1. Toekomstplan Gaasperplas def.pdf

Nieuwe situatie weide westzijde in de avond

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 40

11

Situatie tekening visualisatie weide Ballorig

Bestaand speeltoestel met glijbaan het water in

Bestaande situatie weide Ballorig

Nieuwe situatie weide Ballorig

Bestaand beachvolleybalveld

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 41

Kaart met recreatieve routes

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 42

Meer wandelrondjes Vanuit de omliggende wijken is behoefte om wandelrondjes in alle delen van het park te kunnen maken. Aan de zuidzijde wordt de hoofdroute enigszins verlegd. De huidige wandelroute wordt struinroute, waardoor er in combinatie met de nieuwe hoofdroute meer wandelrondjes ontstaan. Aan de oostzijde wordt de weide betrokken bij het park, daar wordt ook in een struinroute voorzien. Er zijn diverse gemarkeerde wandelroutes voorzien, zoals bijvoorbeeld een bomen-, natuur-, Floriade- en beeldenroute. Andere opties zijn ook mogelijk. Ruiterroutes Voor de ruiters van de Willem Alexander manege is het momenteel niet mogelijk om het volledige rondje om de plas te maken. De manege faciliteert een doelgroep met verschillende vormen van beperkingen. Het veerooster met sluis voor ruiters aan het begin van de Gaasperzoom, is voor hen onneembaar. In het ontwerp wordt voorgesteld om het rooster ca. 50 meter zuidelijker te plaatsen, zodat hij buiten de ruiterroute om de plas komt te liggen. Om het voor de ruiters ook mogelijk te maken om op evenementendagen naar buiten te gaan, is gezocht naar de mogelijkheid om een kleiner rondje te maken aan de noord- en oostzijde van het plangebied. Klim-/speelbos (nr. 4 op de kaart op p. 32) De waterspeelplaats bij de hoofdentree heeft mooie speelmogelijkheden voor kinderen.

Dat is veel minder het geval aan de zuidzijde , op de grens met de wijk Gein. Velen hebben aangegeven dat er onder de kinderen een wens leeft voor een speel- of klimbos. Dit geluid hebben we ook bij basisscholen opgehaald. In het plan zijn twee locaties opgenomen die mogelijk geschikt zijn. Voor een klimbos zijn grotere bomen nodig. Daardoor is de locatie van de waterspeelplaats beter geschikt voor een klimbos. Het bosrijke gedeelte bij Ballorig is beter geschikt voor een speelbos. Beide locaties worden in de volgende fase van het ontwerp nader onderzocht. Klimmuur (nr. 13 op de kaart op p. 32) In de participatie hebben naast kinderen ook volwassenen aangegeven graag te willen klimmen. In het ontwerp is een geschikte locatie gevonden voor een klimmuur, namelijk voor het gebouw van Ballorig. Veilig en professioneel gebruik van de muur is een punt van aandacht. Groengebied Amstelland heeft daar in het recreatiegebied Spaarnwoude al ervaringen mee. In de volgende fase van het ontwerp wordt dit verder uitgewerkt.

Honden (nr. 3 op de kaart op p. 32) In verband met de wensen voor recreatie op de weide aan de westzijde wordt hier de hondenweide ingeperkt en voorzien van speelobjecten, hondenzakjes en afvalbakken. Mogelijk wordt de hondenspeelweide omheind. Het informele hondenstrand aan de noordzijde blijft en wordt formeel gemaakt. Het strandje zal verplaatst worden naar de oostzijde van die weide. De waterloop waarlangs het huidige strandje ligt, is de waterin­ laat voor de waterspeelplaats. Door het hondenstrandje aan de andere kant te leggen blijft het water voor de waterspeelplaats schoner. Daarnaast wordt in de volgende fase van het ontwerp onderzocht of het mogelijk is om een losloopbeleid in te voeren voor de struinpaden in het gebied. De weide tussen de Langbroekdreef en Nellestein wordt een uitloopgebied voor honden. Zonering voor barbecueën (nr. 15 op de kaart op p. 32) Barbecueën is een populaire bezigheid rondom de Gaasperplas. Het is een activiteit die door verschillende doelgroepen wordt gedaan. Hele families komen gezellig bij elkaar, voorzien van alle nodige faciliteiten. Soms wordt er (luide) muziek gespeeld. Het is belangrijk dat mensen elkaar kunnen ontmoeten in het park en samen kunnen barbecueën. Het is echter ook belangrijk dat mensen die dat niet willen eveneens plezierig kunnen recreëren in en rondom de plas.

Daarom zijn in dit ontwerp drie barbecuezones opgenomen. De waterspeelplaats, de noordelijke ligweide met bomen en de surfweide. Het plan voorziet ook in vaste barbecues en afvalbakken voor hete kolen en in meer vaste zitjes. Muziekkoepel (nr.16 op de kaart op p. 32) Veel mensen hebben behoefte aan kleinschalige evenementen aan de Gaasperplas. In 2018 is voor het eerst het Grachtenfestival georganiseerd bij Nellestein. Dat was een groot succes. Om dit soort evenementen voor de toekomst beter te faciliteren is een muziekkoepel opgenomen in het ontwerp. Toilet- en drinkwatervoorzieningen (nr. 11 op de kaart op p. 32 In het ontwerp zijn een paar drinkwatertappunt opgenomen en openbare toiletten. Nadere uitwerking hiervan volgt in de volgende fase. Bij de realisatie van de gewenste horecavoorzieningen zullen ook openbare toiletten worden meegenomen.

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 43

3.5 Opknappen Floriadeterrein Opdracht 4 van de Ontwikkelstrategie is het opknappen van het voormalige Floriadeterrein. In 1982 werd aan de noordzijde van de Gaasperplas, vlakbij de eindhalte van de metro de wereld tuinbouwtentoonstelling Floriade georganiseerd. Het park aan de noordzijde was het decor voor bijzondere planten. Vooraf is nagedacht welke elementen van dat decor, en welke tuininvulling, behouden zou blijven voor de Gaasperplas. Het park werd gezien als een park van groot regionaal belang. Er werden extra miljoenen ingezet om een mooi park na de Floriade over te houden. Niet lang na de Floriade werd het beheer van het park overgedragen Groengebied Amstelland. Het beschikbare onderhoudsbudget is niet voldoende om het voormalige Floriadeterrein op het gewenste parkniveau te beheren. Daardoor raakten de te behouden Floriade elementen in verval.

Ontwerp Floriadeterrein na de Floriade in 1982

Met dit ontwerp is in samenspraak met de meedenkers gezocht naar een invulling van het Floriadedeel, waarbij nog altijd een bepaalde mate van Floriadepark ervaren kan worden. Ook is het doel om meer doelgroepen te faciliteren en om een zodanige inrichting te ontwerpen, dat het park beheerd kan worden met het huidige beheerbudget. Dat laatste betekent dat er concessies gedaan moeten worden aan de inrichting. In deze paragraaf wordt het ontwerp getoond dat past binnen het beheerbudget van GGA. Aanvullend wordt getoond wat de wensen van een hoger ambitieniveau zijn. Tuinenvallei In het plan voor ná de Floriade, is bedacht hoe het terrein beheerd zou moeten worden na de tuinbouwtentoonstelling. In de praktijk is dit plan onhaalbaar gebleken. De tuinen zijn overgroeid geraakt en veel bijzondere elementen zijn verzakt, weggehaald of aan grondige renovatie toe. Het besloten karakter van de tuinenvallei met de dwaalpaden er doorheen, wordt echter door velen wel bijzonder gewaardeerd. Samen met de meedenk­ groep is onderzocht hoe het bijzondere karakter behouden kan blijven, zonder dat meer beheergeld nodig is. Een van de opgehaalde ideeën is om hier een Chinese theehuis te beginnen. Maar de meeste participanten zien vooral graag dat de tuinenvallei hersteld wordt. Het voormalige Floriade terrein is rijk aangeplant met parkbomen.

Velen daarvan zijn in de verdrukking gekomen door het extensieve beheer. Zaailingen, uitgegroeid tot bomen, overschaduwen en verdrukken de bijzonder parkbomen. De bijzondere onderbeplanting, zoals azalea’s, heide en vaste planten, is vaak verdwenen, of overgroeid geraakt.

Toekomstbeeld Floriadeterrein

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 44

Bestaand klein rosarium

Bestaande bomen voormalig Floriadeterrein

Bovenop het bastion

Bestaande heidetuin

Bestaande rotstuin

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 45

Bloemrijkgrasland

Bijzondere bomen behouden, onderbeplanting en keienpad vernieuwen

Bomenrij behouden, onderbeplanting vernieuwen naar bloemrijkgrasland

Bijzondere bomen behouden, onderbeplanting en keienpad vernieuwen

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 46

Op basis van het huidige beperkte beheerbudget is in dit ontwerp ervoor gekozen om de parkbomen uit de Floriade tijd weer vrij te maken en de spontaan opgekomen en nog resterende onderbegroeiing uit de Floriadetijd te verwijderen. Zo zijn de mooie parkbomen straks weer te zien. Het fijnmazige padenstelsel is divers en bestaat uit verschillende soorten verharding. Ook dat is kostbaar in het beheer. Toch willen de leden van de meedenkgroep deze behouden. In het ontwerp wordt daarom voorgesteld om deze te herstraten vanuit het investeringsbudget. Op de locaties waar in de tijd van de Floriade bijzondere planten stonden, wordt bloemrijk gras aangebracht. De voorkeur van de participanten gaat ook uitdrukkelijk uit naar herstel of een nieuwe invulling van de Floriadetuinen met bloeiende planten. Om dit mogelijk te maken moet in de volgende fase gezocht worden naar aanvullende middelen voor beheer.

Doorkijk naar bestaande overdekte brug en klein rosarium

Het uitdrukkelijke advies van de adviescommissies TAC en CRK voor het Floriade terrein is ook om een hoger ambitieniveau te realiseren. Er is echter op dit moment, met het voorhanden zijnde beheerbudget, geen hoger ambitieniveau haalbaar. Het groot rosarium ligt in het gedeelte dat onderdeel is van het locatieprofiel voor evenementen. Het rosarium bestaat uit 3 tuinen die in elkaars verlengde liggen. In het midden van dit groot rosarium is spontaan een bosje Elsen opgekomen. Om de zichtlijn te herstellen tussen de 3 tuinen van het rosarium, is het nodig om dit bosje weg te halen. Om het groot rosarium een nieuwe impuls te geven en de zichtlijn ook in de toekomst open te houden wordt hier een plat labyrint toegevoegd conform foto hiernaast. De vaas van het klein rosarium wordt hersteld en in de hooggelegen tuin komt kunst. De beelden­route die is voorgesteld bij de hoofdentree kan doorgetrokken worden tot in de tuinenvallei.

Bestaand groot rosarium met spontaan gegroeid Elzenbosje

Toevoegen labyrinth

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 47

12

Situatie tekening visualisatie bovenop Bastion

Bastion Het bastion had in de tijd van de Floriade een belangrijke functie. Bovenop het bastion was het terras van het restaurant dat aan het einde van de metrobaan stond. Het terras bood een prachtig uitzicht over de plas. Door het beperkte beheerbudget is de muur van het Bastion aan het afbrokkelen en het talud onder het bastion dichtgegroeid geraakt. Daardoor is het zicht op de plas verdwenen. In het ontwerp wordt het uitzicht hersteld. De fietsroute wordt bovenlangs gelegd zodat een verblijfsplek onder het bastion ontstaat. De kademuur voor Nellestein wordt doorgetrokken tot aan de nieuw aan te brengen brug. Ook deze kademuur is toe aan een ingrijpende opknapbeurt. Door de muur door te trekken wordt de kademuur en wandelpromenade voor de toekomst behouden. Beide elementen zijn van bijzonder belang voor de beleving van het park. Met dit ontwerp worden ze opgeknapt en voor de komende 30 tot 40 jaar veiliggesteld. Waterlopen De ontwerpers van de Floriade hadden nagedacht over de verschillende vormen van waterrecreatie aan de plas en in het Floriadedeel. Het plan kende intensieve en extensieve waterrecreatie zones. Door het beperkte beheerbudget zijn vooral de extensieve water­ recreatie zones verdwenen. Maar ook alle steigers bij de intensieve waterrecreatie zones zijn verdwenen. De watergangen in het Floriadedeel worden niet onderhouden en groeien langzaam dicht.

Varen door deze sloten is niet of nauwelijks mogelijk, maar ook de waterkwaliteit leidt er onder. Door onvoldoende snoeiwerk, groeien de opschietende heesters en bomen tot aan de rand van het water.

Bestaandesituatie bovenop Bastion

Nieuwe situatie bovenop Bastion

Bestaande situatie watergangen Floriadeterrein

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 48

Bestaande situatie Floriadeterrein Het blad dat in het water valt, zorgt voor het langzaam dichtgroeien van de sloten en het zorgt er ook voor dat het water zuurstofarm wordt. Plant en dier hebben zo steeds minder overlevingskans. De waterstructuur was in het oorspronkelijke Floriadeontwerp een belangrijk onderdeel voor de beleving van het park. De kanovereniging heeft aangegeven graag meer beschutte rondjes te kunnen varen. Daarom maken we binnen dit ontwerp het water weer toegankelijk.

Kinderkopjes in bestaande paden

Klinkers in bestaande paden

Voor het kanorondje wordt de duiker ten zuiden van het Bastion in het ontwerp omge­ vormd tot een brug en wordt het water uitgebaggerd. Op delen waar het heel belangrijk is zal boom- en heesterbegroeiing dicht langs het water weggehaald worden en omgevormd worden tot een natuurvriendelijke oever. In de fase van nadere uitwerking van het ontwerp wordt in kaart gebracht waar deze natuurvriendelijke oevers zullen komen. Omwille van de wens de natuur te versterken en te ontwerpen voor een beheerneutraal budget wordt het vaste planteneiland teruggegeven aan de natuur. Het eiland wordt onbereikbaar voor recreanten gedurende het broedseizoen.

Schelpenpad in bestaande struinpaden

Tegels in bestaande paden

Onderhoudsstaat kademuur

Onderhoudsstaat bastion

Meer ruimte voor intieme plekjes aan het water

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 49

3.6 Bomen In een latere fase, bij het detailontwerp, worden de exacte locaties van bomen en bosschages bepaald met een inmeting. Bij het opstellen van dit ontwerp is de locaties van bomen gebaseerd op luchtfoto’s. Om aan de doelstellingen voor het gebied en de wensen van verschillende doelgroepen te kunnen voldoen, ontkomen we er niet aan om bomen te kappen. Bij het detailontwerp kan pas bepaald worden welke bomen en bosschages behouden kunnen blijven en welke gekapt moeten worden. Dit zal altijd ter plaatse heel zorgvuldig bekeken worden waarbij zoveel mogelijk rekening gehouden wordt met oude en bijzondere bomen. Waar mogelijk zullen bomen verplaatst worden.

Situatie tekening profiel C ronde weide met nieuw te graven watergang

Profiel C ronde weide met nieuw te graven watergang

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 50

3.7 Samengevat

Officieel zwemwater

De Gaasperplas biedt vele mogelijkheden om uiting te geven aan uiteenlopende wensen van gebruikers van het park. Het oude Floriadeterrein met de bijzondere bomen en een kansrijke tuinenvallei, biedt bij uitstek recreatiemogelijkheden voor meer bezoekers en meer doelgroepen. Het park biedt ruimte aan een stadsparkinvulling met een cultuurlijke inrichting dicht bij Metrostation Gaasperplas, een landschapsparkinvulling met sport en waterrecreatie invulling bij/op de grote ligweides en een natuurlijke parkinvulling langs de oost en zuidzijde van de plas ten gunste van de natuur.

Water is één van de mooiste aspecten van Amsterdam. Er wordt steeds meer gezwommen in de grachten, rivieren, plassen en meren. De Provincie Noord-Holland, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en de Gemeente Amsterdam hebben de ambitie om het water toegankelijker te maken voor inwoners en de kansen voor zwemmen waar te maken. Dat er steeds meer wordt gezwommen in dit buitenwater is een mooie ontwikkeling. Het is bij uitstek een laagdrempelige manier om te genieten in de natuur in de stad. En gelukkig wordt het water van Amsterdam ook steeds schoner. Toch zijn er nog maar weinig plekken waar je officieel mag zwemmen en zijn er diverse locaties waar onveilig wordt gezwommen. Aanleg nieuw stadsstrand: haalbaarheidsonderzoek Eind 2017 heeft de Gaasperplas nog het predicaat schoonste zwemwater van Amsterdam behaald, mede doordat in 2014 de Gaaspersingel is aangelegd. Belast regenwater uit de wijk stroomt nu via de singel naar de maalkom, in plaats van via de Gaasperplas. Het uitgangspunt van Amsterdam is helder, zwemmen mogelijk maken waar dit veilig is. Met andere woorden, werken aan meer plekken in de stad die voldoen aan de formele richtlijnen voor zwemlocaties. Omdat de waterkwaliteit van het Amsterdamse water steeds beter wordt, is zwemmen in natuurwater intussen een gewaardeerde vorm van recreatie geworden. Hier ligt voor de Gaasperplas een grote kans.

De provincie Noord Holland is het bevoegd gezag om te bepalen of een plek het predicaat officiële zwemplek krijgt. Zij wijst een plek aan wanneer een groot aantal (tientallen) mensen gebruik maakt van deze locatie en er aan bepaalde geldende eisen en regelgeving is voldaan. De waterkwaliteit is hierbij een belangrijk aspect. De Gaasperplas heeft nu 2 officiële zwemplekken, namelijk: 1. Gaasperplas, Strand Zuidoever (bij Ballorig) 2. Gaasperplas, Speelvijver-Noord (bij de waterspeelplaats)

Beperkte doorvaarbaarheid watergangen Floriadedeel

Uit de participatie is naar voren gekomen dat verschillende mensen vaak op andere plekken het water ingaan om te zwemmen. Om de aanleg van een nieuwe zwemplek aan de noordzij­ de mogelijk te maken, zijn meerdere onderzoeken noodzakelijk. Deze zijn o.a.: ■ een veiligheidsonderzoek, waarbij gekeken wordt naar de gewenste inrichting. Voor de Gaasperplas geldt het waterprofiel als belangrijk aandachtspunt. De plas wordt vanaf de kant gezien snel diep. Een ondiepe zwemplek is nodig om veilig te kunnen zwemmen. ■ waterkwaliteitsmetingen gericht op de waterkwaliteit. Het water in de plas is van uitstekende zwemkwaliteit. Het nieuwe zwemwater moet in contact staan met de plas en voldoende doorstromen. Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 51

Referentiebeelden stedelijke functie

Toekomstplan; het ontwerp | Gemeente Amsterdam | 52

4

4 Onderzoek stedelijke functie en horeca Onderzoek horeca en stedelijke functie aan de plas Zoals eerder in dit document aangegeven is de wens voor horeca rond de plas veelvuldig opgehaald. Samen met de leden van de meedenkgroep is bekeken welke locaties mogelijk geschikt zijn. De roep om het behoud van horeca en de zalenverhuur in Boerderij Langerlust is gehoord. Op zondag 14 april 2019 hebben omwonenden zelfs een protestactie georganiseerd om te pleiten voor behoud. Het dagelijks bestuur (DB) van Zuidoost heeft wethouder Meliani geadviseerd om de functie van horeca met zalenverhuur in Boerderij Langerlust voort te zetten. Het DB vindt behoud van de huidige functie ook wenselijk voor omwonenden en voor bezoekers van de Gaasperplas van buiten het stadsdeel. Langerlust zou ook in de toekomst geëxploiteerd moeten worden door een sociale onderneming, die leer/werkplekken aanbiedt aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

4.1 Maatschappelijke / stedelijke functie Gekeken is naar de ruimtelijke mogelijkheden voor een museum en/of een bezoekerscentrum, met (dag)horeca. Het museum moet een verbinding maken met het landschap: door gebruik van het licht en groen (transparantie) en/of een binnen-buiten karakter (bijvoorbeeld een beeldentuin). Referentie is het museum Louisiana bij Kopenhagen: een plek waar je met openbaar vervoer heen kunt gaan en buiten de drukte van de stad, van kunst en het landschap kunt genieten. Amsterdam en omgeving hebben zo’n plek nog niet.

Mogelijke locaties stedelijke functie

Ontwerponderzoek Samen met de leden van de meedenkgroep is geïnventariseerd welke locaties in de hoofdentree zone geschikt zouden zijn voor een maatschappelijk/stedelijke functie. Uit deze inventarisatie zijn 6 locaties gekomen, zie bijgaande kaart.

Schets huidige situatie tussen kop metro en bastion

Onderzoek stedelijke functie en horeca | Gemeente Amsterdam | 53

Variant Kop Metro Het gebouw staat ongeveer op dezelfde plek als in het oorspronkelijke ontwerp van het park, namelijk ten zuiden van de metrobaan en aan het Bastion. Het gebouw heeft een meanderende grondvorm, als verwijzing naar de organische vormgeving van de bebouwing van Nellestein. Het gebouw begeleidt de route vanaf de hoofdentree via het bomenplein naar het Bastion. Op het Bastion ligt het terras met een panoramisch ‘schootsveld’ over de plas.

Van deze 6 locaties zijn er 3 kansrijk op basis van gestelde eisen en wensen: • De relatie met het water • Ontsluiting voor laden en lossen (niet of zo min mogelijk door het park) • Goed bereikbaar vanaf metro en parkeerplaats Voor deze 3 locaties is in beeld gebracht hoe het gebouw in het park op een land­ schappelijke wijze ingepast kan worden waarbij ook aandacht zal zijn voor natuur-inclusief bouwen. Onderzocht is een indicatief programma van 3500 m2 in 2 bouwlagen en 400 m2 terras. Het bouwvolume is vergelijkbaar met het COBRA-museum in Amstelveen. Autoparkeren Parkeren zal plaats moeten vinden op de parkeervelden aan de Loosdrechtdreef naast het busstation en de camping (400 – 600 meter loopafstand). Daar zijn nu 250 openbare parkeerplaatsen. Er moet een parkeerbalans worden opgesteld. Voor eventuele extra parkeerplaatsen kunnen mogelijkheden aan de noordzijde van de Loosdrechtdreef onderzocht worden in relatie tot de toekomstige ontwikkeling van de bouwkavels langs de A9. Locatie stedelijke functie variant Metro

Bevoorrading en Nood- en hulpdiensten Voor de aanrijroute voor bevoorrading worden mogelijkheden gezien via de Loenendreef en achterlangs de parkeergarage de Liendenhof aan de westkant van de metro. Voor de bevoorrading dient een plan te worden gemaakt, waarbij de route verder wordt onderzocht. Conclusie ontwerponderzoek Het ontwerponderzoek laat zien dat er verschillende locaties en mogelijkheden zijn om het gebouw landschappelijk in te passen. In deze structuurschets is daarom een zoekgebied opgenomen, waarbinnen nadere locatie en ontwerp uitgewerkt kunnen worden.

Schets stedelijke functie variant Metro

Onderzoek stedelijke functie en horeca | Gemeente Amsterdam | 54

Variant Bastion Het gebouw staat op de plek van het Bastion. Het bolwerk heeft te maken met ernstige verzakkingen, maar is een bijzondere erfenis van de Floriade. Als alternatief voor restauratie van het bastion kan gekozen worden voor een nieuw gebouw in de vorm van een bastion. Het gebouw wordt land­ schappelijk ingepast met een groen dak. Het nieuwe Bastion blijft een uitkijkpunt, met een hoogte van ongeveer 3 meter boven het waterpeil.

Variant Eiland Het gebouw staat in het water op de plek van het voormalige speeleiland. Het paviljoen ‘drijft’ als het ware op het water, waardoor het een nieuw eiland vormt met een brug naar het vaste land. Het gebouw heeft een directe relatie met het water, met een terras aan het water en rondom een panoramisch uitzicht op de plas.

Locatie stedelijke functie variant Bastion

Schets stedelijke functie variant Bastion

Locatie stedelijke functie variant Eiland

Schets stedelijke functie variant Eiland

Onderzoek stedelijke functie en horeca | Gemeente Amsterdam | 55

Natuurinclusief bouwen Groen en natuurmaatregelen dragen bij aan een goed en gezond vestigingsklimaat, zowel voor mensen als voor dieren en planten. Van belang is dat de inrichting van de gebouwen en de openbare ruimte zodanig plaatsvindt dat mens en natuur er kunnen floreren. Bij gebouwen worden voorzieningen ingepast zoals nestkasten voor vogels en vleer­ muizen, groene daken en gevels en oplossingen voor water(berging). Zo draagt het gebouw bij aan een natuurlijke leefomgeving.

Referentiebeeld stedelijke functie variant Bastion

Zwaluwnestkast aan gevel

Groene gevel

Vleermuisnestkast in de gevel

Referentiebeeld stedelijke functie variant Bastion / Metro

Onderzoek stedelijke functie en horeca | Gemeente Amsterdam | 56

4.2 Overig horeca Westoever locatie zomerrestaurant 2005 en 2006 Veelvuldig hebben participanten de herinnering aan het goed lopende zomerrestaurant opgehaald. Deze stond aan het water op de weide aan de westkant. Graag zien ze op deze plek horeca terugkomen. In deze structuurschets is aan de westoever een zoeklocatie opgenomen voor horeca. Groengebied Amstelland heeft een aantal jaren geleden via een tender een horeca­ ondernemer geselecteerd. Uitgangspunt is een restaurant van maximaal 500m2, met een terras van circa 400 m2. De Technische Advies Commissie (TAC) heeft hier eerder een positief pré-advies over gegeven (3 februari 2017). De TAC ziet in dit advies de meer­ waarde in het plan, maar adviseert tevens om voor het nieuwe bestemmingsplan een totaalplan voor de horeca en voorzieningen in het Gaasperplasgebied te maken. Voor de horeca zijn ongeveer 5 fietsparkeerplekken en 40 autoparkeerplekken nodig. Met een parkeerbalans moet worden onderzocht of de huidige parkeerplaats aan de Langbroekdreef (350 meter loopafstand) volstaat. Uitbreiding van de parkeerplaats Langbroekdreef is mogelijk. Vanaf de parkeerplaats wordt een verbreed pad aangelegd richting de daghoreca, voor auto’s van hulpdiensten, leveranciers en minder validen. Daarbij moet rekening gehouden worden met vervanging en verbreding van bestaande bruggen.

De looproute van parkeer­ plaats naar horeca moet vanwege veiligheid verlicht zijn.

Ook ziet men kansen voor een horeca aan de noordzijde, die meegenomen is in het onderzoek naar een stedelijke functie in de hoofdentree. Afweging van de 3 locaties Indien om welke redenen dan ook niet alle locaties haalbaar blijken, ligt de prioriteit bij de uitbreiding van Ballorig met een serre. Daarna heeft horeca aan de noordzijde (stadsen­ tree) prioriteit. De ondernemer die door GGA voor de westzijde is getenderd, heeft inmiddels een voorkeur voor de noordzijde. De horeca aan de westzijde heeft de derde prioriteit. Overigens is er in de participatie veel draagvlak voor alle drie de genoemde zijden. Het draagvlak voor de westzijde komt met name voort uit enthousiasme over het zomerrestaurant van destijds en uit de ligging dicht bij de buurt. In het ontwerp is op de aangegeven plekken een zoeklocatie opgenomen voor een gebouwde functie met terras. Zie hiervoor de kaart op de volgende pagina. Om deze functie te kunnen realiseren moeten nog een aantal juridische stappen doorlopen worden. Deze zullen geregeld worden in het nieuwe bestemmingsplan dat op dit moment in voorbereiding is.

Zuidoever uitbreiding Ballorig met serre De overdekte speeltuin Ballorig aan de zuidoever van de Gaasperplas wenst een uitbreiding met een zelfstandig restaurant. De TAC heeft hier eerder een positief advies op gegeven (16 november 2016). Zij adviseert echter ook om in het kader van het nieuw op te stellen bestemmingsplan voor de Gaasperplas, een totaalplan voor voorzieningen en horeca op te stellen. Dit voorkomt dat er op basis van incidenten, keuzes worden gemaakt. Ballorig ligt aan het strand maar is naar binnen gekeerd en heeft nu, behalve een uitgifte­ loket voor snacks, alleen iets te bieden voor betalende bezoekers die er met hun kinderen komen voor de speelfaciliteiten. Met de uitbreiding van de serre (ca 170 m2) ontstaat een veel betere relatie met het groen en het strandje.

Onderzoek stedelijke functie en horeca | Gemeente Amsterdam | 57

Zoekgebieden voor horeca rond de plas

Zoekgebied weide westzijde voor horeca

Gewenst gebied uitbreiding Ballorig met een serre en restaurant functie

Zoekgebied maatschappelijk/stedelijke functie noordzijde bij de Metro Onderzoek stedelijke functie en horeca | Gemeente Amsterdam | 58

Referentiebeelden voor mogelijke horeca aan de Gaasperplas

6)((5%((/'

REFERENTIES REFERENTIES REFERENTIES

Modulair bouwsysteem geselecteerde ondernemer, locatie ligweide westzijde

Zomerrestaurant 2005 - 2006

0101 01

Modulair bouwsysteem geslecteerde ondernemer

02 0202

03 03 03

Referentiebeelden horeca gebouw

Onderzoek stedelijke functie en horeca | Gemeente Amsterdam | 59

Zoeklocaties zelfbeheer en stadslandbouw

Onderzoek stedelijke functie en horeca | Gemeente Amsterdam | 60

5

5 Onderzoek zelfbeheer Opdracht 6 uit de Ontwikkelstrategie bevat een onderzoek naar de mogelijkheden van zelfbeheer. Zelfbeheer is de situatie waarbij burgers/gebruikers stukken openbare ruimte in beheer nemen waarbij zij met de gemeente overeenkomen een bepaalde beheer­ kwaliteit en intensiteit voor een bepaalde periode na te komen. Zelfbeheer vergroot de binding met het park en voorziet in een maatschappelijke behoefte. Voor de Gaasperplas zijn diverse succesvolle zelfbeheer organisaties uitgenodigd om hun verhaal ter inspiratie te doen voor de leden van de meedenkgroep. Dit zijn de beheergroep Bloementuin van Darwin, Natuurwerkgroep Flevopark, Vrienden van Frankendael. Een aantal betrokkenen uit de buurt, en tevens betrokkenen bij het participatieproces, hebben eveneens een presentatie verzorgd over hun ideeën ervaringen voor zelfbeheer. Zij zien veel mogelijkheden aan de Gaasperplas. De mogelijkheden voor zelfbeheer liepen uiteen van het beheren van een beperkt deel tot beheren van het hele park. Te denken valt aan het beheer van een bloemen of vaste planten tuin, het aanpakken van “speciale” projecten zoals de aanleg van een bloementuin of insectenhotel, stadslandbouw met pluktuin en natuureducatie en zo meer.

Open plukdag Tuin van Darwin. bron Indischebuurtbalie.nl

Uit de ervaring van succesvol zelfbeheer zijn verschillende lessen getrokken, nl.: Zelfbeheer door betrokken omwonenden: • resulteert niet in een lager beheerbudget • resulteert in een hoger beheerniveau bij gelijkblijvend beheerbudget • heeft een continue factor nodig, zoals een vereniging of een stichting • vraagt om samenwerking over de besteding van het beheerbudget met de beheerorganisatie • heeft ondersteuning nodig in de vorm van een (betaalde) coördinator en een vakspecialist • heeft een plek nodig waar men kan samenkomen, een plek om gereedschappen op te slaan en om educatie te verzorgen Verdere uitwerking van zelfbeheer ligt bij de initiatiefnemers en de beheerder GGA van het gebied. In de bijlage is een samenvatting van de presentaties van de beheergroep Bloementuin van Darwin en Natuurwerkgroep Flevopark opgenomen. Voor de Gaasperplas heeft een aantal betrokken omwonenden een volledig plan geschreven. Dit plan is in zijn geheel eveneens in de bijlage opgenomen.

Zelfbeheerders aan het werk in Flevopark

Onderzoek zelfbeheer | Gemeente Amsterdam | 61

Analyse routes - meedenkgroep 13 april 2018

Onderzoek zelfbeheer | Gemeente Amsterdam | 62

6

6 Analyse De Gaasperplas wordt bij gebruikers van het gebied zeer gewaardeerd om het ruimtelijke zicht over de plas, de natuurbeleving, de rust, de bijzondere plekjes (vaak restanten van de Floriade in 1982) en het gevoel helemaal weg te zijn van de stad terwijl, die om de hoek ligt. De gebruikers zien veel mogelijkheden voor recreatie en sport. Er leeft een grote wens tot het oplossen van het te lage niveau van het onderhoud, het opknappen van de Floriade tuinen en de toevoeging van horeca in alle windstreken. Graag ziet men dat de oriëntatie en de toegankelijkheid in het park verbeterd worden. Ook zien bewoners graag dat verschillende plekken interessanter worden ingericht met natuur en groen om naar te kijken of om fijn in te recreëren. Alle opgehaalde en geraadpleegde informatie is verwerkt tot een aantal analysekaarten. Met de meedenkgroep is op verschillende thema’s geïnventariseerd zoals routes, groen en natuur, plekken en voorzieningen, water en het Floriadeterrein.

Zeker aan de zuidzijde, waar de fietsroute functioneel is ingericht voor doorgaand (brom)fiets verkeer. Zicht op de plas ontbreekt. De oriëntatie is er moeizaam omdat de hele zone op elkaar lijkt en deze wordt als saai ervaren. Het is voor minder bekenden onduidelijk bij welke wijkingang je bent. Keuze in routes en wandel­ rondjes over voet- en struinpaden langs de plas of door besloten parkdelen wordt zeer belangrijk gevonden, maar die ontbreekt. Een veel gehoorde wens is een recreatief fietspad die door het groen gaat aan de westzijde van de weides, als alternatieve route voor het fietspad langs de Provincialeweg (nummer 3 op de kaart op pagina 62).

6.1 Routes Uit de participatie is naar voren gekomen dat de oriëntatie met name in het Floriadedeel onduidelijk is. Vaak wordt hier de weg gevraagd. Dat begint al bij de metrohalte Gaasperplas. Ook rond het Bastion is men vaak de route kwijt. Op de kaart op pagina 62. geven de cirkels aan waar deze locaties zich bevinden. Voor bewoners van Gaasperdam zijn de west- en zuidzijde belangrijke uitloop­ gebieden vanuit de buurt. Terwijl juist aan de zuidzijde het rondje rondom de plas niet overal door loopt. Bij de surfweide gaan fietsers over de rijbaan en wandelaars over het parkeerterrein. De Driemondweg dient als ontsluitingsroute voor Waternet. Fietsers en het park zijn hier ondergeschikt. De inrichting en de uitstraling van de Driemondweg zijn meer industrieel dan parkachtig. Een gehoorde klacht uit de participatie is dat fietsers op een aantal locaties over de wandelpaden langs de plas fietsen. Voor fietsers is het de enige manier om in contact te staan met het water, want vanaf het fietspad is de plas maar heel zelden zichtbaar. Huidige situatie fietspad zuidzijde

Analyse | Gemeente Amsterdam | 63

Bereikbaarheid Gaasperplas Legenda: NS station metro station rijksweg spoor metro fietsroutes geplande fietsroutes parkeerplaats afstand van station naar park

75 m

1200 m

0m

60

0m

75

Analyse | Gemeente Amsterdam | 64

Ook wensen veel gebruikers van het park een logische, beter aansluitende fietsverbinding met het Mandelapark (nummer 5 op de kaart op p. 62). Leden van de meedenkgroep hebben ook aangegeven dat niet alle wandel­ routes bereikbaar zijn voor mensen in een rolstoel. Op zich vindt men het niet erg om niet op alle paden te kunnen komen, maar wil men vooraf wel weten of de hele route voor rolstoelen toegankelijk is. De wandelpaden zijn nu grotendeels uitgevoerd als schelpenpad, wat na regenachtig weer zorgt voor veel plasvorming. Dit maakt ze ongeschikt voor verschillende doelgroepen, zoals hardlopers. Ook zijn de paden vaak erg smal, zodat passeren alleen mogelijk is door het gras in te stappen. Naast de analyse op de routes is opgemerkt dat het niveau van onderhoud slecht is. Dat geldt voor zowel de bestrating als voor de asfaltpaden. Dit kenmerkt zich door verzakkingen, scheuren en overgroeiing. Het niet verwijderen van opschot (zaailingen die uitgroeien tot bomen) heeft ervoor gezorgd dat het zicht op de plas in grote delen van het park niet meer mogelijk is, waardoor fietsers kiezen voor het voetpad. Bereikbaarheid Vanuit de stad en Diemen is de Gaasperplas uitstekend bereikbaar met de metro die vlakbij de entree van het park stopt. Ook metrohalte Gein ligt op loopafstand (ca 600 meter) dichtbij het park. Rondom de plas zijn er in elke windstreek parkeerplaatsen.

De parkeerterreinen zijn in de meeste gevallen toe aan een verbeterslag op het gebied van vindbaarheid, inrichting en (rolstoel) toegankelijkheid. Er zijn momenteel geen invalideparkeerplaatsen aanwezig. De bereikbaarheid per bus vanuit delen van Amsterdam is goed, maar laat voor de andere omliggende gebieden zoals Amstelveen en Ouderkerk te wensen over. De bus van Driemond en Weesp rijdt bijvoorbeeld uitsluitend door de week. Zie op de vorige pagina de bereikbaarheid kaart van de Gaasperplas.

Huidige situatie parkeerplaats Ballorig

Huidige situatie Driemondweg

Met de fiets is de Gaasperplas vanuit de omgeving via een fietsbrug over de A2 en over het vernieuwde (brom)fietspad richting Driemond en Weesp langs de Provincialeweg goed bereikbaar. De verbindingen met aangrenzende en in de omgeving liggende groen- en recreatiegebieden kunnen nog verbeterd worden.

Huidige situatie toegang via Wisseloordpad

Analyse | Gemeente Amsterdam | 65

Conclusie: Er liggen kansen om het park aantrekkelijker te maken door de routes duidelijker te maken, paden door te trekken, complete rondjes te maken, betere verbindingen te maken met aangrenzende groengebieden en door het zicht op de plas vooral voor fietsers te verbeteren. Kansen voor het verbeteren van de bereikbaarheid liggen vooral in het goed toegankelijk maken van de paden en parkeerplaatsen voor mindervaliden. Bereikbaarheid met de bus vanuit Weesp zal nader onderzocht moeten worden.

6.2 Groen en natuur

Wandelaar op fietspad

Natuurliefhebbers uit de meedenkgroep aangevuld met, ecologen, biologen en leden van natuurverenigingen, hebben hun bevindingen over de Gaasperplas meegegeven. De noordzijde van het park heeft volgens hen de grootste aantallen dier- en planten­ soorten. Op de oostelijke weide worden veel weidevogels gespot. Participanten geven aan dat de rijkdom aan flora en fauna de laatste jaren is afgenomen. Er worden minder vogels in het noordelijke deel waargenomen. De beplantingsinventarisatie laat zien dat er veel snel groeiende pionierssoorten in het park staan, zoals berk, els, wilg en populier. Uit diverse onderzoeken blijkt dat de natuurwaarde van het park niet zo groot is als je zou mogen verwachten, terwijl natuur heel belangrijk wordt gevonden. Graag ziet men meer insecten en meer bessen voor vogels terugkomen in het park en wil men graag de variatie aan vaatplanten (landplanten met vaatbundels voor het water­ transport) zoveel mogelijk behouden en liefst uitgebreid zien. Uit de online enquête is naar voren gekomen dat sommige mensen het park niet bezoeken vanwege het in hun ogen achterstallig onderhoud van het park. In het hele gebied van de Gaasperplas zijn geen plantsoorten aangetroffen die volgens de Wet Natuurbescherming (van kracht sinds 1 januari 2017) (nog langer) beschermd zijn. Vooral in het Floriadedeel is de beplanting gevarieerd.

Op een relatief klein deel vind je er bos met duurzame soorten (eik, beuk, esdoorn), ruig gras, natuuroevers en gemaaid grasland. Veel van de duurzame, bijzondere bomen zijn aangeplant voor de Floriade van 1982. Vogels maken dankbaar gebruik van deze variatie aan beplanting. Er nestelt een reigerkolonie en er huizen verschillende bosvogels. De vos heeft een mooi plekje gevonden in het talud van de metrobaan.

Fietser op struinpad

Analyse | Gemeente Amsterdam | 66

Analyse natuur - meedenkgroep 13 april 2018

Analyse | Gemeente Amsterdam | 67

De zone aan de oostzijde langs de Driemondweg is meer verruigd. Vlak langs de plas is eerst een strook riet en dan schietwilg met af en toe een berk. Deze zijde heeft te maken met veel wind en mogelijke afslag van de kant door golfslag. Aan de oostzijde van de plas ligt tevens de ecologische verbindingszone Natuurboog; een natte, ruige zone met doelsoort ringslang. In verband met diverse knelpunten heeft de ringslang zich nog niet gevestigd in dit gebied. In 2018 is gestart met het oplossen van een aantal van die knelpunten onder het project Natuurzoom. Evengoed liggen er nog kansen om het leefgebied voor de ringslang aan de Gaasperplas te versterken. De weides tussen de Driemondweg en de Provincialeweg in liggen nu een beetje buiten het park. Een singel met bomen en heesters beperkt het zicht op deze weides. De Driemondweg voelt als grens van het park, terwijl op deze weides veel weide- en watervogels gespot worden.

Gebied Natuur Netwerk Nederland Gaasperplas

De zuidzijde is beduidend minder gevarieerd en wordt door de participanten vaak saai genoemd. Er staan hoofdzakelijk berkenbosjes met ruig grasland. Op het zandlichaam van de Valburgdreef bevinden zich wel meer duurzame soorten zoals eik en esdoorn. Ook komt er duindoorn voor, dat eigenlijk in de duinen thuis hoort. Verschillende bos­ vogels en vleermuizen, worden hier waargenomen. Meer in de richting van de watersport­ verenigingen zijn de moerasorchis en de ijsvogel waargenomen. In deze zone liggen veel kansen voor natuurwaardeverbetering. In verband met het lage niveau van onderhoud bevindt zich door het hele park opschot, dit zijn tot bomen uitgegroeide zaailingen. In veel delen van het park verdringen deze, vaak veel sneller groeiende boomsoorten, de aangeplante parkbomen. Doordat deze bomen tot aan de waterlijn groeien, verdringen zij de heesters, de kruidenlaag en de eventuele oeverbeplanting. Daardoor neemt de variatie in flora en fauna in het park af en wordt de natuurwaarde op den duur eenzijdiger. Bijkomend nadeel is dat het blad van de bomen in het water valt en de waterkwaliteit slechter maakt. Het water verstikt en wordt zuurstofarm, waardoor leven in het water op den duur niet meer mogelijk is. In de water­ gangen in het Floriadedeel is dat duidelijk waarneembaar.

Gebruikers van het park hebben veelal meegegeven de rust en natuurbeleving een heel belangrijk kenmerk te vinden van de Gaasperplas.

Verruigde zone aan de oostzijde langs de Driemondweg is meer verruigd

Analyse | Gemeente Amsterdam | 68

Conclusie: De grootste variatie in beplanting ligt in het noordelijke deel van het park. De grote hoeveelheid opschot van bomen langs de oevers zorgt ervoor dat het water op veel plekken zuurstofarm is geworden. Het park kan als leefgebied voor de ringslang nog sterk verbeterd worden. Het betrekken van de weides ten oosten van de Driemondweg en het weer zuurstofrijk maken van de watergangen in het Floriadedeel kunnen hieraan bijdragen. Veel verschillende vogelsoorten gebruiken de Gaasperplas als leefgebied, evenals 3 soorten vleermuizen. Voor hen zijn er nog diverse mogelijkheden tot verbetering van hun leefgebied. Het opschot van bomen draagt niet bij een gevarieerd aanbod van voedsel, er liggen kansen om dat in het park te verbeteren. Binnen het gebied van de Gaasperplas bevinden zich niet langer beschermde plant­ soorten.

Analyse | Gemeente Amsterdam | 69

Waargenomen diersoorten Gaasperplas

Reigerkolonies

Gewone dwergvliermuis

Grauwe gans

Nijlgans

Fazant

Haas

Lepelaar

Fuut

Aalscholver

Kikkervisjes

Witte reiger

Vos

Canadaganzen

Analyse | Gemeente Amsterdam | 70

Waargenomen plantsoorten Gaasperplas

Akkerklokje

Brede Wespenorchis

Pindakaasboom

Duindoorn

Gewone vogelmelk

Glidkruid

Grote Egelskop

Hazenpootje

Sleedoorn

Daslook

Orchis

Pijlkruid

Analyse | Gemeente Amsterdam | 71

Analyse plekken & voorzieningen - meedenkgroep 13 april 2018

Analyse | Gemeente Amsterdam | 72

6.3 Plekken en voorzieningen Uit de participatie is naar voren gekomen dat gebruikers van het park rondom de plas plekken voor recreatiemogelijkheden zien en wensen. In het Floriadedeel waardeert men de fijne besloten plekken in de tuinenvallei en fijne open plekken op de ligweides. In de besloten tuinenvallei ervaart men nog restanten van de Floriade 1982 en kan men dwalen over de vele kronkelende paden. Veel mensen hebben aangegeven deze Floriadetuinen als belangrijk onderdeel te zien van het park en wensen herstel hiervan. Ook aan de westzijde wordt de huidige hondenzwemplek aangegeven als fijne open plek met veel mogelijkheden, omdat je hier een mooi uitzicht hebt over de totale lengte van de plas. Men ziet daar kansen voor horeca, muziekpodium, openlucht theater/bioscoop. Aan de zuidzijde wordt de huidige zwemplek aangegeven als fijne plek om te zwemmen, spelen en barbecueën. Hier leeft de wens voor meer schaduw op warme dagen. Maar er zijn door de participanten ook plekken benoemd die zij als minder fijn ervaren. Dit zijn met name de zogenaamde cruiseplekken (op de kaart op p. 72 in bruin aangege­ ven). Zie kaart analyse plekken en voorzieningen op p. 72.

Ideeënkaart ROC

Met scholieren van het ROC is een ronde om de plas gemaakt. De scholieren geven aan dat zij het zicht op de plas erg kunnen waarderen. Zij beoordelen met name de plekken waar de plas goed zichtbaar is, als mooie plekken. Ook de Floriadetuinen worden gewaardeerd. Spontaan ontstond het idee om van de vaste plantentuin of het klein rosarium een trouwlocatie te maken. Qua voorzieningen zijn er veel wensen opgehaald. De belangrijkste en meest gehoorde, is meer horeca. Veel gebruikers van het park wensen zelfs horeca in elke windstreek van het park. De enige locatie met openbaar toegankelijke horeca bij de Gaasperplas was tot voor kort boerderij Langerlust. Door de ligging van Langerlust , aan de overzijde van de Driemondweg, en de hoge haag om het terrein, ligt deze horeca voorziening in de beleving niet aan de plas. De wens is uitgesproken om de relatie tussen boerderij Langerlust en het park te verbeteren. Ten tijde van het opstellen van dit ambitiedocument was de gemeente op zoek naar een nieuwe exploitant voor Langerlust. ROC studenten bekijken de Gaasperplas op Segways

Analyse | Gemeente Amsterdam | 73

Ideeën nieuwe sportactiviteiten en elementen vanuit participatie

Klimmen - klimmuur

Beachvolleybal

Georganiseerde wandelingen

Langerlust

Te land, ter zee en in de lucht

Hardloopwedstrijden

Mountainbike routes

Langerlust slecht zichtbaar vanaf de Driemondweg

Speelbos

Glijbaan het water in

Paintballbaan

Hardlooproutes

Meer strandjes

Mogelijkheid tot skaten

Blotevoetenpad

Locaties voor bootcamp

Analyse | Gemeente Amsterdam | 74

Verder is aangegeven dat er behoefte is aan voorzieningen die recreatie stimuleren. De ligweide aan de westzijde ziet men als zeer geschikt voor diverse sport- en cultuur­ uitingen. Denk aan amfitheateropstelling, muziektent, concertgebouw met uitzicht over de plas. Ook ziet men kansen voor een speelbos, food trucks en een drijvend café of sauna op de plas. Sporten in de buitenlucht wordt steeds populairder. Verschillende sportorganisaties hebben hun ideeën voor de Gaasperplas meegegeven. De meeste genoemde ideeën zijn passend binnen het karakter van de plas. Denk aan speel- of klimbos, survivalbaan, klim­muur, afstand aanduiding op de route voor hardlopers, glad asfalt voor skeelers, en zo meer. Ten aanzien van de bestaande sportverenigingen en hun terreinen, wordt enerzijds meegegeven dat men deze graag meer geopend ziet en voor publiek toegankelijk en anderzijds juist liever gesloten houdt vanwege veiligheid (inbraak e.d.).

6.4 Water De Gaasperplas is ontstaan door de winning van zand, dat gebruikt is voor de aanleg van de Bijlmer en Gaasperdam. De plas is daardoor heel diep (35 meter) en wordt vanaf de kant ook snel diep. Het water is zeer schoon en leent zich uitstekend voor watersport. Verschillende vormen van watersport worden er al in beoefend, zoals zeilen, surfen, kanoën en buitenwaterzwemmen. Het is niet toegestaan om met gemotoriseerde vaar­ tuigen op de Gaasperplas te varen. De kanovereniging heeft aangegeven behoefte te hebben aan vaarmogelijkheden door meer beschut gebied, zoals de watergangen van het Floriadedeel. Momenteel is dit water niet of slecht toegankelijk. Het is ondiep en dicht­ geslibd, op verschillende plekken zijn routes geblokkeerd doordat er geen brug, maar een duiker of een stuw zijn aangelegd.

Conclusie: Rondom de plas worden verschillende locaties aangegeven als prettige plekken. Dit zijn hoofdzakelijk de plekken direct aan de plas. Men ziet veel kansen voor uitbreiding van recreatie, cultuuruitingen of sport en spel in alle windstreken rondom de plas. Het oude Floriadedeel kent verschillende fijne besloten plekken en biedt bij herstel of een nieuwe cultuurlijke invulling kansen om meer bezoekers te trekken. Horeca wordt in alle wind­ streken gewenst. De wens is om veel meer gebruik te maken van de unieke waarde van de plas bij het gebruik maken van kansen voor plekken en voorzieningen op en aan het water.

Zeilen op de Gaasperplas

Analyse | Gemeente Amsterdam | 75

Analyse beleving vanuit het water - meedenkgroep 13 april 2018

Analyse | Gemeente Amsterdam | 76

Hoewel in de plas zelf graag gezwommen wordt, is de plas door snel toenemende diepte, op veel plekken niet te betreden. De natuurzwemplek voor Nellenstein is grotendeels overgroeid geraakt. Ook daar is het water slecht toegankelijk.De participanten zien kansen om het water verder te activeren door een lichtfestival op het water, of andere drijvende voorzieningen. De randen van de plas variëren per windstreek. Het Floriadedeel is als park aangelegd, dat zie je ook vanaf het water. De oever wordt door participanten als visueel aantrekkelijk aangeduid. De zuidzijde is als recreatiegebied aangelegd en ook dat is vanaf het water zichtbaar. Visueel vindt men dat minder aantrekkelijk. Waterkwaliteit Het water in de Gaasperplas is van goede zwemkwaliteit. Na de aanleg van de ‘bypass’ aan de zuidoostzijde van de plas wordt de plas alleen nog gevoed met kwel- en regen­ water. In het Floriadedeel is de waterkwaliteit minder goed. Dat komt vooral door teveel bladinval van bomen en het vrijkomen van fosfor. Conclusie: Er leven veel wensen om het water beter toegankelijk te maken. Meer plekken om te kunnen zwemmen en interessantere kanoroutes. Om de visuele beleving van het water te verbeteren kunnen de zuid- en oostzijde langs de waterlijn gevarieerder ingericht worden.

Met name in het Floriadedeel zijn er kansen om de waterkwaliteit nog verder te verbeteren door de bladinval te verminderen.

Dichtgegroeide overs voormalig Floriadeterrein

Bomen tot aan de watergang in het voormalig Floriadeterrein

Analyse | Gemeente Amsterdam | 77

6.5 Terrein van de Floriade 1982 Het noordelijke deel van de Gaasperplas, ten oosten van metrohalte Gaasperplas is eind jaren ’70 ontworpen en aangelegd voor de Floriade in 1982. De Floriade trok in dat jaar ruim 4 miljoen bezoekers. Naast het masterplan Floriade 1982 hebben de ontwerpers destijds ook nagedacht over het park ná de Floriade. In een ontwerp hebben ze aan­gegeven welke bijzondere elementen verwijderd moesten worden en welke behouden. Zie kaarten hieronder. In verband met de beoogde grote regionale recreatiefunctie van het park, was het uitgangspunt dat de tuininrichting in de tuinenvallei behouden zou blijven. Bij de hoofd­ entree werd de waterspeelplaats aangelegd en het eiland onder het bastion werd speel­ eiland. Verder bleven het vaste planteneiland, de grienden en de duininrichting nabij de maalkom, behouden. Het park is als tentoonstellingsruimtes ontworpen. De variatie in opbouw en deels beslotenheid is ook nu anno 2019, bijna 40 jaar later, nog te ervaren. Veel van de elementen en tuinen zijn inmiddels door de tand des tijds verdwenen of wegens beheeroverwegingen verwijderd. Sommige elementen zijn er nog, zoals het bolwerk ofwel het Bastion. Vanaf hier had men een mooi uitzicht over de plas. Nu is dit zicht door de dichte begroeiing verloren gegaan. Er staan nog veel van de bijzondere parkbomen en restanten van een aantal van de tuinen.

Ontwerp Floriade 1982

Deze zijn echter door het extensieve beheer in de verdrukking gekomen, overgroeid geraakt en hebben hun glorie van weleer verloren. Ook zijn veel van de dwaalpaden nog terug te vinden, al liggen ze er verzakt bij. Op het klein rosarium staat nog een grote vaas uit de tijd van de Floriade maar iedere winter komen er scheuren bij. Alle bouw- en verhardingselementen zijn na deze 40 jaar aan grondige renovatie toe om verdere verzakking van de paden en het afbrokkelen van het Bastion en de vaas te voorkomen. Veel van de participanten geven aan de Floriade elementen een belangrijk onderdeel te vinden van de Gaasperplas. Al is het vervallen en overwoekerd, toch komt men er nog graag. In mei kun je nog steeds van de bloei van een paar overgebleven azalea’s in de azaleavallei genieten. De overdekte brug tussen het groot en klein rosarium is in het voorjaar een blauwe bloemenzee door de blauwe regen. Ook kun je nog steeds dwalen door de Japanse tuin met bamboe en moerascipressen en langs de rotstuin. De tuinen van het vaste planten eiland wordt nog vrij intensief onderhouden. De meeste participanten zouden in elk geval graag zien dat enkele van de tuinen hersteld worden of een nieuwe invulling krijgen, waarbij de azaleatuin veelvuldig genoemd is.

Ontwerp ná de Floriade 1982

Analyse | Gemeente Amsterdam | 78

Met de leden van de meedenkgroep is een inventarisatieronde op het Floriadeterrein gedaan. De analysekaart op de vorige pagina geeft aan wat men van de verschillende delen vond. De groene delen geven aan dat men deze als waardevol ervaart. Het blauwe deel wordt door verschillende leden als saai en niet toegankelijk beschouwd. Daar zou men graag een nieuwe functie aan willen geven. Maar anderen vinden de grazende dieren (paarden) een mooie toevoeging en zien graag dat er ook andere dieren komen grazen. Het gearceerde geeft aan dat men ziet dat er veel achterstallig onderhoud is en deze delen een grondige opknapbeurt nodig hebben. De bruine vlekken zijn locaties die als minder prettig worden ervaren. Ook geeft men aan dat de hoofdentree onduidelijk is. Hier wordt vaak de weg gevraagd.

Huidige situatie Verdeelplein / plantanenplein

Huidige situatie brug naar klein Rosarium

Huidige situatie Grassentuin

Huidige situatie Azaleatuin

Verdeelplein / plantanenplein tijdens de Floriade

Brug naar klein Rosarium tijdens de Floriade

Vasten plantentuin tijdens de Floriade

Grote weide tijdens de Floriade

Conclusie: Het Floriadedeel is een kenmerkend en zeer gewaardeerd deel van de Gaasperplas. Het biedt unieke kansen voor de Gaasperplas om meer bezoekers naar het park te trekken. Veel van de huidige gebruikers van het park zien graag dat de tuinenvallei wordt opgeknapt en op enige manier weer aantrekkelijk en mooi wordt.

Analyse Floriadeterrein meedenkgroep 9 mei 2018

Analyse | Gemeente Amsterdam | 79

6.6 Park in relatie tot evenementen Voor het 9de jaar worden dit jaar aan de Gaasperplas grootschalige dance evenementen georganiseerd. Veel gebruikers van het park hebben aangegeven deze evenementen onwenselijk te vinden voor het park. Vaak nog los van de geluidsoverlast op de evenement­dagen, geeft men aan de ruimtevraag, de druk op de natuur en de veroorzaakte schade aan het park onacceptabel te vinden. Graag zouden deze mensen zien dat de evenementen niet meer georganiseerd mogen worden in onze parken.

Conclusie: Het houden van grootschalige (dance)evenementen voorziet enerzijds in een behoefte en veroorzaakt anderzijds een grote druk op het park en omwonenden. Binnen de opdracht voor de Gaasperplas kunnen we dit conflict niet oplossen. Wel zien we kansen om de druk op het park te verkleinen en de natuur meer ongestoorde ruimte te geven door een alternatieve route voor op- en afbouw van de evenementen te maken en in te zetten op zonering van recreatiedelen en natuurdelen.

De evenementen voorzien uiteraard ook in een behoefte. Veel jonge mensen uit Zuidoost gaan graag naar het evenement en de beheerder Groengebied Amstelland heeft de inkomsten nodig om het beheer van hun terreinen te kunnen bekostigen. Aangezien er veel discussie gaande is over of het mogelijk moet zijn om grootschalige evenementen te houden in natuurgebieden, heeft de Gemeente Amsterdam besloten langdurige monitoring te verrichten naar natuurwaarden en bodemgesteldheid in deze gebieden.

Het perk na een evenement

Het perk na een evenement

Op - en afbouw evenement

Analyse | Gemeente Amsterdam | 80

Delen van het park worden door het evenement afgesloten

Het verdeelplein / plantanenplein tijdens een evenement

Fietsparkeren tijdens een evenement

Delen van het park worden door het evenement afgesloten

Analyse | Gemeente Amsterdam | 81

Punten van aandacht uit de ruimtelijke schouw

Analyse | Gemeente Amsterdam | 82

7

7 Uitgangspunten Dit ambitiedocument heeft de vorm van een concreet planvoorstel voor de Gaasperplas. Voor dat ontwerp zijn de volgende bronnen bepalend: • De 6 opdrachten uit de ontwikkelstrategie Gaasperplas • De opbrengst van de ruimtelijke inventarisatie • De raadsmotie 974 d.d. 19 juli ‘17 • De opbrengst van de participatie • Beleid en kaders • Kaders vanuit Groengebied Amstelland (GGA)

7.1 6 Opdrachten uit de Ontwikkelstrategie Gaasperplas De Ontwikkelstrategie Gaasperplas is in 2016 vastgesteld door het dagelijks bestuur van Stadsdeel Zuidoost. Voor de Ontwikkelstrategie zijn de beleidsstukken die betrekking hebben op de Gaasperplas, geïnventariseerd. Daarnaast is een cultuurhistorische verkenning van het voormalige Floriadeterrein opgesteld door Monumenten en Archeologie en zijn diverse ruimtelijke inventarisaties verricht. Uit dat alles zijn in de Ontwikkelstrategie de volgende opdrachten geformuleerd: De 6 opdracht uit de Ontwikkelstrategie Gaasperplas

1. Rondje Gaasperplas voor fietsers en voetgangers 2. Verbeteren entree vanaf metrostation Gaasperplas inclusief een onderzoek naar een nieuwe stedelijke functie 3. Verbeteren entrees naar de Gaasperplas 4. Herinrichting voormalig Floriadeterrein 5. Aanleg nieuw stadsstrand: haalbaarheidsonderzoek 6. Onderzoek zelfbeheer

7.2 Ruimtelijke inventarisatie Om te beginnen is een ruimtelijke inventarisatie gemaakt van de Gaasperplas in haar huidige staat, inclusief huidige bomen en natuurwaarden, en is de ligging van het gebied in haar omgeving in kaart gebracht. Bij de inventarisatie zijn ecologen, biologen, natuurspecialisten en de beheerder van het gebied (GGA) betrokken. Daarnaast is met leden van de meedenkgroep een inventarisatieronde gelopen door het voormalige Floriadeterrein.

De belangrijkste aandachtspunten die uit deze inventarisatie kwamen zijn: • Mooi park met veel mooie plekken en een mooie plas • Moeizame oriëntatie • Onduidelijke en ontbrekende delen op de route rondje plas • Variatie in beplanting beperkt, met name aan de zuidzijde • Achterstallig onderhoud in elementen en beplanting, veel opschot (bomen ontstaan uit zaadverspreiding, veelal schietwilg, populier en els) • Leefomgeving ringslang en andere diersoorten niet optimaal • Driemondweg ontbeert parkkarakter • Beperkte recreatiemogelijkheden • Horeca niet of beperkt toegankelijk • Onduidelijk waar het park begint en ophoudt • Zicht op de mooie plas beperkt (zichtlijnen uit het oorspronkelijke ontwerp zijn dichtgegroeid)

Uitgangspunten | Gemeente Amsterdam | 83

7.2.1 Huidige situatie en ligging De Gaasperplas is een schakel van stadspark naar het agrarisch buitengebied. Op wijk­ niveau zijn er fiets- en voetgangersverbindingen met elke aangrenzende wijk in Zuidoost. De Gaasperplas is een van de 2 stadsparken met een metrohalte. Met 20 minuten ben je op Amsterdam CS. Vanuit de Gaasperplas zijn er verbindingen met aangrenzende groen­ gebieden, zoals het Nelson Mandelapark in het centrum van Stadsdeel Zuidoost, naar de Bijlmerweide aan de noordoostzijde, het Diemerbos aan de overzijde van de Gaasp, naar de Gaasperzoom en verder naar de Hoge Dijk in het zuiden. Op het grotere schaalniveau staat de Gaasp in verbinding met het riviertje Het Gein aan de zuidzijde en via deze route kom je in het Groene Hart.

Gaasperplas met aangrenzende parken, recreatiegebieden en watergangen Gaasperplas in relatie tot omliggende woonkernen

Uitgangspunten | Gemeente Amsterdam | 84

De afstanden van de Gaasperplas naar Abcoude, Ouderkerk en Weesp zijn kort en de routes zijn overwegend recreatief. Met de nieuwe fietsbrug, langs de nieuwe A9 over de Gaasp, ontstaat een directe route van de Gaasperplas naar het Diemerbos. Door de ligging van de Gaasperplas en de bereikbaarheid per metro en auto is het gebied heel geschikt om recreatiedruk van elders op te vangen. Hiermee kan de Gaasperplas een bijdrage leveren aan het beleid om de stad terug in balans te brengen. Het water van de Gaasperplas is van zeer goede zwemkwaliteit. Vlak bij de metrohalte ligt de water­ speelplaats voor kinderen.

Groeninventarisatie De kaart op de volgende pagina geeft de boomsoorten weer rond de Gaasperplas. Het noordelijke deel van de kaart bevat de meeste kleuren wat inhoudt dat er een grotere variatie is aan boom- en plantsoorten. De oost- en zuidzijde vertonen een dominantie van snelgroeiende bomen, zoals schietwilg, berk en els. Op basis van deze kaart kan geconcludeerd worden dat het park visueel aantrekkelijker wordt als de variatie in beplanting in de licht groene delen toeneemt. Ook wordt de biodiversiteit dan groter.

Legenda: lage bebouwing middel hoge bebouwing hoge bebouwing industrie terrein stedelijk parkgroen regionaal natuurgebied entree Gaasperpark

Legenda: lage bebouwing middel hoge bebouwing hoge bebouwing industrie terrein stedelijk parkgroen regionaal natuurgebied

park

hoogbouw

entree Gaasperpark

laagbouw

Gaasperdammertunnel parkachtige hoogbouw parkachtige middelhoogbouw

park middel hoogbouw met hoven

natuur

laagbouw dicht op elkaar

park

hoogbouw laagbouw

middel laagbouw hoogbouw met hoven

Gaasperdammertunnel

waternet

laagbouw dicht op elkaar

laagbouw dorps

laagbouw

parkachtige hoogbouw

park middel hoogbouw met hoven

parkachtige middelhoogbouw

laagbouw dicht op elkaar

park

natuur

middel hoogbouw dorps

historisch centrum

laagbouw dicht op elkaar

laagbouw dorps

Gaasperplas in directe verbinding met andere groene gebieden en het Groene Hart

Bewoningsintensiteit in de directe omgeving laagbouw

laagbouw

middel hoogbouw met hoven

laagbouw dicht op elkaar

waternet

Uitgangspunten | Gemeente Amsterdam | 85 laagbouw dorps

middel hoogbouw dorps

Huidige situatie bomen Gaasperplas

Huidige situatie bomen waarbij de licht groene vlakken (snel groeiende bomen) dominant zijn