1. Raadsinformatiebrief Voedselstrategie.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 3 juni 2025 Voedsel Zita Pels L. Leatemia, l.leatemia@amsterdam.nl & L. Hopman-Koster, l.koster@amsterdam.nl Ruimte en duurzaamheid Stand van zaken uitvoering Voedselstrategie 2023 - 2026

Geachte leden van de gemeenteraad, Er is een noodzaak en urgentie om te werken aan een gezond, eerlijk en duurzaam voedselsysteem. De manier waarop we voedsel produceren, distribueren, bewerken en consumeren neemt een steeds negatievere rol in het welzijn van mensen, dieren, klimaat en planeet. Daarom stelde het college op 18 juli 2023 de Uitvoeringsagenda Voedselstrategie vast. In deze brief informeer ik u over de voortgang van de Uitvoeringsagenda Voedselstrategie. Ook bied ik u hierbij de eerste Voedselmonitor aan (bijlage 1). We geven een beeld van de behaalde tussenresultaten en kijken vooruit naar de toekomstige inzet. Uit de monitor blijkt dat vleesconsumptie met 25% veruit het grootste aandeel heeft in de totale CO2-uitstoot als gevolg van voedselconsumptie. Verspilling van vleesproducten drukt met bijna 14% van het totaal aan voedselverspilling eveneens op de CO2-uitstoot in de stad. Daarnaast heeft 40% van de Amsterdamse volwassen overgewicht; ruim 80% van onze voedselomgeving is ongezond. Het negatieve effect van voedselconsumptie is ongelijk verdeeld onder Amsterdammers. Een ruime meerderheid (59%) met een laag inkomen zegt soms of vaak niet genoeg geld te hebben voor gezond eten. Daarom zetten we de komende periode nog meer in op plantaardig voedsel en op het lokaal toegankelijk maken van gezond voedsel.

Bovendien zetten we in op het beter benutten van kennis en vaardigheden vanuit de diversiteit van de Amsterdamse samenleving.

Voortgang Uitvoeringsagenda: wat zijn de belangrijkste resultaten? Hieronder lichten we de belangrijkste resultaten toe. Gegevens uit de monitor helpen deze resultaten te duiden. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de activiteiten en voortgang. Impuls aan meer plantaardige consumptie De monitor toont aan dat meer plantaardig eten de CO2-reductie bevordert. Vleesconsumptie vormt met 25 procent in de totale CO2-uitstoot een substantieel deel, namelijk 437,5 van 1.750 kiloton, als gevolg van voedselconsumptie. Daarbovenop komt dat verspilling van vleesproducten met 23 kiloton CO2 (eq) zwaar weegt op het totaal van 167 kiloton (verwerking/fabricage 76 kton; huishoudens 49 kton) dat in de stad door de hele keten wordt verspild. Met deze CO2-uitstoot

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 juni 2025 Pagina 2 van 5

maakt vlees dus aanzienlijk impact op klimaatverandering. Daarnaast draagt vleesconsumptie het meeste bij aan intensieve vormen van landgebruik, bodemverzuring en vermesting van zout water. We hebben een impuls gegeven aan plantaardig voedselaanbod in Amsterdam via verschillende samenwerkingen. De belangrijkste partner is Plant Forward, waarvan we één van de hoofdsponsors zijn. Met hun congres in 2024 bereikten we ruim 800 ondernemingen. Aan de Plant Forward Week deden 70 restaurants in Amsterdam mee, die een week lang speciale vegetarische en plantaardige gerechten aanboden. Dit betrof zo’n 5.000 maaltijden. In april 2025 berekent Plant Forward via My Emissions de CO2-impact. Naar schatting is dit een besparing van 50% door de deelnemers. Binnen onze eigen gemeentelijke catering deden we verkennend onderzoek op één locatie naar de haalbaarheid van een 70% plantaardige en 30% dierlijke eiwit-verhouding. In voorjaar 2025 voeren we een vervolgonderzoek uit, waarmee we onze strategie om te diversifiëren naar doelgroep en kantines bepalen voor de aanbesteding van de catering in 2026. In januari 2024 ondertekenden we als eerste Nederlandse gemeente en eerste hoofdstad binnen de EU de Plant Based Treaty. Als grote hoofdstad heeft Amsterdam veel gewicht gegeven aan dit internationale verdrag om meer te investeren in plantaardige eiwitten.

Onze deelname heeft direct geleid tot tekenen door 12 andere grote steden, maar ook bredere internationale bewustwording. Zo was er op de klimaattop van Azerbaijan veel interesse voor de Amsterdamse ondertekening en maatregelen. Steden waaronder Groningen, Wageningen, Stockholm en Barcelona willen een voorbeeld nemen aan Amsterdam. Ook chipgigant ASML is sindsdien in gesprek over het stimuleren van een plantaardige verschuiving in hun kantines. Sturing op voedselomgeving en duurzaam aanbod Onze omgeving helpt niet om gezonde keuzes te maken. Van de volwassen Amsterdammers heeft 40% overgewicht. De Gezondheidsraad concludeert dat een meer plantaardig voedingspatroon tot een betere gezondheid leidt. Circa 70% van de Amsterdammers voldoet niet aan de richtlijnen van het Voedingscentrum voor o.a. fruit en groenten. Met 52% consumptie van dierlijke versus plantaardige eiwitten en 37% van de Amsterdammers die bereid zijn om minder vlees/zuivel te eten, is er flinke winst te behalen. Echter, veruit het meeste voedselaanbod op straat (84%) is ongezond. In de stadsdelen Nieuw-West, Noord en Zuidoost is een derde zelfs zeer ongezond. Twee op de drie Amsterdammers ervaren dat er veel ongezond voedsel te koop is. Ruim de helft van de bevraagde Amsterdammers (56%) wil een reclameverbod voor ongezond voedsel. Het effect van de omgeving op ons gedrag wordt vaak vergeten of onderschat.

Daarom lobbyen we met de Alliantie stop kindermarketing, de Alliantie voeding voor de gezonde generatie en de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving voor een verbod op kindermarketing. Jong geleerd is immers oud gedaan. In 2025 stuurt het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de wet verbod kindermarketing naar de Tweede Kamer. Daarnaast sturen we samen met grote werkgevers op een gezonde voedselomgeving, die tegelijkertijd duurzaam en betaalbaar en eerlijk geprijsd is. Op 8 april 2025 tekenden we met 12 partijen het convenant ‘Samen eten we Amsterdam gezond, duurzaam en eerlijk’. Deelnemers waaronder het GVB, de Green Business Club Zuidas, het Amsterdam UMC en Boven-IJ ziekenhuis,

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 juni 2025 Pagina 3 van 5

kennisinstituten; UVA/ HvA, VU en zorginstellingen (Cordaan, Amsta, Amstelring) kopen grote hoeveelheden in voor hun medewerkers, patiënten, studenten, cliënten en gasten. Naar schatting zijn dat meer dan 35.000 maaltijden per dag. De doelstellingen uit de voedselstrategie zijn integraal opgenomen in de afspraken van het convenant. De deelnemende partijen werken samen in een lerend netwerk (Community of Practice). Dit betekent dat we actief innoveren en kennis en ervaringen delen. Hiertoe behoort ook het opzetten van een monitor. Versterken van stedelijke en maatschappelijke voedselproductie In de voedselmonitor zijn meer dan 500 lokale initiatieven geïnventariseerd die een bijdrage leveren aan de voedseltransitie. Er zijn 48 voedselverbindingsplekken bekend, waarmee alternatieve manieren van voedselproductie, distributie, consumptie en verwerking van reststromen samenkomen. Voedselinitiatieven helpen bijna 1 op de 3 Amsterdamse minimahuishoudens (ongeveer 23.500 van de circa 73.400). Voor 1 op de 10 minima geldt zelfs dat de helft of meer van wat zij wekelijks eten afkomstig is van voedselinitiatieven. Tegelijkertijd voorzien deze voedselinitiatieven mensen niet alleen van maaltijden, maar is sociaal contact en het bestrijden van eenzaamheid een belangrijke motivatie om hun hulp te gebruiken.

Bereikbaarheid en betaalbaarheid van gezond en duurzaam voedsel voor iedereen is van groot belang. Daarom werken wij samen met maatschappelijk initiatiefnemers aan het verduurzamen en verder ontwikkelen van deze voedselverbindingsplekken. Zo hebben we de oprichting van Voedselcirkel Amsterdam Noord mede-mogelijk gemaakt, die wekelijks 1.800 huishoudens van eten voorziet. Hiermee wordt door dit initiatief op jaarbasis 416 ton aan voedseloverschot gered en uitgedeeld. Het doel van programmateam voedselstrategie is niet zozeer om meer voedselverbindingsplekken te creëren, maar de gezonde en sociale impact van deze plekken op de meest effectieve en duurzame manier te versterken. Toegang tot financiering Toegang tot integrale financiering blijft een struikelblok voor het verduurzamen en opschalen van ondernemende initiatieven. Vanuit de voormalige Regeling Integraal Maatschappelijk Initiatief (RIMI) zijn gedurende drie jaar 21 (voedsel)initiatieven ondersteund met een totaalbedrag van ongeveer € 1.002.700,-. De genoemde Voedselcirckel in Noord is hiervan een belangrijk resultaat en ook de Groene Hub in Zuidoost. Afgelopen jaar hebben we gewerkt met de Social Handprint, een bedrijf voor goede doelen dat impulsregelingen faciliteert met fondsen en bijdragen vanuit overheden.

De Social Handprint meting toont aan dat we met een bedrag van € 100.000 aan 23 initiatieven een maatschappelijke waarde hebben gecreëerd van 16 miljoen. Mede door het wegvallen van de RIMI-regeling zullen we meer tijd moeten investeren in vormen van publieke en collectieve financiering, waaraan meerdere partijen bijdragen. Hiervoor richten we ons op succesvolle en opschaalbare initiatieven in de Amsterdamse stadsdelen. Besteding middelen Eind 2024 is de helft van de 4 miljoen coalitiemiddelen uitgegeven volgens het vastgestelde bestedingsvoorstel Voedselstrategie 2023 – 2026. Twee-derde van de middelen is besteed aan de uitvoering van projecten gerelateerd aan de 6 actielijnen. Eén-derde is besteed aan proceskosten, waaronder communicatie en het vormen van de coalitie convenant Grote Werkgevers. Met de huidige monitor is het nog niet mogelijk een directe correlatie te maken tussen bestede middelen,

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 juni 2025 Pagina 4 van 5

outcome en impact. In 2025 en 2026 sturen we meer op deze correlatie door effectmetingen van onze interventies uit te voeren.

Hoe verder: waarmee profileren we naar de toekomst toe? In de afgelopen twee jaar hebben we gewerkt aan het in de steigers zetten van de acties zoals opgenomen in de Uitvoeringsagenda. We zijn nu volop in de uitvoering aan het werk. Mede op basis van de gegevens uit de Voedselmonitor leggen we de komende periode twee accenten. Nadruk op Meer Plantaardig We blijven het congres en Plant Forward Week financieren; zij schatten hun bereik voor 2025 in op 1000 ondernemers en 100 restaurants. Innovatieve ideeën die hieruit voortkomen, testen we bij bedrijven in het gebied tussen het Amstelplein en het stadhuis van Amsterdam die verenigd zijn in de Knowledge Mile Bedrijveninvesteringszone (BIZ). Ook experimenteren we binnen een lerend netwerk met de werkgevers die deelnemen aan het convenant. Daarbij werken we aan uitbreiding van grote werkgevers, die willen deelnemen aan het convenant. Hiervoor zijn we in ook in gesprek met commerciële partijen. Verder werken we met de koks van organisatie LowFood aan het opleiden van mensen in de levensmiddelenindustrie. Tot slot werken we samen met de True Animal Protein Price Coalition. Deze partij werkt aan de invoering van een eerlijke vleesprijs, waarin milieukosten worden opgenomen. Concreet betekent dit dat producten met dierlijke eiwitten een hogere prijs krijgen ten opzichte van het plantaardige alternatief.

Aantoonbaar is dat hiermee consumptie van dierlijke eiwitten vermindert. Benutten van diversiteit en belang van inclusie Het gesprek over de verandering van onze voedselketen en de samenwerking in de uitvoering is weinig divers of inclusief. In alle lagen van de Amsterdamse samenleving zijn het vaak vrouwen die een belangrijke rol spelen in ons dagelijks eten. Met hun kennis, ondernemerschap, creativiteit en gastvrijheid maken zij een groot verschil. Toch worden hun stemmen vaak niet meegenomen in plannen en beleid (onderzoek AMS Institute, Antonia Weiss). In de komende twee jaar betrekken we meer mensen met diverse culturele achtergronden bij de voedselstrategie, waarin ruimte is voor hun kennis en vaardigheden op het gebied van voedsel en koken. We organiseren een startbijeenkomst Women on Food op 27 mei 2025. Daarnaast richten we ons meer op de sociale opbrengsten van een inclusievere voedselstrategie. Dit doen we o.a. door maatschappelijke initiatieven te faciliteren, die via hun voedselprogramma ook minima helpen en eenzaamheid tegengaan.

Raadsinformatie De volgende toezeggingen worden met deze raadsinformatiebrief afgedaan: • TA2023-001389, commissie DC 16 november 2023 Wethouder Pels heeft in reactie op vragen van de verschillende leden toegezegd om in 2024 na de zomer een valuatie van de voedselstrategie te delen met de raad op basis waarvan bijsturing kan plaatsvinden. Zie deze brief deel Voortgang Uitvoeringsagenda. • TA2024-000536, commissie DC 16 mei 2024

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 juni 2025 Pagina 5 van 5

Wethouder Groot Wassink heeft toegezegd aan het lid: Krom (PvdD) om te kijken of nog iets aanvullends gedaan kan worden als ook de ontbrekende maatregelen toe te voegen aan de appendix. De ontbrekende maatregelen zijn integraal toegevoegd aan de Uitvoeringsagenda 2023 – 2026. Zie bijlage aangepaste uitvoeringsagenda. • TA2024-001607, raad 20 december 2023 De wethouder zegt toe dat gekeken wordt of er per activiteit naast de voortgang ook expliciet de doelen en de middelen opgenomen kunnen worden in de monitor. In de eerste monitor zijn feitelijke gegevens over de verschillende actielijnen onderzocht, waarmee we een actueel overzicht geven hoe Amsterdam ervoor staat op gezondheid, duurzaamheid, betaalbaarheid en (lokale) toegankelijkheid van voedsel. Hiermee kunnen we de acties en inzet onderbouwen en (bij)sturen. In de volgende monitor 2025-2026 verwerken we de acties en daarmee gerealiseerde resultaten op de verschillende actielijnen. • TA2024-000537 - Toezegging aan de commissie - DC - Gezondheid opnemen in convenant; Conform uitgevoerd, gezonde voedselomgeving is opgenomen in het op 8 april 2025 ondertekende convenant. Tot slot Deze brief en de monitor tonen de impact van de Amsterdamse strategie op de voedseltransitie. Voedsel heeft dagelijks effect op ons allemaal. Omdat het zo persoonlijk is. Omdat het ons kan verbinden.

Omdat het tegelijk zo’n impact heeft op anderen, op klimaat, op landgebruik en economie. Dit hoeven geen tegengestelde belangen te zijn, maar kunnen complementair aan elkaar een brede welvaart opleveren. Daarom blijven we ons als college in gezamenlijkheid inzetten om een waardevolle bijdrage te leveren aan de voedseltransitie. Met vriendelijke groet, namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Voedsel Bijlagen 1. Monitor Voedsel 2. Apendix Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023 – 2026 (aangepast n.a.v. moties).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl