1. RIB Voortgang afspraken 10 meest energie intensieve bedrijven

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 20 december 2024 Duurzaamheid, energietransitie en circulaire economie Dirk de Jager Ruimte en Duurzaamheid (bestuurszaken.rd@amsterdam.nl) Voortgang afspraken 10 meest energie intensieve uitstoters, afdoening toezegging aan het lid Van Schagen (D66) om in Q1 de uitvoering van de motie 442.24 met een brief aan de raad kenbaar te maken.

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. In het Coalitieakkoord 2022-2026 is vastgelegd dat de gemeente Amsterdam afspraken zal maken met de tien grootste uitstoters in de stad om hun CO₂-uitstoot te verminderen. In de Raadsinformatiebrief van 21 oktober 2024 is aan uw raad een analyse toegezegd en een plan van aanpak om tot afspraken te komen. De analyse richt zich op de duurzaamheidsdoelen en transitiepaden van de 10 meest energie-intensieve bedrijven en biedt inzicht in de kansen en mogelijkheden om vanuit de gemeente de verduurzaming te versnellen. Deze zal als basis dienen om tot afspraken te komen. Met deze brief informeert het college u over het plan van aanpak om tot afspraken te komen en de resultaten van de analyse van de 10 meest energie-intensieve bedrijven in Amsterdam. Deze raadsinformatiebrief doet daarmee afdoening aan de toezegging aan het lid Van Schagen (D66) om in Q1 de uitvoering van de motie 442.24 met een brief aan de raad kenbaar te maken.

Plan van aanpak Er is een plan van aanpak opgesteld waarmee we toewerken naar afspraken met de tien meest energie-intensieve bedrijven, om bij te dragen aan de energietransitie en de reductie van CO₂uitstoot in Amsterdam. De factsheets (bijlage 2) vormen de eerste stap van de voorbereiding op de gesprekken. Hierin staan de verduurzamingsplannen van de bedrijven en de knelpunten genoemd. Daarnaast is een overzicht gemaakt van de instrumenten die de gemeente Amsterdam tot haar beschikking heeft in het maken van afspraken, deze vindt u terug in bijlage 3. De instrumenten zijn onderverdeeld in mogelijke investeringen, diensten, lobby, en sturingsmiddelen. De gemeente zegt hier niet toe deze investeringen op zich te nemen maar onderzoekt mogelijkheden om financiële instrumenten

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2024 Pagina 2 van 6

beschikbaar te maken hiervoor. Welke middelen effectief zijn verschilt per bedrijf. De uiteindelijke inzet vanuit de gemeente zal in de gesprekken worden bepaald. Er worden met elk bedrijf gesprekken gevoerd over de verduurzaming en te maken afspraken. De verzamelde informatie wordt afgestemd met belangrijke stakeholders; het Havenbedrijf, de Provincie Noord-Holland, de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied en het programmabureau Noordzeekanaalgebied. Op basis van deze informatie zal per bedrijf de uiteindelijke inzet van de gemeente Amsterdam worden bepaald waarmee effectief op verduurzaming gestuurd kan worden. Uiteindelijk zal deze input bij elkaar de basis vormen voor de afspraken die we kunnen maken, met als doel om de verduurzaming te versnellen. Stappen en tijdslijn • Vierde kwartaal 2024: Verkenning van afspraken o.a. middels gesprekken met de desbetreffende bedrijven. Uit deze verkenning, samen met de reeds opgestelde bedrijvenanalyse, moet duidelijk worden welke afspraken per bedrijf haalbaar zijn om de verduurzaming te versnellen. • Eerste en tweede kwartaal 2025: Analyse van de informatie uit de verkennende gespreken en definiëren van mogelijke afspraken met de meest energie-intensieve bedrijven. De afspraken worden met de bedrijven afgestemd en zo concreet mogelijk vastgelegd.

• Eind eerste kwartaal 2025: Een update richting de gemeenteraad voortgang van het maken van afspraken en de vervolgstappen. • Eind tweede kwartaal 2025: Het college werkt ernaartoe om een pakket gemaakte afspraken aan de raad voor te kunnen leggen voor de zomer van 2025. vervolgens gaan we met de afspraken aan de slag in uitvoering en monitoring.

Resultaten bedrijvenanalyse Verduurzaming van de industrie als onderdeel van de klimaatdoelstellingen van de gemeente Amsterdam De tien meest energie-intensieve bedrijven in Amsterdam zijn samen verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de totale jaarlijkse uitstoot van de stad. De overgrote meerderheid van deze uitstoot is afkomstig van slechts twee installaties: de elektriciteitscentrale van Vattenfall (637 kiloton) en de afvalverbrandingsinstallatie van AEB (365 kiloton). Verder bevat de lijst 5 industriële bedrijven, twee ziekenhuizen van het Amsterdam UMC en de waterzuiveringsinstallatie van RWZI. Een overzicht van de bedrijven, hun uitstoot en een aantal analyses vindt u in bijlage 1. Zie hier alvast het beknopte overzicht van de top-10: # Naam

CO₂-uitstoot (kton/j)

1

Vattenfall N.V. - Hemwegcentrale

637

2 Afval Energie Bedrijf Amsterdam N.V.

365

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2024 Pagina 3 van 6

# Naam

CO₂-uitstoot (kton/j)

3

Bunge - Vlothaven

62

4

Albemarle Catalysts Company B.V. (Ketjen)

54

5 Amsterdam UMC - locatie AMC

37

6 Waternet Rioolwaterzuiveringsinstallatie

28

7

25

Argent Energy Netherlands B.V.

8 Cargill B.V.

25

9 Amsterdam UMC - locatie VUmc

23

10 Sonneborn

13

Overkoepelende bevindingen uit de bedrijvenanalyse De lijst van bedrijven die in 2019 is opgesteld is vijf jaar na dato enigszins veranderd. Allereerst is de totale uitstoot van de top 10 nu 1269 kton CO₂/jaar, waar dat in 2019 nog 5123 kton CO₂/jaar was. Dat is een besparing van 3854 kton CO₂/jaar. De grootste verandering is dat de kolencentrale op de Hemweg niet meer in bedrijf is, wat tot 2019 verreweg de grootste bron van CO₂ uitstoot van de stad was. Daarnaast hebben sommige bedrijven hun CO2-uitstoot significant gereduceerd, waardoor andere bedrijven in de top-10 terecht zijn gekomen. Nieuwe bedrijven die worden meegenomen in de aanpak meeste energie-intensieve bedrijven zijn Argent Energy en Amsterdam UMC, locatie VU. Argent Energy heeft de productiecapaciteit sinds hun vestiging in het Amsterdamse havengebied in 2018 uitgebreid, waardoor hun energieverbruik en CO2 uitstoot sterk is gestegen. De twee bedrijven die uit de top 10 zijn verdwenen zijn een datacenter van Global Switch in stadsdeel Nieuw West en datacenter vestiging AM 3 van Equinix. Beide hebben hun uitstoot geminimaliseerd doordat ze groene stroom inkopen middels GvO's (Garanties van Oorsprong), waarmee ze aantonen dat hun elektriciteitsverbruik afkomstig is uit hernieuwbare bronnen.

De analyse laat zien dat veel bedrijven al werken aan reductie van energieverbruik en/of CO2 uitstoot, en daarmee bijdragen aan de reductiedoelstellingen van de gemeente. Bedrijven zijn al langer verplicht om bepaalde maatregelen zoals energiebesparing door te voeren, en de meeste bedrijven vallen ook onder de EU Emission Trading System en de Nederlandse CO2 heffing. Vanuit het EU ETS worden vanaf 2040 geen nieuwe uitstootrechten meer vrijgegeven (zie uitleg EU ETS en nationale CO2 heffing in bijlage 4). Bedrijven zijn voor de verduurzaming van hun proces vaak mede afhankelijk van randvoorwaarden die onder de verantwoordelijkheid vallen van het Rijk of de Europese Commissie, zoals bijvoorbeeld grootschalige subsidies en de aanleg van cruciale infrastructuur. Ook zijn de industriebedrijven in Amsterdam onderdeel van internationale waardeketens en concurreren ze op Europese en mondiale afzetmarkten. De internationale context heeft daarom ook invloed op de verduurzamingsplannen van de 10 meest energie intensieve bedrijven in Amsterdam.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2024 Pagina 4 van 6

Bij Cargill is CO₂-reductie nauwelijks meer mogelijk, omdat de CO₂ uitstoot al wordt geminimaliseerd, na ingebruikname van hun biomassacentrale. Bij andere bedrijven geldt dat investeren in verduurzaming op gespannen voet staat met het perspectief van de gemeente om die locatie in de toekomst een andere bestemming te geven, zoals bij Bunge (Haven-Stad) en Ketjen. Controle op het doorvoeren van energiebesparende maatregelen gebeurt door de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG). De OD NZKG kent twee opdrachtgevers: 1) De provincie Noord-Holland als bevoegd gezag voor de meeste industriële bedrijven en 2) de gemeente Amsterdam als bevoegd gezag voor vier inrichtingen; Cargill, Bunge en de twee ziekenhuizen van het Amsterdam UMC. Bijzondere positie Vattenfall, locatie Hemweg, 2035 uitstootvrij Voor de elektriciteitssector geldt op nationaal niveau het Klimaatakkoord uit 2019, waarin is afgesproken dat de sector uiterlijk in 2035 volledig klimaatneutraal zal zijn. In 2019 is de kolencentrale van Vattenfall op de Hemweg gesloten. De elektriciteit wordt nu opgewekt met een aardgasgestookte centrale. Hierdoor is de CO₂ uitstoot op de Hemweglocatie gereduceerd van 4200 kton/jaar naar 637 kton/jaar. Vattenfall heeft de ambitie om in de toekomst groene energiebronnen bij het aardgas bij te mengen en de centrale uiteindelijk volledig op groene energie te laten draaien.

Tot die tijd is aardgas een tussenstap naar een duurzame energievoorziening om elektriciteit op te wekken ten opzichte van kolencentrales die in Nederland ook nog tot uiterlijk 2030 actief zijn. AEB: inzet op CCS, afhankelijk van Aramis AEB heeft concrete plannen om jaarlijks 480 kiloton CO2 af te vangen en op te slaan in de bodem van de Noordzee. De afvalverbrandingsinstallatie van AEB stoot ongeveer een derde fossiele CO2 uit en twee derde biogene CO2. In de lijst met 10 meest energie-intensieve bedrijven is alleen fossiele CO2 opgenomen. Dit verklaart waarom AEB meer CO₂ kan afvangen dan als (fossiele) CO₂ op de lijst staat genoteerd. In de toekomst zou de hoeveelheid CO₂ dat wordt opgeslagen kunnen worden vergroot. AEB heeft voor de afvang van 480 kton CO₂ al een SDE++-subsidie toegekend gekregen en ligt op koers om het project te realiseren. Echter, AEB is afhankelijk van de transport- en opslaginfrastructuur van het Aramis-project. De onlangs aangekondigde vertraging van Aramis kan ook gevolgen hebben voor de geplande CO₂-reducties van AEB. Daarnaast ligt er bij AEB de potentie om door middel van warmtebuffering een grotere rol te spelen in netbalancering en het verminderen van netcongestie. Ook kan AEB hierdoor meer groene stoom en groene elektriciteit leveren aan nabijgelegen industriële bedrijven, zoals o.a. Argent Energy.

Hiermee ontstaat een domino-effect en kan de CO₂ uitstoot van meerdere industriële bedrijven worden gereduceerd. De grootste kansen om vanuit de gemeente invloed uit te oefenen en impact te maken op onze CO₂ uitstoot liggen bij AEB Amsterdam, als spil in de duurzame industriële energievoorziening.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2024 Pagina 5 van 6

Het zekerstellen van de voortgang van het CCS project Aurora bij AEB en de aanleg van het stoomnet op korte termijn tussen AEB en in ieder geval Argent Energy ziet de gemeente als prioriteit. Overige bedrijven De resterende acht bedrijven in de top-10 produceren gezamenlijk 267 kton CO₂/jaar. De verduurzaming van deze bedrijven is daarom belangrijk om de Amsterdamse klimaatdoelen te halen. Het betreft twee ziekenhuizen van het Amsterdam UMC (locatie AMC en locatie VU), een rioolwaterzuiveringsinstallatie en 5 industriële bedrijven, waarvan 4 in het havengebied. De vijf industriële bedrijven, Argent Energy, Ketjen, Bunge, Cargill en Sonneborn vallen onder het Europese emissiehandelssysteem (EU-ETS) en de nationale CO₂-heffing. Deze beleidsinstrumenten hebben ambitieuze reductiedoelstellingen: 62% CO₂-reductie in 2030 ten opzichte van 2005 op Europees niveau en 55% reductie in 2030 ten opzichte van 1990 op nationaal niveau (zie uitleg in bijlage 4. Voor elk bedrijf worden in de gesprekken die we met ze voeren individuele verduurzamingsopties verkend, waarbij we ook rekening houden met andere belangen van de stad, zoals de gebiedsontwikkeling in het Hamerkwartier (waar Ketjen is gevestigd) en Haven-Stad (waar Bunge actief is). Bunge Vlothaven heeft een CO₂ uitstoot van 62 kton/jaar kijkt vooral naar elektrificatie voor hun verduurzaming. Netcongestie is hierbij een knelpunt.

Argent Energy heeft een uitstoot van 25 kton/jaar. Zij hebben in 2024 hun productiecapaciteit fors uitgebreid en zijn daarbij substantieel meer energie gaan verbruiken. Ze werken samen met AEB aan een stoomleiding om hun uitstoot te verminderen (als alternatief voor aardgas). Cargill stoot in 2023 ook 25 kton/jaar uit. Dit is al verminderd ten opzichte van de uitstoot in 2019 (33 kton CO₂/jaar) door het nemen van verschillende maatregelen, zoals het uitzetten van de gasturbine. Vanaf 2025 neemt Cargill een biomassa centrale in gebruik die nog eens 95% van hun uitstoot zal verminderen. Sonneborn heeft een uitstoot van 13 kton/jaar. Ze willen hun productieproces elektrificeren, maar lopen tegen netcongestie aan. Daarnaast worden met de twee Amsterdamse ziekenhuizen gesprekken gevoerd over verduurzamingsmogelijkheden, die geen afbreuk doen aan de noodzakelijke energiezekerheid. De ziekenhuizen hebben de Green Deal Duurzame Zorg ondertekend, waarmee ze zich onder anderen tot doel stellen om voor 2030 ten minste 55% CO₂-reductie te realiseren. De rioolwaterzuiveringsinstallatie in Amsterdam heeft ambitieuze plannen om vanaf 2030 volledig klimaatneutraal te zijn, wat een belangrijke bijdrage kan leveren aan de klimaatdoelstellingen van de stad. Vanaf volgend jaar (2025) zullen ze energieneutraal zijn, nu de 4 grotere windturbines op hun terrein in werking zijn getreden.

De RWZI stoot geen CO₂ uit, maar andere broeikasgassen zoals lachgas en methaan. Daar wordt gekeken naar projecten waarmee de effecten van die uitstoot van worden gecompenseerd door CO₂-reductie elders, zoals bijvoorbeeld door toepassing van TEA (Thermische Energie uit Afvalwater), ofwel het benutten van restwarmte uit afvalwater voor het verwarmen of koelen van gebouwen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2024 Pagina 6 van 6

Factsheets per bedrijf Op basis van de analyse is van elk bedrijf een factsheet gemaakt met de belangrijkste informatie over de activiteiten van een bedrijf, de uitstoot van CO2, bestaande verduurzamingsverplichtingen (zoals EU ETS), de duurzaamheidsdoelstellingen en de knelpunten voor verduurzaming. Deze factsheets vormen de basis voor de gesprekken die we met ze voeren over het maken van afspraken. In bijlage 2 vindt u de factsheets.

Tot slot We hopen u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Een nieuwe update volgt eind Q1 2025, zoals eerder toegezegd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Dirk de Jager Wethouder Duurzaamheid, energietransitie en circulaire economie

Bijlagen 1. Overzicht van de top-10 meest energie-intensieve bedrijven van Amsterdam 2. Factsheets per bedrijf 3. Een overzicht van beschikbare gemeentelijke instrumenten ter ondersteuning van verduurzaming van deze bedrijven. 4. Toelichting op EU ETS en nationale CO₂ heffing

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl