1. RIB Gezinsvriendelijke Stad.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 24 maart 2026 Ruimtelijke Ordening Steven van Weyenberg Ruimte en Duurzaamheid (Bestuurszaken.RD@amsterdam.nl)

Onderwerp

Gezinsvriendelijke Stad

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

Met deze brief informeert het College u over de uitkomsten van de verkenning naar de Gezinsvriendelijke Stad, als uitwerking van Amsterdam: Bouwen aan buurten van de toekomst, Ontwikkelstrategie 2035. Context De afgelopen decennia zijn er in Amsterdam mooie, nieuwe buurten bijgekomen en bestaande buurten opgeknapt. De leefbaarheid is verbeterd en de stedelijke economie is gegroeid. Daardoor is de stad voor steeds grotere groepen mensen aantrekkelijk geworden. Dit succes van de stad heeft ook tot gevolg dat dat de woningmarkt voor specifieke groepen minder toegankelijk is. Sinds 2015 kent de stad een negatief binnenlands migratiesaldo. Dit komt vooral door de uitstroom van (jonge) gezinnen. Het aandeel gezinnen met kinderen tot 18 jaar in Amsterdam is daardoor de afgelopen jaren gedaald tot slechts 16% (landelijk 22%). Echter, de kans op een baan in de stad is groot en het stedelijk leven in Amsterdam wordt door gezinnen hoog gewaardeerd. Ruim driekwart van de gezinnen die wil verhuizen, blijft toch het liefst in Amsterdam. De belangrijkste reden om te verhuizen, is het ontbreken van een passend en betaalbaar woningaanbod. Het doel van de verkenning naar de Gezinsvriendelijke Stad is het agenderen van het gesprek over het belang en de rol van gezinnen in de stad en het verkennen van mogelijke maatregelen voor het versterken van hun positie.

Hierbij is gekeken naar hoe moderne stadsgezinnen hun dagelijks leven vormgeven en organiseren, en hoe we hier als stad op in kunnen spelen. De uitkomsten van de verkenning zijn verwerkt in een Paper enerzijds als advies richting het bestuur, en een Handreiking anderzijds als ambtelijk inspiratiedocument. Inzichten De uitstroom van gezinnen naar elders is van alle tijden, met als ‘hoogtepunt’ de suburbanisatie in de jaren ’70 en ’80. Maar waar in die tijd gezinnen uit de stad de keuze hadden om te vertrekken, is het nu vooral de spanning op de woningmarkt die gezinnen ‘dwingt’ om de stad te verlaten. Voor veel gezinnen is het een uitdaging om specifieke wensen ten aanzien van werk, opleiding, hobby’s en sociaal leven van gezinsleden te combineren.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 maart 2026 Pagina 2 van 5

In de stad is deze diversiteit aanwezig (denk aan keuzevrijheid in onderwijs, breed aanbod aan werk en vrijetijdsbesteding) en is dit in redelijke nabijheid van elkaar te vinden, waardoor de hiermee gepaard gaande reistijden behapbaar zijn. Omdat gezinnen minder flexibel zijn en zich moeilijker kunnen aanpassen aan de woningmarkt dan andere typen huishoudens, zijn juist zij oververtegenwoordigd in de uitstroom. Zij die het zich wel kunnen veroorloven, verhuizen naar een grotere woning (buiten Amsterdam). Bij het minder draagkrachtige deel van de bevolking leiden deze ontwikkelingen op de woningmarkt tot onvrede en gevoel van vastzitten, omdat zij niet kunnen doorstromen naar een passende woning in de sociale of middelhuur. Echter, gezinnen zijn cruciaal voor de stad omdat deze groep een belangrijk deel uitmaakt van de beroepsbevolking in de leeftijd van ca. 25-55 jaar. En gezinnen zijn bij uitstek de huishoudens die belang hechten aan veiligheid en sociale samenhang in buurten en zich daarvoor ook inzetten. Stedelijk georiënteerde gezinnen zijn bereid concessies op woonruimte te doen als de directe woonomgeving en het stedelijk leven bijdragen aan hun kwaliteit van leven, met name voor opgroeiende kinderen.

Het verbeteren van de kwaliteit van de woonomgeving gericht op onder andere nabijheid van voorzieningen, sociale cohesie en -veiligheid komen niet alleen gezinnen, maar alle huishoudens ten goede. De gemeente kan op verschillende manieren bijdragen aan de positie van gezinnen in de stad: meer passende woonruimte bieden (I), verbeteren van de woonomgeving (II) en beter benutten van de bestaande woonvoorraad (III). I. Meer ruimte voor gezinnen Soms voldoet de woning niet meer aan de behoeften van gezinnen. We zouden dan passende woonruimte kunnen bieden, bijvoorbeeld rondom stedelijke kernen en stationskwartieren (in lijn met de Ontwikkelstrategie 2035) in nabijheid van voorzieningen. Door de opkomst van nieuwe woonconcepten wordt al veel ingezet op gezamenlijke, collectieve ruimtes als verlenging van de vaak beperkte woonruimte; ook voor gezinnen. Woongebouw Cornelis in Nieuw-West (nabij OV, winkels, scholen en groen), winnaar van de Zuiderkerkprijs, is hier een recent voorbeeld hiervan. In buurten waar relatief weinig gezinnen wonen en/of relatief veel kleine woningen zijn (diverse buurten binnen de ring) draagt toevoeging van woningen voor gezinnen weer bij aan de diversiteit van de woonvoorraad en de bevolkingssamenstelling van de buurt. Uit onderzoek blijkt dat stedelijk georiënteerde gezinnen vooral behoefte hebben aan meer kamers en buitenruimte.

Onder de huidige marktomstandigheden is het al snel onrendabel om grotere woningen te bouwen. In de gebiedsontwikkeling zou wel selectief gekeken kunnen worden waar hiervoor kansen liggen, bijvoorbeeld in gebieden waar grondprijzen lager liggen of waar de gemeente meer mogelijkheden heeft om hierop via tenders te sturen zoals in Baaibuurt West met aansluitende ontwikkelambities voor gezinnen/grotere woningen. Diverse projecten die in het afgelopen jaar zijn gestart met bouwen, zoals Ravelly (Zuidas), Mookly (Amstelkwartier), The Emerald (Bajeskwartier), bevatten grotere woningen en/of meerdere kamers. En in de Sluisbuurt hebben we, toen er ruimte over was, in het middensegment niet gekozen voor meer maar juist grotere woningen in middeldure huur, gefinancierd door extra woningen in de vrije sector.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 maart 2026 Pagina 3 van 5

Onlangs is de Motie Heinhuis-Taj aangenomen om meer inzicht te krijgen in woninggrootte en kamerindeling per wooncategorie. Aan de hand van deze informatie zou meer ruimte geboden kunnen worden aan gezinnen en meerpersoonshuishoudens in de woningbouwproductie. Met de woningbouwopgave in de gebiedsontwikkeling maken we ook nieuwe woonbuurten, nieuwe stukken stad voor de lange termijn. Dit zouden ook voor gezinnen aantrekkelijke plekken moeten zijn om te wonen; te denken aan nabijheid van voorzieningen en een voetgangersvriendelijke openbare ruimte. Diverse beleidslijnen zoals ‘Amsterdam Maakt Ruimte’ en ‘Vitale Buurten’ (onderdeel van de Ontwikkelstrategie 2035) sluiten al goed aan op woonbehoeften van gezinnen. Een integrale benadering bij gebiedsontwikkeling kan stapeling van beleid voorkomen. II. Verbeteren van de woonomgeving Soms voldoet de woonomgeving niet meer aan de behoeften van gezinnen. Een groot deel van de stad is erg aantrekkelijk voor gezinnen, maar er zijn ook een aantal buurten die dat niet of minder zijn. Bijvoorbeeld doordat het voorzieningenniveau of de ervaring van de openbare ruimte hier niet op aansluit. Het betreft vooral kwetsbare buurten buiten de ring, zoals in delen van Noord, NieuwWest en Zuidoost; dit vraagt om maatwerk per buurt met een belangrijke rol voor het stadsdeel.

Voor gezinnen met jonge kinderen gaat het vooral om verbetering van het aanbod opvang en basisonderwijs (zowel kwaliteit als diversiteit) en mogelijkheden om veilig buiten te kunnen spelen. Vooral voor gezinnen die niet kunnen verhuizen is verbetering van de woonomgeving essentieel, maar een dergelijke ingreep draagt bij aan een buurt als geheel. Aansluitend op ‘Ongelijk investeren in gelijke kansen’ zou ervoor gekozen kunnen worden om versneld te investeren in buurten waar veel relatief gezinnen wonen, maar de kwaliteiten van de buurt daar niet op aansluiten. We doen als gemeente al veel als het gaat om de kwaliteit van de woonomgeving, met name in de openbare ruimte en (maatschappelijk) voorzieningenaanbod. Gemeentelijke nota’s zoals de ‘Amsterdamse Gezondheidslogica’ richten zich (in)direct al op gezinnen in de stad, echter het specifieke perspectief van het gezin wordt nog lang niet altijd meegenomen. In de Uitvoeringsagenda 2025-2026 Amsterdam Maakt Ruimte spelen kinderen wel een belangrijke rol. ‘Ruimte voor opgroeien’ is een van de doelstellingen, met maatregelen zoals het autoluw maken van woonbuurten, aanleg van schoolstraten, aanpak van sport- en speelplekken in de buurt en betaalbaar OV voor jongeren. Ook in het proces zijn er ontwerpsessies met kinderen geweest.

Gezinnen hebben geen lobby, maar de huidige Kinderraad en de Jongerenraad zouden een stevigere rol kunnen krijgen bij de ontwikkeling van de stad. Afgelopen jaar heeft een verkenning plaatsgevonden vanuit de Bestuursopdracht ‘Jongeren op IJburg’, waaruit een actieplan is voortgekomen om plekken in de openbare ruimte te verbeteren. Dit is op basis van gesprekken met jongeren, maar heeft een bredere waarde voor de buurt. Ook is Amsterdam Zuidoost het afgelopen jaar aangesloten bij het ‘Child Friendly Cities Initiative’ van Unicef, waarbij onder andere wordt ingezet op participatie van de jeugd bij de vormgeving van hun leefomgeving. III. Benutten van de bestaande voorraad Naast nieuwbouw kunnen ook bestaande woningen benut worden voor een betere balans tussen krap en ruim wonen in de stad. Ook hier zou de gemeente kunnen stimuleren, en extra woningen beschikbaar krijgen voor gezinnen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 maart 2026 Pagina 4 van 5

Krap wonen leidt tot problemen, ook voor kinderen. In geval van krap wonen zou de gemeente bijvoorbeeld het aan-/bij-/opbouwen op bepaalde plekken actiever kunnen faciliteren; soms kan één kamer extra het verschil maken in blijven of vertrekken voor een gezin. Een dergelijke maatregel heeft vooral impact op de woonkwaliteit van de grotere gezinnen die krap wonen en ook niet de middelen hebben om te verhuizen, zoals in diverse delen van Noord, Nieuw-West, Zuidoost. De sleutel ligt uiteindelijk wel bij de betreffende vastgoedeigenaar. Dit geldt ook als het gaat om investeren in onderhoud en een gezonde woning. Een belangrijke oplossing ligt in doorstroming van de vele gezinswoningen die de stad al kent, maar niet altijd bewoond worden door gezinnen. Uit de rapportage ‘Doorstroming op de woningmarkt: Passendheid in perspectief’ door Onderzoek & Statistiek blijkt dat verhuisketens van één of meerdere stappen vaker op gang komen wanneer huishoudens grotere woningen achterlaten. Zo wil bijvoorbeeld 56% van de eenpersoonshuishoudens in een woning groter dan 100 m² (in totaal 18.400 huishoudens) zeker of misschien verhuizen. Bijna de helft van deze groep is ouder dan 59 jaar. Als het gaat om ouderen, dan is het cruciaal om voldoende aanbod aan geschikte seniorenwoningen te hebben en administratieve/praktische begeleiding te bieden bij de verhuizing.

In diverse buurten binnen de ring zijn er relatief veel ouderen die ruim wonen, en waar ook relatief weinig gezinnen en veel kleine woningen zijn. Hier zou een dergelijke aanpak ook ten goede komen aan de diversiteit van de woonvoorraad en de bevolkingssamenstelling. Doorstroming is een complexe opgave, maar het kan een impuls geven aan de woningmarkt als geheel. Jongeren, gezinnen en ouderen krijgen hierdoor meer kansen om een thuis te vinden dat past bij hun levensfase. Randvoorwaarde is dan om afspraken te maken over het behoud van de (sociale) voorraad gezinswoningen in deze buurten. Het afgelopen jaar is het Doorstroomoffensief Passend Wonen gelanceerd, als onderdeel van de Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting. Zo is de verhuisregeling Van Groot Naar Beter, gericht op het vrijspelen van grote sociale huurwoningen van woningcorporaties, verruimd en verduidelijkt. Nu kunnen alle bewoners die tenminste een 4-kamerwoning achterlaten (oppervlakte-eis is losgelaten) en ook bewoners met een voorwaardelijk contract in een zeer grote gezinswoning (> 7 pers.) deelnemen aan deze regeling; waar nodig wordt maatwerk toegepast. Ook is directe bemiddeling mogelijk gemaakt voor bewoners die digitaal minder vaardig zijn. En dankzij de nieuwe subsidie Passend Wonen kunnen bewoners die verhuizen naar een ander woningmarktsegment of buiten de stad ook een verhuiskostenvergoeding krijgen.

Tot slot De Bestuursopdracht Complete Stad (n.a.v. het rapport van de Rekenkamer uit april 2025) maakt gebruik van de analyses van de Gezinsvriendelijke Stad. Als onderdeel van de BO Complete Stad worden mogelijkheden om doorstroming en de ontwikkeling van gezinswoningen te stimuleren verder uitgewerkt. Onderdeel hiervan is wat het vraagt om grotere woningen te kunnen bouwen. Mede op basis hiervan kan het nieuwe College haar inzet ten aanzien van gezinnen in een complete stad bepalen. De positie van gezinnen in de stad staat onder druk. Inzet op het versterken hiervan draagt bij aan een sociaal duurzame, en verantwoorde groei van de stad. Het gaat over meer dan een diverse

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 maart 2026 Pagina 5 van 5

bevolkingssamenstelling: Voor wie bouwen we de stad? Het gaat ook over de sociale cohesie, het draagvlak voor voorzieningen en de sociaaleconomische dynamiek van de stad. Hierbij spelen gezinnen een cruciale rol. De bijgevoegde verkenning biedt inzicht in de ontwikkeling van gezinnen in de stad en oplossingsrichtingen met nader uit te werken maatregelen. De afgelopen periode zijn al een aantal goede stappen gezet. Het is aan het nieuwe stadsbestuur om te bepalen in hoeverre bredere inzet op een gezinsvriendelijke stad wenselijk is. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Steven van Weyenberg Wethouder Woningbouw en Stedelijke Ontwikkeling

Bijlagen 1. Paper Gezinsvriendelijke Stad 2.

Handreiking Gezinsvriendelijke Stad