1. Strategie Innovatiedistricten Amsterdam; december 2023.pdf

30

Daarnaast zijn er verschillende programma’s gericht op het stimuleren van samenwerking tussen onderzoekers, studenten en bedrijven. Bijvoorbeeld het Amsterdam Centre for Entrepreneurship (ACE). Dit is een incubator die studenten, onderzoekers en ondernemers helpt om hun ideeën om te zetten in producten met maatschap-pelijke impact. ACE biedt trainingen aan op het gebied van ondernemerschap. Bovendien helpt het Innovation Exchange Amsterdam (IXA) bij het organiseren van samenwerkingen en het opstellen van overeenkomsten tussen onderzoekers en externe partijen.

Kritieke massa Bedrijf/startup Facilitator Voorziening Onderzoeksinstelling Kennisinstelling Overige

Moneyou (ABN Amro) 30 Stichting VHTO 25

USC 100

Polder Horeca 30

InterXion Science Park 65

ARCNL (NWO) 100

Nikhef (NWO) 360

CWI (NWO) 440

AMOLF (NWO) 240

QuSoft 70

University College Adam (UvA) 125 900

Fac. Natuurwetenschappen, Wiskunde (UvA) 1700 6500

SURF 100

ICIA 60 Netherlands eScience Center 100 Giesecke +Devrient Curr. Tech. 15

Aantal werknemers/studenten

1000-10000 200-1000 50-200 20-50

10-20 onder 10

Eurofins Bio MITOX Detection 21 Systems 26 Sowiso Photanol 28 31 KplusV MonetDB 25 Solutions Euclid TM 17 Vision Tech. Pro 35 Sight40 corp 17

Equinix 30

LAB 42

UvA: Faculteit natuurwetenschappen, wiskunde en informatica met ruim 6500 studenten en 1700 medewerkers.

ICAI: Brengt kennisinstellingen, bedrijven en andere partners samen om talent te ontwikkelen en te innoveren op het gebied van A.I.

Netherlands eScience Center: Versterkt multidisciplinair en dataintensief wetenschappelijk onderzoek.

QuSoft: Onderzoekscentrum voor quantum software en technologie.

Startup village: Is een gemeenschap van startups en partners met een focus op AI en quantum.

AUC: Universiteit met focus op liberal arts & sciences met circa 900 studenten.

LAB 42: Lab42 is een nieuwe hub voor talentontwikkeling op het gebied van Digitale Innovatie en A.I.

SustainaLAB

SustainaLAB: brengt innovatieve bedrijven, wetenschappers en jong talent samen dat zich focust op verschillende onderdelen van duurzaamheid.

Oppervlakte

FSI

GSI

MXI

84 hectare

0,92

0,15

0,21

NWO: Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Het NWO heeft verschillende onderzoeksinstituten op het Sciencepark: AMOLF, CWI, Nikhef, ARCNL. Onderzoeksinstituten van wereldklasse in onderwerpen variërend van quantum tot computerwetenschappen.

Bedrijf/startup

SURF: Hoger onderwijs, mbo-instellingen, umc’s en onderzoeksinstellingen werken samen om digitale diensten te ontwikkelen en om kennisdeling te stimuleren door steeds te blijven innoveren.

Kennisinstelling

Facilitator Voorziening

*mogelijke bouwvolumes zijn gebaseerd op het stedenbouwkundig plan uit de Ontwikkelvisie Amsterdam Science Park, 201931

Openbare ruimte/Vervoer Onderzoeksinstelling

Wonen Mogelijke bouwvolumes*

31

Ook het eerder genoemde ICAI, het Innovation Center for Artificial Intelligence, is gevestigd op het ASP. Dit is een nationale netwerkorganisatie die kennisinstituten en bedrijven met een focus op AI samenbrengt om zo talent en technologieën te ontwikkelen. Amsterdam Data Science is ook gevestigd op het ASP, een stedelijke netwerkorganisatie ook met als doel om talent en technologieën te ontwikkelen voor de data science sector.

Ruimtelijke assets

Het Amsterdam Science Park wordt gekenmerkt door een geringe mix van functies. Aan de ene kant is er een groot aanbod van verschillende werkplekken en voorzieningen voor bedrijven meet verder zijn er relatief weinig publieke voorzieningen en ontmoetingsplekken. De woningen zijn geclusterd in het zuidwesten van het gebied, ten zuiden van de Carolina MacGillavrylaan, en tijdelijke woningbouw voor studenten en statushouders is gelegen in het oostelijk deel van het gebied.” Daardoor is de functiemix niet over het gebied verspreid. Er zijn momenteel een paar plekken waar recreatie mogelijk is op het ASP, maar dit zijn er nog te weinig. Het gebied is weliswaar goed bereikbaar met het openbaar vervoer en de fiets, maar de verbinding met de directe omgeving is beperkt. Het verbeteren van de ruimtelijk assets door onder andere het toevoegen van ontmoetingsplekken en recreatiemogelijkheden wordt dan ook de komende jaren een belangrijk focuspunt voor het Amsterdam Science Park.

Impact 32

Vanuit de verschillende kennis-, onderzoeksinstellingen en bedrijven is er steeds meer aandacht voor de maatschappelijke impact

van onderzoek en innovaties op zowel macro- als microniveau. In de onderzoeksprogrammering is er binnen de UvA een extra stimulans voor samenwerking tussen disciplines op maatschappelijke thema’s: verantwoordelijke digitale transformaties, gezonde toekomst, veerkrachtige en rechtvaardige samenleving en duurzame welvaart. Het ASP heeft dan ook veel maatschappelijk impact op macroniveau. De verschillende NWO instellingen richten zich met het kennisbenuttingsbeleid ook op onderzoek dat bijdraagt aan impact door de verbinding te zoeken met maatschappelijke belanghebbenden. Het Matrix Innovation Center stimuleert innovaties op het gebied van maatschappelijke vraagstukken door ondernemers huisvesting, faciliteiten en programma’s aan te bieden. Vanuit de UvA kunnen onderzoekers en studenten gebruik maken van UvA Ventures om een startup te beginnen en hun ideeën om te zetten in maatschappelijke impact. Ook zit het Sustaina Student Lab hier, waar onderzoekers en studenten van middelbaar en hoger beroepsonderwijs samenwerken aan duurzaamheidsvraagstukken uit de maatschappij. Door deze combinatie leren studenten vaardigheden die een toevoeging zijn op het reguliere onderwijsprogramma, wat ook bijdraagt aan impact op microniveau. Verder bevindt het studentensportcentrum Universum zich hier, waar studenten en medewerkers voor lage tarieven kunnen sporten.

Binnen de UvA is het onderwerp inclusiviteit van groot belang. Ze streven naar kansengelijkheid voor zowel studenten als medewerkers en zetten zich daar actief voor in. Hoewel de onderwerpen

op het ASP wellicht te abstract zijn om direct bij te dragen aan impact op microniveau, wordt er wel gewerkt om het ASP meer te vervlechten met de stad. Door deze verbinding te maken wordt zowel de kennis in het gebied beter zichtbaar als het gebied beter toegankelijk voor omwonenden, voetgangers en fietsers.

Strategie De economische assets tussen wetenschap en bedrijfsleven zijn sterk ontwikkeld. Het district biedt voldoende ruimte om in de toekomst organisch door te bouwen aan het sterke ecosysteem. Daarin blijft science de brede basis bieden voor de specialisatie, met specialisaties daarbinnen die zich aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen. De focus voor de komende jaren ligt op digitale innovatie, artificiële intelligentie, quantum en nano. Het thema artificiële intelligentie is inmiddels goed georganiseerd, rondom de thema’s quantum en nano wordt de organisatiegraad verhoogd. Op het ASP zijn veel deep tech sleutel technologieën aanwezig en er is een grote kans om hiermee het profiel van het ASP en van Amsterdam als kennisstad te versterken.

De gezamenlijke ontwikkelvisie van UvA, NWO en gemeente vormt de basis voor de ruimtelijke assets. Inzetten op de omgevingskwaliteit is de prioriteit om het district door te ontwikkelen tot een innovatiedistrict. Het gebied moet meer onderdeel worden van de stad, een plek zijn waar iedereen zich thuis kan voelen. Een aantrekkelijke openbare ruimte is daarom belangrijk. Een goed voorbeeld is Anna’s Tuin en Ruigte. Er zijn volop kansen voor verdichting, het toevoegen van functies zoals voorzieningen en wonen dragen bij aan een levendig gebied ieder moment van de week. Daarin blijft de werk- en onderwijsfunctie dominant op het terrein. Het Amsterdam Science Park moet een aantrekkelijk leefbaar gebied worden, waar uitwisseling tussen onderwijs, onderzoek, ondernemerschap en de samenleving wordt gestimuleerd en gefaciliteerd.

De netwerk assets zijn sterk ontwikkeld. De Science & Business organisatie onderhoud het netwerk, stuurt op vruchtbare samenwerkingen en is het eerste aanspreekpunt voor externen. Bij het verhogen van de organisatiegraad rondom de thema’s hoort ook het stimuleren van het netwerk. De Science & Business organisatie kan daarnaast ook nieuwe kansrijke ontwikkelingen agenderen en prioriteren. Daarnaast moet er gewerkt worden aan de verbinding van het Amsterdam Science Park met de omgeving en de stad. Door die verbinding moet bekender worden wat de impact van het district is en kunnen maatschappelijke opgaven worden gekoppeld aan de kennis. Het verhogen van de maatschappelijk impact van deze kennis is een belangrijk doel.

33

Kenniskwartier/Innovation District Zuidas Specialisatie

Banen

Human Health & Life Science

16.700

Studenten

Bedrijven/Instellingen

ca. 31.000

35 + 21 startups

Het Cancer Center Amsterdam doet baanbrekend onderzoek naar het vroeg signaleren en behandelen van kanker.

Amsterdam Public Health ontwikkelt een systeem waarmee artsen veiliger en effectiever medicijnen kunnen voorschrijven, rekening houdend met medicijnen die de patiënt al slikt. Het is een ‘lerend medicatieveiligheidsysteem’ dat leert van wat goed gaat en wat beter kan op basis van gegevens over medicijngebruik van individuele patiënten.

Alice: Deloitte en de VU werken samen aan een robot die de zelfredzaamheid van ouderen stimuleert en de eenzaamheid tegengaat door met hen een praatje te maken. Een samenwerking op het gebied van o.a. kunstmatige intellegentie, communicatie en design.

Sinds 2017 wordt er actief door de Vrije Universiteit (VU), Amsterdam Universitair Medische Centra locatie Boelelaan/VUmc (Amsterdam UMC) en de gemeente ingezet op de ontwikkeling van het Kenniskwartier, als onderdeel van het internationale vestigingsgebied Zuidas, tot een toonaangevend innovatiedistrict. In dit gebied komen wonen, werken, sport, onderwijs, onderzoek en zorg op een duurzame en inclusieve wijze samen; een innovatiedistrict waarbij kennis, innovatie en ontmoeten centraal staan. Door de aanwezigheid van de verschillende faculteiten van de VU is er een breed wetenschappelijk spectrum te vinden in onderwijs en onderzoek, maar de specialisatie van het gebied is human health and life sciences. Daarbinnen ligt de focus op neurowetenschap, oncologie, moleculair medicijn en imaging. Ook is er een focus op de ‘enabling technologies’ vanuit de bèta wetenschappen zoals data science, artificial intelligence en fotonica. In de toekomst kan je hier wonen, netwerken in cafés en restaurants. Het doel is een plek te creëren waar men zich thuis voelt en waar ontmoeting, vitaliteit en kennisuitwisseling centraal staan.

Economische assets

Het Kenniskwartier/Innovation District Zuidas is een goede vestigingslocatie voor bedrijven en instellingen die zich richten op kennis en innovatie in de human health and life sciences. Dit vanwege de aanwezige kennisinstellingen, de concentratie van internationale en nationale

35

bedrijven en het aanbod aan gespecialiseerd en deskundig personeel. De belangrijkste kennisdragers in het gebied zijn de VU, het Amsterdam UMC, locatie Boelelaan/VUmc, het Academisch Centrum Tandheelkunde (ACTA) en hogeschool Inholland. Er zijn circa 22.000 onderzoekers en 31.000 studenten, er is dus een sterke concentratie van kennis en wetenschap. Deze onderzoekers focussen zich met name op de life sciences sector. Ondanks de sterke specialisatie in de human health and life sciences sector van de kennisinstellingen in het gebied – en de vele samenwerkingen met bedrijven in de sector - zijn er niet veel grote bedrijven met dezelfde focus fysiek aanwezig in het gebied. Het aantrekken van bedrijven in de life sciences sector is een kans voor het Kenniskwartier/ Innovation District Zuidas om de verbinding tussen wetenschap en het bedrijfsleven te versterken. Het aantal startups groeit wel, mede dankzij het Demonstrator Lab dat studenten en onderzoekers helpt in ondernemerschap. In 2022 is bovendien de StartHub in het gebied geopend. Midden in het gebied staat een paviljoen met ruimte voor 25 startups, het vormt een bruisende startup community en biedt alle faciliteiten die ze nodig hebben. Daarmee zijn belangrijke stappen gezet richting meer startups en scale-ups in het gebied.

Het Europese Medicijn Agentschap is dichtbij gevestigd en samen met de VU en het Amsterdam UMC zijn er volop kansen om meer bedrijven in de life sciences naar dit gebied te trekken.

Kritieke massa Bedrijf/startup Facilitator Voorziening

Fac. der VU ACTA 520 Gedrags- en 920 Bewegingswetenschappen Fac.der (VU) Stichting Rechts650 VUmc geleerdheid 4100 7500 (VU) 400 4100 Fac. der

Onderzoeksinstelling Kennisinstelling Overige

BètawetenVU FRT 100 schappen (VU) 280 Hogeschool 1650 INHolland 900 280 Fac. der 4100 Sociale WetenFac. der Geestesweten- schappen (VU) 380 schappen (VU) 3000 385 Aantal werknemers/studenten 1800 1000-10000 200-1000 50-200 20-50

10-20 onder 10

36

School of Business and Economics (VU) 630 6400

Norinchukin Bank Europe 30

Radionuclide Center 50

NSCR 110

Cyclotron VU 40

Stichting voor Bijzondere Tandheelkunde 150

Transferafdeling Vumc 30 Software for Chemistry & Materials 20 VU-HBS

OneStream Software 20

30

Fitsurance 15

V.U. Boekhandel 20

Deloitte 3630

The Basket Amsterdam 15

Amsterdam Universitair Medische Centra (Amsterdam UMC): Locatie VUmc, academisch ziekenhuis met een focus op neurowetenschap, oncologie, moleculair medicijn en imaging.

Vrije Universiteit: Alle faculteiten bevinden zich hier met een totaal van 31.704 studenten.

Demonstrator Lab: Biedt studenten en onderzoekers advies in alle aspecten om van een goed idee een succesvol bedrijf te maken. Ze bieden lab faciliteiten, werkplekken en kennis aan op het gebied van ondernemerschap.

Imaging Centre: Nieuwe imaging technieken helpen in de transitie naar individuele therapieën per patiënt. In het Imaging Centre komen experts op dit vak gebied samen, het is onderdeel van AUMC en de VU.

Hogeschool InHolland: Hogeschool die Hbo opleidingen aanbiedt en praktijkgericht onderzoek verricht.

Cancer Center Amsterdam: Oncologisch onderzoekcenter van het AUMC, dat specialistisch onderzoek doet naar hoe kanker te voorkomen, ontdekken en te genezen is en biedt nieuwe kansen voor patiënten. VU StartHub Een paviljoen voor (student) ondernemerschap, impact en innovatie. Hier is ruimte voor 25 startups en nog 50 virtuele leden.

Oppervlakte

FSI*

GSI*

MXI*

44 hectare

1,88

0,02

0,25

Bedrijf/startup Facilitator Voorziening Openbare ruimte/Vervoer Onderzoeksinstelling

*data gebasseerd op de huidige situatie, gebouwen in aanbouw e.d. zijn niet mee berekend **mogelijke bouwvolumes zijn gebaseerd op de Visie Zuidas, 201632.

Kennisinstelling Wonen Op termijn slopen Gebouwen in aanbouw Toekomstige situatie

(met vigerend bestemmingsplan)

Mogelijke bouwvolumes**

37

Naast de human health and life sciences is ook het Amsterdam Sustainability Institute aanwezig op de VU campus. Hier wordt duurzaamheid gerelateerd onderzoek gedaan. Ook zit hier ook het Amsterdam Law and Technology Institute, die onder andere bijdrage aan het Amsterdambrede programma ‘A.I. Technology for People’.

Netwerk assets

De twee locaties van het Amsterdam UMC zijn sterk aan elkaar verbonden. Dit uit zich in uitwisseling van zowel kennis als talent tussen het Kenniskwartier/Innovation District Zuidas en het Amsterdam Life Sciences District. Naast de faculteit Geneeskunde biedt de VU een breed scala aan opleidingen binnen verschillende faculteiten. De anchor instellingen VU en het Amsterdam UMC focussen met name op programma’s die gericht zijn op samenwerking tussen onderzoekers op het gebied van de life science and health. De VU is mede partner geworden in Matrix Innovation Centers. Daarmee is de stap gezet om het eerste innovation centre buiten het Amsterdam Science Park te ontwikkelen. Het innovation centre in het Kenniskwartier/Innovation District Zuidas zal medio 2025 zijn deuren opnemen en zich focussen op startups en scale-ups in medische technologie en life sciences. De samenwerking tussen wetenschap, startups en het bedrijfsleven wordt ondersteund door Innovation Exchange Amsterdam (IXA).

38

De VU is actief in het ontwikkelen van nieuwe partnerships met bedrijven in het gebied (Partnerships & Ondernemende Alumni). Het merendeel van de faculteiten en instituten heeft een groot netwerk met bedrijven. Daarnaast is het district aangesloten bij The

Global Institute on Innovation District en daarmee een voorloper om het district verder te ontwikkelen tot innovatiedistrict. Er is echter nog geen governance structuur in het gebied zelf. Het inrichten van een governance structuur is een belangrijke volgende stap die bij de ontwikkelingen van het gebied hoort. Programma’s die zich richten op bredere interactie worden voor de hele Zuidas georganiseerd, zoals door Hello Zuidas, Circl en De Nieuwe Poort.

Ruimtelijke assets

Het Kenniskwartier/Innovation District Zuidas wordt omringd door verschillende buurten waar mensen wonen en werken. Het district zelf is nog relatief weinig gemengd omdat er nog niet wordt gewoond. Op dit moment worden de eerste 400 woningen gebouwd, in totaal komen er 2.900 woningen (waaronder studentenhuisvesting). Verder zijn er wel verschillende types werkruimten, voorzieningen en ontmoetingsplaatsen. Dit maakt het gebied aantrekkelijk. Ook de goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer en de auto draagt hiertoe bij, als ook de korte verbinding met Schiphol. Ook de RAI ligt dichtbij het gebied. De ligging tegen de grote infrastructuur van de A10 aan maakt de verbinding met de stad binnen de ring wel moeilijker voor fietsers en voetgangers. Binnen het gebied maken de grote doorgaande wegen het moeilijk om met elkaar in verbinding te staan. Deze naar binnen gerichte ruimten zijn echter wel aantrekkelijk. De uitdaging is om deze ruimten ook goed te ontsluiten en verbinden. Op de overzichtskaart is de toekomstige ontwikkelruimte ingetekend. Voor het gebied ten noorden van de Verlengde Mahlerlaan

is een stedenbouwkundig plan, programma en bestemmingsplan vastgesteld. Er wordt gebouwd aan The Pulse of Amsterdam en Stepstone (kantoren, 400 woningen, bioscoop, winkels). Studentenhuisvesting en overige woningbouw zijn in voorbereiding. In het gebied ten zuiden van de Verlengde Mahlerlaan (voormalige Schoolwerktuinen en huidige sportcomplex van SC Buitenveldert) ontstaat in de toekomst ruimte voor onder andere woningbouw (nadat het sportcomplex van SC Buitenveldert is zijn verplaatst naar het terrein van het te slopen wis- en natuurkundegebouw van de VU). Aan zowel de noord- als de zuidzijde van de Verlengde Mahlerlaan zijn kansen om het Kenniskwartier verder vorm te geven. Dit wordt nader onderzocht.

Impact

Het kenniskwartier/Innovation District Zuidas draagt bij aan impact op microniveau door te investeren in onderwijs en trainingsprogramma’s. Een voorbeeld hiervan is de Werkgroep Vrouwelijk Talent. Deze werkgroep van de faculteit Sociale Wetenschappen is opgericht om onderzoek van hoge kwaliteit door vrouwelijke talenten te stimuleren op de faculteit en om wetenschappelijke carrièremogelijkheden te verbeteren voor deze talenten. In hetzelfde thema is er ook het VUMC Women in Science Fund: : een fonds waar jonge vrouwelijke onderzoekers/postdocs zich kunnen aanmelden om een reisbeurs te krijgen voor werkbezoeken naar internationale laboratoria. Verder is hier VU 3D, een debatcentrum van de VU. Dit is een hub die programma’s aanbiedt rondom het thema diversiteit, dialoog en debat. Hier zijn

Strategie studenten, medewerkers en anderen welkom om evenementen te organiseren rondom deze thema’s. Sinds kort is VU StartHub hier ook open, een startup community die huisvesting aanbiedt tegen lage prijzen om VU alumni ondernemers te helpen. Op macroniveau behoort dit gebied tot de Europese en zelfs mondiale top voor wetenschappelijk onderzoek op het gebied van oncologie en neurologie met instituten als het Alzheimercentrum Amsterdam, Cancer Center Amsterdam, het Imaging Center, de European Medicines Agency en binnenkort ADORE (Amsterdam Oncology & Neurology Research). Hier worden op innovatieve wijze geneesmiddelen en diagnostica ontwikkeld met behulp van ‘enabling technologies’ vanuit de Bèta-wetenschappen zoals data science, AI en fotonica.

Dit is een van de gebieden met de meeste studenten en een diversiteit aan faculteiten. De economische assets zijn echter verder nog niet ver ontwikkeld. Naast de VU en het Amsterdam UMC zijn er vooralsnog nauwelijks bedrijven die op de specialisatie aansluiten fysiek aanwezig in het gebied. De komende tijd moet er ruimte worden gerealiseerd om bedrijven en instellingen die aansluiten op het ecosysteem te huisvesten. Belangrijke eerste stappen zijn gezet met ingebruikname van het Amsterdam UMC Imaging Center en de VU StartHub. Oplevering van het Onderzoeksgebouw VU en het Amsterdam UMC Research & Diagnostiek Centrum ADORE volgt. Een kwaliteit is dat het gebied al wel een duidelijke specialisatie heeft geformuleerd, namelijk de human health and life sciences en daarbinnen neuro, oncologie en geneesmiddelenontwikkeling met behulp van molecular imaging. Het aantrekken van bedrijven en onderzoeksinstellingen binnen deze specialisatie biedt volop kansen. Door de ruimtelijke ontwikkelingen van werkplekken in het gebied in te zetten voor het versterken van deze specialisatie kan de economische massa snel groeien. Daarvoor is er met name behoefte aan labruimtes en kantoren voor bedrijven in allerlei groeifasen. De samenwerking tussen de universiteit en het ziekenhuis is intensief.

Ook beschikt het Amsterdam UMC over significante grote patiënten-cohorten voor klinisch onderzoek en een breed internationaal netwerk van kennisinstellingen en bedrijven op het gebied van verschillende ziektebeelden. Binnen het gebied zijn de netwerk assets door de vooralsnog beperkte aanwezigheid van diverse bedrijven en instellingen in de human health

and life sciences minder sterk. De ontwikkeling van het Matrix Innovation Centre is het moment om een passende governance structuur te bouwen. Deze organisatie kan acquisitie voeren voor nieuwe partijen, het netwerk stimuleren en de focus en behoefte voor uitbreiding van labruimte en werkplekken bepalen. Om het netwerk tussen toekomstige bedrijven te stimuleren is het wenselijk om een diversiteit aan bedrijfsverzamelgebouwen met de focus op ontmoeting en kennisdeling te ontwikkelen. Startups, scale-ups of onderzoeksafdelingen van grote bedrijven hebben de voorkeur. Wees terughoudend met het ontwikkelen van grootschalige complexen voor één of enkele bedrijven, die dragen amper bij aan de interactie in het gebied. Er kan ook worden verkend hoe de rest van de Zuidas een rol kan spelen bij het versterken van het innovatiedistrict. Er wordt reeds veel gedaan om de ruimtelijke assets van het gebied te verbeteren. De aantrekkelijkheid en beleving van de openbare ruimte moet beter, zodat het gebied uitnodigt om te verblijven en te ontmoeten. Goede fiets- en voetgangersverbindingen in en uit het gebied zijn van belang. Ook een betere oversteekbaarheid van de Boelelaan is essentieel voor het verbinden van de verschillende gebieden in Kenniskwartier/Innovation District Zuidas. Het gebied moet ook aantrekkelijk worden voor langzaam verkeer en uitnodigen tot verblijven.

Het toevoegen van andere functies dan werken draagt bij aan levendigheid op iedere moment van de dag en zo wordt het gebied ook aantrekkelijk voor buurtbewoners en andere Amsterdammers en wordt het onderdeel van de stad. 39

Amsterdam Life Sciences District Specialisatie

Banen

Life Science & Health

15.000

Studenten

Bedrijven/Instellingen

ca. 5.300

27 + 15 startups

Het Amsterdam Life Sciences District (ALSD) ligt in Amsterdam Zuidoost en is onderdeel van Amstel III. Het ALSD bestaat uit drie delen. In het hart ligt het Amsterdam Universitair Medische Centra locatie Meibergdreef (Amsterdam UMC), dit is de motor van het gebied. Aan de noordzijde daarvan bevindt zich The Village – Amsterdam (Paasheuvelweggebied), een gebied met een mix van wonen, werken en horeca. Aan de zuidzijde wordt het Medical Business Park ontwikkeld. Het ALSD heeft als doel het creëren van een levendig ecosysteem voor health-tech innovatie en ondernemerschap in Amsterdam.

Het Nederlands Herseninstituut onderzoek allerlei vragen over het bewustzijn, zoals waarom sommige visuele prikkels bewust waargenomen, terwijl andere onopgemerkt blijven.

Economische assets

Carepay heeft als doel om meer mensen toegang te geven tot betaalbare zorg. Hiervoor hebben zij een digitaal gezondheidzorg systeem ontwikkeld, mensen beheren hun eigen gegevens en kunnen via het systeem betalen voor behandelingen. Dit gaat de wereldwijde gezondheidszorg veranderen, met name in derde wereld landen. Het Amsterdam UMC heeft met succes de eerste Nederlandse patiënt behandeld met een nieuw medicijn tegen het hereditair angio-oedeem, een erfelijke ziekte die zwellingen veroorzaakt.

Het ALSD bestaat uit een mix van academische instellingen en bedrijven in de life sciences en health sector. Denk hierbij aan farmaceutische, bio-tech, med-tech en e-health bedrijven. Het gaat om commerciële bedrijven die veelal een wereldwijd kanten- en partnernetwerk hebben. Gevestigde en ook nieuwe bedrijven ontwikkelen zich in rap tempo en hun innovaties vinden snel de weg naar de patiëntenzorg. Bovendien heeft het ALSD grote aantrekkingskracht op nieuwe bedrijven, van startups tot grote gevestigde namen in de life sciences sector. Het Amsterdam Health and Technology Center (AHTC), gelegen in The Village (Paasheuvelweggebied), is een belangrijke speler in het gebied. Het is een healthcare en tech community verspreid over vier gebouwen. In dit complex zijn een groot aantal van de bedrijven gevestigd, waarvan

41

een aanzienlijk deel in de life sciences en health sector. Naast het Amsterdam UMC zijn nog twee andere kennisinstellingen aanwezig in het gebied: de Universiteit van Amsterdam (UvA) en de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Ondanks deze sterke mix en specialisatie liggen er ook nog volop kansen. In het gebied zijn er namelijk ook nog veel bedrijven buiten de life sciences en health sector gevestigd. Door de komende jaren in te blijven zetten op de sterke specialisatie kan de economische mix binnen het gebied nog sterker worden.

Kritieke massa Bedrijf/startup Facilitator Voorziening Onderzoeksinstelling

AMC Medical Research 1350

Kennisinstelling Overige

Spinoza Centrum voor Neuro Imaging 20

KFC Foodstrip 20

stichting hiv monitoring 45

42

Vitam 30

McDonald's NL 110

40

Meira GTX 100

UniQure 250

OCA 20

Seqirus NL 40

1000-10000 20-50

10-20 onder 10

45

Wacker Biotech 180

Uw Zorg NL 30

Cardiologie Centrum AMC 70

De Bascule 250

Aantal werknemers/studenten

200-1000

60

Fit for Free 11 20

de Koppeling 120

Stichting Ronald McDonald Huis Emma Amsterdam 85

Sportfondsen NL 100

Indicatie Adviesbureau Amsterdam 50

Burger King Foodstrip 30

Microport Macrogen 50 Europe

Genzyme Europe & Kiadis Pharma (Sanofi) 500

LUMICKS 110

Stichting de Amc Big Band 20

Kdv De Kinderkeet 25 Jumbo Albert City 50 Heijn

I.B.S. ExExploitatie ploitatiemaatsch appij Résidence 40 Vinkeveen

50-200

Een andere manier waarop deze netwerken tot stand komen is de sterke connectie tussen het Amsterdam UMC, de UvA en de HvA. Deze uit zich in uitwisseling van zowel kennis als talent. Ook een deel van de specialistische faciliteiten

Stichting 113 Zelfmoordpreventie 100

Nederlands Herseninstituut 160

Netwerk assets

De verbinding tussen het bedrijfsleven, de wetenschap en de academische patiëntenzorg maken het ALSD sterk. De verbinding zorgt voor een levendig en dynamisch ecosysteem in het gebied. De medische bedrijvigheid speelt een belangrijke rol in dit ecosysteem. Om deze bedrijven binnen het ALSD te laten samenwerken bieden netwerkbijeenkomsten, zoals van de stichting Amsterdam Health and Technology Institute (AHTI), uitkomst. Het is belangrijk om deze netwerken te leggen omdat de werkzaamheden van de bedrijven in het gebied vaak speciale faciliteiten, zoals labs en clean rooms nodig hebben. Deze zijn op het ALSD beschikbaar. Ook beschikt het Amsterdam UMC over significante grote patiënten-cohorten voor klinisch onderzoek en een breed internationaal netwerk van kennisinstellingen en bedrijven op het gebied van verschillende ziektebeelden.

Leger des Heils 20

Dianet loc. Amsterdam Holendrecht 120

Huid Medisch Centrum 60

Pharmeon 30

Stichting Pharmaccess International 70

Amsterdam UMC, locatie AMC 8350 2700 Hogeschool van Amsterdam 350 4500

Innovation Industries 20

Academisch Medisch Centrum/UvA: Dit ziekenhuis en medische faculteit van de Universiteit van Amsterdam is een plek waar vernieuwende geneeskunde en medische topwetenschap hand in hand gaan.

Oppervlakte

FSI

GSI

MXI

71 hectare

0,88

0,14

0,00

AMC Medical research: Het is de missie van AMR om wetenschappelijk onderzoek in Amsterdam UMC te ondersteunen zonder winstoogmerk.

Genzyme Europe & Kiadis Pharma (Sanofi): Onderdeel van Sanofi, een wereldwijd biofarmaceutisch bedrijf dat zich toelegt op de menselijke gezondheid.

Bedrijf/startup

Hogeschool van Amsterdam: Met bijna 4000 studenten die studeten in de gezondheidswetenschap zorgt de HvA samen met de UvA voor een grote instroom van studenten naar het gebied.

Wacker Biotech: Is een wereldwijde contractfabrikant van biofarmaceutische eiwitten op basis van microbiële systemen.

Lumicks: Is een wereldwijde producent van life sciences onderzoeksinstrumenten.

Openbare ruimte/Vervoer

Amsterdam Skills Centre: Bouwt het next-gen educatieplatform om de kennis over chirurgie te maken, toepassen en verspreiden.

Huid Medisch Centrum: Is het specialistisch centrum voor de huid in de regio Groot-Amsterdam.

medical research

Facilitator Voorziening

*mogelijke bouwvolumes zijn gebaseerd op de Actualisering Investeringsbesluit Amstel III, 202133

Onderzoeksinstelling Kennisinstelling Wonen Mogelijke bouwvolumes*

43

worden tussen bedrijven, academische instellingen en het ziekenhuis uitgewisseld. Tot slot is er ook een Bedrijven Investeringszone (BIZ) in het Paasheuvelweggebied. De BIZ bestaat uit de vastgoedeigenaren in het gebied en gezamenlijk investeren zij in gebiedsmarketing, kwaliteit van openbare ruimte, sociale veiligheid en andere gebiedsgerichte zaken. Een grote kans is er nog wel in een overkoepelende organisatie die de versterking van het ALSD als doelstelling heeft. Er zijn zoals beschreven verschillende netwerkorganisaties die werken aan het district, maar een overkoepelende organisatie zou mogelijkheid bieden om hierin beter samen te werken. Tegelijkertijd zou een centrale organisatie een sterke rol kunnen spelen bij het aantrekken van partijen die iets toevoegen aan het innovatieve ecosysteem van het ALSD.

Ruimtelijke assets

Op de ruimtelijke assets is nog veel winst te behalen in het ALSD. Het is een gebied dat wordt gedomineerd door auto’s en parkeren. Als gevolg daarvan zijn er weinig aantrekkelijke openbare ruimten voor voetgangers. Bovendien zijn er in het gebied weinig mogelijkheden voor ontmoetingen of voorzieningen waar bewoners en werknemers samen kunnen komen. Het gebied bestaat uit homogene en grootschalige gebouwen, met de transformatie van de gebieden komt daar functiemix en meer kleinschaligheid voor terug. Het gebied is beperkt bereikbaar per fiets, maar goed ontsloten met OV en auto. Door in te zetten op het verbeteren van deze punten kan het ALSD nog veel aantrekkelijker worden. 44

Het gebied is onderdeel van Amstel III een voormalige bedrijventerrein en kantoorlocatie. Heel Amstel III ondergaat een transformatie naar een gemengde woon-werk wijk. Door het toevoegen van functies en in te zetten op een voetgangers en fietsers vriendelijk gebied wordt het steeds meer aantrekkelijk. Een voorbeeld daarvan is de nieuwe entree van het Amsterdam UMC, dat zo ontworpen is dat voetgangers daar prettig en veilig van het openbaar vervoer naar het ziekenhuis kunnen komen. Onderdeel van het ALSD is het medical business park op het terrein van de Amsterdam UMC. Hier is nog voor 100.000 m² bvo aan ontwikkelruimte. Hiervan wordt nu circa 20.000 m² in gerealiseerd verdeelt over drie gebouwen. Deze uitbreidingsruimte kan in de toekomst de kritieke masse flink versterken. De ruimte wordt ingezet voor partijen in de research, daarbij gaat het primair om life sciences en medische technologie. De gebouwen moeten minimaal 50% van het oppervlak worden gebruikt voor laboratoria. De ontwikkeling van het medical business park is een gezamenlijk project tussen het Amsterdam UMC en de gemeente.

Impact

Door de specialisatie in de gezondheidszorg heeft het gebied een sterke maatschappelijke impact op macroniveau. Innovaties uit het ALSD vinden snel directe toepassing in de patiënt- en gezondheidszorg. Hier heeft de hele wereld profijt van. Een voorbeeld hiervan is CarePay. Dit bedrijf heeft als doel om meer mensen toegang te geven tot betaalbare zorg. Hiervoor hebben ze een digitaal gezondheidszorg systeem ontwikkeld. Mensen beheren hun eigen gegevens en kunnen via het systeem

betalen voor behandelingen. Dit helpt de gezondheidszorg wereldwijd, met name in derde wereld landen. Een ander voorbeeld is het Amsterdam Skills Centre. Deze faciliteit ontwikkelt de ‘New Way of Learning’, waarbij door middel van moderne technieken zoals VR simulators gezondheidsprofessionals van over de hele wereld getraind kunnen worden geavanceerde behandelingen. Op microniveau bevindt het ALSD zich in Zuidoost, waar het bijdraagt aan twee van de vijf ambities in het Masterplan Zuidoost. Zo draagt het ALSD direct bij aan de positie van Zuidoost als economische toplocatie, en is het ALSD ook bezig met de veiligheid op straat door het in dienst nemen van dag en nacht beveiliging. Een ander voorbeeld van impact op microniveau is

Strategie het Female Career Development programma, ontworpen om getalenteerde vrouwelijke wetenschappers te stimuleren in hun ambities en carrière. Ook is er het Participatieprogramma voor iedereen die wel kan werken, maar het op de arbeidsmarkt zonder ondersteuning niet redt. In 2021 zijn er 179 nieuwe medewerkers in het Amsterdam UMC binnengestroomd via dit programma. En er zijn nog meer kansen voor het gebied om bij te dragen aan impact in de buurt. Zo zou het ALSD ook veel bij kunnen dragen aan het creëren van mogelijkheden tot ontwikkeling voor jongeren in de buurt. Mogelijke voorbeelden hiervan zijn stages, leeren werktrajecten, werk en opleidingen in de gezondheidssector, ook op MBO niveau. Een belangrijke taak voor de toekomst.

De laatste jaren heeft dit gebied een steeds sterkere focus op de life science and health sector gekregen. Om de economische assets verder uit te laten groeien is het van belang om de koers op de life sciences sector door te zetten. Daarvoor is de ontwikkeling van kantoren en labruimtes belangrijk. Met name aanbod voor kleinschalige bedrijvigheid en startups aan kantoren en labruimtes ontbreekt, het ontwikkelen van gedeelde labruimtes biedt kansen. Momenteel zijn er ook bestaande werkplekken in gebruik door bedrijven die niet actief zijn in of gelieerd zijn aan de life science sector. Het vrijkomen van die werkplekken biedt de kans om de kritieke massa te laten groeien.

Aan de ruimtelijke assets wordt hard gewerkt. Een voorbeeld daarvan in de nieuwe entree van het Amsterdam UMC. Maar ook de ontwikkeling van werkplekken en labruimtes biedt kansen om hieraan te blijven werken. Het is wenselijk om de verschillende types labruimtes te specificeren en op basis daarvan een brancheringplan op te stellen voor het gebied. Dat maakt het mogelijk om andere wenselijke functies zoals woningbouw en voorzieningen een volwaardige plek te geven in dit gebied. Woningbouw specifiek voor doelgroepen zoals zorgpersoneel biedt een kans om personeel aan te trekken.

De stichting Amsterdam Health and Technology Institute (AHTI) werkt sinds 2014 aan de ontwikkeling van dit gebied. Naast het aantrekken van nieuwe bedrijven richt het zich ook op de ontwikkeling van de netwerk assets. Zo is het een incubator voor startups om de innovatieve ideeën tot producten te ontwikkelen. AHTI blijft in de toekomst een belangrijk rol spelen in het stimuleren van het ecosysteem en startups in dit gebied. Dit innovatiedistrict heeft een website waarop te zien is welke bedrijven er zijn en wat de focus is, maar er is geen overkoepelende governance structuur. De bedrijven in het noordelijke deel zijn verenigd in een bedrijven investeringszone, van waaruit ze gezamenlijk investeren in de openbare ruimte en veiligheid. Volgende stap is toewerken naar een gemeenschappelijke governance structuur tussen partijen om gezamenlijk het gebied verder te ontwikkelen.

45

Marineterrein Specialisatie

Banen

Stedelijke vraagstukken

ca. 700

Studenten

Bedrijven/Instellingen

ca. 1.000

ca. 50

Het Marineterrein draagt bij aan een duurzame en inclusieve toekomst voor de stad. Er worden oplossingen gecreëerd, getest en opgeschaald voor stedelijke vraagstukken. Het Marineterrein is een living lab middenin de stad. Het is het brandpunt van ontwikkeling rondom stedelijke vraagstukken zoals klimaatverandering, sociale ongelijkheid en de leefbaarheid in een steeds drukkere stad. Universiteit van Nederland: wetenschappers geven gratis inspirerende mini-colleges voor heel Nederland, die miljoenen keren worden beluisterd en bekeken online.

Roboat: eerste test met zelf varende bootjes wereldwijd. Watertransport biedt een oplossing voor drukte in de stad. Met Roboats kunnen goederen en personen worden vervoerd, het kan bijvoorbeeld vuilnis ophalen.

The New Base: thuisbasis van pioniers en specialisten op het gebied vituele technologie met als doel het oplossen van maatschappelijke vraagstukken, zoals traumaverwerking en ontmoetingen op afstand.

Open Embassy: verandert het systeem van integratie. Het zorgt dat nieuwkomers zinnig, gelijkwaardig en vlot hun weg in Nederland kunnen vinden.

Economische assets

Het ecosysteem op het Marineterrein brengt de unieke combinatie van art, tech en science samen. Art zorgt voor een creatieve blik op de stedelijke vraagstukken. Technologie krijgt een steeds grotere rol in de maatschappij en biedt volop kansen. Science biedt met onderzoek een wetenschappelijke basis. Door het samenbrengen van deze pijlers met de focus op leren en experimenteren wordt er gewerkt aan stedelijke vraagstukken. Het Marineterrein is een showcase van innovatie voor stedelijke vraagstukken, die na een succesvolle testperiode impact kunnen maken op de hele stad, regio en daarbuiten. Daarin is het Marineterrein niet alleen een brug tussen wetenschap en praktijk, maar ook tussen de stad en nieuwe ideeën. Er zijn een vijftigtal bedrijven en instellingen die een bijdrage leveren aan maatschappelijke opgaven. Veel bedrijven en instellingen richten zich op nieuwe manieren van leren, zodat het voor iedereen toegankelijk is.

47

Nu zijn er circa duizend studenten verbonden aan het gebied. Na de toekomstige ontwikkeling kan het ecosysteem doorgroeien waarbij de focus van de huidige organisaties de basis is. Dit doorgroeien door het aantrekken van meer kritieke massa is een van de belangrijkste opgaven voor het Marineterrein de komende jaren.

Kritieke massa Bedrijf/startup Facilitator Voorziening Onderzoeksinstelling Kennisinstelling Overige

Netwerk assets

48

In de jaren dat het Marineterrein deels is opengesteld zijn er veel netwerken ontstaan. Partijen weten elkaar te vinden en werken samen aan projecten. De samenwerking tussen Amsterdam Metropolitan Solutions Institute (AMS-Institute), Amsterdamse Hogeschool voor de Kusten (AHK) en Codam Coding College (Codam) die zich inzetten om het Marineterrein ook te laten uitgroeien tot een toonaangevend innovatiedistrict is daar een voorbeeld van. Het projectbureau Marineterrein speelt een rol in het vormen van de sociale netwerken. Partijen ontmoeten elkaar informeel bij activiteiten die het projectbureau organiseert. Dat leidt tot formele relaties. Het projectbureau Marineterrein is in ieder geval tot de herontwikkeling verantwoordelijk voor het beheer en exploitatie van het terrein. Het curatorschap focust zich nu op het bouwen aan een sterk ecosysteem, waarin partijen van maatschappelijke meerwaarde moeten zijn. Ook in de toekomst is een sterke governance-structuur van belang om impact te blijven maken voor de stad. Momenteel wordt het projectbureau gefinancierd door rijk en gemeente. Na de herontwikkeling moet gezocht worden naar een nieuwe vorm van financiering om een sterke governance-structuur te behouden.

Bureau Marineterrein Adam 20

Venturerock 50

Kennisland 10 5

Next Nature Network 30 Adam Economic Board 20 IJsfontein 35

Cinekid 20

Young Mavericks 30

TV Academy 10 25

Defensity 30 300

AHK 35 85

Codam 11 420

Aantal werknemers/studenten

1000-10000 200-1000 50-200 20-50

10-20 onder 10

AM-Flow 20

U.v. Nederland 30 5

Growth Tribe 60

Pension Homeland 70 Kanteen25 30

AMS 35 130

Scheeps kameel 25

Living Lab: Er worden innovaties getest in de publieke ruimte zo zijn er tests met autonome bootjes en is er een blauwgroen dak om stadshitte terug te dringen.

Dutch Edtech: Brengt onderwijs innovaties in kaart en verbind partijen om te werken aan de toekomst van leren.

Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (AHK): Experimenteert met integraal onderwijs in een werkpAlaats voor alle academies.

Codam Coding College: Innovatieve en kwalitatief hoogstaande opleiding tot software engineer die toegankelijk is zonder vooropleiding en studenten betalen geen collegegeld.

Universiteit van Nederland: Bij de Universiteit van Nederland geven de beste wetenschappers inspirerende colleges voor heel Nederland.

Growth Tribe: Bij Growth Tribe Academy leren medewerkers hoe zij marketing, growth, kunstmatige intelligentie (AI), blockchain en crypto kunnen inzetten in hun dagelijks werk.

AMS-Institute: Samenwerking tussen drie universiteiten uit Delft, Wageningen en Boston op samen te werken aan toekomstbestendige oplossingen voor steden. Bureau Marineterrein Amsterdam: Werkt aan de organische herontwikkeling van het voormalige Defensieterrein tot een innovatiemilieu in het hart van de stad.

Oppervlakte

FSI

GSI

MXI

13 hectare

0,40

0,25

0,07

Bedrijf/startup Facilitator Voorziening

*mogelijke bouwvolumes zijn gebaseerd op het concept Nota van Uitgangspunten Marineterrein, 202134

Openbare ruimte/Vervoer Onderzoeksinstelling Kennisinstelling Wonen Mogelijke bouwvolumes*

49

Hoewel de netwerken binnen het Marineterrein goed ontwikkelt zijn kan er wel nog gewerkt worden aan de netwerken naar buiten toe. Veel partijen in de stad weten niet dat er op het Marineterrein geïnnoveerd wordt. Daar moet verandering in komen. De netwerken tussen het Marineterrein en de rest van de stad moeten de komende tijd versterkt worden.

Ruimtelijke assets

Het Marineterrein is een unieke locatie en staat in de hele stad bekend om zijn aantrekkelijke openbare ruimten. Het ligt centraal in de binnenstad van Amsterdam en is ingebed in het stedelijke innovatieve milieu. De verscholen ligging, omsloten door water en muur, maakt van het Marineterrein een inspirerende en bijzondere plek midden in de stad. Bovendien zijn de activiteiten in dit gebied voor iedereen in de buurt zichtbaar aangezien de openbare ruimten worden gebruikt voor experimenten. Het terrein is goed bereikbaar per fiets en te voet vanaf het centraal station en vanuit het omliggende centrum. Over het geheel genomen is het gebied een goed voorbeeld van hoe een innovatiekwartier zich in de stad kan verankeren en er een actief onderdeel van kan worden. Naast de openbare ruimte wordt het gebied gekenmerkt door een goede hoeveelheid aan werkplekken, voorzieningen en ontmoetingsplaatsen.

Impact

50

Impact en inclusie zijn belangrijke waarden voor het gebied, het zijn de drijfveren van het ecosysteem. Op microniveau is er impact op de directe omgeving: toegankelijkheid van activiteiten, het park en voorzieningen voor de buurt. De bedrijven op het Marineterrein

dragen maken ook impact op dit niveau: Open Embassy zorgt ervoor dat nieuwkomers zinnig, gelijkwaardig en vlot hun weg in Nederland kunnen vinden. Ze bouwen inclusieve gemeenschappen van nieuwkomers en ervaren Nederlanders en veranderen tegelijkertijd het systeem van integratie en inburgering. Kanteen25 is een restaurant dat tegelijkertijd statushouders opleidt tot kok en ze vervolgens een plek in een bedrijf geeft. NEMO de Studio is een laboratorium waar iedereen laagdrempelig kennis kan maken met wetenschap en technologie. Het Young Innovators Program is speciaal ontwikkeld voor kinderen uit de buurt om hun talent en ondernemerschap te ontdekken met naschoolse activiteiten. Het ROC van Amsterdam heeft op het Marineterrein een stageloket geopend waarin ze stages voor studenten verzorgen in allerlei disciplines. Codam Coding College is een gratis en toegankelijk zonder vooropleiding programmeeropleiding voor iedereen. Kortom: impact zit in de kern van het Marineterrein. Ook op macroniveau draagt het Marineterrein bij: innovaties die stedelijke uitdagingen aangaan worden opgeschaald. De nieuwe vormen van onderwijs bieden daarin kansen voor iedereen. Een voorbeeld hiervan is Ijsfontein, een bedrijf dat door middel van serious games en gamification nieuwe manieren van leren ontwikkelt. Een ander voorbeeld is Techleap, een non-profit organisatie die startups helpt om te groeien.

Tot slot is er nog de Universiteit van Nederland, een gratis podcast waarin wetenschappers college geven over een breed scala aan onderwerpen.

Strategie Op het Marineterrein is nu een relatief kleine community van bedrijven en instellingen gevestigd. De economische assets zijn daarom niet optimaal. De toekomstige ontwikkeling in het gebied zorgt voor meer ruimte voor bedrijven en instellingen. Het huidige ecosysteem is waardevol en vormt de basis voor de toekomstige uitbreiding van het gebied. Het gebied heeft stedelijke vraagstukken als specialisatie en huisvest de unieke combinatie van kunst/cultuur, technologie en wetenschap om oplossingen voor die vraagstukken te bedenken. Uniek is dat het Marineterrein niet alleen wetenschappelijk en hoger onderwijs huisvest maar ook andere vormen van leren. Dit moet gekoesterd worden. Het is kansrijk om te onderzoeken in welke mate het huidige ecosysteem in de tijdelijkheid al kan worden uitgebreid. Tijdens de ontwikkeling van de nieuwbouw is het behouden van anchorinstellingen in het gebied van belang om het huidige ecosysteem te behouden. De netwerk assets van het Marineterrein zijn goed ontwikkeld. Vooral dankzij het Projectbureau Marineterrein dat het verhuur en beheer van het terrein op zich neemt. Het Projectbureau is de curator voor het ecosysteem, de organisator van netwerk activiteiten en manager van de livinglabs in de openbare ruimte. In de toekomst gedurende en na de ontwikkeling van het gebied blijft deze curatorrol essentieel.

Deze rol zorgt ervoor dat de partijen in het gebied een bijdrage leveren aan maatschappelijk uitdagingen en deze prachtige plek middenin de stad optimaal wordt ingezet voor de stad en regio. De komende jaren voorafgaand aan de definitieve ontwikkeling moet onderzocht worden hoe de governance

structuur geborgd kan worden voor de lange termijn. Op deze manier blijft de governance structuur onafhankelijk van de definitieve ontwikkeling van grote meerwaarde voor het ecosysteem en de omgeving. Het Marineterrein transformeert van afgesloten Defensieterrein naar een open innovatiedistrict. Sinds 2015 is deze ontwikkeling in gang gezet. In de toekomst is er in het gebied ruimte voor circa 2.300 arbeidsplaatsen, 1.400 studenten en docenten en 800 woningen. Hierbij ontstaat meer omgevingskwaliteit door een hogere mate van menging een betere verbondenheid met de omliggende buurten. Het huidige gebruik van de openbare ruimte en gebouwen voor experimenten voor stedelijke innovatie moet blijven. Er moet worden onderzocht hoe het mogelijk blijft om in de toekomst te experimenteren in het gebied.

51

Amstelcampus en Knowledge Mile Specialisatie

Banen

Talent en netwerk, veiligheid en openbare ruimte, duurzaamheid en groen

10.000

Studenten

Bedrijven/Instellingen

38.000

700

De Knowledge Mile is het gebied vanaf het Amstelplein tot het stadhuis. Het gebied bevat de Amstelcampus, de grootste campus van de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Het gebied wordt gekenmerkt door een diversiteit aan bedrijven en faculteiten die nu vooral samenwerken aan het vergroenen van de openbare ruimte en verduurzamen van het vastgoed. De faculteiten digitale media en creatieve industrie, maatschappij en recht, onderwijs en opvoeding en een deel van business en economie faculteit van de HvA zitten in dit gebied. Daarnaast zitten ook het Amsterdam Fashion Institute en de Digital Society School van de HvA op de Amstelcampus.

Regentonnen op de terrassen vangen regenwater op, wat gebruikt wordt voor de planten. Die plantjes dragen bij aan de vergroening en verkoeling van de stad. Zo dragen de terrassen bij aan een klimaatbestendige stad. Koffiedrab kan worden omgezet in een bruikbare grondstof voor diverse producten. Daarom wordt op de Knowledge Mile de koffiedrab apart ingezameld en zo hergebruikt.

Bij Amsterdam Green Campus werken onderwijs, overheid en ondernemer samen aan duurzaamheid in de groene sector. MBO, HBO en WO studenten kunnen op projectbasis onderzoek doen naar thema’s op het gebied van duurzaamheid.

Economische Assets

HHet gebied huisvest een aantal kantoren van internationale bedrijven zoals Philips en BlackRock en daarnaast meer dan duizend kleinere bedrijven. In de kennisinstellingen wordt onderzoek gedaan naar maatschappelijke vraagstukken en er wordt energie gestoken in het verbinden van studenten aan uitdagingen in het gebied zelf. Het gebied kent een zeer grote hoeveelheid studenten en trekt jong talent aan. Door de enorme hoeveelheid bedrijven en de grote verscheidenheid aan faculteiten heeft het gebied een brede specialisatie. Een duidelijkere profilering op een specialisatie dat bijdraagt aan maatschappelijke vraagstukken en nieuwe bedrijvigheid oplevert is kansrijk om de innovatiekracht te versterken.

53

Netwerk assets

Kritieke massa

Equinix (EMEA) 40

Bedrijf/startup De Knowledge Mile is sinds 2017 een Facilitator Stichting Bedrijveninvesteringszone (BIZ). Deze BIZ bestaat Joods Voorziening uit grote en kleine ondernemers, instellingen en Onderzoeksinstelling Societe Generale Historisch Agence Museum Kennisinstelling andere gebruikers. Circa 200 bedrijven, hotels, Amsterdam Het 25 55 Overige musea, maatschappelijke en gemeentelijke Financieele instellingen zijn in de BIZ verenigd, met als Weekblad- Dagblad doel om samen duurzaam te innoveren. Sinds 240 pers Van der de komst van de Knowledge Mile BIZ werken Message To Hoeden/ The EH Hotel The Moon Mulder Yapi 225 NextGen Incasso Management de business en kennis community aan de 25 Young Kredi 25 40 25 Works Bank of America Oliver 25 Weesperstraat en Wibautstraat nauw samen, en IPsoft EU Bank NL Uitgeverij Europe James Holding FCB Terra Designated 50 Associates 20 de relatie met de Roeterseilandcampus wordt Evolution Activity Company HPB Amsterdam Lannoo 45 30 NL 25 30 55 20 ook steeds meer gelegd. Door de krachten Bain & Torq Lobster Consulting HOYNG Lazard Company te bundelen in een BIZ maken zij het gebied Tech. GmbH 25 ROKH 50 Philips 20 MONEGIER NL aantrekkelijker, duurzamer en veiliger. Samen Uitgeverij 45 J.M. 65 Meulenhoff 280 bepalen ze waar hun prioriteiten liggen.

Door 25 meetups, events en matchmaking worden BlackRock ROC TOP kennis, talent, bewoners en organisaties bij 420 100 elkaar gebracht en kan de grote diversiteit aan Oolders, 800 Heijning & instanties juist een kracht worden als er een of Voogelaar Turner & 30 WPG meerdere gemeenschappelijke specialisaties Townsend Uitgeverij Ventures 40 worden geformuleerd. Europe Unieboek | A.W.

Bagels & Beans 15

Mindcampus 15

Lokaal Casa 20 Academica Amsterdam Albert Hartog's Café 50 VolkorenHeijn Fest bakkerij 20 30 120 TSH Amstel BAUT OpCo 25 Oost Burger 70 King Dau60 phine AH 15

AH 20

AH 15

45

Gearbox Publishing Amsterdam

20 UBS Fund Management (Luxembourg) S.A. 20

Kroll 20

Yves Saint Laurent NL 15

Growing Minds 15

Ruimtelijke assets

De Knowledge Mile ligt in het hart van de stad en verbindt het stadscentrum met het Amstelstation. Ondanks de drukke verkeersas is het een levendig gebied dat wordt gekenmerkt door een grote mix van functies, een verscheidenheid aan voorzieningen en ontmoetingsplaatsen. De over het gebied verspreide kennisinstellingen zorgen voor rustige naar binnen gekeerde ruimten in contrast met de straat. Het gebied is zeer goed verbonden met de rest van de stad en een goed voorbeeld van hoe innovatiedistricten geïntegreerd kunnen worden in de stad. 54

Bruna Uitgevers 40

90 Het Spectrum Norton 90 Rose Fulbright Youngcapital LLP Amsterdam 75 30

ERIKS Digital 80

Ambo/ Anthos Redevco uitgevers 45 40 FredGorillas Uitgeverij hopper Technologies Terra 35 NL Lannoo 40 30 Meulenhoff Boekerij 30

Aantal werknemers/studenten

1000-10000 200-1000 50-200 20-50

10-20 onder 10

Faculteit Digitale Media en Creatieve Industrie Nederlandse (HvA) Filmacademie 85 830 420 10600 Faculteit

Faculteit Maatschappij en Faculteit Recht (HvA) Build 580 Environment (HvA) 7500 450 Reinwald Faculteit 6300 Academie van Academi Onderwijs en Bouwkunst 85 35 opvoeding (HvA) Faculteit 640 310 Business en 500 Academie voor Economie 5900 Theater en Dans (HvA) 210 100 610 2000 Techniek (HvA) 540 6300

dt ie

Joods Cultureel Kwartier: Een organisatie waaronder het Joods Museum, de Portugese Synagoge, de Hollandsche Schouwburg en het Nationaal Holocaust Museum vallen. Onderdeel van het bestuur van de BIZ. Academie van Bouwkunst: onderdeel van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten met opleidingen in architectuur, stedenbouw en landschapsarchitectuur. Capital C: co-working space dat focust op het samenbrengen van talent en bedrijven om creativiteit te stimuleren. Onderdeel van het bestuur van de BIZ.

Hogeschool van Amsterdam: op de Amstelcampus zitten de faculteiten, Onderwijs en opvoeding, Maatschappij en Recht, Digitale Media en Creatieve Industrie, Techniek, Business en Economie en Build Environment. Een diversiteit opleidingen met veel studenten die aan de slag gaan met maatschappelijke vraagstukken uit de praktijk. The Social Hub: co-working space dat zich richt op het bouwen van een community van talent met diverse achtergronden. Campus Amsterdam: netwerkorganisatie voor alle innovatie clusters, campussen, kenniskwartieren en innovatiedistricten in Amsterdam en de regio. De HvA is hiervan penvoerder

Bedrijf/startup Facilitator Voorziening Openbare ruimte/Vervoer Onderzoeksinstelling Kennisinstelling Wonen

55

Rabobank: Een Nederlandse bank deels gevestigd aan de Knowledge Mile en onderdeel van het bestuur van de BIZ. Het Financieel Dagblad: een dagelijks verschijnende, Nederlandse krant gericht op economie en het bedrijfsleven. ROC TOP Start: middelbaar beroepsonderwijs, TOP Start biedt studenten die nog geen diploma of startkwalificatie hebben de ruimte om te ontdekken wat ze willen gaan doen.

Bedrijf/startup Facilitator Voorziening Openbare ruimte/Vervoer Onderzoeksinstelling Kennisinstelling Wonen

56

Strategie Impact

De HvA in het gebied houdt zich veel bezig met maatschappelijke vraagstukken, zowel op micro- als op macroniveau. Op microniveau stopt de Knowledge Mile energie in het verbinden van studenten aan problemen die spelen in het gebied. Een voorbeeld hiervan is Hemelswater, een biertje dat gebrouwen is met regenwater om het afwateringsprobleem in het gebied tegen te gaan. Een ander voorbeeld van impact op microniveau is het Traineeship Diversiteit & Inclusie van de HvA. Dit traineeship is erop gericht om meer aansluiting te vinden bij de diverse studentenpopulatie. Binnen dit programma volgen jonge professionals een traject op maat waarin zij zich ontwikkelen tot volwaardig docent en onderzoeker. Veel van het onderzoek dat gedaan wordt aan de faculteiten op de Knowledge Mile en de Amstelcampus heeft ook impact op macroniveau. Zo is er het ‘Impact onderzoek’ van de HvA, met voorbeelden als het SIMBA-Project, waarin onderzoekers tools ontwikkelen om kinderen met astma te helpen bij het meer bewegen. Ook wordt er bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar duurzame stedelijke ontwikkeling en gezondheid van ouderen.

Kijkende naar de economische kwaliteiten is de kritieke massa enorm. De Hogeschool van Amsterdam heeft een groot aantal faculteiten in dit gebied, een bijzonere ruimtelijke clustering van de AHK-academies (Academie van de Bouwkunst, Reinwardt Academie, Nederlandse Filmacademie en Academie voor Theater en Dans) zit hier en het ROC top zit in het gebied. Daarnaast zijn er veel verschillende bedrijven. Er is het aantal thema’s waar de Knowledge Mile zich op richt erg breed en de grote mate van diversiteit zorgt ervoor dat de partijen minder profiteren van elkaars nabijheid. Het is een unieke clustering van talent en bedrijven, het is kansrijk om meer de profileren op een specialisatie die maatschappelijke impact maakt en de innovatiekracht versterkt. De Amstelcampus heeft een diversiteit aan opleidingen, in de branding van de Amstelcampus is het kansrijk om te bepalen welke specialisatie en binnen het kader van innovatiedistricten bijdraagt aan maatschappelijke vraagstukken en zorgt voor innovatie. Zo kan de HvA zich duidelijk profileren binnen het innovatiedistrict.

De Knowledge Mile is als organisatievorm een bedrijven investeringszone en dat is dan ook het belangrijkste netwerk in het gebied. Daarin zitten alle bedrijven en instellingen aan de Weesperstraat en Wibautstraat. Ze vinden elkaar voornamelijk in het verduurzamen van het vastgoed en vergroenen van de openbare ruimte. Er liggen kansen als de organisatie zich meer inzet om inhoudelijk partijen aan elkaar te verbinden en in te zetten op innovatie en ontwikkeling. De Roeterseilandcampus maakt geen deel uit van de organisatie. Het is de moeite waard te onderzoeken hoe de UvA toch inhoudelijk kan aansluiten. De uitdagingen in dit gebied zijn verschillend. Enerzijds zou het bijdragen aan de omgevingskwaliteit als de Knowledge Mile wordt verbonden aan de Roeterseilandcampus door middel van de inrichting van de openbare ruimte. Anderzijds behoeft de ruimtelijke kwaliteit van de Weesperstraat en Wibautstraat aandacht om deze te ontwikkelen tot een aantrekkelijke ontmoetingsplaats. Bovendien zou het verminderen van het verkeer helpen om beide zijden van de as beter met elkaar te verbinden.

Bovendien zijn in het gebied ook veel culturele en maatschappelijke instellingen gevestigd. Het biedt kansen om te bepalen op welke thema’s bedrijven en instellingen elkaar vinden en elkaar kunnen inspireren om tot nieuwe ideeën te komen. Ook in de samenwerking tussen de bedrijven aan de Knowledge Mile, de Roeterseilandcampus en de Amstelcampus is een duidelijk profiel of meerdere profielen wenselijk. Dan is het voor bedrijven en instellingen en ook de buitenwereld duidelijk welke kennis er is. 57

Roeterseilandcampus Specialisatie

Banen

Social Sciences

4.500

Studenten

Bedrijven/Instellingen

22.000

60

De Roeterseilandcampus is een belangrijke campus voor de Universiteit van Amsterdam (UvA). Het is de thuisbasis voor de faculteiten economie en bedrijfskunde, maatschappij en gedragswetenschappen en rechtsgeleerdheid. De campus is een plek voor iedereen met interesse op het gebied van economie, recht, gedrag en maatschappij en wetenschap.

Economische assets

A.I., Media and Democracy Lab: Samenwerking tussen verschillende disciplines met als doel het stimuleren van A.I. applicaties om ‘fake news’ te bestrijden.

UvA Academy: biedt toegankelijk academisch onderwijs voor professionals die verdieping en inspiratie zoeken.

Amsterdam Law Hub: Innovatieruimte waar onder andere acht rechtswinkels zijn gevestigd waar iedereen gratis terecht kan met allerlei vragen.

Op de Roeterseilandcampus wordt onderwijs gegeven aan ruim 22.000 studenten en er werken ongeveer 4500 kenniswerkers. Deze zijn verdeeld over de drie faculteiten. De faculteit maatschappij en gedragswetenschappen kenmerkt zich door een breed perspectief en een rijk aanbod aan thema’s, theorieën en onderzoeksmethoden. De onderzoeksinstituten voeren fundamenteel onderzoek uit op het gebied van de maatschappijen gedragswetenschappen, maar ontwikkelen ook activiteiten en praktische toepassingen om dit onderzoek met externe partners te delen en voor hen relevant te maken. De faculteit economie en bedrijfskunde biedt onderwijs en onderzoek in een internationale omgeving op uiteenlopende vakgebieden, zoals economie, data science, bedrijfskunde, econometrie en entrepreneurship. De faculteit der rechtsgeleerdheid staat in de top tien van hoogst genoteerde Europese universiteiten op het wetenschapsgebied rechten. Het Amsterdam Research Institute for Legal Studies (ARILS) is het onderzoeksinstituut van de faculteit.