1. SV 230130 - Afdoening_toezegging_20221130_PvdV_HS (002).pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 1 februari 2023 Grond & Ontwikkeling R. van Dantzig Grond & Ontwikkeling, Pascal van der Velde, p.van.der.velde@amsterdam.nl Raadsinformatiebrief ter afdoening toezegging totstandkomingsproces keuze energiesysteem Hamerkwartier

Geachte leden van de gemeenteraad, In uw vergadering van 30 november 2022 heb ik op een ingetrokken motie van raadslid D.T. Boomsma (CDA), toegezegd u nader te informeren over het verrichte onderzoek naar het voorziene energiesysteem van Hamerkwartier. In de bijlage bij deze raadsinformatiebrief vindt u een overzicht van het totstandkomingsproces van de keuze van het energiesysteem in Hamerkwartier. Samenvatting: onderzoeksproces, uitkomsten en keuze Naar aanleiding van motie 1404:2017 (nieuwbouw op laag temperatuurnet) is aansluiting op het bestaande hoge temperatuur warmtenet ter discussie gekomen. In de Projectnota Hamerkwartier (oktober 2018) is dit beschreven en geschetst dat gebruik gemaakt wordt van bodemenergie in combinatie met water uit het IJ. In een verdere verkenning is het ondergronds ruimtegebruik, mogelijkheden voor de invulling van de koudevraag en de haalbaarheid in acht genomen. De inzet van individuele bodemenergiesystemen (Warmte Koude Opslag) op kavelniveau in combinatie met een collectief TEO-systeem (Thermische Energie uit Oppervlaktewater) ten behoeve van regeneratie (van de individuele bodemenergiesystemen) blijkt het meest passend te zijn bij de karakteristieken van Hamerkwartier. De scope van de gemeentelijke concessieaanbesteding betreft derhalve enkel het collectieve TEOsysteem.

Alle kaveleigenaren sluiten hierop vervolgens aan zodat zij hun eigen bodemenergiesystemen kunnen regenereren. Deze resultaten zijn getoetst in een openbare marktconsultatie waarin onder andere de keuze voor individuele bodemenergiesystemen (Warmte Koude Opslag) op kavelniveau door ontwikkelaars in combinatie met een aan te besteden collectief TEO-systeem is bevraagd: “Hoe beoordeelt u de voorgenomen keuze van de gemeente voor de scope van enkel [aanbesteden van] het TEO-systeem?”. De mogelijkheid bestond namelijk dat warmtebedrijven een collectief bodemenergiesysteem voor warmte- en koude i.c.m. TEO wilden realiseren. Echter door het langjarige transformatiekarakter en dus hoge vollooprisico van Hamerkwartier gaven warmtebedrijven gedurende de marktconsultatie aan dat een collectief bodemenergiesysteem voor warmte en koude i.c.m. TEO lastig rendabel is te krijgen en hierop niet te kunnen aanbieden. Omdat het collectieve TEO-systeem wordt ingezet ter regeneratie van individuele bodemenergiesystemen zijn de kosten en risico’s in

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

1 februari 2023 Pagina 2 van 6

vergelijking met volwaardige collectief bodemenergiesysteem gering (het TEO-systeem levert ca. 10% van de warmtevraag). De gemeenteraad heeft in februari 2022 besloten tot het aanbesteden van de realisatie en exploitatie van het TEO-systeem. Samen met projectontwikkelaars van Hamerkwartier is hierop het TEO-systeem verder uitgewerkt en is deze afgestemd op de laatste marktontwikkelingen. Ik vertrouw u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Reinier van Dantzig Wethouder Woningbouw en Stedelijke Ontwikkeling

Bijlagen 1. Overzicht van het totstandkomingsproces voor de keuze van het energiesysteem in Hamerkwartier, informatie en onderzoeken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

1 februari 2023 Pagina 3 van 6

Bijlage 1: Totstandkomingsproces voor de keuze van het energiesysteem in Hamerkwartier, informatie en onderzoeken In onderstaand overzicht zijn voor Amsterdam en Hamerkwartier enkele belangrijke mijlpalen geschetst:  2016: wijziging Aanbestedingswet. Overeenkomsten voor warmte- en koudenetten moeten aanbesteed worden. Middels een concessieovereenkomst krijgt een marktpartij het langjarige recht en plicht om een energiesysteem te realiseren en exploiteren. De samenwerkingsovereenkomst met Westpoort Warmte (WPW) voor Amsterdam-Noord gaat uit van hoge temperatuur warmte en is in 2008 gesloten. Hamerkwartier is daar niet in benoemd als Deelgebied dat zeker wordt aangesloten op het warmtenet. Sinds 2016 heeft de gemeente drie concessies succesvol aanbesteed: Centrumeiland, WAD-kwartier (Overamstel) en Strandeiland.  november 2017: Motie 1404 gemeenteraad: Nieuwbouw op laag temperatuurnet o bebouwing geschikt voor verwarming met lage temperatuur. o warmtenetten zijn laagtemperatuur warmtenetten. o warmtebronnen zijn duurzaam en bij voorkeur lokaal.  2 oktober 2018: vaststelling Projectnota Hamerkwartier door het college. In de Projectnota zijn de ambities en uitgangspunten voor de transformatie vastgesteld en binnen welke kaders die kan plaatsvinden, waarbij ook het energiesysteem voor het Hamerkwartier hoort.

In de Projectnota is aangegeven “Vooralsnog zal Nuon het Hamerkwartier niet voorzien van stadswarmte, omdat het te ver gelegen is van de huidige aangesloten gebieden” maar te kiezen voor een “Centraal warmte/koudeopslagsysteem (laag temperatuur) met gebruik water uit het IJ, bodembronnen en warmtenet als piekvoorziening.” De Projectnota dient als toetsings- en afwegingskader voor de gemeentelijke inzet en investeringen in de vervolgfasen van het project. Bij de voorbereiding van de Projectnota is een participatieproces uitgevoerd en hebben alle betrokkenen de kans gekregen kennis te nemen van en zich uit te spreken over de beoogde richting van de herontwikkeling. De inspraakreacties zijn betrokken bij de besluitvorming.  2018-2020: bij de uitwerking van de keuze voor het energiesysteem is gelet op de volgende zaken: o Mogelijke energiesystemen1: 1. WPW: Aansluiting Hamerkwartier op collectief hoog temperatuur warmtenet WPW. 2. Restwarmte Albemarle: Aansluiting op collectief laag temperatuur warmtenet Albemarle of collectief hoog temperatuur warmtenet WPW gevoed met opgewaardeerde restwarmte Albemarle. 3. Collectief WKO-net i.c.m. TEO: collectief warmte- en koudenet op basis van warmte- en koudeopslagsystemen (laag temperatuur warmte- en koudenet) i.c.m. TEO ten behoeve van regeneratie van alle bodembronnen. 1

Aanvoertemperaturen warmtenet: hoge temperatuur: > 70 graden Celsius, midden temperatuur: 5570 graden Celsius, lage temperatuur: 25-55 graden Celsius, bronnet: 18-25 graden Celsius, koudenet: <16 graden Celsius.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

o

o

o

o

1 februari 2023 Pagina 4 van 6

4. Individuele WKO’s en collectief TEO-net: ordening van ondergrond middels bodemenergieplan waarbij ontwikkelaars zelf WKO’s realiseren op hun kavels. Regeneratie van deze WKO’s middels warmte uit het IJ (collectief TEO-systeem). Het TEO-systeem levert hierbij ca. 10% van de totale warmtevraag o.b.v. bronnettemperaturen. Passend bij motie 1404: met inachtname van het afwegingskader duurzaam/open/betaalbaar (strategie 'Naar een stad zonder Aardgas,2016):  Bebouwing geschikt voor verwarming met lage temperatuur.  Warmtenetten zijn laagtemperatuur warmtenetten.  Warmtebronnen zijn duurzaam en bij voorkeur lokaal. Haalbaarheid:  Door het transformatiekarakter staat de financiële haalbaarheid van collectieve systemen onder druk. Marktpartijen hebben moeite om dergelijke systemen te realiseren als er geen mogelijkheid is tot fasering of als de gemeente geen harde financiële garanties doet.  De gemeente heeft een beperkte invloed op en sturingsmogelijkheden op de volloop van transformatiegebieden. Mogelijkheden invulling verwachte koudevraag:  Hoge verwachte koudevraag en noodzaak om deze in te vullen.  De bodem ter plaatse is zeer geschikt voor de benutting van bodemenergie middels WKO’s.  Geschikte bodem voor toepassing WKO’s. WKO’s per kavel goed mogelijk door instelling bodemenergieplan en aanwijzing interferentiegebied.

Beschikbare ruimte ondergrond voor leidingen:  Geen mogelijkheid voor dubbele energie-infrastructuur (warmte en koude) door volle ondergrond.

Variant

Motie 1404

Haalbaarheid

Koude

Ondergrond

WPW

Voldoet niet aan

Langjarige

Koude

Niet standaard

motie vanwege

transformatie past niet

niet

inbegrepen en

bij hoge aanvangs-

standaard

bovendien niet

hoge temperatuur

investeringen. Fasering

passend in de

is niet mogelijk.

ondergrond

Tot

-

Hamerkwartier (te) ver weg van bestaand warmtenet

(--)

(-)

(-)

(-/+)

Restwarmte

Lage temperatuur

Langjarige

Koude

Niet standaard

Albemarle

maar restwarmte

transformatie past niet

niet

inbegrepen en

van lokaal

bij hoge aanvangs-

standaard

bovendien niet

Albemarle is

investeringen. Fasering

passend in de ondergrond.

gebaseerd op

is niet mogelijk. Geen

aardgas waardoor

langjarige garantie op

de duurzaamheid

beschikbaarheid

discutabel lijkt

restwarmte

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

-/+

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

1 februari 2023 Pagina 5 van 6

(+)

(-)

(-)

(-/+)

Collectief

Lage temperatuur,

Langjarige

Koude

Enkel passend

WKO + TEO

lokaal en duurzaam

transformatie past niet

standaard

bij hoge aanvangs-

in de ondergrond

investeringen. Fasering

wanneer uit

is wel mogelijk.

wordt gegaan

+

van een bronnet

(++)

(+/-)

(++)

(+)

Individuele

Lage temperatuur,

Langjarige

Koude

Passend in de

WKO + coll.

lokaal en duurzaam

transformatie past bij

standaard

ondergrond

TEO

faseerbare en beperkte investeringen

++

(regeneratie betreft slechts 10% van de totale warmtevraag)

(++) 





 



(++)

(++)

(++)

6 februari 2020: gemeente stuurt brief aan WPW en presentatie met afweging energiesysteem; geen keuze centraal warmtenetsysteem vanwege lage kansrijkheid centraal warmtesysteem WPW (langjarige transformatie, veel eigenaren, geringe sturingsmogelijkheden door geringe grondpositie gemeente), aanwezige koudebehoefte, beperkte ruimte in de ondergrond en geschiktheid bodemenergie i.c.m. inzet oppervlaktewater. februari 2020: vaststelling afwegingskader betaalbaar, open, duurzaam door gemeenteraad. De analyse in bovenstaande tabel kan ook met dit afwegingskader worden bevestigd. april/mei 2020: E.ON verzoekt gemeente om Hamerkwartier mee te nemen in hun studie voor het gebruik van restwarmte van Albemarle ten behoeve van het Universiteitskwartier. Gemeente geeft aan hier geen aanleiding voor te zien omwille van dezelfde argumenten als destijds richting WPW. Gemeld is dat de gemeente inzet op een collectief TEO-systeem ten behoeve van de regeneratie van individuele bodemenergiesystemen. zomer 2021: opdracht G&O (PMB) aan IB Amsterdam om een concessieaanbesteding voor de realisatie/exploitatie van het TEO-systeem voor te bereiden en uit te voeren. Q3 2021: openbare marktconsultatie energiesysteem Hamerkwartier ter toetsing systeemkeuze TEO. Expliciet is hierbij de markt bevraagd op alternatieve (collectieve) systemen zoals een collectief WKO-systeem i.c.m. TEO zoals op Strandeiland.

De markt raadt deze echter af gelet op de hoge kosten en onzekerheden omtrent het transformatiekarakter en volloop van Hamerkwartier. Essent (onderdeel E.ON) heeft daarbij afgezien van deelname aan de marktconsultatie en lijkt daarmee af te zien van inzet restwarmte Albemarle. 16 februari 2022: vaststelling Investeringsbesluit Hamerkwartier door gemeenteraad. Bij het Investeringsbesluit zijn de uitgangspunten van de Projectnota nader uitgewerkt en toegelicht. In het Investeringsbesluit is opgenomen dat de gemeente in het Hamerkwartier voor verwarming wil inzetten op een laagtemperatuurwarmtesysteem, in combinatie met

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief







   

1 februari 2023 Pagina 6 van 6

duurzame koude en lokale duurzame bronnen en ordening via een bodemenergieplan. Hierbij is gekozen voor de aanleg van een collectieve regeneratieleiding (het warmtenet) waarbij Thermische Energie uit Oppervlaktewater wordt onttrokken. Dit systeem wordt het TEO-systeem genoemd. E.e.a. is verder onderbouwd in het naar de gemeenteraad verzonden Energieplan Hamerkwartier. Tot slot heeft de gemeenteraad besloten tot een bijdrage onrendabele top t.b.v. de TEO-concessie. Met deze bijdrage kan het systeem in tariefstelling concurreren met minder duurzame alternatieve die conflicteren met de groene daken opgave. Besloten is om de aanbesteding voor de realisatie en exploitatie van het TEO-systeem te starten. 16 februari 2022: separaat heeft de gemeenteraad besloten tot de vaststelling van warmteplan Hamerkwartier waarmee een aansluitverplichting op het TEO-systeem van kracht wordt (ontheffing op de aansluitplicht is enkel mogelijk bij een duurzamer alternatief), vaststelling van het bodemenergieplan Hamerkwartier waarin spelregels staan vermeldt over het gebruik van bodemenergie en de vaststelling van een interferentiegebied. maart 2022: externe toets op keuze TEO-systeem door ingenieursbureau DWA. In deze toets is het TEO-systeem vergeleken met het initiële voorkeursconcept van projectontwikkelaar Hines gebaseerd op individuele luchtwater warmtepompen.

De conclusie is dat het TEO-systeem qua prijsstelling kan concurreren met luchtwater warmtepompen maar minder druk legt op het elektranet en door de hoge duurzaamheid er meer dakoppervlak vrijkomt voor groen en zonnepanelen. Q3 2021 – Q3 2022: engineering van het TEO-systeem samen met projectontwikkelaar Hines ondersteunt door ingenieursbureau Qirion. Op verzoek van Hines is het technisch ontwerp van het TEO-systeem sterk gesimplificeerd zodat ondanks hogere energie- en bouwkosten de tariefstelling gelijk kon blijven. Hines beoogt samen met Eigen Haard aan te sluiten op het TEO-systeem en is bereid dit contractueel vast te leggen ten behoeve van de aanbesteding. zomer 2022: bezwaar Albemarle op warmteplan TEO-Hamerkwartier. september 2022: de tenderboard van het Ingenieursbureau geeft akkoord op de start van de selectiefase van de aanbesteding. november 2022: gemeenteraad verwerpt bezwaar Albemarle. oktober – december 2022: de stukken voor de dialoogfase van de aanbesteding zijn door een externe partij gereviewd. Tevens heeft Rijkswaterstaat een TEO-vergunning afgegeven en is aansluitcapaciteit bij Liander gereserveerd voor het TEO-systeem.

Planning:  december 2022: starten selectiefase aanbesteding.  maart 2023: akkoord tenderboard voor start dialoogfase.  maart 2023: start dialoogfase.  Q3 2023: collegebesluit ondertekening concessieovereenkomst.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl