1. RIB Uitgangspuntenbrief Agenda Circulair.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de commissie Duurzaamheid en Circuaire economie 28 maart 2023 Duurzaamheid en Circulaire Economie, Economische Zaken Zita Pels, Sofyan Mbarki Ruimte en Duurzaamheid, Bestuurszaken.RD@amsterdam.nl

Onderwerp

Uitgangspuntenbrief Uitvoerings Agenda Circulair

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de raadscommissie, Op 12 oktober 2022 is u toegezegd in uw commissie DC om u in een vroeg stadium van gedachten te kunnen laten wisselen over de uitgangspunten van de Uitvoerings Agenda Circulair. In deze brief informeer ik u hierover. Het streven is de Uitvoerings Agenda Circulair voor in de zomer in de raad met u te bespreken en vast te stellen. Inleiding Op 25 januari 2023 was de kinderraad op bezoek in de raadszaal, en stelde een leerling van een basisschool mij een vraag: Waarom zijn milieuvriendelijke producten duurder? Een zeer relevante vraag. Ook in het licht van de op te stellen Uitvoerings Agenda Circulair. Voordat iets - wat dan ook - in Amsterdam in de schappen ligt, zijn veel kosten gemaakt die niet worden doorberekend. Bij de gevaarlijke en vaak ongezonde mijnbouw van grondstoffen wordt het landschap beschadigd. In de fabriek maken (te jonge) arbeiders lange dagen voor lage lonen. Bij de gewasteelt komen chemische stoffen in de bodem. Tijdens het vervoer van materialen en het eindproduct komt CO2 in de atmosfeer. En zo verder. Dichter bij huis zien we ook andere grenzen aan de groei van de huidige, ‘lineaire’ economie. Nieuwe banen die worden gecreëerd zijn niet voor iedereen toegankelijk, waardoor de kansenongelijkheid in de stad toeneemt.

Deze groeiende tweedeling op de arbeidsmarkt ondermijnt de stabiliteit van de sociaaleconomische structuur van de metropoolregio Amsterdam van binnenuit. Tegelijkertijd zien we de bewustwording bij veel ondernemers hierover toenemen. Zo zien we diverse nieuwe, sociale ondernemers in Amsterdam die wel rekening houden met mens en milieu. De ‘verborgen’ kosten van de aantasting van de biodiversiteit, het klimaat, de kwaliteit van lucht en bodem, de menselijke waardigheid in lageloonlanden, et cetera zien we niet terug op het prijskaartje van een product. Er is met andere woorden geen sprake van ‘true pricing’. Voor Amsterdam hebben we een inschatting gemaakt wat de verborgen kosten zijn van grondstof tot afval voor alle materialen die in de stad worden gebruikt, zoals olie, zand, voedsel en elektronica. Deze bedragen jaarlijks € 5,6 miljard (zie Monitor Amsterdam Circulair 2023, vanaf 27 maart beschikbaar via www.onderzoek.amsterdam.nl.).

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 maart 2023 Pagina 2 van 5

De klimaatcrisis vereist dat we naar een eerlijker en groener systeem gaan. Weg van de lineaire economie, op naar een circulaire economie. Met als doel een volledig circulaire stad in 2050, en in 2030 al een halvering van nieuw materiaalgebruik. In een circulaire economie gebruiken we minder materialen voor onze spullen en kunnen we ze hergebruiken. Gaat er iets stuk, dan kunnen we ze voordelig laten repareren, waarmee we eerlijke banen scheppen. Voedsel komt van dichter bij. Het college zal in Q3 2023 een uitwerking van het begrip brede welvaart aan Uw Raad aanbieden. Dit is een manier van kijken en integraal sturen, niet alleen op economische, maar ook op ecologische- en sociaal maatschappelijke impact. Dit raakt ook aan de agenda circulaire economie. Pionier Ondernemers, maatschappelijke initiatieven en overheid geven in Amsterdam de transitie naar een circulaire economie al sinds 2015 samen vorm. Amsterdam wordt daarom gezien als een pionier in die transitie. In 2022 leverde ons pionierende werk de stad een finaleplaats op voor The Earthshot Prize. Maar de weg naar een circulaire economie is lang. En we zijn pas net begonnen. De gemeente wil het voortouw blijven nemen en zal daarvoor nog meer het goede voorbeeld moeten gaan geven. Wat we van partijen in de stad vragen, zullen we zelf ook zichtbaar in de praktijk moeten (blijven) brengen.

Maar de gemeente heeft niet de positie om zelfstandig de systeemwijziging te realiseren. Gelukkig zet het Rijk nu in toenemende mate ook stappen. Met het uitkomen van het Nationaal Programma Circulaire Economie maakt het rijk middelen vrij om tot ketensamenwerking te komen. Met die steun kan Amsterdam de samenwerking met bedrijfsleven en maatschappelijke initiatieven verder uitbouwen. Begrippenkader Er worden veel verschillende begrippen en doelstellingen gehanteerd rondom Circulaire Economie, zoals Brede Welvaart, Donut-economie, Community Well Being, maar ook de UN Sustainable Development Goals. De overeenkomst bij die begrippen is dat we alle indirecte sociale en ecologische gevolgen van ons handelen willen betrekken bij keuzes die we als gemeente maken. In onderstaand schema zijn daarbij de belangrijkste elementen voor de context van Amsterdam weergegeven

Lokaal

bodemvergiftiging leefomgeving

kansengelijkheid gezondheid

Mondiaal

klimaat biodiversiteit

leveringszekerheid mensenrechten

In Q3 2023 zal het college via een uitwerking van het begrip brede welvaart meer gedetailleerd ingaan op de verschillen en overeenkomsten tussen de aan het begin van dit kader genoemde begrippen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 maart 2023 Pagina 3 van 5

Uitgangspunten Uitvoerings Agenda Circulair In de Uitvoerings Agenda Circulair willen we onderstaande uitgangspunten vertalen naar concrete actieplannen. De uitgangspunten zijn: 1. Verborgen kosten ‘oplossen’ door inzet op eerlijke, duurzame en circulaire productieketens 2. Focus op versnelling, opschaling en impact 3. het MKB in een centrale rol Deze uitgangspunten worden hieronder verder toegelicht. 1. Verborgen kosten ‘oplossen’ door inzet op eerlijke, duurzame en circulaire productieketens In de inleiding van deze brief is al beschreven waarom dit een belangrijk uitgangspunt is. De ‘verborgen’ kosten van de aantasting van de biodiversiteit, het klimaat, de kwaliteit van lucht en bodem, de menselijke waardigheid in lageloonlanden, et cetera willen we betrekken bij de prijs van een product. Hiermee is al een start gemaakt door CO2-beprijzing in te voeren. 2. Focus op versnelling, opschaling, en impact De focus komt te liggen op projecten die snel groter kunnen worden (van schattig naar schaal) die kunnen zorgen voor versnelling en impact. Ook is schaal nodig om voldoende marktvraag te creëren om ‘circulaire’ oplossingen levensvatbaar te maken. Zo creëren we bovendien een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor innovatieve ondernemers en organisaties. Kleinschalige projecten en experimentele pilots hebben minder urgentie. Evenals visiedocumenten.

Binnen de gemeente geven we invulling aan dit uitgangspunt via bijvoorbeeld inkoop, waar we in totaal voor diensten en producten ongeveer €3 miljard per jaar aan uitgeven. We breiden kennis en kunde rondom circulair aanbesteden binnen en buiten de gemeente uit om de marktontwikkeling verder te stimuleren. Zo kunnen we richting bedrijfsleven de rol als opdrachtgever, aanjager en verbinder verder uitbouwen. De gemeente Amsterdam kan het niet alleen. Aanvullende financiële middelen vanuit het Rijk en de Europese Unie zijn een randvoorwaarde om de transitie te kunnen versnellen, nieuwe businessmodellen te ontwikkelen en tot nieuwe vormen van ketensamenwerking te komen. 3. Het MKB centraal Een belangrijke partner in deze gewenste circulaire versnelling is het MKB, van oudsher een motor van innovatie. Die ondernemerszin moeten we aanwenden om de circulaire economie verder op te schalen, en daarbij de creativiteit van ondernemers te benutten. Op het gebied van textiel doen we dat bijvoorbeeld al met constructieve partnerschappen tussen verwerkers, kledingmerken en duurzame ondernemers. Er zijn steeds meer ondernemers en organisaties die werken met hergebruikte materialen, of diensten aanbieden voor ruil of reparatie. Een voorbeeld is de Denimdeal, waarbij fabrikanten in 2022 drie miljoen stuks kleding produceerden met een hoger percentage (20%) hergebruikt materiaal.

Vanuit Europa en het Rijk wordt de komende jaren nieuwe, veelbelovende wet- en regelgeving verwacht, zoals meer producentenverantwoordelijkheid, het recht op reparatie voor consumenten en bij voorkeur een verschuiving van belasting van arbeid naar belasting op primaire grondstoffen. Deze wetten gaan ons helpen bij het halen van de doelen in 2050, maar het zal nog jaren duren voordat deze nieuwe regels effect hebben. Om in 2030 zicht te krijgen op het halen van de landelijke doelstelling om het gebruik van nieuw materiaal te halveren, zal de gemeente inzetten

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 maart 2023 Pagina 4 van 5

op het beter benutten van bestaande regelgeving. Daarmee werken we tevens aan 1.het creëren van de juiste randvoorwaarden voor circulaire koplopers. 2. Het dwingen van grote bedrijven en achterblijvers in beweging te komen en stappen te zetten naar een circulaire economie. Vier strategieën In aansluiting op het Nationaal Programma Circulaire Economie onderscheiden we vier strategieën voor de transitie naar een circulaire economie. Deze zijn: - Narrow the loop – zorgen dat er minder nieuw materiaal wordt gebruikt door het ontwerp- en productieproces anders in te richten; - Slow the loop – zorg dat materiaal langer in omloop blijft door bijvoorbeeld reparatie of hergebruik; - Close the loop – zorgen dat het afval dat ontstaat kan worden hergebruikt als nieuwe grondstof; - Substitutie – gebruik ‘biobased’ materiaal in plaats van fossiele grondstoffen. In onderstaand schema is weergegeven dat er een hiërarchie in deze strategieën zit; hoe hoger ‘op de ladder’, hoe beter het is voor het milieu – zoals de kleuren ook aangeven.

In de praktijk blijkt dat maatregelen ‘lager op de ladder’, dus bijvoorbeeld recycling en energieterugwinning, door de gemeente makkelijker te realiseren zijn dan maatregelen die zich richten op ‘de voorkant’ zoals voorkomen van materiaalgebruik. Dat komt deels omdat de gemeenten de wettelijke taak heeft om afval in te zamelen en dus ook verantwoordelijk is voor de verwerking van het huishoudelijk afval. Een ander deel hangt ermee samen dat de productie van goederen en winning van grondstoffen veelal in het buitenland plaatsvindt, waardoor de gemeente of het Rijk daar minder invloed op kunnen uitoefenen. De activiteiten die worden voorbereid voor de Agenda Circulair bestaan uit een mix van de vier strategieën. Daarbij wordt ook ingegaan op de rol van de gemeente zelf, bijvoorbeeld als opdrachtgever voor werken in de openbare ruimte, ruimtelijke ordening en de eigen inkoop.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 maart 2023 Pagina 5 van 5

Tot slot De op te stellen Uitvoerings Agenda Circulair is het tweede uitvoeringsprogramma onder de Strategie Amsterdam Circulair 2020-2025 (19 mei 2020). Daarover gaan wij graag met u in gesprek waarbij de in deze brief geschetste uitgangspunten en contouren leidend zijn. Op korte termijn zullen we hier tijdens een werkbezoek met de raadscommissie DC op terugkomen. Wij zullen in de zomer van 2023 de nieuwe Uitvoerings Agenda Circulair aan uw raad aanbieden. In de verwachting u hiermee voorlopig voldoende te hebben geïnformeerd,

Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Circulaire Economie

Sofyan Mbarki wethouder Economische Zaken