1. RIB Project winkeldiversiteit.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 november 2025 Economische Zaken Sofyan Mbarki Directie EZC, Iman Biesheuvel (i.m.biesheuvel@amsterdam.nl) - projectleider winkeldiversiteit Stand van zaken project winkeldiversiteit n.a.v motie 363 ‘Ga economische monocultuur tegen door te leren van de Aanpak Binnenstad’

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 8 juni 2023 heeft uw raad motie 363 ‘Ga economische monocultuur tegen door te leren van de Aanpak Binnenstad’ aangenomen, waarin het college gevraagd is om samen met de stadsdeelbesturen van Oost, West en Zuid te onderzoeken hoe economische monocultuur in winkelstraten kan worden tegengegaan, en welke lessen daarbij te trekken zijn uit de Aanpak Binnenstad, de ervaringen van NV Zeedijk en de Straatgerichte Aanpak (hierna SGA). Het college heeft de motie afgedaan met een Raadsformatiebrief van 31 oktober 2023. In deze brief informeer ik u samen met de portefeuillehouders economie van de betreffende stadsdelen over de voortgang van het project. De urgentie is hoog Ook buiten het centrum zien we dat het aanbod in de winkelstraten steeds eenzijdiger worden. Waar vroeger een divers aanbod bestond aan buurtvoorzieningen, ambachten en speciaalzaken, zien we nu een verschuiving naar horeca, food en persoonlijke dienstverlening zoals kappers en beautysalons. Op sommige plekken raakt deze balans verstoord en gaat dit ten koste van de aantrekkelijkheid van winkelstraten en daarmee de leefbaarheid in de stad. Hoe hebben we tot nu toe invulling gegeven aan project De dagelijks besturen van de drie stadsdelen hebben de afgelopen periode gewerkt aan een gezamenlijke projectaanpak onder de noemer ‘Winkeldiversiteit en versterken lokale economie’.

Daarmee is het uitgangspunt verschoven van het enkel het tegengaan van monocultuur naar het actief versterken van diversiteit in de winkelstraten. Dat is essentieel om de straten toekomstbestendig te maken en buurtgericht te houden en in het belang van bewoners, individuele ondernemers en bezoekers. De aanpak sluit aan bij de Visie Bezoekerseconomie en de Omgevingsvisie Amsterdam 2050. De ervaringen met het bestemmingsplan winkeldiversiteit, de SGA en de gebiedsgerichte aanpak van de NV Zeedijk worden hierin uitdrukkelijk meegenomen. In 2024 en 2025 is een brede inventarisatie uitgevoerd van bestaande regels en instrumenten. Daarbij is de expertise benut van juristen, planologen en handhavers en van partners met praktijkervaring, zoals NV Zeedijk en de SGA. Begin 2025 zijn de verschillende instrumenten op het gebied van ruimtelijke ordening en handhaving in kaart gebracht en in een reeks tests en pilots in de praktijk gebracht. Het instrumentarium bestaat uit een mix van instrumenten, zoals scherpere handhaving op mengformules en dienstverlening, het onderzoeken van meld- of

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2025 Pagina 2 van 5

vergunningplicht, te regelen via planologische weg, voor bepaalde branches en het betrekken van vastgoedeigenaren bij een betere invulling van leegstaande panden. Diverse werkbezoeken aan de betrokken winkelstraten hebben bevestigd dat er veel overeenkomsten zijn in de uitdagingen, maar dat de aanpak per straat maatwerk vereist. De problematiek neemt toe en verschilt per winkelstraat Per stadsdeel zijn focusgebieden gekozen: de Javastraat en Eerste van Swindenstraat in Oost, de Kinkerstraat/Ten Katemarkt/de Hallen in West en de Oude Pijp in Zuid. Hier is de problematiek het meest zichtbaar en zijn in verschillende pilots de beschikbare instrumenten en maatregelen in de praktijk getest. We zien eenzelfde patroon: steeds meer foodaanbod veelal via mengformules, de mogelijkheid om in een winkel ondergeschikte horeca toe te voegen. Dit zien we regelmatig bij koffiezaken en afhaaleetgelegenheden naast een snelle groei van commerciële dienstverlening, zoals kappers- en beautysalons. Dit type ondernemingen zorgt bovendien voor overlast: afval op straat, geluid en geuroverlast van installaties en een tekort aan fietsparkeerplekken. Tegelijkertijd verdwijnen winkels voor dagelijkse en niet-dagelijkse boodschappen en speciaalzaken die juist voor buurtbewoners van belang zijn, steeds meer uit het straatbeeld.

Daar komt bij dat leegstand op de loer ligt, onder meer door hoge huren, online koopgedrag en veranderende retailtrends. Dit leidt tot een spanningsveld: leegstaande panden snel vullen voorkomt verloedering, maar niet elke invulling draagt bij aan de gewenste diversiteit. Voorbeelden van de problematiek in de stadsdelen In stadsdeel Oost, in de Eerste van Swindenstraat, is het aanbod van diensten zoals kappers, nagelsalons de laatste jaren aanzienlijk gestegen en dit heeft geleid tot een overaanbod. In stadsdeel West, in de Kinkerstraat, zien we een aanzienlijke toename van het aantal detailhandelsvestigingen dat gebruikmaakt van de mengformule. Hierdoor is het aandeel horeca of zaken met een horeca-uitstraling flink gestegen. In stadsdeel Zuid heeft een inventarisatie plaatsgevonden naar mengformules, waaruit blijkt dat de regelgeving rondom mengformules zowel binnen als buiten de gemeente verschillend geïnterpreteerd wordt. In alle drie de stadsdelen kwam naar voren dat er geen structurele afspraken zijn omtrent het in kaart brengen van mengformules en controleren of dit binnen de regels gebeurt. Dit heeft in de betrokken stadsdelen al geleid tot situaties waarbij niet toegestane invulling van winkelpanden pas na enkele jaren geconstateerd en vastgelegd werd.

Uitdagingen rondom ondergeschikte horeca (mengformules) In Amsterdam is het sinds 2015 toegestaan op basis van de APV om binnen winkels beperkte horeca-activiteiten te voeren, onderschikte horeca of de zogenoemde mengformules. Volgens de bestemmingsplannen in de betrokken winkelstraten mag hierbij maximaal 20 procent van het netto vloeroppervlak, met een maximum van 20 m², worden gebruikt voor het schenken van alcoholvrije dranken of het serveren van etenswaren voor consumptie ter plaatse. Deze regeling is destijds ingevoerd om de detailhandel te ondersteunen in een periode waarin online winkelen sterk opkwam en ondernemers zich meer moesten onderscheiden door beleving te bieden. In de praktijk is deze regeling echter steeds vaker verschoven richting horeca-achtige exploitatie: winkels functioneren feitelijk als horecazaken zonder de daarbij behorende vergunning- en handhavingseisen: ook wel ‘sluiphoreca’ genoemd. Dit zorgt voor oneerlijke concurrentie en leidt in sommige winkelstraten tot een overaanbod van eet- en drinkfuncties, ten koste van de winkeldiversiteit. In het nieuwe stedelijke Horecabeleid 2025 wordt daarom gewerkt aan aanscherping van deze regels, waaronder een meldplicht voor ondergeschikte horeca en de mogelijkheid voor de dagelijks besturen van de stadsdelen om een bevriezing in te stellen op de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2025 Pagina 3 van 5

uitbreiding van mengformules bij detailhandel met een overwegend voedselaanbod. Daarmee ontstaat meer ruimte voor lokaal maatwerk en sturing op een evenwichtige functiemix per straat. Rol van ondermijning Tijdens de inventarisatie van de winkelstraten en gesprekken binnen het project is duidelijk geworden dat ondermijning, zoals crimineel misbruik van winkelpanden en schijnondernemerschap, in meerdere winkelstraten een rol speelt. Dit raakt de leefbaarheid en economische veerkracht van buurten, maar valt buiten de scope van dit project. Het college kijkt of voor de betrokken stadsdelen de lessen en ervaringen uit de Aanpak Ondermijning meegenomen kunnen worden, zodat signalen uit de winkelstraten waar nodig kunnen worden gedeeld en benut binnen de bredere stedelijke veiligheidsaanpak. Sturen op invulling vastgoed We constateren dat de aanpak van de NV Zeedijk in een gebied in transitie echt succesvol is gebleken door een gebiedsgerichte aanpak en forse investeringsmogelijkheden. Het ontbreekt de drie betrokken stadsdelen aan deze middelen om te kunnen sturen op de invulling van het bedrijfsonroerend goed in de winkelstraat. Beperkingen waar we rekening mee moeten houden  De belangrijkste is juridisch van aard: het Omgevingsplan wordt tot 2032 grotendeels beleidsarm gevuld met oude bestemmingsplannen.

Dat betekent dat wezenlijke koerswijzigingen – zoals het maximeren van horeca of het uitsluiten van mengformules bij detailhandelsvestigingen met food – slechts stap voor stap, en met een stevige onderbouwing, kunnen worden doorgevoerd. Dat betekent dat ingrepen tijdrovend zijn en veel capaciteit vergen, terwijl het daar juist aan schort.  De capaciteit voor handhaving op deze voorschriften is beperkt, terwijl effectieve handhaving onmisbaar is om de bestaande regels betekenis te geven.  De mate van organisatie en betrokkenheid van ondernemers is wisselend, waardoor maatregelen niet overal op dezelfde manier landen.  Samenwerking met ondernemers en biz’en is essentieel; publiek-private samenwerking – zoals succesvol gebleken bij de SGA – vormt een belangrijke voorwaarde om draagvlak en gezamenlijke verantwoordelijkheid te creëren.  Sturen via vastgoedeigenaren is daarentegen lastig: door versnipperd bezit en moeilijk vindbare eigenaren is het resultaat van inspanningen vaak beperkt. Alleen bij winkelgebieden waar sprake is van veel corporatie- en/of gemeentelijk vastgoedbezit lukt dit soms beter, zoals voorbeelden in de Dapperbuurt laten zien en uit het contact met NV Zeedijk blijkt.

Voorstel voor een gezamenlijke aanpak Ondanks de beperkte extra middelen en inzet wil het college samen met de besturen van de drie stadsdelen met de volgende werkwijze het huidige beschikbare instrumentarium beter benutten. Allereerst werken we aan planologisch-juridische aanpassingen in de drie stadsdelen om mengformules te beperken of te maximeren en winkeldiversiteit te beschermen. Het college wil onderzoeken in welke vorm de huidige capaciteit beter ingericht kan worden om deze aanpak in de drie stadsdelen vorm te geven. Daarnaast zetten we in op versterkte handhaving, met name rond mengformules, terrassen en afval. Hiervoor is structureel extra inzet nodig. Ook hier wil het college onderzoeken in welke vorm de huidige capaciteit beter ingericht kan worden om deze aanpak in de drie stadsdelen vorm te geven. Ten slotte intensiveren we de samenwerking met ondernemers en biz’en, en betrekken we corporaties en vastgoedeigenaren waar mogelijk. Hier kan SGA een rol in spelen, in de straten waar de SGA nog niet actief is geweest.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2025 Pagina 4 van 5

We zien de volgende mogelijke inzet of acties als het meest effectief om de winkeldiversiteit in onder druk staande straten en gebieden te versterken:  Actiever handhaven van het bestemmingsplan om te voorkomen dat regels worden ontdoken en waar deze al ontdoken zijn, de juiste situatie terugbrengen.  Juridisch-planologische maatregelen kunnen via het omgevingsplan meer ruimte geven om functies te beperken of juist te stimuleren. Dit kan bijvoorbeeld door de mogelijkheid die in het nieuwe horecabeleid geboden wordt, waarmee een verbod op mengformules bij voedselwinkels mogelijk wordt gemaakt.  En via structurele samenwerking met biz’en en ondernemers kan draagvlak worden gecreëerd voor maatregelen die de diversiteit daadwerkelijk versterken, zoals het werken met gebiedsprofielen en de SGA, waarin onder meer ondernemers, bewoners en gemeente gezamenlijk de identiteit van de winkelstraat ontwikkelen. Daarnaast zullen de uitkomsten van een economisch onderzoek helpen vooruit te kijken, onder andere naar de toekomstige vraag naar winkelruimte. Daarmee krijgen we niet alleen zicht op de trends en functiemix per straat, maar ook handvatten om per type winkelstraat gericht te sturen, stimuleren en samenwerken.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2025 Pagina 5 van 5

De weg naar meer vitale en diverse winkelstraten is een proces dat continu aandacht behoeft. We zullen daarbij voortdurend moeten balanceren tussen ambitie en haalbaarheid, tussen snelle zichtbare acties en structurele juridische aanpassingen. Het proces is er één van vasthouden en consistentie en vraagt om bestuurlijke volharding en gezamenlijke inzet met ondernemers. Alleen zo kunnen we voorkomen dat monocultuur zich verder verspreidt en de winkelstraten in Amsterdam vitaal, divers en betekenisvol blijven voor bewoners, ondernemers en bezoekers. Door te experimenteren met handhaving, juridische instrumenten en samenwerking met ondernemers bouwen we aan kennis en ervaring. De samenwerking tussen Oost, West en Zuid laat zien dat er stappen gezet kunnen worden met een gezamenlijke werkwijze en daarin ligt de grote winst van dit project. Het college blijft zich hiervoor inzetten. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Economische Zaken Namens de dagelijks besturen van de stadsdelen Oost, Zuid en West,

Carolien de Heer Portefeuillehouder Economische Zaken Stadsdeel Oost

Thomas Hermans Portefeuillehouder Economische Zaken Stadsdeel West

Bart Vink Portefeuillehouder Economische Zaken Stadsdeel Zuid

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl