1. Raadsinformatiebrief Voedselstrategie.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 14 oktober 2023 Voedsel Zita Pels Ruimte en Duurzaamheid (bestuurszaken.rd@amsterdam.nl)

Onderwerp

Voedselstrategie 2023 - 2026

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Hierbij informeer ik u over de Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023 -2026 van het college. Dit vanuit de noodzaak en urgentie om te werken aan een gezond, eerlijk en duurzaam voedselsysteem. In 2019 is gestart het onderwerp ‘voedsel’ structureel op de Amsterdamse agenda te zetten, gericht op een verandering van het huidige voedselsysteem. De manier waarop we voedsel produceren, distribueren, bewerken en consumeren vormt inmiddels een centrale rol in welzijn van mensen, dieren, klimaat en planeet. Tegelijkertijd constateren we dat op dit moment voedsel een negatief effect heeft op dat welzijn en dat het negatieve effect ongelijk verdeeld wordt. In tussentijdse ‘stand van zaken brieven d.d. 8-07-2020 en 13-01-2022’ hebben we u geïnformeerd over de activiteiten van bewoners, ondernemers en andere partijen die de gemeente in de afgelopen vier jaar heeft ondersteund en/of gefaciliteerd. We constateren dat deze ondersteuning positieve effecten en resultaten heeft opgeleverd, wat tot uitdrukking komt in een groei en diversiteit van nieuwe voedselnetwerken, toename aan activiteiten, initiatieven en nieuw ondernemerschap. Gericht op verandering van de voedselketen. Het college zet in de periode 2022 – 2026 een verdere stap op de ingeslagen weg.

In deze brief informeren we u over de manier waarop we tot 2026 de Voedselstrategie versterken en aanscherpen door scherpere doelen te stellen en concrete acties te benoemen. Om zo de verbinding te maken tussen de visie op de lange termijn zoals verwoord in “Van meer naar beter” van Imke de Boer (WUR1) en de vele hoopvolle en waardevolle initiatieven die er zijn. Aanleiding We zitten midden in een klimaatcrisis. Nu al voelen grote delen van de wereld de gevolgen van klimaatverandering en daar is onze grote klimaat- en ecologische voetafdruk medeverantwoordelijk voor. Amsterdam wil de CO2-uitstoot met 60% terugdringen in 2030 ten opzichte van peiljaar 1990. Ook op landelijk niveau heeft het kabinet het doel verhoogd naar 60%. Samen met bewoners, bedrijven en instellingen werken we intensief samen aan een stad waarin we zoveel mogelijk energie besparen en dan alleen nog gebruikmaken van duurzame energie. Daarnaast heeft 50,3% van de volwassenen van 18 jaar en ouder overgewicht en 15,7% van de 1

https://www.wur.nl/nl/show-longread/terug-naar-de-roots-van-het-nederlandse-voedselsysteem-van-meer-naar-beter.htm

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 oktober 2023 Pagina 2 van 6

volwassenen van 18 jaar en ouder obesitas. Van de kinderen van 4 tot en met 17 jaar oud had 12,9% in 2022 overgewicht, waarvan 9,9% matig overgewicht en 3,0% ernstig overgewicht. De manier waarop we de stad voeden is nu sterk afhankelijk van de manier waarop we wereldwijd voedsel produceren, verhandelen en consumeren. Een kwart tot een derde (20 – 35%) van alle klimaatbelasting wordt veroorzaakt door productie en consumptie van voedsel. De monitor Circulaire Economie geeft aan dat dit veroorzaakt wordt door het grootschalig gebruik van pesticides, stikstofuitstoot van vee en transportbewegingen. Door de ongezonde voedselomgeving kunnen consumenten geen gezonde voedselkeuze maken. Met overgewicht, obesitas en een vergrootte kans op chronische ziekten (zoals hart- en vaatziekten en diabetes type 2) tot gevolg. Lokaal merken we hoe kwetsbaar onze voedselzekerheid is. Een stad zoals Amsterdam is volledig afhankelijk van de wereldmarkt en kan zich maar voor korte tijd voeden als de huidige ketens vastlopen. De Sustainable Development Goals van de United Nations tonen aan dat in alle 17 duurzaamheidsdoelstellingen het voedselvraagstuk een (bepalende) rol speelt. Dat maakt duidelijk hoe complex dit vraagstuk is geworden. De uitdaging waar we gezamenlijk voor staan is hoe we de stad klimaatneutraal, circulair, gezond en betaalbaar voeden.

Dit is nu sterk afhankelijk van de manier waarop we wereldwijd voedsel produceren, verhandelen en consumeren. In de voorliggende aangescherpte Voedselstrategie laten we ons gidsen door het Re-Root concept van het Nederlandse voedselsysteem “Van meer naar beter” van Imke de Boer (WUR). Hierin schetst zij, samen met een team van boeren, vertegenwoordigers van milieu- en landbouworganisaties en wetenschappers van Wageningen Universiteit hoe we Nederland kunnen voeden in 2050 en welke veranderingen nodig zijn om daar te komen. De noodzakelijke veranderingen om daar te komen geven onderbouwing en richting aan de zes actielijnen van deze Voedselstrategie. “Van meer naar beter” gaat uit van een circulair voedselsysteem in 2050 zonder voedselverspilling, met waardering van reststromen en terugwinnen van nutriënten. Het gaat uit van bewuste, betrokken en voedselvaardige bewoners in een stedelijke omgeving die gezond aanbod als norm heeft. Een omgeving die ingericht is op voedselproductie binnen ecologische grenzen en met zeggenschap van bewoners en een directe relatie met producenten. Producenten die op basis van meervoudige beloning door verschillende producten, diensten en activiteiten te leveren een inkomen kunnen verdienen. Een voedselsysteem gebaseerd op een nieuwe vorm van economie en een nieuwe connectie tussen mensen en hun voedsel.

In de routekaart ‘van meer naar beter’ zijn onze sociale, ecologische en economische footprint planetproof geïntegreerd. Programma Voedselstrategie Met de Voedselstrategie nemen we als gemeente verantwoordelijkheid voor het mede aanjagen van de verandering van het voedselsysteem, naar meer gezond, eerlijk, duurzaam en betaalbaar geproduceerd voedsel voor alle Amsterdammers. Meer Amsterdammers krijgen toegang tot gezond, eerlijk, duurzaam en betaalbaar geproduceerd voedsel. Het is daarbij uitdrukkelijk de wens van het college dat iedereen profiteert van de verandering, betaalbaarheid en toegankelijkheid zijn cruciaal. In dit programma sluiten we aan bij de beleidslijn ‘Ongelijk investeringen in gelijke kansen voor en met bewoners’. Zo draagt het programma bij aan de doelstellingen van Brede Welvaart.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 oktober 2023 Pagina 3 van 6

De aanscherping van de Voedselstrategie is vooral terug te vinden in het stellen van concrete doelen en resultaten voor de actielijnen, de ondersteunende programmatische inzet op overkoepelende acties als monitoring, kennisuitwisseling en participatie. Onze ambities zijn: 1. Alle Amsterdammers hebben recht op gezond, eerlijk en duurzaam geproduceerd voedsel. Voedsel produceren, bereiden en consumeren is bepalend voor wie we zijn als individu en als gemeenschap. De smaken van de stad zijn gelijk de culturen divers en groot in aantal. Ons doel is gezond, eerlijk, duurzaam en betaalbaar voedsel voor iedereen beschikbaar te maken en bestaande voedselhulp te transformeren van symptoombestrijding naar bronaanpak en daarmee voedselzekerheid verhogen. Daarvoor gaan we bestaande initiatieven en projecten ondersteunen, zoals de voedselcirkel in Noord en sluiten we aan bij lokale, gebiedsgerichte samenwerking. 2. Voedselverspilling en organische reststromen. Ongeveer een derde van al het voedsel wereldwijd wordt verspild. De milieu impact hiervan is groot. De gemeente heeft als doelstelling om in 2030 50% en in 2026 30% minder voedsel te verspillen in de stad. We doen dat door in te zetten op preventie (bij bedrijven, horeca en huishoudens) en op voedsel redden ten bate van sociale initiatieven. Organische reststromen gaan we meer inzamelen.

En we faciliteren initiatieven uit de stad die zich bezighouden met allerlei vormen van composteren en het terugwinnen van nutriënten. Zo gaan we als stad bijdragen aan het sluiten van de voedselkringloop. 3. Gezonde voedselomgeving. In Amsterdam is het voedselaanbod grotendeels (80%) ongezond zoals uit het onderzoek Heatmap Voedseldruk van de GGD blijkt. Ongezonde voedselconsumptie en verschillende negatieve gezondheidsuitkomsten, zoals overgewicht is direct gerelateerd aan een ongezonde voedselomgeving. We willen dat Amsterdammers een gezonde voedselkeuze kunnen maken. Doelstelling is in 2040 een voedselomgeving te organiseren waarin 55% gezond voedsel overal makkelijk beschikbaar, betaalbaar en aantrekkelijk is. Daarnaast streven we ernaar dat in 2028 het percentage gezonde en duurzame voedselomgeving binnen gemeentelijk beleid tussen de 80-100% is. In nauwe samenwerking met de GGD en andere steden maken we ons sterk om, lokaal en richting Rijk de mogelijkheden voor lokale overheden te vergroten om te kunnen sturen op een gezond voedselaanbod. 4. Stadslandbouw/korte keten en distributie. Meer duurzaam voedsel van dichtbij, lokaal of uit de regio, versterkt de relatie tussen producenten en consumenten, draagt bij aan de verbreding van het verdienmodel bij producenten/boeren en aan grotere bewustwording en betrokkenheid in de stad.

We sluiten aan op de Amsterdamse praktijk van kennis en ervaring als het gaat om productie van lokale (exotische) gewassen en richten (in navolging van de bewonersacademie) een stadslandbouwacademie op. Doelstelling is om 25 % voedsel uit de regio op het bord van de Amsterdammer in 2030 te hebben. Als hoofdstad willen we een actieve bijdrage leveren aan de noodzakelijke transitie van de landbouw in het metropolitaan landschap. Van produceren tegen de laagste prijs voor de wereldmarkt naar meer producten voor de regionale en lokale markt. Hieraan koppelen we de doelstelling voor duurzame vormen van logistiek en distributie. 5. Ondernemerschap en AmsterDoen. We bevorderen de ecosystemen voor (innovatief en collectief voedsel-) ondernemerschap en voedselcommons (AmsterDoen).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 oktober 2023 Pagina 4 van 6

Eten vormt een basisbehoefte maar geldt ook bij uitstek als een culturele uiting en krijgt in de talloze keukentradities van de stad vorm door culinair ondernemerschap. Het aandeel van AmsterDoen vergroten in het voedsel-ecosysteem door regelgeving en financieringsregelingen voor collectieven toepasbaar te maken. Hiervoor werkt Voedselstrategie mee aan het incubatorprogramma van AmsterDoen en wil daarmee het narratief van de voedselcommons aanjagen, versterken en mede mogelijk maken. 6. Meer plantaardig. Het maken van keuzes in wat we eten heeft invloed op de wijze waarop ons eten wordt geproduceerd en heeft daarmee impact op ons voedselsysteem. Een verschuiving in consumptie van dierlijke eiwitten naar meer plantaardige eiwitten is beter voor onze gezondheid en verlaagt de milieudruk van onze voedselproductie. De ambitie is om de verhouding eiwitten in het voedingspatroon te verschuiven van 40:60 naar 60:40 in 2030 (plantaardig: dierlijk). We sluiten met de Voedselstrategie aan bij de Agenda Dierenwelzijn en werken samen in het verminderen van vleesconsumptie en inherent daaraan de afzetmarkt van intensieve veeteelt. Voor het aandeel plantaardig voedsel in onze eigen catering werken we samen met de cateraar toe naar minimaal 50% en we onderzoeken of we naar een verhouding van 70/30 kunnen toewerken in het nieuwe cateringcontract vanaf 2026.

We schenken in het onderzoek aandacht aan het verleiden van medewerkers en de beleving van medewerkers op al dan niet plantaardig eten. Ook nemen we in het onderzoek mee hoe we kunnen voorkomen dat voedselverspilling toeneemt. Daarnaast vormen we een groep met andere (semi)publieke organisaties en grote werkgevers in het ontwikkelen van een gezond, duurzaam en eerlijk voedselaanbod. In de Uitvoeringsagenda Voedselstrategie kunt u een overzicht zien van alle acties die we inzetten vanuit de zes actielijnen en de acties die overkoepelend zijn en/of crossovers maken tussen de actielijnen. Hieronder een kort overzicht van de kernpunten uit dit plan:  Stadmakers, changemakers, initiatieven en ondernemers faciliteren, ondersteunen en verbinden om te versnellen, op te schalen en meer duurzaam een bijdrage te leveren. Hiervoor faciliteren we een impulsregeling en organiseren we een incubator programma vanuit AmsterDoen en werken met het platform Van Amsterdamse Bodem aan het verbinden van de Voedselstrategie aan Amsterdamse buurten en wijken.  We dragen bij aan proeftuinen om regulering van de voedselomgeving mogelijk te maken.  We dragen bij aan een gebiedsgerichte aanpak gezonde voedselomgeving.

 We dragen bij aan het opzetten van alternatieve routes voor voedselproductie, voedselreststromen, verwerking en consumptie en bieden hiermee een alternatief ten opzichte van het reguliere marktaanbod. Concreet: bijdragen aan het realiseren van tenminste 6 gebiedsgerichte voedselhubs, waarin voedselproductie en consumptie, verwerking, distributie, logistiek, consumptie, culinaire ontmoeting en samenkomst gecombineerd worden.  Benutten van groene ruimte en stadslandbouwgebieden voor eetbaar groen en lokale voedselproductie. Hierin ligt een duidelijke koppeling met de voedselhubs en de opgave van een gezonde bodem als randvoorwaarde.  Opstellen onderzoek naar versnelling transitie plantaardig voedsel- en drankenaanbod binnen de gemeentelijke organisatie. (Publieke) organisaties

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 oktober 2023 Pagina 5 van 6

ondersteunen, met kennis en ervaring over aanbestedingen, subsidiering en contracteren (publieke) in hun inkoopbeleid voor gezond, eerlijk, duurzaam voedsel.  Gemeente Amsterdam ondertekent de Plant Based Treaty en geeft daarmee een krachtig signaal af voor Meer Plantaardig en onderschrijven daarmee de uitgangspunten voor een klimaatneutraal en circulair voedselsysteem (klimaatakkoord Parijs). Samenwerking De effectiviteit van onze inzet is gebaseerd op de samenwerking tussen partijen. De Amsterdamse regio is een broeinest van voedselkennis, -kunde, koplopers, innovatie, ondernemerschap, dwarsdenkers, alternatievelingen, smaakmakers, fijnproevers, eetculturen en wereldwijde netwerken en relaties. We hebben alles in huis om het voedselsysteem in beweging te brengen. Voor het opstellen van voorliggende Uitvoeringsagenda hebben verschillende maatschappelijke partners meegewerkt en blijven ook in de uitvoering nadrukkelijk betrokken. In bijlage 2 behorend bij de Uitvoeringsagenda staan deze partijen benoemd. Zowel voor de vorming van het beleid als voor de uitvoering van de agenda wordt integraal samengewerkt met de GGD Amsterdam. De kracht van de regio, gebaseerd op innovatie en ondernemerschap van MKB tot mondiale spelers als in de Seedvalley vormt een motor voor de transitie, met kansen voor werkgelegenheid en talentontwikkeling.

Het programma Voedselstrategie werkt samen met bestaande en nieuwe initiatieven binnen de gemeente, de Metropool Regio Amsterdam (MRA) en de provincies Noord-Holland en Flevoland. We dragen bij aan en participeren in een integraal voedselbeleidsnetwerk onder de noemer van FoodCLIC een samenwerking met Voedsel Verbindt, de Food Council MRA en het Athena Instituut van de Vrije Universiteit en 7 Europese metropoolregio’s. Ook nemen we samen met de GGD deel aan de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving en het netwerk rondom de uitrol van een robuust, regeneratief, regionaal voedselsysteem. Onze rol als gemeente varieert, van een menselijke maat vanuit lokale initiatieven en een gebiedsgerichte aanpak tot het inzetten van de kracht van de metropool in het op poten krijgen van meer regionale productie van gezond, betaalbaar en duurzaam voedsel voor de stad. Die kracht speelt ook een rol bij andere systeemvragen in de stad en MRA, maar ook in een gezamenlijke lobby vanuit de gemeente naar Den Haag en Brussel. In die gezamenlijke inspanning werken we vanuit integraal programmamanagement samen met andere programma’s die er zijn binnen de gemeentelijke organisatie waar voedsel een onderdeel van vormt: Gezonde Leefomgeving, Circulaire Economie, stadslogistiek, AmsterDoen- commons, economie - trade and innovate, sociale basis, onderwijs, 750 jaar Amsterdam.

Met een jaarlijkse reflectieve voedselmonitor zullen we het huidige voedselsysteem als geheel meer zichtbaar maken en de voortgang van de inspanningen in deze Voedselstrategie in beeld brengen. Conclusie en vervolgstappen Een gezond, eerlijk, duurzaam en betaalbaar voedselsysteem wereldwijd is essentieel om tegemoet te komen aan meerdere grote maatschappelijke uitdagingen van deze tijd. Amsterdam

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 oktober 2023 Pagina 6 van 6

wil hierin vooroplopen, en zet daarbij extra in op een programmatische aanpak voor de voedseltransitie. De stand van zaken op de verschillende actielijnen overziend, zie ik voor de komende tijd de meeste kansen in het versterken van de lokale voedselketen. Belangrijke doelen, zoals het terugdringen van voedselverspilling, gezond betaalbaar voedselaanbod als norm, verbinden van regionale productie aan stedelijke consumptie, verkorten van de transportafstand voor voedsel, het terugdringen van co2-uitstoot, stimuleren van lokaal ondernemerschap en AmsterDoen komen hierin terug. Veel ondernemers, consumenten en non-profit organisaties zijn bereid om hierin te investeren. Vanuit de gemeente wil het college hieraan bijdragen, door lokaal, gebiedsgericht en regionaal intensief samen te werken en initiatieven te faciliteren en te ondersteunen. Het college streeft ernaar om jaarlijks rond het zomerreces met een update te komen van de afgeronde, lopende en nieuwe initiatieven. Als er tussentijds tot ingrijpende (landelijke) regelgeving wordt besloten informeren wij u graag over de gevolgen voor de plannen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Voedsel

Bijlagen 1. Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023 - 2026

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl