1 SP Amstelstation-Amsteloever.pdf

AMSTELSTATION - AMSTELOEVER HOOGSTEDELIJK WONEN EN WERKEN AAN DE RIVIER STEDENBOUWKUNDIG PLAN CONCEPT-VERSIE DD 23 MAART 2021 TER BESLUITVORMING/VASTSTELLING DOOR GEMEENTERAAD

TITEL Stedenbouwkundig Plan Amstelstation-Amsteloever VERSIE Concept-versie dd 23 maart 2021 OPDRACHTGEVER Grond & Ontwikkeling, Gemeente Amsterdam RUIMTE & DUURZAAMHEID Wicher Gielstra, Andries Geerse, Ruwan Aluvihare, Niels Heijdenrijk, Lyanne van Diepen, Felix Krüger, Bo Floren, Marek Vogt, Jonian Silaj GROND EN ONTWIKKELING & PROJECTMANAGEMENTBUREAU Peter-Jan Kannegieter, Marga Poiesz, Shari Mahomed, Merula Lunneker, Juliette van Baar, Chee-Key Teoh, Sjoerd Timmermans, Bram van der Hulst INGENIEURSBUREAU AMSTERDAM Geertjan Cronenberg INFORMATIE https://www.amsterdam.nl/amsteloever

2

INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING

5

1. INLEIDING

13

1.1 Aanleiding 1.2 Ligging gebied 1.3 Inbreng bewoners en gebruikers 1.4 Opgave Principenota 1.5 Leeswijzer

2. OPGAVE 2.1 Ontstaansgeschiedenis 2.2 Huidige situatie 2.3 Veranderende omgeving 2.4 Uitgangspunten beleid 2.5 Ruimtelijke en programmatische opgave

3. VISIE

13 13 13 14 15

17 17 18 19 20 23

25

3.1 Hoofdstructuur en openbare ruimte 3.2 Programma 3.3 Mobiliteit en verkeer 3.4 Beeldkwaliteit 3.5 Duurzame leefomgeving

25 34 35 40 47

4. ONTWIKKELLOCATIES

53

4.1 Amstelvista 4.2 Van der Kunbuurt 4.3 Amstelstation 4.4 Leeuwenburg 4.5 Delta Lloyd

5. PARTICIPATIE EN INSPRAAK 5.1 Uitgangspunten 5.2 Draagvlak 5.3 Samen vooruit

6. ONTWIKKELSTRATEGIE 6.1 Strategie 6.2 Instrumentarium 6.3 Fasering & BLVC 6.4 Financiële haalbaarheid 6.5 Risico’s en robuustheid

54 58 62 66 70

75 75 76 77

79 79 80 80 81 81

3

Het gebied Amstelstation - Amsteloever is een belangrijk openbaar vervoersknooppunt waar verschillende stedelijke lijnen samenkomen. 4

SAMENVATTING AMSTELSTATION - AMSTELOEVER Hoogstedelijk wonen en werken aan de rivier

Inleiding De unieke ligging tussen station en rivier maakt het gebied Amstelstation - Amsteloever voor veel mensen aantrekkelijk. Het gebied biedt kansen en mogelijkheden om hier een uniek, duurzaam en aantrekkelijk hoogstedelijk woon- en werkgebied te maken. De gemeente, eigenaren, Vervoerregio, ProRail en NS hebben die ambitie. Die is verwoord in het stedenbouwkundig plan AmstelstationAmsteloever. Amsterdam heeft een grote aantrekkingskracht. De stad groeit met 10.000 inwoners per jaar. De stad staat voor een enorme woningbouwopgave om verschillende doelgroepen in de stad huisvesting te bieden, werkgelegenheid in de stad te blijven huisvesten evenals voorzieningen. Vooralsnog wordt ervan uitgegaan dat er jaarlijks minimaal 7.500 nieuwe woningen en 125.000 m² kantoren en voorzieningen moeten worden gebouwd. Het verdichten in de bestaande stad is daarvoor een duurzame oplossing. Het omliggende landschap en de zo kenmerkende lobbenstructuur van de stad, kunnen zo behouden blijven. De stad en de metropoolregio lopen vast indien het autogebruik bij de groei van de stad blijft toenemen. Goed functionerende knooppunten van het openbaar vervoer zijn belangrijk voor de bereikbaarheid en leefbaarheid van

Amsterdam. Het Amstelstation verwerkt dagelijks meer dan 80.000 reizigers, en dit aantal blijft groeien. Zij komen en gaan te voet, met de fiets, of stappen hier op de bus, tram, metro of trein. Het gebied is uitstekend bereikbaar per openbaar vervoer en daarmee bij uitstek geschikt als locatie om woningen, kantoren en voorzieningen toe te voegen. Aan de oostzijde is dit al zichtbaar. Het stationsplein is overzichtelijker geworden, de auto’s en fietsen zijn verdwenen, groene verblijfsplekken en horeca zijn toegevoegd. Zo wordt de reiziger meer comfort geboden en is een prettige plek gecreëerd om aan te komen en te verblijven. Het nieuwe bus- en tramstation en de ondergrondse fietsenstalling zijn klaar. Het historische stationsgebouw is liefdevol gerestaureerd. Naast het busstation staat de Amstel Tower, een blikvanger met middeldure startersappartementen en een hotel. Aan de overkant van de Julianalaan komen gezinsappartementen, een supermarkt, horeca en een broedplaats met ateliers. Op termijn wordt verder kantoorontwikkeling aan het Prins Bernhardplein voorzien. De ontwikkeling van Amsteloever, aan de westzijde van het station, sluit hierop aan.

Het plan gaat uit van een tweede stationshal. Voor deze hal wordt een groen en comfortabel voetgangersdomein met vrij zicht op de Amstel aangelegd. 5

Amstelvista

Van der Kunbuurt

Amstelstation

Leeuwenburg

Delta Lloyd

Het gebied Amstelstation - Amsteloever in de huidige situatie met de vijf ontwikkellocaties.

Gebiedsontwikkeling Amstelstation - Amsteloever Het stedenbouwkundig plan Amstelstation-Amsteloever beschrijft hoe de stap gemaakt wordt naar een hoogstedelijk woon- en werkmilieu van hoge kwaliteit. Daarbij is de uitdaging om de huidige kenmerkende kwaliteiten van het gebied te behouden en nieuwe kwaliteiten toe te voegen (duurzaam, groen). Het creëren van een goede balans tussen drukkere en rustige gebieden is essentieel. Het plan voorziet in een compositie van stadsblokken met vijf torens van 78 tot 136 meter NAP hoog met een mix van woningen, kantoren en voorzieningen, aansluitend op het netwerk van stedelijke lijnen als de Mr. Treublaan, Spaklerweg, het spoortalud en de Amstel, omringd door groene openbare ruimte van hoge kwaliteit. Het stedenbouwkundig plan is het resultaat van een proces van overleggen, plannen maken en afwegen. De gemeente heeft in 2017 de Principenota Amstelstation-Amsteloever vastgesteld. Daarin is geconstateerd dat het huidige gebied niet klaar is voor een toekomst waarin steeds meer reizigers van het station gebruik maken. De gemeente, Vervoerregio, NS en ProRail zetten in op de realisatie van een tweede stationshal en een goed ingepaste overdekte fietsenstalling met 4.400 plekken. Dat biedt kansen om de versnipperde openbare ruimte rond het station opnieuw in te richten tot een voetgangersgebied met zicht op de Amstel.

Ook de eigenaren van Amstelvista (Stelle College en London toren), Leeuwenburg en Delta Lloyd, ook wel 6

bekend al het Toorop gebouw zien kansen. Zij willen in overleg met de gemeente op eigen grond verdichten en daar een gemengd programma van woningen, kantoren en voorzieningen realiseren. Dit doen zij door sloop en nieuwbouw in combinatie met behoud of hergebruik van waardevolle gebouwdelen. Woningcorporatie Stadgenoot is met haar huurders in de Van der Kunbuurt in gesprek gegaan over de kansen die een aanpak van de buurt biedt: het vervangen van gedateerde portieketagewoningen door nieuwbouw en het toevoegen van meer betaalbare woningen. In 2018 is een eerste bewonersenquête gehouden. Op basis daarvan is besloten dat de woningen aan de Weesperzijde blijven staan. Onder de bewoners van de overige 204 woningen in de Van der Kunbuurt (Van der Kunstraat, Goudriaanstraat en Mr. Treublaan) is in het najaar van 2020 een tweede enquête gehouden. De uitkomst is dat meer dan de benodigde 70% van de geenqueteerden voor herontwikkeling kiest. Stadgenoot zal deze woningen vervangen door zo’n 400 nieuwe, comfortabele en duurzame sociale huurwoningen. Daar bovenop is er ruimte voor 300 woningen in het middeldure en dure segment. Deze worden door de gemeente ontwikkeld via een tenderprocedure. In dit stedenbouwkundig plan wordt getoond hoe een grotendeels vernieuwde Van der Kunbuurt met ruim 700 nieuwbouwwoningen eruit zou kunnen zien.

Het plan is een compositie van stadblokken met torens van 75 tot 135 meter hoog met een mix van woningen, kantoren en voorzieningen.

Ruimte voor groen in de openbare ruimte Amsteloever heeft veel openbare ruimte. Het aantal reizigers, bewoners en werknemers zal de komende jaren toenemen en ook zij hebben behoefte om zich te verplaatsen, te ontspannen en om elkaar te ontmoeten. Het plan zet in op het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte door het creëren van meer samenhang en overzicht in het gebied. Dit draagt ook bij aan een groter gevoel van veiligheid. Rond het station en rond zogenaamde stedelijke lijnen als de rivier de Amstel en Mr. Treublaan wordt de openbare ruimte heringericht om comfortabele loop- en fietsroutes, aangename verblijfsgebieden en speelplekken voor jong en oud te realiseren. Tussen de stedelijke lijnen kan er bebouwing bijkomen. De totale hoeveelheid openbare ruimte blijft op deze manier ongeveer gelijk. De openbare ruimte wordt veel groener. Er wordt ruimschoots voorzien in gebruiksgroen en ecologisch groen binnen de verdichtingsopgave. Het plan voorziet in een toevoeging van zo’n 15.000 m² groen ten opzichte van de huidige situatie. Het toevoegen van groen heeft een gunstig effect op de leefbaarheid en gezondheid. Zo verbetert groen het akoestisch klimaat en voorkomt hittestress. Groen houdt bovendien het regenwater langer vast en vermindert de energiebehoefte voor koeling op zomerse dagen. Dat geldt niet alleen voor groen in de openbare ruimte.

Bij herontwikkeling van een gebouw of

ontwikkellocatie zoals de Van der Kunbuurt wordt ingezet op de aanleg van privé groen in de vorm van binnenhoven, daktuinen en in de volle grond gewortelde, groene gevels. De groene oever langs de Amstel is een belangrijk onderdeel van de verblijfskwaliteit van het gebied. In de Watervisie Amsterdam 2040 staat dat een verbetering van het zicht tussen de oever en het water gewenst is, juist in dit plangebied. Om die reden houdt het plan rekening met een vermindering van het aantal woonboten. Dat gebeurt op basis van vrijwillige verkoop door de betrokken eigenaar van de woonboot. De oever van de Amstel is ter hoogte van de Omval een ontbrekende schakel in de Amsterdamse Hoofdbomenstructuur. In het plan worden daarom bomen toegevoegd. Verder wordt rekening gehouden met de aanwezigheid van gezonde en monumentale bomen in het plangebied. Deze worden zo veel als mogelijk behouden. Soms is dit echter niet mogelijk. Dat kan te maken hebben met nieuwbouw of met de aanleg van toegangswegen, paden en voorzieningen in de openbare ruimte (fietsenstalling, kabels en leidingen etc.). In dat geval wordt eerst gekeken of een boom verplaatsbaar is. Lukt dit niet en moet de boom toch gekapt worden, dan wordt deze gecompenseerd met nieuw groen.

7

2

1

Een nieuw groen stationsplein als kloppend hart van de openbare ruimte.

1.300 tot 2.100 woningen, vooral in het sociale en middeldure segment.

3

Meer ruimte voor voetgangers en fietsers, deelmobiliteit en de auto te gast.

4

Nieuwbouw in de Van der Kunbuurt.

6

5

Een nieuwe stationshal en stalling voor 4.400 fietsen.

Meer kantoren en voorzieningen.

8

7

Extra groen voor rust, gezondheid, spel, bewegen en klimaatadaptatie.

Natuurinclusieve architectuur: ontwerpen met zon, wind, water en beplanting.

9

Uitbreiding van het bestaande hoogbouwcluster met nieuwe torens. 8

De aanduidingen op de plankaart verwijzen naar de belangrijkste stedenbouwkundige uitgangspunten per locatie.

Ringdijk 3

WOONBOTEN Mogelijke herschikking op basis van vrijwillige uitkoop woonboten. Huidige woonboten

Amstelvista 2

6

8

9

Mr. Treublaan 3

7

Weesperzijde

Van der Kunbuurt

3

4

7

2

6

8

9

Amstelstation 1

Rivierenplein 3

5

Leeuwenburg 2

6

8

9

7

Omval

Amstelplein

7

7

Amstelboulevard 7

Delta Lloyd 2

6

7

8

9

Spaklerweg 3

9

Ruimte voor extra woningen, kantoren en voorzieningen De samenhangende en groene openbare ruimte in het plan vormt het ruimtelijke kader. Binnen deze structuur bevinden zich de ontwikkellocaties Amstelvista, Van der Kunbuurt, Leeuwenburg en Delta Lloyd waar verdicht kan worden. De gemeente en grondeigenaren hebben een bandbreedte met betrekking tot het te realiseren programma afgesproken. Grondeigenaren kunnen binnen deze bandbreedte kiezen om meer woningen of juist meer kantoren te realiseren; het totale aantal vierkante meters, zoals in de bouwenvelop vastgelegd, mag daarbij niet overschreden worden. Dit geeft de mogelijkheid om in te spelen op veranderingen in de vraag die zich in de loop van het lange ontwikkelproces voor kunnen doen. Er staan nu ruim 700 woningen in het gebied en er komen 1.300 tot 2.100 nieuwbouwwoningen, waarvan zo’n 80% in het sociale en middeldure segment. De stadsblokken bieden daarnaast ruimte aan maximaal 60.000 m² extra kantoorruimte en 14.000 m² voorzieningen. De Hogeschool van Amsterdam vertrekt rond 2022 uit het gebied, een deel van de onderwijsvoorzieningen wordt dan kantoor of wonen. Commerciële voorzieningen als horeca en op kleine schaal enkele winkels komen vooral op de levendige plekken, zoals rond het nieuwe voetgangersplein tussen het station en de Amstel.

In de Van der Kunbuurt kunnen tevens maatschappelijke voorzieningen op het gebied van cultuur, zorg, sport en welzijn worden gerealiseerd. Op de ontwikkellocaties wordt het bestaande hoogbouwensemble met vijf torens uitgebreid. Het gaat om de nieuwe Amstelvistatoren aan de Rocketstraat (78 meter NAP), de Van der Kuntoren bij het station (101,5 meter NAP), de Leeuwenburgtoren bij het Rivierenplein (136 meter NAP) en de twee Delta Lloydtorens (101,5 en 126,5 meter NAP) langs de Spaklerweg en de Amstel. De torens staan op een logische plek ten opzichte van stedelijke lijnen en vormen een nieuw ensemble met de bestaande hoogbouw. Dit “ze horen bij elkaar” principe geldt voor gezichtspunten van veraf, vanuit het UNESCO werelderfgoed en het landschap. Bij de positie, hoogte en slankheid van de nieuwe torens wordt tevens rekening gehouden met hun invloed op bezonning, windklimaat en galm. Op het niveau van de straat rijzen de nieuwe torens op vanuit een brede voet van 22 tot 40 meter NAP hoog. De gevelwanden begeleiden de openbare ruimte. De begane grond en eerste verdieping (‘plint’) zijn extra hoog en multifunctioneel te gebruiken. Het daklandschap wordt benut voor groen, de opvang van regenwater en energieopwekking. De gebouwdelen van de Leeuwenburg en Delta Lloyd die behouden blijven, worden in het stadsblok geïntegreerd.

Het resultaat is een spannende combinatie van oud en nieuw in unieke architectuur die iets over het verleden, het heden en de toekomst van het gebied vertelt. Dit ensemble dat zich naar de specifieke kenmerken van zijn omgeving voegt wordt een ‘adaptief stadsblok’ genoemd.

10

Ruimte voor voetganger en fietser Het plan voorziet in een herinrichting van de openbare ruimte tot een samenhangend netwerk van deels autovrije verblijfsgebieden. Een voetgangersplein tussen de nieuwe stationshal en de Amstel vormt het kloppende hart. Dit plein loopt door tot aan het Rivierenplein waar een stedelijke ontmoetingsplek voor bewoners en bezoekers wordt gecreëerd. De ruimte langs het spoor wordt opnieuw ingericht tot een comfortabele wandelroute naar de Mr. Treublaan en het Amstelplein. Fietsenrekken verdwijnen goeddeels uit het straatbeeld. Voor de nieuwe fietsenstalling zijn twee locaties in beeld: een locatie parallel aan het spoortalud richting de Mr. Treublaan en een andere locatie haaks op het spoor richting de Amstel. De entree van deze nieuwe fietsenstalling bevindt zich direct aan een fietsroute op de Mr. Treublaan of de Weesperzijde die beide onderdeel van het Hoofdnet Fiets zijn. Deze locaties zijn als ruimtelijke reservering in het plan opgenomen. Een pakket van maatregelen leidt de verwachte groei van het fietsverkeer in goede banen. Om de drukke kruising bij de Berlagebrug te ontlasten, wordt de Weesperzijde een fietsstraat en de kruising met de Mr. Treublaan qua profiel, verkeersregeling en opstelruimte geoptimaliseerd.

Door de sloop van het lage deel van de Leeuwenburg ontstaat er meer ruimte rondom de drukke fietsroute naar het Amstelplein en kan er een voetgangersoversteekplaats worden aangelegd. Voetgangers krijgen een eigen ruime onderdoorgang tussen de Spaklerweg en de nieuwe ontwikkeling op de plek waar nu nog café De Omval staat. Daardoor kunnen de smalle fietsstroken in de bestaande onderdoorgang naar de Weesperzijde worden verbreed. Het plan voorziet verder in het verbeteren van het bestaande recreatieve fietspad langs de Amstel, als onderdeel van een groene oever. Het bestemmingsverkeer per auto naar de Van der Kunbuurt wordt vanaf de Mr. Treublaan afgewikkeld, via een nieuwe aansluiting ter hoogte van de Van der Kunstraat die een directe toegang tot een garage geeft. Bestemmingsverkeer voor het gebied ten noorden van de Mr. Treublaan, waar de brandweer, Amstelvista en kantoorgebouw The Cloud gevestigd zijn, gaat via de Rocketstraat. Het bestemmingsverkeer van de Omval blijft ontsloten via de Weesperzijde. Die wordt vormgegeven als een fietsstraat waar auto’s en fietsers gezamenlijk gebruik van maken.

Unieke ligging, unieke samenwerking Het voorliggend plan is het resultaat van de samenwerking tussen gemeente, eigenaren, Vervoerregio, ProRail en NS en wordt door hen onderschreven en gedragen. Zij onderstrepen het belang van integrale gebiedsontwikkeling als instrument om voldoende betaalbare woningen te realiseren, het gebied te verduurzamen en de kwaliteit van de openbare ruimte te verbeteren, op een locatie met uitstekend openbaar vervoer. Gemeente en partijen dragen gezamenlijk de kosten van de herinrichting van de openbare ruimte. Zo'n integraal plan met de verbeteringen van de openbare ruimte is alleen mogelijk als partijen meedenken over het grotere geheel en daarbij afspraken durven maken over perceelsgrenzen heen. Gemeente en partijen zijn en blijven hierover met elkaar constructief in gesprek.

Participatie en inspraak De gemeente heeft een participatieproces met bewoners en ondernemers doorlopen en het stedenbouwkundig plan is in de inspraak geweest. De meest in het oog springende resultaten van deze gesprekken zijn:

•

Een goede verhouding tussen levendige en rustige plekken in het gebied. Voorbeelden zijn voorzieningen rondom het stationsplein en het Rivierenplein en een rustige, groene inrichting langs de Amstel met uitsluitend bij het Rivierenplein een toegang naar het water.

•

Een betere verdeling van de openbare ruimte zodat voetgangers, fietsers en bestemmingsverkeer per auto op een prettige en veilige manier in en door het gebied kunnen bewegen, in de toekomst als

hier meer mensen komen te wonen en werken. •

Aandacht voor bezonning en windhinder als gevolg van hoogbouw. Bezonningssimulatie en windtunnelsimulatie horen een integraal onderdeel van de planvorming te zijn, zowel in de stedenbouwkundige fase als in het architectonische vervolg.

•

Het belang van een prettige en veilige leefomgeving. Voorbeelden zijn het toepassen van groen in en op de gebouwen en in het openbaar gebied, meer ogen op straat, kleinschalige buurtvoorzieningen, ruimte om te bewegen en voldoende speel- en ontmoetingsplekken.

•

Een goede regeling en betrouwbare Informatie waar het gaat om de tussenfase, de wens om ook tijdens de bouwwerkzaamheden (die een lange periode zal beslaan) in een leefbare en bereikbare buurt te wonen en te werken.

•

Behoefte om te kunnen blijven meedenken over het definitieve ontwerp van de openbare ruimte, de vormgeving en het aanzicht van de nieuwbouw en ruimte voor initiatieven die de saamhorigheid en leefbaarheid ten goede komen.

11

Veel Amsterdammers reizen met het openbaar vervoer en de fiets. Stationsgebieden worden daarom belangrijker voor onze stad. 12

Ringdijk

1. INLEIDING 1.1 Aanleiding

Mr. Treublaan Berlagebrug

Gemeente, eigenaren, Vervoerregio, ProRail en NS hebben de ambitie om rond het Amstelstation een gevarieerd en duurzaam hoogstedelijk woon- en werkgebied te realiseren. De ontwikkeling van de westzijde van het station, het gebied Amstelstation-Amsteloever, is daar onderdeel van. Hier zijn verschillende aanleidingen voor. Op het Amstelstation stappen dagelijks meer dan 80.000 reizigers in of uit. Zij komen en gaan te voet, met de fiets, of met de bus, tram, metro en trein. Met de groei van de stad zal het stationsgebied nog belangrijker worden. De vernieuwing van de oostzijde van het station is in volle gang. Steeds meer reizigers, vooral fietsers, gebruiken echter ook de westelijke entree die op dit moment niet veel meer dan een luifel is. De ambitie is om een volwaardige stationshal en een fietsenstalling met 4.400 plekken te realiseren. Dat biedt meteen de mogelijkheid om de gefragmenteerde openbare ruimte opnieuw in te richten tot een groen voetgangersgebied met vrij zicht op de Amstel. De stad groeit. Verwachting is dat er jaarlijks minimaal 7.500 nieuwe woningen en 125.000 m² kantoren en voorzieningen moeten worden gebouwd. Het verdichten in de bestaande stad is daarvoor een duurzame oplossing omdat het omliggende landschap en de zo kenmerkende 'lobbenstructuur' van de stad op die manier behouden blijven.

Het openbaar vervoersknooppunt Amstelstation leent zich bij uitstek voor verdichting. Het gebied is daarom één van de verdichtingslocaties in de Nota Koers 2025 / Ruimte voor de Stad en aangewezen als hoogbouwlocatie. De eigenaren van de gebouwen Amstelvista, Leeuwenburg en Delta Lloyd ontwikkelen een gemengd programma met sociale, middeldure en vrije sector woningen, kantoren en voorzieningen. In 2017 is daartoe de Principenota Amstelstation-Amsteloever vastgesteld. Het stedenbouwkundig plan vormt de uitwerking van deze nota.

1.2 Ligging gebied Het projectgebied Amstelstation-Amsteloever heeft een unieke ligging tussen station en rivier. Het wordt begrensd door het spoortalud, de Amstel, de Ringdijk en Weespertrekvaart. De Mr. Treublaan deelt het gebied in een noordelijk en zuidelijk deel, tezamen 17 hectare groot. Veel Amsterdammers kennen het gebied vanwege de fietsroute over de Weesperzijde, een belangrijke verbinding tussen Amsterdam Centrum en Zuidoost. Ook de grote complexen als de Leeuwenburg, Delta Lloyd en de hoge kantoortorens rondom het Amstelplein springen in het oog. De werkfunctie domineert maar er wordt tevens volop gewoond.

Amstelstation

Amstel spoortalud

Weespertrekvaart

Plangrens projectgebied

1.3 Inbreng eigenaren, bewoners en gebruikers De eigenaren van Amstelvista (Stelle College & London toren), Leeuwenburg en Delta Lloyd beraden zich al geruime tijd op de toekomst van hun gebouwen. Deze partijen willen bijdragen aan de realisering van een gemengd programma met voldoende betaalbare woningen. Dit doen zij door sloop en nieuwbouw al dan niet in combinatie met behoud en hergebruik van waardevolle gebouwdelen. Gemeente en marktpartijen dragen samen de kosten voor de integrale herinrichting van de openbare ruimte in het gebied. Woningcorporatie Stadgenoot is met haar huurders in de Van der Kunbuurt in gesprek gegaan over de kansen die een aanpak van de buurt biedt: het vervangen van gedateerde portieketagewoningen door nieuwbouw en het toevoegen van meer betaalbare woningen. In 2018 is een eerste bewonersenquête gehouden. Op basis daarvan is besloten dat de woningen aan de Weesperzijde blijven staan. De bewoners van de overige 204 woningen in de

13

Van der Kunbuurt (Van der Kunstraat, Goudriaanstraat en Mr. Treublaan) zijn uitgenodigd om in het najaar van 2020 deel te nemen aan een tweede enquête. De uitkomst is dat meer dan de benodigde 70% van de geenqueteerden voor herontwikkeling kiest. Stadgenoot zal deze woningen vervangen door zo’n 400 nieuwe, comfortabele en duurzame sociale huurwoningen. Daar bovenop is er ruimte voor 300 woningen in het middeldure en dure segment. Deze worden door de gemeente ontwikkeld via een tenderprocedure. In dit stedenbouwkundig plan wordt getoond hoe een grotendeels vernieuwde Van der Kunbuurt met ruim 700 nieuwbouwwoningen eruit zou kunnen zien.

die een eventuele herontwikkeling in de omgeving op hun bezit heeft. Zij zien de meerwaarde van een nieuwe groene openbare ruimte en denken kritisch mee over de ontsluiting, fasering en bouwlogistiek die van invloed kan zijn op de verhuurbaarheid van hun vastgoed.

De huidige bewoners en overige eigenaren in het gebied hebben de afgelopen periode ook over het stedenbouwkundig plan als geheel meegedacht. Zij begrijpen de Amsterdamse woningbehoefte, maar wijzen op mogelijk negatieve gevolgen van verdichting. Bewoners onderstrepen het belang van een goede balans tussen drukkere en rustiger gebieden, het vergroenen van de openbare ruimte en concrete oplossingen voor de conflicten tussen voetgangers en fietsers rondom drukke doorlopende fietsroutes. Ook wijzen zij op het aanpakken van de geluidsoverlast als gevolg van bromfietsen en zoemende gebouwinstallaties. Verder moet de inrichting van de oever niet gaan leiden tot overlast door feestvierders op het water of aan de wal. Met de overige eigenaren is gesproken over de gevolgen

Een station aan de Amstel Het Amstelstation heeft weinig relatie met de Amstel. De nieuwe entree biedt de kans om het station wél op de rivier en de Weesperzijde te oriënteren. Om de groeiende reizigersstromen in goede banen te leiden en congestie zoals die op de Berlagebrug te verminderen, zijn ingrepen in het (fiets)netwerk nodig.

1.4 Opgave Principenota De gemeente heeft in de Principenota Amstelstation Amsteloever (2017) de opgave voor het stedenbouwkundig plan als volgt geformuleerd:

Een levendige stationsomgeving Grote delen van het gebied ogen versnipperd. De beoogde herontwikkeling biedt de kans om hier een levendig en duurzaam stuk stad aan het water te creëren. Dat betekent vooral méér woningen en méér voorzieningen rond een mooie en veilige openbare ruimte die uitdaagt om méér te bewegen.

De portieketageflat aan de Weesperzijde blijft behouden.

14

Zoeken naar meer ruimte langs de Amsteloever.

Het station zichtbaar maken.

Amstelstation

Amstelstation - Amsteloever is een verdichtingslocatie in de Koers 2025

Een gemengd stuk stad Het kan in Amsterdam: betaalbaar wonen op een toplocatie. Door de combinatie herontwikkeling en verdichting wordt het aantal sociale en middeldure huurwoningen uitgebreid. De gemeente heeft Stadgenoot daarom gevraagd om te participeren in de planontwikkeling. Dit stedenbouwkundig plan geeft aan hoe samen met de partijen deze opgave verder wordt uitgewerkt.

1.5 Leeswijzer Het stedenbouwkundig plan als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 2 Opgave Lees meer over de opgave die het gebied stelt, de huidige situatie, de veranderingen die spelen, de beleidsuitgangspunten en tot welke ruimtelijke en programmatische opgave dit leidt.

Hoofdstuk 4 Ontwikkellocaties De verschillende ontwikkellocaties worden verder uitgediept: gegevens over de huidige situatie en oriëntatie, expressie en openbare ruimte komen aan de orde, en de indicatieve verkaveling die wordt voorgesteld. Hoofdstuk 5 Participatie en inspraak In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de participatie en inspraak met bewoners, bedrijven en ondernemers op de plannen. Wat was het proces, hoe is er gereageerd en wat is ermee gedaan? Ook het vervolg wordt nader geschetst. Hoofdstuk 6 Ontwikkelstrategie Lees hier meer over de strategie van ontwikkeling in het gebied, welke instrumenten worden gehanteerd, de fasering, financiële haalbaarheid en risico’s.

Hoofdstuk 3 Visie Lees meer over de hoofdstructuur van het gebied, en het gewenste bouwprogramma en de belangrijkste thema's mobiliteit en verkeer, beeldkwaliteit en duurzaamheid.

15

De architectuurstijl van de Leeuwenburg is 'brutalistisch', afgeleid van het Franse beton brut (ruw beton). 16

2. OPGAVE 2.1 Ontstaansgeschiedenis Het projectgebied Amstelstation-Amsteloever heeft een rijke, veelzijdige, ontstaansgeschiedenis waardoor het gebied op het eerste gezicht wat onsamenhangend oogt. Het gebied ligt grotendeels binnen de 17e -eeuwse ringdijk rondom de Watergraafsmeer, een polder die lange tijd geen onderdeel van Amsterdam was. Het voormalige eiland De Omval lag buiten deze dijk en heeft daardoor altijd iets eigens gehad. Met de komst van de spoorlijn Amsterdam-Utrecht werd het gebied van de Watergraafsmeer afgesneden en kreeg het een industriebestemming. De Berlagebrug over de Amstel en de Schollenbrug over de Ringvaart doorbraken dit isolement. Beide bruggen zijn ontworpen als een onderdeel van het entreeplein naar Amsterdam Zuid en zijn inmiddels aangewezen als rijksmonument. De Berlagebrug vormt de schakel tussen de Vrijheidslaan en Mr. Treublaan die in elkaars verlengde liggen. De bebouwing aan weerszijden van de Mr. Treublaan dateert echter uit de latere wederopbouwjaren. Ook het Amstelstation (1939) is inmiddels een rijksmonument. Het stationsgebouw richt zich van oudsher op de oostzijde, van de industrie af. De westelijke entree werd pas jaren later geopend als onderdeel van de metroaanleg. De oorspronkelijke industrie verdween. De omgeving van het station ontwikkelde zich vanaf dat moment steeds meer als een moderne werklocatie.

Polderlijn

Stadsas

Dijk en terp

Silhouet

POLDERLIJN De oude ringdijk als een landschappelijke ruggengraat voor voetgangers en fietsers.

STADSAS De VrijheidslaanTreublaan als een lommerrijke allee met allure.

DIJK EN TERP Het station als een opgetilde reizigersmachine die zich in alle richtingen opent.

SILHOUET Het Amstelplein als de geboortegrond van het eerste Amsterdamse hoogbouwensemble dat zich mag blijven ontwikkelen.

Het eiland

HET EILAND De Omval als een rustige, groene plek aan de Amstel (vrij naar Rembrandt). 17

Architect H.P. Berlage ontwierp de Berlagebrug en Schollenbrug met het roeicentrum daartussen. Deze is onderdeel van het rijksmonument.

Kantoorcomplexen als de Leeuwenburg en Delta Lloyd worden inmiddels bijzonder gevonden. Het advies is om karakteristieke onderdelen hiervan, ook met het oog op duurzaamheid, te behouden en te hergebruiken. De Rembrandttoren, Mondriaantoren en Breitnertoren markeren de volgende schaalsprong in de verstedelijking. Een deel van de Weespertrekvaart werd voor de bouw van deze torens gedempt. Tegenwoordig loopt hierover een drukke fietsroute van de Weesperzijde naar de Spaklerweg. Wat daarbij opvalt is dat alhoewel deze route belangrijk is voor de stad, de route binnen het projectgebied geen onderdeel uitmaakt van de directe omgeving.

2.2 Huidige situatie De Weesperzijde, Ringdijk, Mr. Treublaan en Rocketstraat begrenzen het noordelijk gedeelte van het projectgebied. De Weesperzijde is een van de drukste fietsroutes van Amsterdam, hetgeen rond de kruising bij de Berlagebrug regelmatig tot conflicten tussen openbaar vervoer, langzaam verkeer en autoverkeer leidt. Ook de Ringdijk en Mr. Treublaan zijn onderdeel van het stedelijke fietsnetwerk. De hekken op de Ringdijk ter hoogte van de brandweerkazerne zijn recent verwijderd, zodat de route onder het spoor nog aantrekkelijker wordt. De locatie Amstelvista ligt tussen deze lange stedelijke lijnen. Het bestaat uit twee gebouwen: Stelle College en London toren, genoemd naar een voormalige verzekeringsmaatschappij die hier kantoor hield. De locatie kijkt over de Amstel waar zich tussen Berlagebrug en Schollenbrug een druk roeicentrum bevindt. Deze is onderdeel van het rijksmonument. De Van der Kunbuurt ligt ten zuiden van de Mr. Treublaan. De buurt bestaat uit zes portieketageflats met in totaal 271 sociale huurwoningen. De te behouden flat aan de Weesperzijde telt 66 woningen. Bewoners waarderen de zonnige balkons en de groene uitstraling van hun

18

buurt. De begane grond van de flats bestaan uit gesloten bergingen die het gevoel van sociale veiligheid in de buurt niet ten goede komt. In de groenstrook langs het spoor bevindt zich een speelplek onder de bomen. Het spoorlawaai is een minpunt, evenals het alsmaar uitdijende aantal fietsen dat geparkeerd staat nabij het station. Langs de Mr. Treublaan bevinden zich een koffiecorner en een kapperszaak. Dergelijke voorzieningen ontbreken aan de kant van het station. De ruimte tussen de Van der Kunbuurt en Leeuwenburg is ruim 40 meter breed, maar voelt veel smaller aan. Dat komt door de wirwar van hoogteverschillen, keerwanden, fietsenrekken, luifels en een kiosk die het zicht op de Amstel ontnemen. Een deel hiervan hoort bij de Leeuwenburg, ooit gebouwd voor de Rijkspostspaarbank, en nu al vele jaren onderkomen van de Hogeschool van Amsterdam. De architectuurstijl is ‘brutalistisch’, afgeleid van het Franse beton brut (ruw beton). Het gevelbeeld aan de kant van het station en de Van der Kunbuurt is tamelijk gesloten. Parkeren en logistiek van NS, Leeuwenburg en Rembrandttoren loopt via een verdiepte open bak (in eigendom bij NS en eigenaar Leeuwenburg). Tussen de bak en het spoortalud is een drukke looproute naar de kantoren van het Amstelplein. Deze locatie fungeert niet als de spil in de openbare ruimte die het kan vervullen.

Het lagere deel van de Leeuwenburg volgt de schuine lijn (‘diagonaal’) van de Weespertrekvaart die hier ooit lag. Deze is op sommige plekken maar 7,5 meter breed; dat is krap, zeker gezien het grote aantal fietsers dat hier gebruik van maakt. De fietsroute doorsnijdt het Amstelplein met het oude behouden portiershuisje van de voormalige cacaofabriek Blooker waar nu een café-restaurant gehuisvest is. Hoge kantoortorens met onder meer het hoofdkantoor van Philips staan rond dit plein. De Rembrandttoren is ongeveer 150 meter de hoogste; de Mondriaantoren en Breitnertoren volgen met respectievelijk 124 en 94 meter. Deze laatste torens markeren het begin van de Amstelboulevard, een brede,

autovrije en grotendeels verharde ruimte waar zich een aantal winkels en andere voorzieningen bevinden. De boulevard komt uit op de Amstel waar de meeste van de 435 vrijesectorwoningen langs de Omval zich op richten. Hier bevindt zich een boven het water gebouwd restaurant. De bebouwing langs de Amstelboulevard schermt het kantoor af dat als Delta Lloyd bekend staat. De architectonische opbouw bestaat uit een kern met drie vleugels die zich richting de rivier ontvouwen. De entree bevindt zich aan de Spaklerweg die hier nog zijn oorspronkelijke no nonsens karakter heeft. De tuin is in de loop der jaren grotendeels bebouwd, onder andere met de vrijstaande kantoorvilla van de voormalige Delta Lloyd Bank. De openbare ruimte langs de Amstel voelt hierdoor krap aan. Daar komt bij dat woonboten het zicht vanaf de oever naar het water afschermen. Het zicht van wandelaars en fietsers op de majestueuze bocht in de Amstel is daardoor uiterst beperkt.

2.3 Veranderende omgeving De omgeving van het projectgebied AmstelstationAmsteloever verandert snel. Het station lag lange tijd aan de rand van het centrum, maar wordt in toenemende mate de schakel tussen het centrum en een van de grootste

De vloer bij de stationsuitgang loopt op zodat je de Amstel niet ziet.

nieuwbouwlocaties van Amsterdam. In het Amstelkwartier, Bajes Kwartier en langs de Weespertrekvaart verrijzen de komende jaren zo’n 10.000 nieuwe woningen. Dat is nog maar het begin. In het gebied ten zuiden van de A10, richting Zuidoost, zal dat aantal ruimschoots overtroffen worden. Het Amstelstation fungeert als vervoersknooppunt of schakel voor steeds meer bewoners die bovendien steeds vaker de fiets en het openbaar vervoer pakken. Het reizigersaantal laat dan ook al jaren een stijgende lijn zien. Om die groei op te kunnen vangen wordt momenteel de oostzijde van het station aangepakt. Het stationsplein is ingericht als een groen en autovrij verblijfsgebied. Het nieuwe bus- en tramstation en de ondergrondse fietsenstalling met 3.300 plekken zijn klaar. Het historische stationsgebouw is liefdevol gerestaureerd. Naast het busstation staat de Amstel Tower, een blikvanger met middeldure startersappartementen en een hotel. De nieuwe toren is ongeveer 100 meter hoog; de slanke vormgeving komt voort uit de wens om schaduwwerking en windhinder te beperken. Aan de overkant van de Julianalaan komen twee stadsblokken met onder meer middeldure gezinsappartementen, een supermarkt, horeca en een broedplaats met ateliers. Op termijn wordt een herontwikkeling van het Amstelgebouw met wonen, werken en voorzieningen aan het Prins Bernhardplein voorzien.

Daarmee is de oostzijde van het station straks klaar voor de toekomst.

Tussen het spoortalud en de Leeuwenburg ligt een open parkeerbak.

Het kantoorgebouw van de voormalige Delta Llloyd bestaat uit een kern met drie vleugels die zich richting de rivier ontvouwen.

19

De gemeente constateert in de Principenota Amstelstation-Amsteloever (2017) dat de westzijde van het station niet klaar is voor de toekomst. Daar komt bij dat het doorgaande fietsverkeer tussen Amsterdam Centrum en Zuidoost en het autoverkeer op de Mr. Treublaan en Spaklerweg een steeds zwaardere wissel op het woonen leefklimaat trekken. De beoogde herontwikkeling en verdichting van het Amstelstationsgebied is in dat licht een kans, hoe paradoxaal dat ook klinkt. Het creëert de fysieke ruimte en middelen om de kwaliteit van de openbare ruimte structureel te verbeteren, zodat er kan worden ingespeeld op de toenemende druk op het gebied, terwijl de verblijfskwaliteit toeneemt.

In het naastgelegen gebied waar café De Omval staat, gebeurt dat de komende jaren reeds op kleine schaal. Het plan voorziet in nieuwbouw met een gevarieerd programma, een upgrade van de openbare ruimte en betere loop- en fietsverbindingen onder het spoor.

2.4 Uitgangspunten beleid Amsterdam groeit. De gemeente wil dat deze groei bijdraagt aan een stad die eerlijk en duurzaam is. Het volgende beleid is het meest relevant voor het projectgebied Amstelstation-Amsteloever.

Grote 'ruimtevreters' als het bus- en tramstation zijn aan de oostzijde gesitueerd. Aan de westzijde is er daardoor ruimte voor groen, langzaam verkeer en verdichting. 20

Structuurvisie Amsterdam 2040 en Koers 2025 De verdere ontwikkeling van Amsterdam als kernstad van een internationaal concurrerende en duurzame metropoolregio, is de centrale ambitie van de Structuurvisie Amsterdam 2040. De gemeente wil dat bereiken door woningen, kantoren en voorzieningen binnen de bestaande stad toe te voegen, vooral rond vervoersknooppunten als het Amstelstation. Het omliggende landschap wordt op die manier gespaard. Koers 2025 is de aanscherping en praktische uitwerking van de structuurvisie. De stad groeit met 10.000 inwoners per jaar en er moeten jaarlijks minimaal 7.500 woningen worden gebouwd. In Koers 2025 zijn ontwikkelingsgebieden voor 50.000 nieuwe woningen aangewezen, te realiseren in de periode tot 2025. Het projectgebied Amstelstation-Amsteloever is er daar een van met een geraamde capaciteit van ongeveer 1.500 woningen.

verrijzen. In de visie Hoogbouw in Amsterdam staat dat het uitbreiden van bestaande hoogbouwclusters als die rond het Amstelstation de voorkeur geniet. De maximale bouwhoogte in het projectgebied bedraagt 146 meter, rekening houdend met eisen vanuit vliegverkeer, straalpaden ed. Dat wil niet zeggen dat de nieuwe torens zo hoog worden. Bij het bepalen van de positie, hoogte en slankheid van hoogbouw wegen namelijk ook andere aspecten mee, zoals de invloed op het UNESCOgingen in beeld gebracht: de uitrol van het centrumgebied werelderfgoed en het beperken van schaduwwerking, zuidflank en het metropolitane landschap. De visie op ho windhinder en galm. toegelicht langs deze vier bewegingen. Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal Amsterdam heeft ambitieuze klimaatdoelen: 55% minder CO2 in 2030 en 95% minder CO2 in 2050 (in vergelijking met 1990). De stad moet bovendien voor 2040 aardgasvrij

Woonagenda 2025 Amsterdam heeft behoefte aan betaalbare woningen. In de Woonagenda 2025 staat het uitgangspunt voor nieuwbouw: 40% sociale huur, 40% middeldure en 20% dure woningen. Op complexe locaties als het OV projectgebied is er ruimte voor maatwerk, zeker gezien OV de bijzondere eigendomssituatie ter plaatse: veel eigen grond, weinig erfpacht. Dat neemt niet weg dat ook hier IJ. De zonesbetaalbaar en zoekgebieden zijn indicatief; het is niet de bedoeling dat het merendeel van de nieuwe woningen moet zijn. alle bebouwing daarbinnen naar een hoogte van 60 meter of hoger reikt. In OV

OV

onderstaande tekst wordt nader toegelicht hoe hoogbouw in deze zones/ Ruimte voor de Economie van Morgen Veel monofunctionele kantoorgebieden en wordt toegepast. zoekgebieden OV

bedrijventerreinen worden omgebouwd tot gemengde stedelijke milieus met een mix van wonen en werken. In de nota Ruimte voor de Economie van Morgen wordt onderscheid gemaakt tussen werkruimte voor kenniswerkers en praktisch geschoolde medewerkers. De gemeente vindt beide typen werk belangrijk, maar het accent verschilt per locatie. In deze nota is het Amstelstationsgebied aangewezen als een multimodaal knooppunt met de nadruk op hoogwaardige kantoren voor kenniswerkers uit de metropoolregio. Deze markt groeit jaarlijks met 125.000 m². Naast de kwalitatieve vernieuwing van bestaande kantoren, mogen er daarom ook vierkante meters worden toegevoegd.

OV

Amstelstation - Amsteloever is een bestaand en uit te breiden hoogbouwcluster bij een vervoersknooppunt.

OV

Hoogbouw in Amsterdam

Stad in Balans Toerisme is belangrijk voor Amsterdam. In bepaalde delen van de stad zijn de lasten echter groter dan de lusten. Dat geldt ook voor de oever van de Amstel waar steeds meer dagjesmensen en bezoekers uit binnen- en buitenland hun vertier zoeken. De gemeente wil de druk spreiden ten gunste van een balans tussen drukte en rust. Toeristische attracties, opstapplaatsen en verblijfsaccommodaties als hotels worden om die reden bij voorkeur buiten de ring gevestigd. Hoogbouw in Amsterdam Hoogbouw past bij het gemeentelijke streven naar efficiënt en duurzaam ruimtegebruik binnen de bestaande stad. Het is echter niet de bedoeling dat er lukraak torens

Het gebied ligt binnen de zone waarin wordt getoetst op de impact voor de grachtengordel (UNESCO Werelderfgoed).

21

zijn. Op 6 maart 2020 is de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal gepresenteerd met nieuwe eisen voor nieuwbouw. De gedeelde langetermijndoelstelling van Rijk, MRA en gemeente is om in 2050 100% circulair te zijn, met als tussendoel 50% minder primaire grondstoffengebruik in 2030. Voor het projectgebied is tevens van belang dat voetgangers, fietsers en openbaar vervoer nog meer prioriteit krijgen, hetgeen ten koste van autoverkeer mag gaan. De gemeente wil bovendien dat er in 2030 alleen nog maar uitstootvrije voertuigen binnen de bebouwde kom rijden. Agenda Groen en Hoofdbomenstructuur Om een goed woon-, werk- en leefklimaat te creëren is het belangrijk om voldoende gebruiksgroen en ecologisch groen (‘ecosysteemgroen’) in de openbare ruimte te realiseren. Groen draagt bij aan een gezonde, veerkrachtige stad met een grote biodiversiteit en is essentieel om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Het houdt regenwater na hevige buien langer vast en vermindert hittestress. Het projectgebied Amstelstation-Amsteloever is een stedelijk warmte eiland. Door hier groen toe te voegen, zowel in de openbare ruimte als op de gevels en daken, verbetert de leefbaarheid in het gebied en vermindert de energiebehoefte van gebouwen op zomerse dagen.

straatbeeld. De oevers van de Amstel zijn onderdeel van de Hoofdbomenstructuur. Watervisie Amsterdam 2040 De Amstel loopt als een blauwe ader door de stad. De oevers bieden ontspanning en verkoeling. Het is een gemiste kans dat het water vanaf delen van de oever nauwelijks zichtbaar is vanwege de vele woonboten. Die tasten bovendien het openbare karakter van de oevers aan. In de Watervisie wordt de Omval benoemd als een van de plekken die verbetering behoeft. Agenda Amsterdam Autoluw en Nota Parkeernormen Auto Amsterdam maakt steeds meer ruimte voor langzaam verkeer, groen en verblijven in de openbare ruimte. Ook steeds meer Amsterdammers laten hun auto staan of maken een bewuste keuze om geen auto aan te schaffen. Bij nieuwbouw krijgen bewoners en werknemers geen parkeervergunning. Nieuwe parkeerplekken komen op eigen terrein, in of onder nieuwe gebouwen. Er komen geen extra plekken op straat. In de garages komt ook ruimte voor bezoekersparkeren (0,1 parkeerplaats per woning). Deze plekken zijn ook geschikt voor deelauto’s en buurtlogistiek.

De Hoofdbomenstructuur is opgenomen in de Puccinimethode, de standaard voor het Amsterdamse

De nieuwe ontwikkeling rond het King's Cross Station in Londen laat zien hoe de verdichting rond een vervoersknooppunt samengaat met een levendige en groene openbare ruimte. 22

2.5 Ruimtelijke en programmatische opgave Het projectgebied Amstelstation-Amsteloever ligt tussen station en rivier. Deze unieke ligging maakt wonen en werken hier voor veel mensen aantrekkelijk. Door het toevoegen van woningen, kantoren en voorzieningen evolueert het gebied van een stedelijk naar een hoogstedelijk woon- en werkmilieu. Een dergelijke ontwikkeling past bij het gemeentelijke beleid om juist rond vervoersknooppunten als het Amstelstation te verdichten. Dat gaat echter niet zomaar. De gemeente verbindt de ambitie om te verdichten aan eisen ten aanzien van leefbaarheid en duurzaamheid. Die staan in de huidige situatie onder druk, vooral als gevolg van de groei van de stad, het station en de toename van het fietsverkeer. De gemeente, eigenaren, Vervoerregio, ProRail en NS gaan daarom verder. Zij kiezen voor integrale gebiedsontwikkeling met als doel om naast de realisering van betaalbare woningen, ook de leefbaarheid en duurzaamheid te verbeteren. De kwaliteit van de openbare ruimte is daarin een belangrijke factor. Hier ontstaat een balans tussen drukte en rust, die de draag- en veerkracht van het gebied als geheel vergroot. Kortom: zij bouwen voort op de aanpak en inrichting van het stationsgebied aan de oostzijde. Deze gezamenlijke ambitie vereist een aantal scherpe keuzes die hier kort worden toegelicht en in het volgende hoofdstuk verder worden uitgewerkt.

Ruimte voor voetganger en fietser Het plan voorziet in een herinrichting van de openbare ruimte tot een samenhangend netwerk van deels autovrije verblijfsgebieden. Het voetgangersplein tussen de nieuwe stationshal en de Amstel vormt het kloppende hart van een beloopbare stad waar de voetganger centraal staat. Het autoverkeer maakt ruimte voor het langzaam verkeer. Ruimte voor groen in de openbare ruimte In het westelijk deel van het Amstelstationsgebied is veel openbare ruimte. Het plan voorziet in het behoud daarvan. De brede straten en pleinen zijn nu nog grotendeels stenig en verhard. Door overbodige verharding te verwijderen en te vervangen door groen ontstaat er hier een stadsbiotoop voor mens, plant en dier die de gevolgen van verstedelijking en de klimaatverandering (hitte, droogte, piekregenbuien) compenseert. Ruimte voor extra woningen, kantoren en voorzieningen De samenhangende en groene openbare ruimte in het plan vormt het ruimtelijke kader waarbinnen verdicht mag worden. Dat gebeurt binnen de rooilijnen van de huidige kavels door te bouwen in de hoogte. Het plan voorziet in vijf nieuwe torens die vanuit een gebouwde voet verrijzen. Dit zogenaamde adaptieve stadsblok vormt zich naar de verschillende ontwikkellocaties die elk hun specifieke kenmerken hebben.

23

Zicht vanaf de rivier richting de nieuwe stationshal. Voor het station komt een plein dat geleidelijk afloopt naar de Amstel. 24

3. VISIE 3.1 Hoofdstructuur en openbare ruimte In dit hoofdstuk wordt de stedenbouwkundige hoofdstructuur besproken. Dat begint bij het Amstelstation als belangrijk stedelijk knooppunt. Het nieuwe groene stationsplein wordt het kloppende hart van een openbare ruimte waar de voetganger prioriteit heeft. Stedelijke lijnen verbinden het plein met de omgeving. Het zijn de dragers van een duurzaam fiets-, groen- en waternetwerk. De nieuwe stadsblokken op de locaties Amstelvista, Leeuwenburg en Delta Lloyd versterken de hoofdstructuur en dragen bij aan de levendigheid in de openbare ruimte.

ruimte op de aangrenzende gebouwen luistert nauw als gevolg van het hoogteverschil tussen het station en het Rivierenplein. In de verdere uitwerking van het plan zullen het architectonische ontwerp en het inrichtingsplan voor de openbare ruimte daarom zorgvuldig op elkaar worden afgestemd. Het Rivierenplein wordt de ontmoetingsplek van het gebied. Het huidige plantsoen wordt heringericht tot een aangenaam verblijfsgebied. De autoverbinding tussen de Berlagebrug en de Omval blijft behouden maar dan als onderdeel van een fietsstraat.

Van het station naar de Mr. Treublaan Station aan de Amstel Dit plan gaat uit van een tweede stationshal die de huidige luifel vervangt. De beoogde herontwikkeling van de Leeuwenburg maakt het mogelijk om voor deze hal een groen en comfortabel voetgangersdomein te realiseren. Vanaf dit nieuwe stationsplein genieten reizigers van een vrij zicht op de Amstel: Thuiskomen in Amsterdam! Het station staat op een licht verhoogde ‘terp’ en opent zich in drie richtingen.

Van het station naar de Amstel Het stationsplein loopt geleidelijk af en komt uit op het Rivierenplein bij de Amstel. Het plein krijgt een inrichting met forse beplantingsbakken met grote bomen. Verhoogde zitranden bieden de mogelijkheid om te ontspannen, een broodje te eten en van het uitzicht te genieten. De aansluiting van de openbare

De stationshal verwelkomt ook de reiziger vanaf de Mr. Treublaan. De ruimte tussen spoordijk en Van der Kunbuurt wordt heringericht zodat het hoogteverschil tussen het station en de lagergelegen buurt op een mooie en comfortabele manier wordt overbrugd. Om deze tweede vleugel van het stationsplein te kunnen realiseren moeten de huidige fietsenrekken op maaiveld verdwijnen. Daarvoor in de plaats komt een (half)verdiepte fietsenstalling langs het spoor, tussen het station en de Mr. Treublaan. De stalling is afgedekt, eenvoudig toegankelijk en met dubbel grondgebruik. De inrichting van het dak is openbaar en biedt ruimte voor groen, spelen en water. In de verdere uitwerking van het plan zal blijken of de bestaande zilverpopulieren kunnen worden ingepast of worden vervangen door nieuwe bomen. Een alternatieve locatie is onder het stationsplein richting de Amstel, met een entree aan de Weesperzijde. De keuze tussen beide locaties wordt in een later stadium bepaald.

Kinderen genieten van de stedelijke waterkant in het Wynyard Quarter in Auckland, Nieuw Zeeland. Visie

25

Van het station naar het Amstelplein en de Spaklerweg Het stationsplein krijgt een derde vleugel vanwaar reizigers naar het Amstelplein en de Spaklerweg kunnen wandelen. Het is de wens om de kwaliteit van de bestaande looproute te verbeteren en de groene kwaliteit van de spoordijk meer naar voren te laten komen. Het realiseren van een nieuwe openbare ruimte op deze plek is bovendien nodig om een representatieve entree van de Leeuwenburg te kunnen maken. Daarom wordt het gedeeltelijk overdekken van de open bak tussen stationshal en Leeuwenburg onderzocht, rekening houdend met het parkeren en de logistiek van aangrenzende gebouwen. Stedelijke lijnen Dit plan gaat uit van een herinrichting van vier stedelijke lijnen: Amstel, Mr. Treublaan, Spaklerweg en spoordijk. Zoals reeds toegelicht, wordt de ruimte langs de spoordijk opnieuw ingericht als een tweede en derde vleugel van het stationsplein. De aanpak met betrekking tot Amstel, Mr. Treublaan en Spaklerweg komt hier aan de orde.

Amstel De Amstel is de belangrijkste lijn, de op de zon georiënteerde oostoever is dé troefkaart van het projectgebied. De inzet is een verbreding van de oever op plekken waar deze smal is, meer ruimte voor groen en langzaam verkeer en meer samenhang in de inrichting. De oever wordt tussen Ringvaart en Weespertrekvaart heringericht met bestaande en nieuwe bomen: recreatief wandelen, hardlopen en fietsen met vrij zicht op het water! Waar mogelijk, zoals op de Omval, wordt deze lommerrijke sfeer ook in aangrenzende straten doorgezet. Waar de rivier wordt gekruist, zoals bij het Rivierenplein en de Amstelboulevard, wordt een bijzondere plek met en voor de buurt gecreëerd. Streven is om het zicht tussen de oever en de Amstel

te verbeteren door een vermindering van het aantal woonboten. Dat gebeurt op basis van vrijwillige verkoop door de eigenaar van de woonboot. Mocht dat een aantal keer lukken, dan zal de vrijgekomen ruimte opnieuw worden verdeeld zodat de doorkijkjes tussen de boten op logische plekken ten opzichte van zichtlijnen liggen. Ook een dergelijke herschikking gebeurt op vrijwillige basis en in overleg.

Mr. Treublaan Het streven is om deze drukke autoweg te veranderen in een laan tussen de Berlagebrug en het Prins Bernhardplein. De Vrijheidslaan fungeert als inspiratiebron voor de inrichting. De rooilijn van de bebouwing aan de kant van de Van der Kunbuurt wordt zo’n 8 meter teruggelegd. De bebouwing staat dan meer in lijn met die langs de Vrijheidslaan en er ontstaat ruimte om tram, fiets en auto in te bedden in het groen zodat ook hier een prettig en representatief verblijfsklimaat ontstaat. Het plan voorziet in nieuwe auto-ontsluitingen ter hoogte van de Van der Kunstraat en de Rocketstraat. Die zijn nodig om de Weesperzijde te ontlasten en de afwikkeling van het openbaar vervoer en het fietsverkeer rond de Berlagebrug te verbeteren.

Spaklerweg Herontwikkeling van de Delta Lloyd verandert de Spaklerweg van een uitvalsroute in een stadsstraat. Het verbeteren van de verblijfskwaliteit is een complexe opgave in combinatie met het aanwezige autoverkeer en het snelgroeiende fietsverkeer. Het doel is om doorgaand autoverkeer te ontmoedigen, bestemmingsverkeer te faciliteren en het aantal conflicten tussen langzaam verkeer en auto te verminderen. Daarom wordt uitgegaan van een herinrichting van de straat met een tweerichtingfietspad langs de bebouwing. Het fietspad aan de spoorzijde van de Spaklerweg vervalt.

Herontwikkeling van de Van der Kunbuurt biedt de kans om de rooilijn terug te leggen. Zo ontstaat ruimte voor meer groen in de Mr. Treublaan. 26

Station aan de Amstel

Stedelijke lijnen

Het adaptieve stadsblok

Structuurkaart Het adaptieve stadsblok Herontwikkeling van de locaties Amstelvista, Leeuwenburg en Delta Lloyd brengt meer rust en samenhang in het projectgebied, zonder dat het huidige gevarieerde karakter teniet wordt gedaan. Dit gebeurt met het zogenaamde ‘adaptieve stadsblok’. Het adaptieve stadsblok vormt het basement van de nieuwe torens en biedt ruimte om te behouden gebouwdelen te integreren. Het stadsblok heeft een levendige plint. De gevels begeleiden de openbare ruimte en geven meer beschutting op straat.

Mr. Treublaan Stadsblok en hoogbouw Dit plan voorziet in vijf nieuwe torens die een uitbreiding van het bestaande hoogbouwensemble vormen. Daarbij wordt de kwaliteit bewaakt met een checklist. De checklist bevat aandachtspunten over de positie, hoogte, slankheid en andere belangrijke ontwerpaspecten die bij hoogbouw een rol spelen. De nieuwe torens rijzen op vanuit een voet die het hoogstedelijke milieu met de maat en schaal van aangrenzende straten en pleinen verbindt. De voet is maximaal 40 meter NAP hoog. Als de maat of het gebruik van de openbare ruimte daartoe aanleiding geeft, beperkt de hoogte zich tot 22 meter en springt de toren minimaal 8 meter terug ten opzichte van de rooilijn. De nieuwe torens staan op een logische plek ten opzichte van de stedelijke lijnen. Ze vormen samen met bestaande torens een compositorisch geheel. Dit 'ze horen bij elkaar' principe geldt voor gezichtspunten van veraf, vanuit de stad én het landschap. Van dichterbij manifesteren ze zich als vrijstaande, elegante en subtiel contrasterende volumes met voldoende lucht ertussen. De torens zijn dusdanig gepositioneerd dat ze langs elkaar heen kijken, geïnspireerd op het zogenaamde 'schaakbordpatroon' dat aan de hoogbouw rondom de Rembrandttoren ten grondslag ligt.

Stationsplein Rivierenplein

Amstelplein

Spaklerweg

27

Het adaptieve stadsblok voegt zich naar de specifieke plek binnen het stedelijk weefsel. Elk blok krijgt daardoor een geheel eigen karakter.

Stadsblok en hoogbouw

Stadsblok en hergebruik Amstel

Rivierenplein

Stadsblok en openbare ruimte Stationsplein

De locatie Amstelvista ligt op de overgang tussen de 19e eeuwse stad en de nieuwe wereld rondom het Amstelstation. De nieuwe toren van 78 meter NAP hoog vormt de prelude op het hoogbouwensemble. De Van der Kunbuurt ligt naast het station. De toren van 101,5 meter NAP hoog wordt zorgvuldig ingebed in het woongebied en accentueert het openbaarvervoersknooppunt. De locatie Leeuwenburg markeert het stationsplein. De toren van 136 meter NAP hoog heeft zijn adres aan de Amstel en geeft richting en cachet aan het Rivierenplein. De drie torens Amstelvista, Van der Kunbuurt en Leeuwenburg versterken bovendien het zicht op de Vrijheidslaan-Mr. Treublaan die op het Prins Bernhardplein uitkomt. De nieuwe torens van de Delta Lloyd creëren letterlijk perspectief. De toren van 101,5 meter NAP langs de Spaklerweg past in de oplopende lijn tussen Amstelkwartier en het hoogbouwcluster rond het Amstelplein. De andere toren van 126,5 meter NAP staat weloverwogen uit het gelid ten opzichte van de andere torens in het plangebied, om de majestueuze bocht in de Amstel te duiden. Het is een welkom aan eenieder die via de scheg naar de stad komt. De torens worden gekenmerkt door een overwegend vierkante vorm. Deze vorm komt in de beëindiging tot uitdrukking. Torens hoger dan 78 meter NAP hebben een duidelijke beëindiging vanaf 2/3 van de hoogte van de toren.

De beëindiging heeft altijd een overwegend vierkante hoofdvorm, dat maakt ze tot familie van de Rembrandttoren en van elkaar. Voor deze beëindiging geldt een maximale footprint: Van der Kunbuurt 750 m², 28

Leeuwenburg 950 m² en Delta Lloyd 750 m² en 850 m². Het onderste 2/3 deel van de toren mag in één richting worden opgedikt, zodat een rechthoekige vorm ontstaat. Een dergelijke opdikking kan ook door de toepassing van buitenruimtes worden bereikt. Hierbij mag worden afgeweken van de regel dat balkons 1 meter mogen uitkragen (zie bouwenvelop). Wordt hiervan afgezien dan ontstaat een lange slanke toren uit één stuk. In dat geval dient de bovenste 1/3 architectonisch worden verbijzonderd zodat het principe van voet, middenstuk en beëindiging behouden blijft.

Stadsblok, hergebruik en gelaagdheid Het adaptieve stadsblok is een flexibele typologie. Te behouden gebouwdelen, zoals de betonnen schijf van de Leeuwenburg, of de herkenbaarheid van de betonnen drieslag van de huidige Delta Lloyd, worden hierin opgenomen. Het vinden van de balans tussen behoud en hergebruik, uitbreiding en verduurzaming is niet gemakkelijk. Echter, het eindresultaat van zo'n zoektocht is meestal interessant. Combinaties van bestaand en nieuw resulteren in een unieke architectuur, waarin de emotie en gelaagdheid van de stad terug te vinden zijn.

Stadsblok en de relatie binnen-buiten De plint van het gebouw heeft altijd een open en levendige relatie met de straat. De begane grond rond het station en langs stedelijke lijnen heeft in het algemeen een vrije hoogte van 6 à 7 meter, onder andere bij aansluiting op bestaande gebouwonderdelen mag hiervan worden afgeweken. De plinten herbergen publieksgerichte voorzieningen. In de rest van het gebied is er een architectonische plint van circa 7 meter. Die bestaat uit een begane grond met een vrije hoogte van minimaal 3,5 meter en een verdieping die suggereert alsof er van een dubbele hoogte sprake is.

TOREN CHECKLIST VOOR AMSTELOEVER

+

1

Of ze voortbouwen op een bestaand hoogbouwcluster.

2

Of ze impact op relevante zichtlijnen uit de omgeving hebben.

3

Of ze een harmonieus en bij elkaar horend ensemble vormen.

STATION

4

Of ze op logische plekken in de stedenbouwkundige structuur staan.

5

Of ze voldoende licht, lucht en ruimte tussen torens laten zien.

6

Of ze een getrapte opzet met basement, middenstuk en beëindiging hebben.

7

Of ze een bijdrage aan een levendige en sociaal veilige openbare ruimte leveren.

8

Of ze windhinder, slagschaduw en geluidshinder (galm, installaties ed.) voorkomen of beperken.

9

Of ze een ranke en elegante bovenbouw met navenante top hebben.

10

Of ze rekening houden met de privacy van huidige en nieuwe gebruikers.

11

Of ze rekening houden met eisen vanuit vliegverkeer, straalpaden ed.

12

Of ze mooi zijn en het Amsterdamse stedelijk landschap verrijken.

29

nieuwbouw nieuwbouw

Ambitiekaart

bestaand gebouw bestaand gebouw mogelijk te verwerven mogelijk te verwerven

openbaar toegankelijk groen

openbaar toegankelijk groen openbaar toegankelijk groen

privaat groen privaat groen fietspad fietspad auto 30km/u (fietser op de rijbaan) auto 30km/u (fietser op de rijbaan) fietsstraat fietsstraat

privaat groen 50km straat

Ringdijk

30km straat fietspad fietsstraat erf

Amstelvista

eigen terrein / parkeren

nieuwbouw

bestaand gebouw

bestaand gebouw

Mr. Treublaan

nieuwbouw

mogelijk te verwerven nieuwbouw openbaar toegankelijk groen bestaand gebouw

mogelijke zone voor herschikking van

privaat groen mogelijk te verwerven fietspad openbaar toegankelijk auto 30km/u (fietser opgroen de rijbaan)