1. RIB voortgang staanplaatsen.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 10 juli 2025 Economische Zaken Sofyan Mbarki Economische Zaken en Cultuur, bestuurszaken.ezc@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgang aanpak staanplaatsen en kiosken buiten de markt

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In Amsterdam wordt veel waarde gehecht aan een goed voorzieningenaanbod. Als aanvulling op het ruime aanbod aan winkels en markten is er daarom ruimte voor allerlei soorten verkooppunten in de openbare ruimte, zoals staanplaatsen en kiosken. Met deze brief informeer ik u over de stand van zaken rond verkooppunten in de openbare ruimte. Het college kiest ervoor om voorlopig geen nieuw beleid in te voeren voor bestaande staanplaatsen die voor onbepaalde tijd zijn vergund. Voor ondernemers die een dergelijke vergunning hebben verandert er nu dus niets. Aan ondernemers met een vergunning voor onbepaalde tijd is een brief verzonden waarin hen dit wordt toegelicht. Deze brief heb ik als bijlage toegevoegd. Het proces om nieuwe staanplaatsvergunningen te verlenen via loting, waarover ik in 2024 schreef, is inmiddels gereed. Hiermee wordt bij het verlenen van nieuwe vergunningen voldaan aan de Europese regelgeving. De ervaring hierbij leert dat er behoefte is om de algehele werkwijze voor het realiseren van nieuwe verkooppunten in de openbare ruimte te verbeteren. Daarvoor is het noodzakelijk om onderscheid te maken tussen mobiele staanplaatsen en permanente kiosken. De werkwijze voor beide typen verkooppunten is in het vervolg namelijk verschillend. In deze brief licht ik dit nader toe.

Tot slot blik ik vooruit op vernieuwing van beleid en de verordening voor staanplaatsen. Voorlopig geen verandering voor ondernemers met een vergunning voor onbepaalde tijd Vergunningen voor staanplaatsen zijn schaarse vergunningen. In de stad is namelijk ruimte voor maar een beperkt aantal staanplaatsen. Daarnaast moet de openbare ruimte ook voor andere doeleinden kunnen worden gebruikt. Denk aan voetpaden en recreatie- en groenvoorzieningen. Volgens de Europese Dienstenrichtlijn moet iedereen met interesse in een schaarse vergunning een reële kans hierop krijgen. Het verlenen van staanplaatsvergunningen voor onbepaalde tijd is daarom niet toegestaan. Dit zorgt er namelijk voor dat nieuwkomers onvoldoende perspectief krijgen om zich als straathandelaar te vestigen. Inmiddels zijn diverse maatregelen getroffen om het stelsel voor nieuwe staanplaatsvergunningen in lijn te brengen met de Europese regelgeving. Zo besloot het college in 2023 om nieuwe vergunningen alleen nog te verlenen voor een bepaalde tijd van maximaal tien jaar. In 2024 stelde het college een tijdelijke regeling vast waarmee staanplaatsvergunningen voortaan via loting en

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2025 Pagina 2 van 6

eventueel selectiecriteria worden verleend. Zodoende krijgt iedereen met interesse in een nieuwe staanplaats een gelijke kans hierop en voldoet de vergunningverlening aan de Europese regels. De ingrijpende maatregel om voor onbepaalde tijd verleende vergunningen om te zetten naar bepaalde tijd wordt voorlopig niet doorgevoerd. Sommige ondernemers en familiebedrijven bezetten al vele jaren een staanplaats, waarbij veel tijd is gestoken in het opbouwen van een klantenkring en binding met de buurt. Dit zijn waardevolle staanplaatsen voor de stad. Het college neemt meer tijd om te bepalen of en welke overgangsregelingen voor de betrokken ondernemers passend zijn. Hoewel de juridische mogelijkheden beperkt lijken doet de gemeente nog nader onderzoek naar of het voor familiebedrijven mogelijk is om de vergunning overdraagbaar te maken binnen de familie en onder welke voorwaarden dat eventueel kan. Tot slot zijn sommige andere gemeenten recent overgestapt op een stelsel voor staanplaatsen met alleen nog tijdelijke vergunningen. Het college neemt de tijd om te leren van de ervaringen hiermee en van verdere ontwikkelingen binnen de rechtspraak over staanplaatsen. Nieuwe werkwijze voor de realisatie van nieuwe staanplaatsen en kiosken Er is in de afgelopen periode veel werk verzet om op verzoek van enkele stadsdelen nieuwe verkooppunten in de openbare ruimte te kunnen realiseren.

Daarbij is gebleken dat er behoefte is aan een algeheel nieuwe werkwijze voor de realisatie van nieuwe verkooppunten. Onderscheid tussen mobiele staanplaatsen en permanente kiosken is hierbij noodzakelijk. Verschillende situaties en behoeften in de stad vragen namelijk om een bijpassend type verkooppunt. Ook nopen knelpunten binnen de huidige situatie tot dit onderscheid (zie verderop). In mijn toelichting op de nieuwe werkwijze hieronder beschrijf ik eerst de verschillende typen staanplaatsen die de stad in de huidige situatie kent en de knelpunten die daarbij voorkomen. Ook licht ik toe wat we in Amsterdam verstaan onder kiosken en de wijze waarop deze zijn geregeld. Met de nieuwe werkwijze worden nieuwe staanplaatsen in het vervolg alleen nog vergund onder de voorwaarde dat deze mobiel zijn. Bij behoefte aan een permanent verkooppunt in de openbare ruimte komt er in het vervolg een kiosk. Deze werkwijze maakt het exploiteren van en investeren in verkooppunten in de openbare ruimte aantrekkelijker voor zowel de stad als ondernemers. Huidige situatie Zowel mobiele als vaste staanplaatsen Regelgeving voor straathandel op een staanplaats is opgenomen in de Verordening voor staanplaatsen en venten. Deze verordening maakt geen onderscheid naar verschillende typen staanplaatsen. Toch wordt in de praktijk gesproken van mobiele en vaste staanplaatsen.

Mobiele en vaste staanplaatshouders beschikken over eenzelfde staanplaatsvergunning. Op mobiele staanplaatsen staan doorgaans verkoopwagens die buiten verkooptijden van de locatie kunnen vertrekken. Het gaat hierbij om verkopers die één of twee dagen per week staan, zoals foodtrucks en sommige vis- en bloemenverkopers. Ook betreft het verkopers die alleen bij mooi weer staan, zoals ijsverkopers. De mobiele verkoopinrichting wordt in principe buiten verkooptijden verwijderd. In sommige gevallen wordt het toegestaan om deze een periode op de locatie te laten staan. Denk hierbij aan oliebollenverkopers gedurende de feestmaanden. Het is niet praktisch om deze grote kramen dagelijks naar en van de verkooplocatie te verplaatsen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2025 Pagina 3 van 6

Op vaste staanplaatsen staat permanent een verkoopinrichting. Vaste staanplaatsen bestaan doorgaans uit een op de openbare weg geplaatste houten verkoopstal, container of niet meer verrijdbare wagen. Tijdens openingsuren worden vaak de bij de verkoopinrichting behorende houten of kunststof schermen uitgeklapt en is er sprake van straathandel. Bloemenstallen en haringkramen zijn de meest voorkomende vaste staanplaatsen. Vaste staanplaatsen kennen de nodige knelpunten. Een staanplaatsvergunning biedt zeer beperkte mogelijkheden om de vergunning over te dragen. Aan de vergunning kan geen opstalrecht worden verbonden. Vaste staanplaatshouders kunnen hierdoor de verkoopinrichting bij bedrijfsbeëindiging niet of zeer lastig aan een eventuele opvolger verkopen. Dit weerhoudt ondernemers er veelal van om te investeren. Mede hierdoor zien sommige vaste staanplaatsen er verouderd en slecht onderhouden uit. Aan eisen van welstand wordt veelal niet voldaan. Voor de opstal is vaak geen bouwvergunning verstrekt. Kiosken Dit zijn kleine gebouwen die permanent in de openbare ruimte zijn geplaatst met een bouwvergunning en waarbinnen verkoopactiviteiten kunnen plaatsvinden. Vaak zijn ze van steen en is er een aansluiting op water en elektriciteit. Kiosken zijn opgenomen in het omgevingsplan.

Kioskhouders beschikken doorgaans over een privaatrechtelijke overeenkomst voor het huren van gemeentegrond met een huurafhankelijk opstalrecht. Kioskhouders kunnen door de aanwezigheid van opstalrechten afspraken maken met een opvolger over de overname van de kiosk bij bedrijfsbeëindiging. Hierbij kan een vergoeding worden gevraagd voor het overnemen van het kioskgebouw en voor goodwill. Dit maakt investeren aantrekkelijk. Kioskgebouwtjes zijn dan ook vaak - in tegenstelling tot vaste veel staanplaatsen - goed onderhouden (zie hieronder). Kioskhouders hebben geen staanplaatsvergunning. De Verordening voor staanplaatsen en venten is op hen niet van toepassing. Huidige situatie mobiele en vaste staanplaatsen en kiosken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2025 Pagina 4 van 6

In sommige gevallen zijn vaste staanplaatsen en kiosken met het blote oog lastig van elkaar te onderscheiden. De regelgeving en daarmee gepaard gaande rechten lopen, zoals beschreven, echter sterk uiteen tussen beide typen verkooppunten. Nieuwe werkwijze Nieuwe staanplaatsen alleen nog mobiel In sommige delen van de stad is de druk op de openbare ruimte groot. De voorkeur is om deze ruimte, waar mogelijk, flexibel en voor meerdere doeleinden in te richten. Soms is het juist wenselijk om de openbare ruimte op bepaalde momenten niet in te vullen, om rust en ruimte te creëren. Mobiele staanplaatsen voorzien in deze behoeften. Aan het eind van de verkoopdag wordt de locatie namelijk weer leeggemaakt. Staanplaatsvergunningen worden daarom in het vervolg alleen verleend als er behoefte is aan een mobiel verkooppunt. Alleen in bijzondere gevallen mag de verkoopinrichting ’s nachts blijven staan. Op nieuwe staanplaatsen vindt in het vervolg dus daadwerkelijk ambulante handel plaats. Hierover komen voorwaarden in de vergunning. Verkoopwagens, zoals foodtrucks en koffiekarren, zijn geschikt voor mobiele staanplaatsen. De wagens kunnen op meerdere locaties worden gebruikt. Na afloop van de vergunning, of bij bedrijfsbeëindiging, heeft een verkoopwagen in veel gevallen nog restwaarde. Dat betekent dat deze daarna nog bruikbaar is of eventueel kan worden verkocht.

Voor bestaande vaste staanplaatsen verandert er ook in de nieuwe situatie voorlopig niets. Wel wordt nagedacht over oplossingen voor de genoemde knelpunten die vaste staanplaatsen kennen. Hier kom ik aan het eind van deze brief op terug. Er komen geen nieuwe vaste staanplaatsen bij. Nieuwe permanente verkoopgebouwtjes altijd regelen als kiosk Bij behoefte in de stad aan een permanent verkoopgebouwtje met ruime openingstijden, komt er in het vervolg een kiosk. Kioskgebouwtjes moeten voldoen aan welstandseisen en aan constructieve eisen die zijn opgenomen in het Besluit bouwwerken leefomgeving. Ook is opname in het omgevingsplan of een omgevingsvergunning een vereiste. De kioskhouder krijgt een privaatrechtelijke grondhuurovereenkomst met een huurafhankelijk opstalrecht.1 Dat maakt het aantrekkelijk om te investeren in de kiosk, zodat aan de genoemde eisen kan worden voldaan. Voortgang realisatie van nieuwe verkooppunten in de openbare ruimte Op meerdere locaties in de stad is behoefte aan nieuwe verkooppunten in de openbare ruimte, als aanvulling op bestaande voorzieningen. Hierover schreef ik ook in mijn brief uit 2024. De dagelijks besturen van de stadsdelen en het stadsgebied bepalen hierbij voortaan allereerst of er op deze locaties een mobiel of een permanent verkooppunt wenselijk is.

Zodoende kan het beste worden aangesloten op de bij de locatie behorende behoeften (zie nieuwe werkwijze hierboven). De wijze waarop vervolgens een nieuwe staanplaatsvergunning wordt verleend of een overeenkomst voor een kiosk wordt aangegaan moet in overeenstemming zijn met de Europese regelgeving. De afgelopen periode is gewerkt aan de daarbij te doorlopen stappen. Hieronder licht ik dit toe. Ook ga ik in op de voortgang rond de realisatie van nieuwe staanplaatsen en kiosken. 1

Uitgifte van de grond in erfpacht voor een langere periode heeft voor kiosken niet meer de voorkeur. Het is wenselijk om enige flexibiliteit te behouden bij de inrichting van de openbare ruimte.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2025 Pagina 5 van 6

Verlenen nieuwe staanplaatsvergunningen Bij behoefte aan een nieuw mobiel verkooppunt wordt voortaan een vergunning voor een staanplaats verleend.2 De wijze van vergunningverlening moet volgens de Europese regels zo zijn ingericht dat alle gegadigden een gelijke kans krijgen. Voorlopig gebeurt dit door nieuwe vergunningen op transparante en eerlijke wijze te verloten. De hierbij te doorlopen stappen zijn op hoofdlijnen als volgt. ▪ Bezien wordt of een mobiele staanplaats ruimtelijk inpasbaar is. Bij strijdigheid met het omgevingsplan is een vergunning buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) vereist. ▪ Het toegestane assortiment wordt door het dagelijks bestuur van het stadsdeel of stadsgebied bepaald. Denk aan bloemen, vis of andere etenswaren. Het assortiment moet aanvullend zijn op reeds aanwezige voorzieningen. Indien gewenst door het dagelijks bestuur vindt hierover bewonersparticipatie plaats. ▪ Het assortiment wordt opgenomen in de vergunningsvoorwaarden. ▪ Deze vergunning wordt verloot. Dat gebeurt aan de hand van een open inschrijving, waarvoor eenieder met interesse in de vergunning zich kan inschrijven. Doordat de dagelijks besturen het gewenste assortiment bepalen voor een nieuwe staanplaats kunnen zij op het aanbod sturen. Behoud van plekken voor bijvoorbeeld de typisch Amsterdamse haringkarren is hierdoor mogelijk.

Met het bovenstaande proces is inmiddels ervaring opgedaan met een staanplaats in de Watergraafsmeer en zes plaatsen in het Amstelkwartier in Oost en een staanplaats in Centrum. De hierbij opgedane ervaring wordt toegepast bij het verlenen van vergunningen voor nieuwe staanplaatsen in de andere stadsdelen. Vergunningverlening waarbij selectiecriteria een rol spelen vindt nu nog niet plaats. Beoordeling op criteria moet op aantoonbaar objectieve wijze gebeuren. Anders bestaat het risico dat een verleende vergunning geen standhoudt in het geval van bezwaar. Dit gaat gepaard met de nodige haken en ogen en is met de huidige verordening niet mogelijk. Selecteren aan de hand van criteria, zoals duurzaamheid en sociaal ondernemerschap, is in sommige gevallen echter wel wenselijk. Er wordt daarom gewerkt aan een verdere uitwerking, waarover ik u op een later moment informeer. Nieuwe kiosken De te doorlopen stappen voor de realisatie van een nieuwe permanente kiosk komen grotendeels overeen met die voor staanplaatsen. Aanvullend op de ruimtelijke inpassing van de kiosk wordt het ontwerp van het gebouw getoetst op welstandseisen en op eisen opgenomen in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De overeenkomst voor de huur van de grond wordt openbaar aanbesteed, waarvoor eenieder met interesse zich kan inschrijven.

In de meeste gevallen financiert de ondernemer zelf de bouw van de kiosk, waarvoor een bouwvergunning is vereist. Er wordt nog gewerkt aan een verdere uitwerking van processen om nieuwe kiosken in de openbare

2

Er zijn ook situaties denkbaar waarbij het verkooppunt niet nieuw is, maar er wel een nieuwe staanplaatsvergunning wordt uitgegeven, bijvoorbeeld na overlijden of opzegging door de zittende ondernemer. In dat geval is het aan het dagelijks bestuur van het stadsdeel of stadsgebied om te bepalen of zij de nieuwe vergunning willen uitgeven voor (a) een mobiele verkoopinrichting of voor (b) de bestaande vaste staanplaats, al dan niet met de verplichting om hierin te investeren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2025 Pagina 6 van 6

ruimte te realiseren. In enkele stadsdelen is behoefte aan nieuwe kiosken. De verwachting is dat dit in de tweede helft van 2025 mogelijk is. Nieuw beleid en verordening Op termijn moet de gemeente het beleid en de verordening voor staanplaatsen aanpassen aan de Europese Dienstenrichtlijn. Dit is een complexe opgave die een zorgvuldige afweging vereist. De tijdelijke regelingen waarmee nieuwe vergunningen in overeenstemming met de Europese regels via loting worden verleend, zoals vastgesteld in 2024, blijven voorlopig van kracht. Het omzetten van voor onbepaalde tijd verleende vergunningen naar bepaalde tijd is voor veel ondernemers een ingrijpende maatregel. Dit heeft vooral gevolgen voor ondernemers met een vaste staanplaats, waarvoor passende overgangsregelingen moeten komen. De gemeente is blij met bestaande staanplaatsen en familiebedrijven die al jaren van toegevoegde waarde zijn voor de stad en wil deze niet kwijt. Tegelijkertijd staan sommige van deze bestaande staanplaatsen op aantrekkelijke locaties die ook interessant zijn voor nieuwkomers in de straathandel. Daarom moeten alle opties in kaart worden gebracht en afgewogen. In de tussentijd gaat de gemeente aan de slag met de nieuwe werkwijze waarmee nieuwe staanplaatsen en kiosken kunnen worden gerealiseerd.

De hierbij geleerde lessen worden meegenomen bij een toekomstige herziening van het beleid en de nieuwe verordening. Deze herziening vindt niet meer plaats voor het eind van de coalitieperiode in 2026. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Economische Zaken

Bijlagen 1. Brief aan ondernemers met een staanplaatsvergunning voor onbepaalde tijd

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl