1. Raadsvoordracht.pdf

Gemeenteraad

VN2023-016571 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 29 november 2023

Portefeuille

Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie

Agendapunt

0

Datum besluit

College van B&W 18 juli 2023 Onderwerp

Vaststellen Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 De gemeenteraad van Amsterdam besluit

1. De Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 vast te stellen, met als hoofdlijn: a. De Strategie Circulair 2020-2025 blijft van kracht tot en met 2026; b. We continueren de focus op de waardeketens voedsel, consumptiegoederen en de gebouwde omgeving; c. In 2026 is in toenemende mate plek en steun voor circulaire initiatieven in de stad: i. Maatschappelijke circulaire initiatieven en ondernemers worden extra ondersteund door de gemeente; ii. De ruimtevraag van de circulaire economie is integraal opgenomen in het ruimtelijk beleid; iii. De gemeente neemt obstakels weg en vult waar mogelijk randvoorwaarden in voor de transitie naar een circulaire economie; d. In 2026 is de gemeente in staat circulair te werken i. Relevant gemeentelijk beleid wordt aangepast aan circulaire principes; ii. Bestaande juridische mogelijkheden voor reguleren worden benut; iii. In 2026 is er een routekaart voor het behalen van de doelen in 2030 en 2050 2. De kosten voor 2024-2026 die voortkomen uit de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026, in totaal €16,3 miljoen, te onttrekken aan de Egalisatiereserve Coalitiemiddelen. Wettelijke grondslag

Artikel 108 jo artikel 147, tweede lid, van de Gemeentewet De gemeenteraad is bevoegd tot regeling en bestuur inzake de huishouding van de gemeente. Bestuurlijke achtergrond

Op 19 mei 2020 is de Strategie Amsterdam Circulair 2020-2025 vastgesteld, samen met onder meer het Innovatie en Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2020-2021. De lessen en aanbevelingen die volgen uit dat Innovatie- en Uitvoeringsprogramma zijn op 24 mei 2022 met de gemeenteraad gedeeld. De Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 is hier een vervolg op. In het coalitieakkoord ‘Amsterdams Akkoord’ (1 juni 2022) is opgenomen dat er een Agenda Circulair wordt opgesteld. Een raadsinformatiebrief met de uitgangspunten voor de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 is op 29 maart 2023 aan de gemeenteraad gestuurd. Deze brief is besproken op zowel de werkbijeenkomst van de commissie DC op 26 mei 2023 als in de commissie DC van 6 juli 2023. Onderbouwing besluit

Inleiding Voor u ligt het voorstel hoe in de periode 2023-2026 uitvoering wordt gegeven aan de Strategie Amsterdam Circulair 2020-2025 (19 mei 2020). De Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 staat

Gegenereerd: v1.16

1

Gemeenteraad

VN2023-016571 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 29 november 2023

niet op zichzelf, maar is onderdeel van een reeks uitvoeringsagenda’s die wordt opgesteld om de verschillende duurzame transities te versnellen. Het gaat om: • Transitie naar duurzame energie (vervolg routekaart klimaatneutraal); • Transitie naar een groene, gezonde stad: (natuurinclusief en klimaatadaptief, inclusief voedselstrategie); • Uitstootvrije mobiliteit; • Verduurzamen eigen organisatie; • Transitie naar een circulaire economie; In een volledig circulaire economie worden materialen en producten nagenoeg oneindig gebruikt en hergebruikt. Hernieuwbare grondstoffen zoals hout of vlas spelen een grote rol. Hiermee voorkomen we afval en vervuiling. In een circulaire economie leven we binnen planetaire grenzen, met oog voor een sociaal fundament. We zijn dan niet langer aankelijk van nieuwe, nietherwinbare grondstoffen, zoals olie en gas, die kunnen opraken of aomstig zijn uit geopolitiek instabiele regio’s. Het realiseren van een circulaire economie is geen doel op zich. Het is een manier van werken en leven die een klimaatneutrale, rechtvaardige economie oplevert, binnen de grenzen van de aarde. Een circulaire economie: • • • •

reduceert de emissie van broeikasgassen; reduceert de menselijke impact op biodiversiteit; verbetert de kwaliteit van de leefomgeving; verbetert de leveringszekerheid van grondstoffen.

Op dit moment zijn we nog ver verwijderd van een volledig circulaire economie, maar we maken wel stappen. Amsterdam wil haar inwoners en ondernemers helpen om hun verantwoordelijkheid te nemen bij de overgang naar deze circulaire economie. Amsterdam speelt een rol bij het samenbrengen van partijen, het creëren van kansen en het wegnemen van belemmeringen. We realiseren ons dat de gemeente een voorbeeldfunctie heeft. Bij de eigen inkoop, het onderhoud van gemeentelijke gebouwen en openbare ruimte en bij aanbestedingen is circulariteit in toenemende mate het uitgangspunt. Amsterdam gaat onder meer de volgende maatregelen uitvoeren: Samen met de stad • Amsterdam gaat het ondernemers in de stad en in de haven gemakkelijker maken om circulair te werken. Er komt een regeling voor: • individuele ondersteuning; • versterken van netwerken en verbinden van organisaties; • zorgdragen voor meer fysieke- en milieuruimte; en • Amsterdam past regelgeving en beleid aan om circulaire belemmeringen waar mogelijk weg te nemen, waaronder aanpassingen in en betere ondersteuning bij vergunningverlening. • Amsterdam ondersteunt bewoners en maatschappelijke initiatieven, met kennis, contacten en middelen, en spant zich in om passende ruimte beschikbaar te krijgen.

• Amsterdam organiseert in 2024 een burgerberaad over het thema afval, waarbij bewoners en ondernemers met elkaar, met experts en ambtenaren in gesprek gaan over de afvaluitdagingen in de stad. Het burgerberaad zal voorstellen formuleren die vanuit het college worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Voedsel en organische reststromen

Gegenereerd: v1.16

2

Gemeenteraad

VN2023-016571 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 29 november 2023

• Amsterdam schrijft in 2024 een actieplan voor voedselverspilling om te zorgen dat minder voedsel wordt verspild en meer terechtkomt bij onder meer voedselbanken. • Amsterdam zorgt dat meer gft gebruikt wordt voor compost of de productie van groen gas. • Amsterdam ondersteunt initiatieven van bijvoorbeeld het waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) om meer nutriënten uit het afvalwater te halen en terug te brengen in de keten. Consumptiegoederen • Amsterdam zorgt ervoor dat er meer ruimte en gelegenheid komt voor de deeleconomie, reparatie, tweedehands verkoop en verhuur. • Amsterdam geeft prioriteit aan het versterken van het netwerk van circulaire textielbedrijven. • Amsterdam breidt de Stadspaskorting voor kledingreparatie uit met in ieder geval de reparatie van elektrische apparaten. • Amsterdam zoekt ondernemers die willen experimenteren met herbruikbaar serviesgoed in plaats van serviesgoed voor eenmalig gebruik. • Amsterdam zal zelf minder spullen gebruiken, meer repareren en circulair inkopen. Gebouwde omgeving • Amsterdam gaat woningeigenaren helpen om circulair te isoleren en te renoveren. • Amsterdam stimuleert het gebruik van biobased bouwmaterialen om de schadelijke impact van de productie van bouwmaterialen te verkleinen. • Amsterdam geeft het goede voorbeeld door een raamcontract af te sluiten voor de aanbesteding van dertig nieuwe schoolgebouwen.

• Amsterdam hergebruikt bestaand materiaal voor de inrichting van de openbare ruimte, tenzij het niet anders kan. Ook worden bijvoorbeeld kunstgrasvelden circulair aanbesteed. Werken aan randvoorwaarden • Amsterdam zorgt samen met andere overheden en kennisinstellingen voor het invullen van de randvoorwaarden voor de benodigde systeemverandering. We dragen bij aan (landelijke) eenduidige standaarden en definities, passen materiaalpaspoorten toe, monitoren materiaalstromen in de stad en werken aan het (laten) aanpassen van de spelregels die circulaire initiatieven nu nog in de weg zitten, zoals toepassen van true pricing bij investeringsbeslissingen en inkoop, en bepaalde vergunningscriteria. Genoemde set maatregelen is per definitie incompleet. Er zijn veel partijen binnen en buiten onze stad die ook al een bijdrage leveren aan de transitie naar een circulaire economie. Tegelijk weet nog niemand hoe een uitputtend overzicht van wat er moet gebeuren om een circulaire economie te realiseren er precies uitziet. Het is de verwachting dat we binnen de periode van deze uitvoeringsagenda inzicht krijgen hoe de routekaart naar een circulaire stad er uit kan zien. In 2026 start de nieuwe bestuursperiode.

Op basis van de ervaringen en resultaten uit deze uitvoeringsagenda, de voortgang in het ‘Nationaal Programma Circulaire Economie’ (NPCE) en nieuw Europees beleid dat nu in voorbereiding is, kan tegen die tijd een advies aan het gemeentebestuur worden aangeboden hoe de doelen voor 2030 (50% reductie van het nietherwinbare materiaalgebruik) en 2050 (100% circulair) te bereiken. In deze uitvoeringsagenda is een start gemaakt met de accentverschuiving van zachte, stimulerende instrumenten naar normerende maatregelen. Waar in 2020 ‘slechts’ een handvol van de uit te voeren acties een normerend (wet- en regelgeving) karakter had, bevat nu 27% van de voorstellen in voorliggende uitvoeringsagenda een normerende of beprijzende component.

Gegenereerd: v1.16

3

Gemeenteraad

VN2023-016571 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 29 november 2023

De afgelopen jaren heeft de kennis over circulair werken zich snel ontwikkeld. Dat zal de komende jaren niet anders zijn. Daarom komen we bij de voorjaarsnota 2025 met een update en leggen we indien daartoe aanleiding is een voorstel voor aanpassingen aan het gemeentebestuur voor. Ad 1a. Strategie blijft van kracht tot 2026. De Strategie Amsterdam Circulair 2020-2025 (19 mei 2020) blijft van kracht tot en met 2026, zodat deze bestuursperiode de aandacht vooral op de uitvoering komt te liggen; in het begin van de volgende bestuursperiode kan dan, met de ervaringen die zijn opgedaan via deze uitvoeringsagenda, een herijking van de vigerende Strategie aan het gemeentebestuur worden aangeboden. Ad 1b. Continueren van de focus op de eerder vastgestelde waardeketens De belangrijkste waardeketens waar in Amsterdam het verschil (volume x impact x invloed) gemaakt kan worden zijn: • De voedselketen, die ongeveer de helft van alle ecologische impact veroorzaakt; • Consumptiegoederen, die na de voedselketen de grootste impact heeft; • De gebouwde omgeving, waar de Gemeente Amsterdam veel invloed heeft. De Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 beslaat ruim vijftig activiteiten waarmee we als gemeente, samen met de stad en binnen de beschreven focus, de transitie naar een circulaire economie versnellen. Ad 1c1.

Maatschappelijke circulaire initiatieven en ondernemers worden extra ondersteund; Samen met de stad ontwikkelt de gemeente een ondersteuningsaanbod dat zorgt voor meer ruimte en meer steun voor circulaire initiatieven in Amsterdam. Dit bestaat in ieder geval uit een ondersteuningsregeling voor kringloopwinkels met een sociaal keurmerk en daarnaast, in samenspraak met maatschappelijke initiatieven en ondernemers, worden in 2024 voorstellen aan het gemeentebestuur gedaan voor het vergroten van de toegankelijkheid tot kennis, netwerk, ruimte en handelingsperspectief. Niet alle regelingen of beleid zijn nu al gereed voor bestuurlijke besluitvorming. Het nu reserveren van de middelen maakt dat maatschappelijke initiatieven en -ondernemers nu meerjarig perspectief kan worden geboden, zodat een dialoog over het ontwikkelen van regelingen, beleid en ondersteuningsaanbod kan worden opgestart. Ad 1c2. De ruimtevraag van de circulaire economie is integraal opgenomen in het ruimtelijk beleid; In een circulaire economie worden grondstoffen en producten meer en anders gebruikt. Hierdoor verandert het logistieke systeem en verandert ook de economische ruimtebehoefte. Zo verwachten we meer ruimte voor reparatie-, verhuur-, recycling, inzameling en opslag, alsmede voor verdere invulling van de deeleconomie.

Onder meer samen met het Havenbedrijf Amsterdam, medeoverheden en andere partners wordt de te verwachten ruimtevraag verder in kaart gebracht en vertaald in ruimtelijk beleid. Ad 1c3. De gemeente neemt obstakels weg en vult randvoorwaarden in Het werk dat in het kader van de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 zal worden verzet is niet altijd even zichtbaar voor de Amsterdammer. Om te zorgen dat circulaire initiatieven kansen krijgen in de huidige, lineair georganiseerde werkelijkheid, zal de gemeente zich onder meer inzetten voor: • zoveel mogelijk landelijk geldende, eenduidige standaarden en definities; • op maat beschikbaar maken van kennis;

Gegenereerd: v1.16

4

Gemeenteraad

VN2023-016571 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 29 november 2023

• Ruimte in vergunningsverlening voor circulaire initiatieven; • dat aanbestedingsvoorwaarden van de gemeente helder en voorspelbaar zijn; • het aantrekken van additionele financiering voor de stad, vanuit bijvoorbeeld de EU en het Rijk. Ad 1d1 In 2026 is de gemeente in staat circulair te werken, relevant gemeentelijk beleid wordt aangepast; Zowel voor het ondersteunen van circulaire maatschappelijke initiatieven en ondernemers, als het zorgen dat de gemeente zelf ook in staat is circulair te werken, zal het beleid van de gemeente over de hele linie moeten worden aangepast. Uiterlijk in 2026 moet dit voltooid zijn, zodat er in de bestuursperiode 2026-2030 voldoende tijd is om de halveringsdoelstelling van 20230 te realiseren. Ad 1d2 Bestaande mogelijkheden voor reguleren worden benut; De circulaire maatregelen van Amsterdam krijgen een steeds minder vrijblijvend en een steeds meer dwingend karakter; van een handvol dwingende maatregelen in 2020 naar 27% dwingend in voorliggend voorstel. Richting 2026 zullen concretiseren we nog resterende mogelijkheden binnen bestaande wet- en regelgeving en benutten deze om het tempo van de transitie naar een circulaire economie te versnellen.

Ad 1d3 In 2026 is er een routekaart voor het behalen van de doelen in 2030 en 2050 Op dit moment is de wereldwijd beschikbare kennis en ervaring nog niet toereikend om een volledig uitputtende en dekkende beschrijving te maken met welke activiteiten de doelen van 2030 en 2050 gehaald kunnen worden. Met de verwachte kennisontwikkeling rondom de Monitor Amsterdam Circulair, maar ook door uitvoering van het Nationaal Programma Circulaire Economie (3 februari 2023) en het werk dat door vele kennisinstellingen en andere overheden wordt verricht, zal in 2026 een advies voor de benodigde maatregelen beschikbaar komen voor de bestuursperiode 2026-2030. Ad 2. Dekking Op 9 december 2022 heeft de gemeenteraad de Egalisatiereserve Coalitiemiddelen ingesteld waarin de coalitiemiddelen Circulaire Economie en Duurzaamheid zijn opgenomen die in het coalitieakkoord (1 juni 2022) zijn aangewezen; in totaal € 17,5 miljoen voor de periode 2023-2026. Voor het jaar 2023 zijn in de Voorjaarsnota 2023 bestedingsvoorstellen opgenomen voor € 1,2 miljoen. Voor de jaren 2024-2026 wordt voorgesteld de resterende € 16,3 miljoen te besteden conform onderstaande tabel. Financiële onderbouwing

Ja

Consequenties gedekt? Overige toelichting

Baten Programma/ 2022 onderwerp (x €1mln) In miljoenen euro’s

Gegenereerd: v1.16

2023 (x €1mln)

2024 (x €1mln)

2025 (x €1mln)

2026 (x €1mln)

Struc. (2027+) (x €1mln)

Incidenteel Totaal 2022-2026 2023 – ‘26 (x €1mln) (x €1mln)

5

Gemeenteraad

VN2023-016571 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 29 november 2023

9.2 nvt circulaire economie en duurzaamheid

2

2

2

1,5

1

10

17,5

Lasten programmadeel

9.2 CE ondernemers/ MKB

CE 2023

CE 2024

Voorjaarsnota 2023

Begroting 2024

€ 550.000

9.2 CE haven en industrie

CE 2025

CE 2026

totaal

€ 1.950.000

€ 2.200.000

€ 2.100.000

€ 6.700.000

€ 500.000

€ 1.000.000

€ 1.000.000

€ 2.500.000

9.2 CE ondersteuning maatschappelijke initiatieven

€ 125.000

€ 800.000

€ 2.100.000

€ 2.100.000

€ 5.125.000

Totaal Samen met de stad

€ 675.000

€ 3.250.000

€ 5.300.000

€ 5.200.000

€14.325.000

9.2 CE waardeketen Voedsel en organische reststromen

€ 25.000

€ 380.000

€ 395.000

€ 420.000

€ 1.220.000

€ 50.000

€ 50.000

€ 50.000

€ 150.000

€ 300.000

€ 230.000

€ 375.000

€ 100.000

€ 1.005.000

9.2 CE Werken aan € 200.000 randvoorwaarden

€ 200.000

€ 200.000

€ 100.000

€ 700.000

Totaal € 525.000 waardeketens en randvoorwaarden

€ 860.000

€ 1.020.000

€ 670.000

€ 3.175.000

€ 4.110.000

€ 6.320.000

€ 5.870.000

€17.500.000

9.2 CE Waardeketen consumptiegoederen 9.2 CE Waardeketen Gebouwde omgeving

Totaal generaal

€ 1.200.000

De kosten van de activiteiten worden gedekt uit de coalitiemiddelen en de reguliere budgetten van de uitvoerende gemeentelijke organisaties Overige toelichting: De Coalitiemiddelen Circulaire Economie en Duurzaamheid (coalitieakkoord 1 juni 2022), op basis waarvan dit voorstel is geschreven, zijn opgenomen in de Egalisatiereserve Coalitiemiddelen bij de begroting 2023 (9 december 2022). Met dit besluit wordt het gereserveerde bedrag voor de periode

Gegenereerd: v1.16

6

Gemeenteraad

VN2023-016571 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 29 november 2023

2023-2026, € 17,5 miljoen, volledig onttrokken. Dit besluit zal in de begroting van 2024 worden verwerkt. Rondom dit verdeelvoorstel zijn risico’s geïdentificeerd, die vragen om flexibiliteit in het bestedingsvoorstel. Het gaat om het risico dat er onvoldoende middelen zijn om de gemeentelijke organisatie voor 2026 in staat te hebben om circulair te werken. Daarnaast is leert de ervaring dat het opzetten en uitvoeren van ondersteunende regelingen, subsidies et cetera, langere doorlooptijden kennen dan gewenst, met name door regels omtrent staatssteun en het informeren en bereiken van ‘de doelgroep’. Tegelijkertijd is juist de meerjarige zekerheid nodig dat middelen beschikbaar zijn, zodat initiatieven en ondernemers voldoende tijd krijgen om gebruik te maken van de regelingen. Om bovenstaande risico’s te beheersen wordt voorgesteld om in 2024/ 2025 gelegenheid te geven tot herbestemming van maximaal € 1,5 miljoen. Of die ruimte nodig is zal blijken in de uitwerking van de Bestuursopdracht Duurzame Toekomst die op 5 juli 2023 is vastgesteld door het college van B&W en daarnaast bij de uitvoering van de activiteiten die staan genoemd onder hoofdstuk 2 (bijlage 1, Samen met de stad).

Rondom de bestuursopdracht Duurzame Toekomst worden kosten en taken binnen de hele gemeentelijke organisatie in beeld gebracht en ook alternatieve dekkingsmiddelen waaronder de Klimaatmiddelen (CDOKE regeling van het RVO (rijk)) meegewogen. Conclusie: Het besluit heeft financiële gevolgen, die worden gedekt uit de bestaande jaarplanmiddelen van directies en/ of de Coalitiemiddelen Circulaire Economie en Duurzaamheid (coalitieakkoord 1 juni 2022). Conclusie

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben wel financiële consequenties en deze zijn reeds geraamd in de begroting (100% dekking). Geheimhouding

n.v.t.

Welke stukken treft u aan Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2023-076589

1. Uitvoeringsagenda_raadsversie_def (2).pdf (pdf)

AD2023-076588

2. Bijlage_uitvoeringsagenda_Circulair_raadsversie_def.pdf (pdf)

AD2023-054533

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Gegenereerd: v1.16

7

Gemeenteraad

VN2023-016571 Ruimte en Duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 29 november 2023

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

Ruimte en Duurzaamheid, Sebastiaan.Jacobs@Amsterdam.nl, 0610108030

Gegenereerd: v1.16

8