1. Raadsinformatiebrief Voortgang uitwerking nieuwe koers warmtetransitie

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 november 2025 Duurzaamheid, Energietransitie, Circulaire Economie Zita Pels Energie voor de Stad (bestuurszaken.uie@amsterdam.nl)

Onderwerp

Voortgang uitwerking nieuwe koers warmtetransitie

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Het college werkt aan de warmtetransitie om de klimaatcrisis tegen te gaan, om onafhankelijk te worden van onbetrouwbare regimes die nu gas leveren, en om grip te houden op de energierekening. De warmtetransitie is daarmee van essentieel belang voor een leefbaar en toekomstbestendig Nederland. Voor alle Amsterdammers is het belangrijk dat de overstap naar duurzame warmte betaalbaar is en blijft. Het college stimuleert een betaalbare warmtetransitie op de korte termijn onder andere door in te zetten op het isolatieoffensief en hybride warmtepompen. Maar om écht de stap te kunnen zetten naar een duurzaam en onafhankelijk energiesysteem zijn grote investeringen nodig in deze vitale infrastructuur. Net als bij andere vitale infrastructuur moet het Rijk (grotendeels) zorgen voor de financiering hiervan. Anders stokt de transitie en wordt de rekening bij bewoners neergelegd die wel overstappen. Het Rijk moet hiervoor significant meer middelen voor beschikbaar stellen dan het nu doet. In deze brief ga ik achtereenvolgens in op betaalbaarheid in de warmtetransitie, ongelijk investeren, de acties die op de korte termijn ondernomen worden, en de voortgang van het warmteprogramma. In bijlage 1 wordt ongelijk investeren verder toegelicht, in bijlage 2 de voortgang van het warmteprogramma en in bijlage 3 het participatieplan van het warmteprogramma.

Betaalbaarheid in de warmtetransitie Met de korte termijn aanpak van de nieuwe koers in de warmtetransitie zet het college in op projecten die, ook bij het ontbreken van de juiste randvoorwaarden vanuit het Rijk, nog wel uitgevoerd kunnen worden. Dit zijn projecten waarbij op korte termijn CO2 bespaard wordt en de energierekening betaalbaar blijft. Het college zet bijvoorbeeld in op isolatie en hybride warmtepompen. Maar ook op warmtenet projecten die relatief goedkoop te realiseren zijn, bijvoorbeeld omdat woningen in de buurt van een warmtenet liggen. Het college zet hier diverse subsidies voor in om de projecten rendabel te maken voor bewoners. Om de klimaatdoelen te halen moeten veel meer projecten in de warmtetransitie gerealiseerd worden. Voor de (middel)lange termijn moet vooral het tempo de uitrol van en het van aansluiten op warmtenetten omhoog. Voor deze investeringen staat zoals gezegd vooral het Rijk aan de lat.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 11 november 2025 Pagina 2 van 5

Er is berekend dat er gemiddeld €18.000 per woning nodig is om de overstap naar een warmtenet in een buurt betaalbaar te houden. De kortlopende stimuleringsregelingen van het Rijk ging slechts tot €6.000 per woning en houdt na dit jaar op. Met deze €18.000 kan de energierekening gelijk blijven en kan de eenmalige investering in de woning worden gedaan. Omdat het Rijk hier onvoldoende middelen voor beschikbaar stelt, is de consequentie nu dat deze kosten verhaald moeten worden op bewoners die aansluiten. Dit vinden wij onacceptabel. Het Rijk wil dat er in de warmtetransitie wordt gestuurd op laagste maatschappelijke kosten. In een brief van 10 oktober 2025 erkent de Minister van Klimaat en Groene Groei echter dat bewoners een hogere rekening hebben als er wordt gestuurd op de oplossing met de laagste maatschappelijke kosten. Het Rijk onderzoekt de komende periode wat nodig is om dit gat te overbruggen. Vanuit Amsterdam roep ik de nieuw te vormen regering op om haast te maken met het opzetten van financiële regelingen om de betaalbaarheid te borgen. Ook een overstap naar een all-electric warmtepomp vraagt een grote investering aan de voorkant. Om dit betaalbaar te maken is er in veel gevallen €6.000 extra subsidie nodig. Dit is minder dan bij een warmtenet omdat een warmtepomp zich in grote mate wel terugverdient door energiebesparing.

Maar bij huurwoningen levert dit toch een probleem op bij de installatie van warmtepompen. Dan komt de lagere energierekening bij huurders te liggen, terwijl de verhuurder de investering doet. Dit geldt ook voor een hybride tussenstap. Uit de eerste inzichten van het warmteprogramma blijkt dat er zonder extra middelen in slechts 5 buurten op een betaalbare manier gewerkt kan worden aan de overstap naar volledig aardgasvrij in de komende 10 jaar. Met extra middelen van het Rijk kan er in de komende 10 jaar in 64 buurten met in totaal 82.000 woningen gewerkt worden aan de overstap naar volledig aardgasvrij. Teruggerekend naar komende collegeperiode betekent dit een opgave van circa 33.000 woningen. Om de warmtetransitie voor deze 33.000 bewoners betaalbaar te houden is op basis van deze berekeningen voor komende collegeperiode €400 miljoen nodig. Deze cijfers staan verder toegelicht in bijlage 2 en worden komende periode nog verder gevalideerd. Dit is een grote financiële opgave, maar nu investeren in deze vitale infrastructuur zorgt voor een toekomstbestendig en onafhankelijk energiesysteem dat betaalbaar is en blijft voor de bewoners van Amsterdam. Acties om ongelijk te investeren in de warmtetransitie In de nieuwe koers warmtetransitie van januari 2025 is aangegeven dat we meer ongelijk willen investeren voor gelijke kansen in de warmtetransitie.

Er zijn twee manieren waarop het college dit tot uitvoering brengt. Allereerst wordt onderzoek gedaan naar het opzetten van een Amsterdamse regeling voor energiearmoede om dit probleem te bestrijden. Een regeling waarbij een bedrag wordt uitgekeerd aan Amsterdammers die na overstap op duurzame warmte een te groot deel van hun inkomen kwijt zijn aan de energierekening of breder aan woonlasten. De wens is om deze regeling ook beschikbaar te stellen voor huishoudens die al eerder op duurzame warmte zijn overgestapt. Dit zou ook kunnen als uitbreiding van het landelijke Noodfonds Energie, een fonds van het Rijk waar bewoners met een laag inkomen een bijdrage ontvangen voor hun energierekening. Momenteel is het budget van deze Rijksregeling echter niet toereikend.

Gemeente Amsterdam

Datum 11 november 2025 Pagina 3 van 5

Ten tweede werken we aan concrete voorstellen om kansengelijkheid te vergroten zonder dat dit direct leidt tot een vermindering van energiearmoede. Zoals het extra ondersteunen van kwetsbare doelgroepen om zo hun zogeheten doenvermogen te vergroten. Dit kan door onze communicatie, participatie en uitvoeringscapaciteit meer te richten op kwetsbare Amsterdammers. Hier wordt momenteel ervaring mee opgedaan in het aardgasvrij maken van de flats in de K-buurt. Daar wordt gewerkt aan de knelpunten waar bewoners tegen aanlopen in de overstap naar het warmtenet, zoals de boete bij contractbreuk met de bestaande energieleverancier. Hiernaast blijven we inzetten op het isolatieoffensief. Hier worden o.a. bewoners in energiearmoede ondersteund met energiecoaches en door verwarmingsinstallaties efficiënter in te regelen. Tot slot wordt er bij projecten voor de korte termijn zo veel mogelijk gekeken naar mogelijkheden om ongelijk te investeren. Zoals het instellen van een WOZwaardegrens bij de subsidie voor hybride warmtepompen zodat deze subsidie zo veel mogelijk gaat naar woningbezitters met een lager inkomen. In bijgaande notitie (bijlage 1) is aan de hand van drie scenario’s verder uitgediept wat de mogelijkheden en uitdagingen zijn om door ongelijk investeren de energiearmoede te verminderen.

De voorlopige conclusie is dat de warmtetransitie onder huidige condities niet ingezet kan worden om direct energiearmoede tegen te gaan. Bij de overstap naar duurzame warmte gaat de energierekening voor Amsterdammers omhoog ten opzichte van gas, zoals eerder in deze brief is toegelicht. Om energiearmoede tegen te gaan moet de energierekening juist omlaag. Zoals in het begin van deze brief gemeld, is dit momenteel niet mogelijk door het uitblijven van voldoende financiële middelen van het Rijk. Voortgang en eerste resultaten korte termijn De focus van de inzet op de korte termijn is vooral gericht op projecten die nu doorgang kunnen vinden en dus snel CO2 verminderen, of een tussenstap zijn naar de uiteindelijke overstap naar volledig aardgasvrij. We zien dat plannen die begin dit jaar zijn ingezet bij het introduceren van de nieuwe warmtekoers nu tastbare mijlpalen bereiken. Voorbeelden zijn de recent aan uw raad voorgelegde bestedingsvoorstellen voor een subsidie voor hybride warmtepompen en een subsidie voor het installeren van zonwering om hittestress tegen te gaan. Hiernaast kunnen er verwarmingsinstallaties efficiënt worden ingesteld door de subsidie gebiedsgerichte bestrijding van energiearmoede. Een mooi resultaat is ook dat bewoners en organisaties van het WG-terrein in West na zes jaar intensief samenwerken, overstappen van aardgas op het buurtwarmtenet.

Ondertussen bereiden we nog meerdere bestedingsvoorstellen voor het Klimaatfonds voor, die uw raad de komende maanden kan verwachten. In november stuur ik u een bestedingsvoorstel voor het subsidiëren van de onrendabele top bij collectieve warmte projecten, zodat kansen kunnen worden verzilverd bij projecten van vve’s en corporaties. In december wordt tevens het bestedingsvoorstel voor de Energie Dienstenorganisatie (EDO) met u gedeeld. Het doel van de EDO is het ondersteunen van Amsterdamse energie- en warmtegemeenschappen bij het ontwikkelen van lokale en duurzame energieprojecten tussen 2026 en 2030.

Gemeente Amsterdam

Datum 11 november 2025 Pagina 4 van 5

In het eerste kwartaal van 2026 zullen bestedingsvoorstellen volgen voor het stimuleren van de warmtetransitie bij vve’s en het voorzetten van het isolatieoffensief. Deze voorstellen zorgen er als geheel voor dat de projecten die met de nieuwe koers geïnitieerd zijn, tot uitvoering over gaan. Ondertussen zijn er ook mijlpalen bereikt bij een aantal projecten in uitvoering, zoals in de Wildeman- en Blomwijckerbuurt en in de K-buurt. In de Wildemanbuurt worden twee flats van Stadgenoot binnenkort aangesloten op het warmtenet. Eerder zijn al andere flats aangesloten in deze buurt. Dit kan doordat de gemeentelijke subsidieregeling voor collectieve warmte wordt voortgezet. Daarnaast is dit jaar de verduurzaming van vier woontorens in de K-buurt Zuidoost gestart, in samenwerking met woningcorporatie Lieven de Key. De buitenmuren van de woontorens worden geïsoleerd en de woningen op een warmtenet aangesloten. In totaal zijn daar nu 149 woningen aangesloten op het warmtenet van Vattenfall. Bewoners zijn actief begeleid bij de overstap naar een nieuw warmtecontract en eventuele extra kosten zijn gecompenseerd. De werkzaamheden aan de eerste toren zijn inmiddels afgerond en de voorbereidingen voor de verduurzaming van de overige drie torens zijn begonnen. Het verzilveren van dit soort kansrijke projecten staat onder druk.

Voor deze projecten is de €6.000 subsidie uit de Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen (SAH) van het Rijk essentieel om de betaalbaarheid op orde te brengen. Het Rijk heeft voor de komende jaren nog geen middelen beschikbaar gesteld voor het borgen van de eindgebruikerskosten. Zoals eerder in deze brief vermeld moet dit bedrag drie keer zo hoog zijn om het tempo in de warmtetransitie te versnellen. Maar nu het Rijk zelfs de voorheen beschikbare €6.000 niet meer beschikbaar heeft, levert dit spanning op voor de korte termijn. Voortgang warmteprogramma Het warmteprogramma volgt de in 2020 vastgestelde Transitievisie Warmte op en biedt een uitvoeringsgerichte en richtinggevende aanpak voor de komende tien jaar. Het dient in 2026 vastgesteld te worden. Het maken van een warmteprogramma is verplicht onder de nieuwe Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Deze wet biedt gemeenteraden ook de bevoegdheid om buurten af te sluiten van het gas. Het proces dat we hiervoor inrichten staat in de voortgangsnotitie beschreven, zie bijlage 2. In juli 2025 bent u geïnformeerd over de uitgangspunten die zijn vastgesteld voor het warmteprogramma. Deze zijn tot stand gekomen na een intensief participatietraject. In de voortgangsnotitie staat uitgelegd hoe hiermee verder is gewerkt. Er wordt uitgelegd hoe we tot een passende warmtetechniek voor een buurt komen.

Naast de voorkeurstechniek voor de warmteoplossing, is er ook gekeken naar welke buurten de komende tien jaar aardgasvrij kunnen worden. Om van het gas af te gaan, dienen de financiële en technische randvoorwaarden zoals betaalbaarheid, langjarige beschikbaarheid van warmtebronnen en voldoende capaciteit op het elektriciteitsnetwerk eerst op orde te zijn.

Gemeente Amsterdam

Datum 11 november 2025 Pagina 5 van 5

Bij het uitwerken van het warmteprogramma wordt de stad betrokken. In bijlage 3 staat in het participatieplan beschreven hoe we in de afgelopen periode bewoners hebben betrokken en hoe er ook in de komende fase geparticipeerd gaat worden. Het warmteprogramma wordt medio 2026 aan uw raad voorgelegd voor wensen en bedenkingen en dan ook breder ter inspraak voorgelegd aan de stad. Uit de voorlopige inzichten van de berekeningen blijkt dat de ambitie om in 2040 aardgasvrij te zijn niet haalbaar is. De daarvoor vereiste randvoorwaarden (met name de financiële middelen vanuit het Rijk) zijn daarvoor niet op orde. De bevindingen worden de komende periode aangevuld met praktijkinformatie over haalbaarheid, capaciteit en lopende projecten in de stad. Bij deze verrijking van de voorlopige uitkomsten betrekken we ook partners zoals netbeheerders, woningcorporaties, warmtebedrijven en marktpartijen. De wettelijke noodzaak om in 2050 klimaatneutraal te zijn, blijft staan. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid, Energietransitie, Circulaire Economie Bijlagen: 1. Memo ongelijk investeren in warmtetransitie 2. Voortgangsnotitie warmteprogramma 3. Participatieplan warmteprogramma