1. RIB Luchtkwaliteit Amsterdam en de Monitor ASL 2025.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 18 december 2025 Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit Wethouder Melanie van der Horst Ruimte en Duurzaamheid (bestuurszaken.rd@amsterdam.nl)

Onderwerp

Luchtkwaliteit in Amsterdam en de Monitor Actieplan Schone Lucht 2025

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Ik informeer u graag over: 1. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) monitort jaarlijks de luchtkwaliteit in Nederland, in opdracht van het Rijk (Omgevingswet). De Amsterdamse resultaten van de monitoringsronde 2025 over zichtjaar 2024 staan in Bijlage 1. 2. De GGD-Jaarrapportage Amsterdam 2024 (Bijlage 2) waarin de GGD de resultaten van de luchtkwaliteitsmetingen in Amsterdam in 2024 heeft verwerkt. 3. De Monitor Actieplan Schone Lucht 2025 (Bijlage 3) waarin de voortgang staat van de uitvoering van de maatregelen die we nemen om de lokale luchtkwaliteit te verbeteren en de verduurzaming van mobiliteit te stimuleren. Verschil RIVM (berekeningen) en GGD (metingen) De resultaten van het RIVM en de GGD zijn beide nodig voor een goed beeld van de luchtkwaliteit in Amsterdam, en vullen elkaar aan. Dat zit zo: ▪ Wettelijke toetsing van de luchtkwaliteit gebeurt in Nederland op basis van berekeningen. Het RIVM voert deze toetsing uit. Het voordeel van berekeningen is dat de invloed van maatregelen op de toekomstige luchtkwaliteit kan worden doorgerekend. Daarnaast zijn berekeningen mogelijk op nagenoeg elke plek in de stad, terwijl het niet mogelijk is om overal te meten. ▪ De GGD beheert het Amsterdamse luchtmeetnet1.

Dit bestaat uit 11 meetstations waar, met geavanceerde apparatuur, continu het gehalte van verschillende stoffen in de lucht wordt gemeten. Aanvullend wordt in Amsterdam op 145 locaties met meetbuisjes de concentratie NO2 gemeten2.Het GGD-jaarrapport beschrijft dan ook de resultaten van de metingen van de luchtkwaliteit in Amsterdam. Het grote voordeel van metingen is dat ze de feitelijke luchtkwaliteit weergeven. Ook geven metingen – mits jarenlang uitgevoerd op dezelfde locatie – een betrouwbaar beeld van de langjarige ontwikkeling van de luchtkwaliteit. De metingen van het Amsterdamse luchtmeetnet worden gebruikt door het RIVM om het rekenmodel te ijken. 1 2

https://www.luchtmeetnet.nl https://maps.amsterdam.nl/no2/

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2025 Pagina 2 van 7

Normen en richtlijnen Ongezonde lucht stopt niet bij de grens, daarom zijn er Europese normen en wereldwijde richtlijnen over hoeveel stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM) er in de lucht mag zitten. Die regels komen van 2 organisaties: ▪ De Europese Unie heeft wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit voor alle lidstaten. Hier moet Amsterdam sinds 2015 aan voldoen. In 2024 heeft de Europese Unie de wettelijke grenswaarden aangescherpt. Vanaf 2030 moeten we voldoen aan deze aangescherpte normen. ▪ De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft gezondheidskundige advieswaarden voor luchtkwaliteit als richtlijn voor overheden. In het Actieplan Schone Lucht (2019) staat dat Amsterdam in 2030 aan de WHO-advieswaarde uit 2005 wil voldoen. In 2021 heeft de WHO de gezondheidskundige advieswaarden aangescherpt. 1. RIVM monitoringsronde: Luchtkwaliteit in Amsterdam in 2024 voldoet aan de wettelijke grenswaarden De monitoring van het RIVM kijkt altijd een heel kalenderjaar terug. Deze monitoring maakt gebruik van toetspunten en rekenpunten: ▪ De toetspunten zijn de plekken waar de luchtkwaliteit volgens de Omgevingsregeling vastgesteld en getoetst moet worden. ▪ De rekenpunten liggen ergens waar mensen normaal geen toegang hebben, bijvoorbeeld een middenberm. De GGD-meetpunten worden ook als rekenpunt opgenomen.

De resultaten van de RIVM-monitoringsronde 2025 laten zien dat de luchtkwaliteit in zichtjaar 2024 licht is verbeterd ten opzichte van 2023. De gemiddelde concentraties over alle toetspunten stikstofdioxide en fijnstof in heel Amsterdam zijn gedaald. De hoogste (geconstateerde) jaargemiddelde concentraties stikstofdioxide NO₂ en fijnstof PM₂.₅ van een toetspunt zijn wel iets gestegen ten opzichte van 2023. Hierdoor wordt op 2 van de 8.600 toetspunten niet voldaan aan de WHO-advieswaarde uit 2005 voor fijnstof PM₂.₅. Er wordt in 2024 wel overal voldaan aan de wettelijke EU-grenswaarden. Dit is te zien in Tabel 1. Hoogste berekende concentraties in Amsterdam (µg/m3)

EU-grenswaarden en WHOadvieswaarden (µg/m3)

2023

EU

2024

Locatie 2024

WHO 2005

EU 2030 WHO 2021

Stikstofdioxide NO2

31,4 µg/m3 34,2 µg/m3 IJtunnel Noord 40 µg/m3 40 µg/m3 20 µg/m3 10 µg/m3

Fijnstof PM10

18,8 µg/m3 18,8 µg/m3 Overtoom

40 µg/m3 20µg/m3 20 µg/m3 15 µg/m3

Fijnstof PM2,5

9,7 µg/m3 10,6 µg/m3 Overtoom

25 µg/m3 10 µg/m3 10 µg/m3 5 µg/m3

Tabel 1: De hoogste berekende concentraties in Amsterdam in 2023 en 2024 en de locaties met de hoogste waarde in 2024, in vergelijking met de Europese grenswaarden voor luchtkwaliteit en de gezondheidskundige advieswaarden voor luchtkwaliteit van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2025 Pagina 3 van 7

Europese grenswaarden voor luchtkwaliteit aangescherpt vanaf 2030 De prognoses van het RIVM voorspellen op dit moment dat Amsterdam in 2030 niet op alle toetspunten aan de nieuwe EU-grenswaarde voor stikstofdioxide NO₂ zal voldoen. Naar verwachting is de jaargemiddelde concentratie in 2030 op 25 toetspunten (minder dan 1 procent) hoger dan deze grenswaarde. Deze toetspunten liggen bij beide uitgangen van de IJtunnel en langs de A8 bij Oostzaan en de A1 bij Weesp. Deze toetspunten zijn niet representatief voor de hele stad. De A1 en A8 vallen onder de verantwoordelijkheid van het Rijk; Amsterdam kan hier geen maatregelen nemen. 2. Luchtmeetnet GGD Amsterdam en meetrapport De resultaten van de GGD-Jaarrapportage Amsterdam 2024 laten zien: ▪ Het jaar 2024 is qua luchtkwaliteit vergelijkbaar met 2023. ▪ In dit jaarrapport worden de metingen voor het eerst vergeleken met de toekomstige wettelijke EU-grenswaarden per 2030. Op locaties waar fijnstof (PM10 en PM2.5) wordt gemeten, wordt al aan de toekomstige wettelijke EU-grenswaarden voldaan. Uit de RIVM berekeningen blijkt juist dat we op 2 toetspunten hier voor PM2.5 nog niet aan voldoen. Er zijn veel meer toetspunten dan meetpunten in de stad, waardoor verschillen mogelijk zijn. ▪ Voor NO2 wordt nog niet overal voldaan aan de toekomstige EU-grenswaarden. Dit geldt voor 55 van de 145 meetlocaties.

▪ Net als in 2023 is op geen van de meetpunten voldaan aan de gezondheidskundige WHOadvieswaarden (2021) voor NO2 en fijnstof (PM). Dat geldt overigens niet alleen voor Amsterdam, maar voor grote delen van Nederland. De GGD beziet de luchtkwaliteit altijd vanuit het gezondheidskundig perspectief en dus vanuit de meest recente WHO normen. Er is daarom geen vergelijking met de WHO-advieswaarden 2025. ▪ Houtstook draagt voor ongeveer 20 procent bij aan de roetconcentratie in de lucht. De bijdrage van houtstook aan de roetconcentratie is vergelijkbaar met voorgaande jaren. 3. Uitvoering Actieplan Schone Lucht Het aandeel uitstootvrije voertuigen groeit voortdurend. De verschoning van autobussen, bromen snorfietsen en taxi’s verloopt het snelst. In het derde kwartaal van 2025 was van de gedetecteerde bewegingen binnen Amsterdam uitstootvrij: - 66 procent van de autobussen - 44 procent van de taxi’s - 28 procent van de brom- en snorfietsen - 13 procent van de personenauto’s Op 1 januari 2025 zijn de uitstootvrije zone binnen de S100 voor nieuwe bestel- en vrachtauto's en de uitstootvrije zone voor nieuwe brom- en snorfietsen binnen de bebouwde kom – met uitzondering van Landelijk Noord en Weesp – ingegaan. Ook is de milieuzone voor dieselpersonenauto’s en dieselbestelauto’s aangescherpt. Dieselvoertuigen tot en met emissieklasse 4 hebben geen toegang meer.

Op 1 april is ook de uitstootvrije zone voor

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2025 Pagina 4 van 7

pleziervaart ingevoerd met een overgangsregeling voor vaartuigen met een binnenhavengeldvignet en een doorvaartvignet aangeschaft vóór 1 november 2025. Op 17 september 2025 is het Beleidskader Houtstook vastgesteld door de gemeenteraad. Op 30 september 2025 zijn de Uitvoeringsagenda Schone Mobiele Werktuigen en de Inkoopaanpak Mobiele Werktuigen vastgesteld door het college van B en W. Hiermee nemen we aanvullende maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren en CO2 uitstoot te reduceren. Er zijn bijna 9.500 publieke laadpunten in Amsterdam (1 oktober 2025). De gemeente blijft de komende jaren data-gestuurd publieke laadpunten bijplaatsen op basis van de bezettingsgraad van bestaande laadpunten. Hierbij houden we ook rekening met ondernemers zonder eigen terrein. Dit zorgt ervoor dat we laadpunten bijplaatsen waar ze ook daadwerkelijk nodig zijn en zorgen zo voor een dekkend laadnetwerk. Door transportschaarste (of netcongestie) op het elektriciteitsnetwerk in delen van Amsterdam staat de stad voor de uitdaging om de beschikbare netcapaciteit zo goed mogelijk te benutten. Het laadnetwerk in de stad wordt daarom zo slim en flexibel mogelijk gemaakt, om de laadsnelheid en het tijdstip van laden automatisch aan te kunnen passen aan de beschikbare ruimte op het elektriciteitsnet (netbewust laden).

Op dit moment wordt ongeveer 10 procent (1.000) van de publieke laadpunten netbewust aangestuurd. De lucht wordt schoner – en dat is goed nieuws De lucht in Amsterdam is de afgelopen 15 jaar merkbaar schoner geworden. Door af en toe wat verder in de tijd terug te kijken, wordt zichtbaar welke belangrijke winst al is behaald. Zo is te zien dat de concentraties van de 2 belangrijkste stoffen van luchtvervuiling (stikstofdioxide en fijnstof PM2,5) sinds 2010 zijn gehalveerd. Een indrukwekkende vooruitgang van 50 procent. Deze verbetering laat zien dat de maatregelen van de afgelopen jaren op het gebied van mobiliteit, milieuzones en schonere voertuigen echt werken. In de onderstaande figuren zijn de luchtkwaliteitsverbeteringen in de stad visueel weergegeven aan de hand van de RIVM-data.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

2011

2017

2024 Afbeelding 1: Jaargemiddelde fijnstof (PM2,5) concentratie 2011, 2017 en 2024.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 18 december 2025 Pagina 5 van 7

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2025 Pagina 6 van 7

2011

2017

2024 Afbeelding 2: Jaargemiddelde Stikstofdioxide (NO2) concentratie 2011, 2017 en 2024.

Stappen op weg naar gezonde luchtkwaliteit Luchtverontreiniging is een grensoverschrijdend fenomeen. De gemeente Amsterdam heeft zich daarom begin 2020 aangesloten bij het landelijke Schone Lucht Akkoord 2020-2030 (SLA), met inmiddels meer dan 130 deelnemende gemeenten, alle 12 provincies en het Rijk. Het doel van het Schone Lucht Akkoord is om gezamenlijk de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. Er wordt in het SLA toegewerkt naar het voldoen in 2030 aan de WHO advieswaarden uit 2005. Voor het welzijn en de gezondheid van de bewoners, ondernemers en bezoekers van Amsterdam is het - ondanks de verbeteringen - belangrijk om door te gaan met maatregelen die de luchtkwaliteit verder verbeteren. Want nog steeds ademen Amsterdammers gemiddeld 4,4 sigaretten per dag aan ongezonde lucht in. Met als gevolg dat we gemiddeld 11 maanden korter leven. We moeten daarom stappen blijven zetten om de luchtkwaliteit verder te verbeteren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2025 Pagina 7 van 7

Amsterdam is daarom voornemens om het gesprek aan te gaan met de overige SLA-partners op de bestuurdersconferentie van het Schone Lucht Akkoord op 11 februari 2026 om voor de periode ná 2030 een nieuw akkoord te sluiten met een nieuwe landelijke doelstelling luchtkwaliteit. Namelijk om samen met de andere overheden toe te werken naar het voldoen aan de aangescherpte WHO-advieswaarden 2021. Mijn toezegging aan de raadscommissie ambities (WHO-)normen luchtkwaliteit (TA2023-001000) beschouw ik hiermee als afgehandeld. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit

Bijlagen 1. Monitoring MLK 2025 - RIVM 2. GGD-Jaarrapportage Amsterdam 2024 3. Monitor Actieplan Schone Lucht 2025

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl