatie in routes en beplanting groter, de oriëntatie verbetert, de natuurwaarde wordt verhoogd en er komt een plek bij waar je vanaf het fietspad de plas kunt zien.

3.1 Routes De opgaves voor het rondje Gaasperplas voor fietsers en voetgangers en de overige routes zijn; knelpunten oplossen, de oriëntatie verbeteren, routes interessanter en beter toegankelijk maken voor meer vormen van recreatie en minder validen, paden opknappen en schade door gebruik in de toekomst zoveel mogelijk beperken. Met het ontwerp zijn diverse knelpunten in de routing opgelost. Sommige fiets­ paden zijn omgevormd naar wandelpaden, soms is een wandelpad omgevormd tot gedeeld fiets-wandelpad en soms zijn verharde wandelpaden omgevormd tot struinpaden. Ook zijn er paden verwijderd en op andere plaatsen zijn er paden bij gekomen. Het resultaat is een duidelijk, doorgaand rondje voor fietsers en idem voor voetgangers rond de plas, meer variatie in wandelrondjes, een betere aan­sluiting op aangrenzende groengebieden en een duidelijkere beleving van de Gaasperplas als je het park in komt. Het rondje om de plas Een rondje rond de plas apart voor fietsers en voetgangers is de eerste opgave uit de ontwikkelstrategie. In dit ontwerp wordt het rondje compleet, afwisselender en aantrekkelijk gemaakt en faciliteert het meer bezoekers en meer doelgroepen. Voor een betere oriëntatie en bereikbaarheid van het rondje worden alle fietspaden zo recht mogelijk en in een heldere structuur, direct aangesloten op het fietsrondje.

Het huidige fietspad tussen de waterspeelplaats en de tuinenvallei komt te vervallen. Het rondje voor wandelaars ligt steeds het dichtst bij de plas.

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 17

De hoofdroute voor fietsers en wandelaars krijgt een breedte die past bij de recreatie­ vraag en de verkeersveiligheidsaspecten, maar ook bij de verschillende parkinrichtingen. Het Floriadedeel vraagt om goede doorgaande paden, maar ook om een bepaalde mate van kleinschaligheid, passend bij de verschillende ‘tentoonstellingskamers uit de Floriade tijd’. De Centrale Verkeerscommissie schrijft voor 2 richtingen bromfietspaden een breedte van 4,5 meter voor.

Dit plan stelt voor om brommers te weren uit het voormalige Floriadedeel, zodat de breedte van 3,5 meter voor 2 richtingen fietspaden kan worden aangehouden. Brommers behouden dan wel hun route aan de randen van het park. Om brommers uit (delen van) het park te weren, is een raadsbesluit noodzakelijk. Op onderstaande kaart geeft de stippellijn op de zuidroute het bromfietsgedeelte weer.

Aansluiting fietspaden op het rondje Gaasperplas

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 18

Om het gebied goed toegankelijk te maken voor grote groepen wandelaars en mensen met een rolstoel, wordt het wandelrondje 2,5 tot 3 meter breed en verhard uitgevoerd. De hoofdroutes voor fietsers en wandelaars worden uitgevoerd in asfalt of beton, elk in een afwijkende kleur passend bij het park. Bijvoorbeeld grijs voor de fietspaden en zandkleurig voor de voetpaden.

Boerderij Langerlust

Aanpak Driemondweg De meedenkgroep was het er over eens: de Driemondweg lijkt meer op een industrieweg dan op een route door een park. Uit de meedenkgroep kwam het idee om de Driemond­ weg te verplaatsen en om van de huidige weg een fietspad te maken. Dan komt het hele gebied tot aan de provinciale weg in het park te liggen en ontstaat er meer ruimte voor natuur. Alle adressen die nu aan de Driemondweg liggen krijgen dan een eigen afrit aan de Provincialeweg. Dit idee is voorgelegd aan de Centrale Verkeerscommissie. Die heeft aangegeven dat elke afrit van de Provincialeweg, omwille van veiligheid voor de (brom)fietsers, met verkeerslichten ingericht moet worden. Omdat dit niet realistisch is, lijkt deze variant voor de Driemondweg onhaalbaar. Het alternatief is een versmalde en naar het oosten opgeschoven Driemondweg. Die variant is in dit ontwerp opgenomen. Zo ontstaat ruimte voor een vrij liggend fietspad en voor de aanplant van een rij bomen en groepen heesters. Ook kan de oever van de watergang hier en daar natuurvriendelijker gemaakt worden. De parkeerplaatsen voor Langerlust komen terug in de vorm van langsparkeren langs de Driemondweg. Het aantal blijft gelijk. Indien de parkeerdruk toe neemt kan een parkeerveld naast boerderij Langerlust gemaakt worden, met een aansluiting op de Driemondweg. Tegen die tijd moet deze optie nader onderzocht worden.

Gaasperplas

De surfweide heeft nu een afslag vanaf de Driemondweg, met parkeerplaatsen. De plek wordt aangeduid als crusingplek. In het ontwerp worden die parkeerplaatsen verplaatst naar de rand van het Waternetterrein. Op de plek van de huidige rijbaan met parkeren, komt een vrij liggend fietspad. Het wandelpad wordt langs het water gelegd, over de weide. De aarde wal heeft geen functie meer en zal worden verwijderd. Met deze ingreep wordt de surfweide intensiever gebruikt en zal het veiligheidsgevoel toenemen. Fietsroute dichter langs de plas Meer zicht op de plas vanaf de fietspaden is een van de wensen uit de participatie. Aan de zuidzijde wordt dat bereikt door de parkeerplaats langs de surfweide vrij te spelen voor een fietspad. Verderop, voorbij het strandje bij Ballorig, wordt het fietspad (de aansluiting met het Jan Schaeferpad) dichter naar de plas getrokken. Schetsontwerp Driemondweg

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 19

Profiel A Driemondweg nieuwe situatie met vrij liggend fietspad

Profiel B nieuwe situatie surfweide

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 20

1 2

Locatie sfeerbeeld Driemondweg

Locatie sfeerbeeld surfweide

Huidige situatie Driemondweg

Bestaande situatie surfweide

Nieuwe situatie Driemondweg

Nieuwe situatie surfweide

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 21

4

6

Situatie tekening visualisatie Jan Schaeferpad

Situatie tekening visualisatie Gein 1

Huidige situatie zicht op de plas vanaf Jan Schaeferpad

Huidige situatie zicht op de Gein 1

Nieuwe situatie zicht op de plas vanaf Jan Schaeferpad

Nieuwe situatie zicht op de plas vanaf Gein 1

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 22

Zo ontstaat ook hier een plek waar fietsers dicht bij het water kunnen komen. Het zicht langs de zuidelijke fietsroute wordt hiermee gevarieerder en daardoor verbeterd ook de oriëntatie.

Herkenbare beplanting wijkentrees

Aan de noordzijde wordt het voetpad dat bovenlangs de grote weide in het Floriadedeel loopt, omgevormd tot fietspad. Ook hier ontstaan daardoor doorzichten vanaf het fietspad naar de plas. De grote weide wordt met deze fietsroute beter toegankelijk, wat het recreatieve gebruik ten goede komt. Verbeteren entrees naar de Gaasperplas Opdracht 3 van de ontwikkelstrategie gaat over het verbeteren van de wijkentrees. In het ontwerp worden alle fietspaden vanuit omliggende wijken naar de Gaasperplas, rechtstreeks aangesloten op “het rondje”. Vooral de zuidelijke route wordt door veel mensen saai gevonden en vanaf het fietspad kun je daar de plas niet zien. In het ontwerp wordt het Jan Schaeferpad verder doorgetrokken naar de plas. Vanuit de wijk kun je dan de plas al zien liggen. Ook bij de andere zuidelijke wijkingangen wordt zicht op de plas of water gemaakt. De entrees worden verder meer zichtbaar gemaakt, door opschot (zaai­ lingen uitgegroeid tot bomen) te verwijderen. Er worden parkbomen, bloeiende heesters en voorjaarsbloei voor teruggebracht. Zie de voorbeelden van parkbeplanting in het grijze kader. Het zou goed zijn om de entrees extra te benadrukken. Daarom wordt overwogen om bij ieder entree een ornament te plaatsen met de entreenaam. Zie de impressie hieronder.

Wilde tulp

Meidoorn

Appel

Kievitsbloem

Kardinaalsmuts herfst

Sierkers

Wilde uibol

Visualisatie ornament bij entree Gaasperplas

Sierkers herfst

Leisterbes

Meidoorn bloei

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 23

Overige routing in het park

Bewegwijzering in het park Voor de informatieborden wordt aangesloten op het systeem van het wandelnetwerk Nederland. Deze zijn al geplaatst bij de hoofdentree en bij de parkeerplaats bij Ballorig. Uiteindelijk zal bij elk entree met parkeerplaats of OV-knooppunt een informatiebord komen. Op de borden worden verschil­ lende wandelroutes opgenomen. Voor de aanduiding van de routes in het park worden eveneens de paaltjes van het Wandelnetwerk Nederland gebruikt. Voor de bewegwijzering in het park is het de wens dezelfde borden te gebruiken als in de rest van Amster­ dam. Hierop zal voornamelijk het recreatieaanbod geplaatst worden zoals de camping, de watersport verenigin­ gen, de bijenstal, enz. Nadere uitwer­ king hiervan vindt plaats in overleg met GGA.

Wandelnetwerk Nederland

Bewegwijzering en informatieborden Voor de verdere verbetering van de oriëntatie in het park wordt de bewegwijzering en bebording verbeterd. Dat gebeurt door informatieborden te plaatsen bij de entrees met een parkeerplaats of een aansluiting op het openbaar vervoer en door markering van (wandel-)routes en bewegwijzering in het park. Locaties die aangeduid worden zijn bijvoorbeeld de camping, waterspeelplaats, watersportverenigingen, naaktrecreatie, bijenstal enz. Bij de wandelroutes zal worden aangegeven of deze rolstoeltoegankelijk zijn. In het park kunnen bijzonder elementen een bordje met uitleg krijgen, zoals bijzonder bomen of dieren. Waar mogelijk en wenselijk worden verenigingen in het park beter zichtbaar gemaakt.

Bewegwijzering Amsterdam

Voor de informatieborden wordt aangesloten op het systeem van het wandelnetwerk Nederland. Deze zijn al geplaatst bij de hoofdentree en bij de parkeerplaats bij Ballorig. Uiteindelijk zal bij elk entree met parkeerplaats of OV-knooppunt een informatiebord komen. Op de borden worden verschillende wandelroutes opgenomen. Voor de aanduiding van de routes in het park worden eveneens de paaltjes van het Wandelnetwerk Nederland gebruikt. Voor de bewegwijzering in het park is het de wens dezelfde borden te gebruiken als in de rest van Amsterdam. Hierop zal voornamelijk het recreatieaanbod geplaatst worden zoals de camping, de watersport verenigingen, de bijenstal, enz. Nadere uitwerking hiervan vindt plaats in overleg met GGA.

Natuurnetwerk bord

Nieuw fietspad naar Nelson Mandelapark

Nieuw fietspad naar Bijlmerweide

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 24

5

Situatie tekening visualisatie ronde weide

Verbindingen met omliggende (groen) gebieden Uit de participatie is naar voren gekomen om de fietsverbinding naar het Nelson Mandela­ park te verbeteren. Hetzelfde geldt voor de fietsverbinding langs de oostzijde van de plas. In het ontwerp wordt daarom een wandelpad aan de westzijde langs de Langbroekdreef omgevormd tot fietspad. Aan de oostzijde wordt een stukje fietspad toegevoegd langs de weides. Daardoor kan je ook aan die kant van noord naar zuid door het park fietsen. Aan- en afvoer evenementen opbouw Uit de participatie en analyse is naar voren gekomen dat het gewenst is om in het park meer duidelijk onderscheid te maken tussen intensief te gebruiken recreatiedelen en rustige natuurdelen. In het ontwerp voor de noordzijde wordt daarom voorgesteld om de ontsluitingsroute voor grote evenementen te verplaatsen. Die aanvoerroute loopt in het voorstel niet meer oost-west dwars door het park, maar is veel korter en loopt noord-zuid over het fietspad dat vanaf de Loosdrechtdreef in het ontwerp direct uitkomt op de centrale ronde weide. Door de nieuwe aanvoerroute moet opnieuw bekeken worden waar

Huidige situatie ronde weide

Nieuwe situatie ronde weide

Voorstel ontsluitingsroute evenementen

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 25

de evenementenorganisatoren hun materieel, crewtent en overige materialen kunnen plaatsen. Het is daarvoor nodig om te onderzoeken hoe de huidige parkeerplaatsen van hotel Campanile, Planetarium en de camping opnieuw ingericht kunnen worden, afgestemd op de nieuwe inrichting rond de tunnel A9. Meer parkeerruimte zal in de toekomst nodig zijn, ook om het toekomstige museum en de horeca te faciliteren.

3.2 Hoofdentree De hoofdentree is in de Ontwikkelstrategie als opdracht 2 opgenomen. Op het plein bij de metrohalte en het busstation is de oriëntatie moeizaam en is onduidelijk welke route het park in gaat. In het ontwerp wordt het plein meer benadrukt als entreeplein. Met een heldere inrichting sluiten de verschillende ingangen aan op dit plein. Deze entrees zijn de hoofroute direct richting de plas, de entree naar de waterspeelplaats en de bosentree die tussen de waterspeelplaats en de camping door loopt.

Huidige hoofdentreeroute Gaasperplas

De hoofdentreeroute wordt in het ontwerp benadrukt door een rechte route naar het platanenplein, dat in de tijd van de Floriade het verdeelplein was. Vanaf dit plein liepen routes naar alle richtingen van het park, vandaar de naam ‘ verdeelplein’. Vanwege het beperkte beheerbudget van Groengebied Amstelland, is ervoor gekozen om de hoofden­ tree te vereenvoudigen en daarmee te verduidelijken. De route wordt vanaf het entreeplein bij de metrohalte rechtdoor getrokken, tot aan het platanenplein.

6

Nieuwe hoofdentreeroute Gaasperplas

Situatie tekening visualisatie hoofdentree Gaasperplas

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 26

De leilindes worden deels verplaatst en de door hagen omvormde kamers worden verwijderd. Daarmee is er vanaf het entreeplein al zicht op het platanenplein en ontstaat een statig entree het park in. Langs de hoofdroute is ruimte om kunstobjecten te plaatsen. Zo kan er bijvoorbeeld een beeldenroute worden gemaakt. De bijzondere parkbomen blijven behouden en worden veel beter zichtbaar gemaakt. Voorbeelden zijn de treurbeuk, de oude prunussen, de metasequoia’s en de indrukwekkende Perzisch ijzerhout struiken (Perrotia persica), die in de tijd van de Floriade geplaatst zijn.

Bestaande bijzonder bomen

Een bijzonder element van de entreezone, de berceau (een loofgang, een besloten ruimte gevormd door hagen) staat nu nog op een verscholen plek. Straks is de berceau vanaf de hoofdroute zichtbaar. Zoals nu al het geval is, blijft de entree naar de waterspeelplaats ook in het ontwerp omlijst door hoge populieren. De rij wordt aangevuld met populieren waar gaten gevallen zijn. De bosentree, tussen de waterspeelplaats en de camping, wordt vanaf de hoofdentree aan één zijde met mooie parkbomen omlijst en wordt doorgetrokken tot aan de centrale ronde weide bij de plas. Ook het voetpad wordt er langs doorgetrokken.

Treurbeuk

Verdeelplein / platanenplein

Relatie met A9 Het Gaasperplasproject grenst aan de tunnel A9. In 2021 worden de tunnel en het park er bovenop opgeleverd. In dit ontwerp is rekening gehouden met de geplande routes voor de A9. Samen met het project A9 zal in het vervolg traject gezocht moeten worden naar een inrichting van de hoofdentreezone, waarbij ook de ruimtevraag van grote evenementen (opstallen, benodigde parkeerplekken) gefaciliteerd kan worden.

Berceau

Prunussen

Moerascipressen

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 27

Natuurkaart

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 28

3.3 Natuur

Grotere biodiversiteit

Uit de participatie blijkt dat veel mensen de natuurbeleving bij de Gaasperplas belangrijk vinden. Verschillende mensen vinden natuurbehoud en versterking zelfs het belangrijkste voor de Gaasperplas. In het ontwerp is ervoor gekozen om stevig in te zetten op natuur­ versterking. In het ontwerp is een zonering aangebracht waarbinnen natuur voorrang krijgt. Zie kaart zonering natuur.

Bij een landschapsopbouw van water, oever, zoom (kruidenlaag), mantel (heesterlaag) bos, krijgen alle plant en diersoorten de kans. Natuurvriendelijke oevers zijn belangrijk voor een grote soortenrijkdom. Al het leven is per slot van rekening afhankelijk van water. In de overgangszone van land naar water worden de meeste verschillende soorten aangetroffen. De oeverzone is bij uitstek ook het leefgebied voor de ringslang. In deze zone kan hij zich te goed doen aan kikkers, kleine visjes en muizen.

Natuurboog Langs de oostzijde van de plas loopt de ecologische verbindingszone Natuurboog. De Natuurboog is, net als de plas in zijn geheel, onderdeel van het Natuur Netwerk Nederland. Deze verbindingszone functioneert nog niet overal optimaal. De doelsoort van de Natuurboog is de ringslang die in het gebied van de Gaasperplas zich nog niet gevestigd heeft.

Een natuurvriendelijke oever laat meer oeverplanten zien dan een beschoeide oever met snel diep water. Veel vissen en insecten zijn afhankelijk van oeverplanten.

Landschapsopbouw van water, oever, zoom (kruidenlaag), mantel (heesterlaag) bos Zonering natuur Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 29

Natuurwensen voor de Gaasperplas

Aantrekkelijke bloemen voor insecten

Bomen met herfstkleur

Vleermuisverlichting

Besdraagende heesters

Zwaluwwand

Bloembollen

Vleermuisverlichting

Aantrekkelijke bloemen voor insecten

Besdraagende heesters

Natte natuur

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 30

Door aan de oostzijde van de Gaasperplas meer te verruigen en natte zones in de vorm van sloten met natuurvriendelijke oevers en moerassige gebieden aan te leggen, wordt de Natuurboog een beter leefgebied voor de ringslang. Natuurontwikkeling Met het project Natuurzoom is in 2018 en 2019 al gewerkt aan het oplossen van diverse knelpunten in het functioneren van de Natuurboog. Met het verleggen van de ontsluitings­ route voor evenementen, wordt de oostzijde van het park vrijgespeeld en krijgt de natuur het hele jaar door ruim baan. Aan de zuidzijde van het park ligt een zandlichaam. Hierop groeit al een andere vegetatie dan elders in het park. In de zone langs het fietspad is de beplanting daarentegen eenzijdig. Door hier ondiep water te gegraven, met een ruime natuurvriendelijke oever, wordt de variatie in natuur vergroot en wordt het leefgebied voor insecten, amfibieën en dus ook voor de ringslang, vergroot. Dit is een voorbeeld van een ingreep waar zowel natuur als recreatie baat bij hebben. De variatie in routes en beplanting wordt groter. De oriëntatie verbetert, de natuurwaarde wordt verhoogd en er komt een plek bij waar je vanaf het fietspad de plas kunt zien.

Project Natuurzoom Het project Natuurzoom is een initiatief van de Provincie Noord-Holland om tot verbe­ tering te komen van het leefgebied van de ringslang. Binnen het project Natuurzoom zijn daarom diverse faunapassages aangelegd zodat leefgebieden weer met elkaar verbonden worden. Door de aanleg van wegen en waterlopen die veel gebruikt worden, is het leefgebied in stukken verdeeld geraakt. De ringslang is niet in staat om deze drukke wegen (barrières) ongeschonden te passeren. Zie hieronder een foto van 1 van deze passages. Om de Natuurzoom geschikt te maken als leefgebied voor de ringslang is er meer geschikt voedsel nodig. Belangrijk voedsel voor de ringslang zijn amfibieën en muizen. Deze soorten zijn weer afhankelijk van insecten. Daarom is het belangrijk meer waterrijke gebieden, zoals natuurvriendelijke oevers en poelen aan te leggen in het gebied van de Natuurzoom. De foto’s hieronder zijn van een aangelegde poel en faunapassage in de Natuurzoom.

Algemeen voor het park is een veel gehoorde wens om meer bes-dragende beplanting aan te brengen voor vogels. Heesters zijn belangrijk voor beschutting van kleine vogels, bessen zijn voer in het najaar en in het voorjaar geeft de bloeiende beplanting een mooi beeld. Dergelijke heesters worden op verschillende plekken in het park aangebracht.

Poel in aanleg

Poel na aanleg

Faunapassage; tunnel voor dieren om veilig over te steken

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 31

Recreatiekaart

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 32

3.4 Recreatie Zoals al aangegeven bij natuur, is ook ontworpen met een zonering voor recreatie. Op onderstaande kaart is de zonering voor intensieve recreatie weergegeven. Zoals te zien is, komt deze zonering voor intensieve recreatie overeen met de parkdelen waar nu al intensiever gerecreëerd wordt. Uit de participatie zijn veel ideeën gekomen voor het toevoegen van functies of voor het ontwerp. Voor dit ontwerp zijn daar de ideeën uit geselecteerd die een inrichtingsmaatregel betreffen. Andere ideeën, bijvoorbeeld over handhaving, zijn opgenomen in het participatieverslag. De uiteindelijke lijst met ca. 170 ideeën zijn ingedeeld in verschillende categorieën. Deze categorielijsten zijn voorgelegd aan een breed publiek tijdens de zogenoemde “bakfiets” actie in de zomer van 2018.

De ideeën die het meest genoemd zijn per categorie, zijn getoetst aan de ontwerp­ principes zoals in hoofdstuk 7 Uitgangspunten wordt toegelicht. De ideeën die de toets hebben doorstaan zijn zo goed en zoveel mogelijk opgenomen in het ontwerp. De faciliteiten die de uitvoering van de ideeën aan het park toevoegen, betekenen een uitbreiding van de speelruimte, een ruimer aanbod van buitensport in de buurt van de directe woonomgeving en meer ruimte voor fietsers en voetgangers. Kortom: ze nodigen uit om te bewegen. In de bijlage is de lijst opgenomen van de genoemde ideeën. De uiteindelijk te gebruiken materialen en hoeveelheden worden in een volgende fase verder uitgewerkt.

Participatie bij de Gaasperplas

Zonering intensieve recreatie

Participatie op het Anton de Komplein

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 33

Greep uit de wensen voor de Gaasperplas vanuit de Participatie

Zwemstoep

Speciale prullenbakken voor de barbecue

Disc golf

Kunsttentoonstelling

Bomen met herfstkleur

Glijbaan in het water

Mogelijkheid tot skaten

Meer sportmogelijkheden

Poel in aanleg

Verbeteren ruiterroutes

Trampolines

Aantrekkelijke bloemen voor insecten

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 34

Wilde bloemenpluktuin

Meer kanoroutes

Jeu-de-boulesbaan

Klimmuur

Chinees theehuis / horeca

Muziektent

Schaatsbaan

Bloeiende bomen en heesters

Besdraagende heesters

Doolhof

Speelbos

Trekpontje

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 35

Onder het Bastion Ten zuiden van het bastion is in het ontwerp een plek opgenomen waar gerecreëerd kan worden langs het water. De kademuur voor Nellestein wordt verder doorgetrokken met daarachter de hoofdwandelroute. Tussen het wandelpad en de muur van het bastion wordt in een lichte helling een zonneweide aangebracht. Een paar solitaire parkbomen zorgen voor schaduw op warme dagen. Er komt voldoende zitgelegenheid met mooi uitzicht over de plas.

8 Situatie tekening visualisatie Kademuur

Zwemplekken Opdracht 5 van de Ontwikkelstrategie is een onderzoek naar de aanleg van een nieuw stadsstrand aan de noordzijde van de plas. De Gaasperplas is ontstaan door zandwinning. Dit zand is gebruikt om de Bijlmer en Gaasperdam op te bouwen. Door de zandwinning is de plas heel diep (ca 35 meter) en wordt ook vanaf de kant snel diep. Daardoor is de plas zelf niet geschikt als veilige zwemplek. Een nieuwe zwemplek moet uitgegraven worden op het land. De dichtgegroeide natuurzwemplek voor Nellestein blijft ongemoeid. I.v.m. de ligging voor de woningen is deze locatie minder geschikt. Een nieuwe zwemplek is wat verder weg gevonden. Onder het bastion ligt een onbereikbaar eiland waarover in de tijd van de Floriade een trekschuit werd voortgetrokken.

Bestaande situatie kademuur

Nieuwe situatie kademuur

Profiel D nieuwe situatie Bastion

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 36

Nieuwe situatie Bastion

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 37

9

Situatie tekening visualisatie zwemplek onder het Bastion

Door dit eiland af te graven ontstaat een geschikte beschutte zwemplek. De rand van de zwemplek wordt aan de kant van de ligweide uitgevoerd als een zwemstoep. zie de voorbeelden in het grijze kader op p. 39. Daardoor wordt het water ook toegankelijk voor mindervaliden. Een tweede locatie voor een zwemplek is gevonden aan de grote ligweide ten noorden van de naaktrecreatie. Er kan een veilige en beschutte zwemplek worden gemaakt door de landtong van het tegenoverliggende eiland af te graven. Voordeel van deze locatie is dat de grote achterliggende weide vaker en beter benut kan gaan worden. Ligweide aan de westzijde Aan de westzijde ligt op dit moment het formele hondenstrand. Veel participanten zien echter veel recreatiekansen voor deze locatie. De plek biedt een mooi uitzicht over de volle lengte van de plas en is daarmee een geliefde locatie. Er zijn ideeën geopperd, die variëren van pop-up evenementen tot zelfs een concertgebouw met uitzicht over de plas. Vanwege de komvorm is de plek geschikt om er een soort theater opstelling van te maken. In het ontwerp worden betonnen treden in het talud geplaatst, zodat deze amfitheater opstelling ontstaat. Dit betekent dat het hondenstrand op deze plek wordt weggehaald, ten gunste van diverse andere recreatievormen.

Bestaande situatie zwemplek onder het Bastion

Nieuwe situatie zwemplek onder het Bastion

Dieptes in de Gaasperplas

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 38

Zwemstoep 10

Situatie tekening visualisatie zwemplek grote ligweide

Weide bij het eiland tijdens de Floriade ‘82

Bestaande situatie zwemplek grote ligweide Voorbeeld van een zwemstoep

Nieuwe situatie zwemplek grote ligweide

Voorbeeld van een zwemstoep

Voorbeeld van een zwemstoep op een warme zomerdag

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 39

Het hondenstrand aan de noordzijde van de plas blijft en wordt formeel gemaakt. Deze locatie is in de participatie veelvuldig aangewezen voor een horeca gelegenheid, waarbij vaak is verwezen naar het zomerrestaurant van 2005/2006. In hoofdstuk 5 wordt nader ingegaan op horeca.

7

Situatie tekening visualisatie weide westzijde

Bestaande situatie weide westzijde

Nieuwe situatie weide westzijde

Uitbreiding speelweide bij Ballorig De zwemlocatie bij Ballorig is op zonnige dagen druk bezocht. Uit de participatie is naar voren gekomen dat men hier graag extra faciliteiten zou willen. Genoemd zijn een beachvolleybalveld, een survivalroute, buitenfitness en vooral ook extra bomen voor schaduw. In het ontwerp zijn die wensen zoveel mogelijk meegenomen. De ligweide wordt vergroot en er worden bomen toegevoegd. De wandelroute wordt verlegd en komt voor Ballorig te liggen. Het bosschage ten oosten van Ballorig wordt doorgetrokken tot vlakbij de wandelroute. De rode kleur van het gebouw komt dan meer uit het zicht liggen. Het idee om een klimwand te plaatsen voor het gebouw moet verder onderzocht worden. Zie ook verderop onder het kopje Klimwand. Onlangs heeft Groengebied Amstelland, de beheerder van het gebied, een nieuw speeltoestel geplaatst met een glijbaan het water in, zodat die wens uit de participatie al is gerealiseerd. Zie de foto op pagina 41 van het speel­toestel. Momenteel is er al een volleybalveld. Onderzocht moet worden of dat voldoet aan de wensen voor beachvolleybal en welke aanpassingen eventueel noodzakelijk zijn. Ten zuiden van de ligweide bij Ballorig is een buitenfitness c.q. survivalbaanroute in het ontwerp opgenomen, om de groeiende groep buitensporters te faciliteren.

Kanorondje door het Floriadedeel Participanten geven aan dat er wensen zijn voor een beschut kanorondje. Varen over de plas is vooral voor beginnelingen niet altijd geschikt, omdat het water door de wind ruw kan zijn. In het ontwerp wordt voorgesteld om de watergang in het Floriadedeel toegankelijk te maken voor bootjes. Daarvoor moet de duiker onderaan het Bastion, waar de waterloop begint, worden vervangen door een brug, zodat er onderdoor gevaren kan worden. Ter hoogte van de ronde weide kan men de plas weer opvaren. Momenteel wordt er aan de watergangen niet veel onderhoud gepleegd, dus mogelijk is het noodzakelijk om de waterlopen te baggeren voor een voldoende diepgang voor de boten.