1. RIB update WG nav subsidie.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 februari 2022 Duurzaamheid Marieke van Doorninck Ruimte en Duurzaamheid (bestuurszaken.RD@amsterdam.nl)

Onderwerp

Voortgang aardgasvrij WG-terrein

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Zoals u bekend werkt het buurtinitiatief Ketelhuis-WG (KWG) hard aan een aardgasvrij Wilhelmina Gasthuisterrein. Op 21 december 2021 verleende het college hen wederom een subsidie. Met deze brief informeert het college u daarover en over de voortgang van het burgerinitiatief. Energie Coöperatie KetelhuisWG De Wilhelmina Gasthuisbuurt is het gebied gelegen tussen Overtoom en Jacob van Lennepkanaal, en tussen Eerste Constantijn Huygenstraat en Nicolaas Beetsstraat en Gerard Brandtstraat. Energie Coöperatie KetelhuisWG ontwikkelt een plan waarin ze gefaseerd de hele buurt aansluit op een duurzaam nieuw collectief energiesysteem. Ze willen bloksgewijs beginnen met minimaal 600 aansluitingen. Hun plan is om daarna het systeem uit te breiden naar 1.500, om tenslotte tot maximaal 3.000 woningen aan te sluiten. In een ideaal scenario zouden in 2023 de eerste woningen aangesloten kunnen worden. Het nieuwe energiesysteem gaat warmte uit het Jacob van Lennepkanaal halen (ookwel thermische energie uit oppervlaktewater [TEO] of aquathermie genoemd). Hiermee worden met behulp van collectieve warmtepompen op basis van groene elektriciteit gebouwen in het gebied verwarmd. De woningen krijgen volgens de plannen warmte op midden temperatuur beleverd (70 graden). Stadgenoot is eigenaar van ongeveer de helft van de gebouwen.

De rest is primair in handen van eigenaar/bewoners. Proeftuin Aardgasvrije Wijken Van het ministerie van BZK heeft de gemeente voor het WG terrein een bijdrage van € 7,7 miljoen ontvangen vanuit het programma Proeftuinen Aardgasvrije Wijken1. Dit programma heeft tot doel om te leren op welke wijze een wijkgerichte aanpak kan worden ingericht en opgeschaald.

1 Op 24 maart 2020 stemde het college in met het indienen van een aanvraag bij het ministerie van BZK voor € 7,7

miljoen financiële bijdrage om onder het programma Aardgasvrije Wijken het Wilhelmina Gasthuisterrein aardgasvrij te maken volgens het plan van Energie Coöperatie KetelhuisWG U.A. De minister heeft deze aanvraag in het najaar van 2021 volledig gehonoreerd. De bijdrage heeft als doel om de gemeente Amsterdam in staat te stellen om via een wijkgerichte aanpak bestaande woningen en andere gebouwen aardgasvrij of aardgasvrij-ready te maken

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 februari 2022 Pagina 2 van 4

Bestuurlijk voortraject Op 22 februari 2021 ontving de gemeente van Energiecoöperatie KetelhuisWG UA een subsidieaanvraag van € 3 miljoen. Op 23 maart verleende het college hen hierop € 1 miljoen subsidie voor de eerste fase van de voorbereiding van het plan voor deze buurt. Op 21 april bent u daarover geïnformeerd. Daarbij besloot u € 2 miljoen dekking beschikbaar te stellen voor twee volgende incidentele subsidies van € 1 miljoen aan KWG (VN2021-005963). Deze € 3 miljoen is gedekt uit de rijksbijdrage van € 7,7 miljoen vanuit het programma Proeftuinen Aardgasvrije Wijken. Op 11 december 2021 ontving de gemeente de laatste stukken voor de verantwoording van de eerste incidentele subsidie. Op basis daarvan heeft het college op 21 december 2021 besloten de subsidie voor de eerste fase definitief vast te stellen op € 1 miljoen. Tegelijk heeft het college besloten de subsidie te verstrekken voor de volgende fase voor een bedrag van€ 1 miljoen. Eerste incidentele subsidie De subsidie voor de eerste fase is verleend voor het uitwerken van het functionele ontwerp voor een met oppervlaktewater verwarmde energievoorziening, het onderzoeken van de gebouwen in het gebied voor de geschiktheid voor de midden temperatuur (70 graden) van dat systeem, verder uitwerken van de business case en een aantal activiteiten die gerelateerd zijn aan het binden van partners en het bouwen van draagvlak.

De werkzaamheden zijn grotendeels verricht en daarom is de subsidie definitief vastgesteld. Hierbij bestaat een aantal aandachtspunten, die hieronder staan toegelicht.  Ketelhuis-WG fungeert als een bron van inspiratie voor initiatieven elders in de stad en in het land. De meeste van de subsidiabele activiteiten zijn naar inschatting van het beoordelende ambtelijke expertteam voldoende uitgevoerd en er zijn veel inzichten ontstaan die bruikbaar zijn voor bredere toepassing.  Voor de technische uitwerking van het plan en het onderzoeken van de geschiktheid van de gebouwen op het WG-terrein zijn grote stappen gezet. Er ligt nu een stevig functioneel ontwerp voor de complexe installatie dat op sommige punten al het niveau van een voorlopig ontwerp heeft bereikt. Ook is er positieve samenspraak met de gebouweigenaren bouwkundig onderzocht hoe geschikt die gebouwen op het WG-terrein zijn voor het beoogde temperatuurregime en de beoogde technische oplossing. Er is een eerste inzicht in welke maatregelen en bijbehorende kosten er nodig zijn om de nodige aanpassingen te maken.  Op het gebied van de businesscase en de contractvorming is het niet gelukt om de subsidiabele activiteiten geheel uit te voeren. Substantiële aandacht en geld ging naar technische uitwerking van het plan.

De relatief goedkope en evenzeer belangrijke uitwerkingen van een business case en contractvorming kregen minder aandacht.  Doel van verleende subsidie was het uitwerken van de businesscase ter onderbouwing van de verwachte exploitatie. De geleverde onderbouwing is nog niet stevig genoeg. Het zal moeilijk zijn om de exploitatie sluitend te maken op een manier die voldoet aan de verwachtingen die KWG bij verschillende partijen heeft gewekt.

met het oog op leren hoe de wijkgerichte aanpak kan worden ingericht en opgeschaald. Deze bijdrage is in zijn geheel opgenomen in een speciale bestemmingsreserve (BE 76780041).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 februari 2022 Pagina 3 van 4

Deze aandachtspunten zijn mede gezien het lerende karakter van de PAW-regeling geen beletsel geweest om de subsidieverstrekking voor de eerste fase definitief vast te stellen. Verlenen van een incidentele vervolgsubsidie Op 21 december 2021 heeft het college besloten een tweede incidentele subsidie van € 1 miljoen te verstrekken. KWG dient dit samengevat te besteden aan het uitwerken van het ontwerp en het betrekken van de essentiële partners. Gekozen is om de nadruk bij deze tweede subsidieverlening te leggen op de businesscase en de contractvorming. Ook is gekozen om ditmaal een lager voorschot te verlenen (65% in plaats van 95%). Het bestuur van KWG dient zodoende het college gaandeweg om een aanvullend voorschot te vragen. Zo ontstaat een tussentijds verantwoordingsmoment. Dit stelt het college in staat toezicht te houden op de besteding van de middelen. Het college kan zo zowel aan uw vergadering als aan de rijksoverheid desgevraagd verantwoording afleggen over de besteding van de middelen. Een aantal aandachtspunten van de vervolgsubsidie staat hieronder toegelicht.  Het is een innovatief project waar gemeente, Rijk en andere partijen in de energietransitie veel van kunnen leren. Dit is ook de reden dat de gemeente een bijdrage heeft ontvangen voor dit project in het kader van het Rijksprogramma PAW.

Voortzetting van het project zal waardevolle informatie opleveren, ook al bestaat de kans dat het project (voorlopig) niet tot uitvoering zal komen.  Ervaringen met dit traject worden gedeeld met het ministerie van BZK, het netwerk van andere proeftuingemeenten en binnen Amsterdam met andere initiatieven in de stad en daarbuiten (o.a. via koplopersgroep 02025). Een aantal van de producten die het project oplevert kan als inspiratie of mogelijk hergebruik dienen voor andere buurtinitiatieven.  Het voornaamste te verwachten leereffect is een antwoord op de vraag of het mogelijk is een bestaande buurt aardgasvrij te maken met warmte uit oppervlaktewater (aquathermie). Tegelijkertijd zijn er andere, meer procesmatige, lessen te leren waaronder de vorm van de samenwerking tussen een buurtinitiatief en de gemeente en het betrekken van buurtbewoners bij dit proces.  Zonder sluitende exploitatie is de kans op daadwerkelijke realisatie van het project klein. Een dergelijk perspectief is nu onzeker. Een voorname rechtvaardiging om het initiatief verder te subsidiëren is dat er leereffecten ontstaan door dit project. Deze kunnen lokaal en – conform de doelstelling van het PAW-programma – binnen de landelijke proeftuin benut worden.  SDE++ rijkssubsidie is een essentieel onderdeel van een sluitende begroting.

De verwachting is dat het in ieder geval tot zomer 2023 duurt voordat duidelijk is of het initiatief kan rekenen op een belangrijke subsidie die nu door haar ingeboekt is op € 5 miljoen2.

2 Het is zeer onwaarschijnlijk dat een project dat energie uit oppervlaktewater wint, in 2022 SDE++ subsidie toege-

kend zal krijgen. Reden hiervoor is dat andere projecten met een grotere CO 2 besparing per euro subsidie de subsidiepot zullen uitputten, voordat dit project in aanmerking komt. Door een einde 2021 door de staatssecretaris aangekondigde verandering in de subsidiesystematiek komt er meer kans in de aanvraagronde van voorjaar 2023.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief





Datum 25 februari 2022 Pagina 4 van 4

Voor uitvoering van het plan is de medewerking van diverse partijen nodig. Komende periode dient KWG die te verkrijgen. Zo is Stadgenoot de grootste vastgoedbezitter in de buurt. Zonder (leverings)overeenkomst met hen zullen er niet genoeg afnemers van warmte zijn. Ook het Waterschap AGV vervult een belangrijk rol bij de installatie die warmte uit het oppervlaktewater haalt. Verder is het belangrijk dat duidelijk wordt dat banken (of andere partijen) willen financieren en tegen welke voorwaarden. De verwachting (en bedoeling) is dat met deze tweede subsidieverlening het plan dusdanig ver uitgewerkt zal worden dat een flink aantal van de benodigde vergunningen aangevraagd is.

In bovenstaande leest u tussen de regels door dat hier sprake is van een bijzonder en innovatief project. Met vallen en opstaan leren alle betrokken partijen hoe zij hun doelen het beste kunnen bereiken, hoe zij zich tot elkaar verhouden en hoe zij elkaar het beste kunnen begrijpen. Uiteindelijke realisatie van het beoogde warmtesysteem is hierbij onzeker. Werken met dergelijke onzekerheden en aanpassen aan gewijzigde omstandigheden zijn onlosmakelijk verbonden aan de fase van de energietransitie waar de stad zich in bevindt. Dit project helpt ons te leren hoe bottom-up initiatieven met grote betrokkenheid van bewoners vormgegeven kunnen worden. We vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam, Met vriendelijke groet,

Marieke van Doorninck Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl