1. Raadsinformatiebrief Uitfaseren Chinese cameras en motie 230accent.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 maart 2025 ICT en Digitale Stad Alexander Scholtes Digitale Strategie en Informatie (bestuurszaken.dii@amsterdam.nl) Uitfaseren Chinese camera’s via nieuwe contractvoorwaarden mensenrechten en de aanpak en planning van de afdoening van motie 230accent

Geachte leden van de gemeenteraad,

In deze brief informeer ik u over de wijze waarop het college Chinese camera’s wil gaan uitfaseren. Het college gaat daarvoor een praktijkproef uitvoeren om bij de eerstvolgende geschikte aanbesteding van camerasystemen een bijzondere uitvoeringsvoorwaarde met betrekking tot mensenrechten toe te passen. De uitkomsten van deze praktijkproef worden geëvalueerd en aan de hand daarvan zal het college een besluit nemen over het vervolg. Daarna zal ik nog ingaan op de aanpak en planning van de afdoening van motie 23oaccent inzake geen aankoop algoritmen die betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen. Uitfaseren Chinese camera’s door toepassing van de bijzondere uitvoeringsvoorwaarde met betrekking tot mensenrechten Uw raad heeft op 10 mei 2023 motie 172.23 aangenomen. Daarin wordt het college onder andere gevraagd om te onderzoeken op welke wijze surveillance apparatuur van Chinese makelij niet meer in gebruik wordt genomen en hoe de bestaande worden vervangen. In de raadsinformatiebrief van 5 juni 2024 heeft het college u geïnformeerd dat de gemeente voor de aanschaf van camerasystemen voortaan gericht op zoek gaat naar alternatieve, niet-Chinese, camerasystemen en per casus toetst op haalbaarheid en eventuele extra kosten. De ambitie is om binnen 5 jaar alle huidige Chinese camera's te kunnen vervangen tegen de laagste extra kosten.

Het advocatenkantoor Pels Rijcken heeft in opdracht van de VNG een analyse opgesteld van de juridische mogelijkheden om bij de inkoop van camera’s door Nederlandse gemeenten risico’s op het gebied van mensenrechtenschendingen zoveel als mogelijk te mitigeren. De publicatie van de VNG treft u op de website: Inkoopvoorwaarden camerasystemen | VNG Om dat mogelijk te maken, en de markt te bewegen om alternatieven te vinden voor Chinese camerasystemen, wil het college nieuwe bijzondere uitvoeringsvoorwaarden mensenrechten gaan toepassen bij de aanschaf van camerasystemen. Dit zijn contractvoorwaarden die hogere eisen stellen aan mensenrechten, want dat is het primaire bezwaar tegen het gebruik van Chinese camerasystemen. In deze brief informeert het college u over de nieuwe contractvoorwaarden.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 maart 2025 Pagina 2 van 3

Op de markt voor camerasystemen zijn wereldwijd 6 grote fabrikanten actief: 2 komen (grotendeels) uit Europa, 1 uit Zuid-Korea, 1 uit Taiwan en 2 uit China. Deze fabrikanten zijn in de regel zelf geen inschrijvers op de aanbestedingen van Nederlandse gemeenten. De zogeheten systemintegrators, tussenleveranciers, schrijven in en bieden camera’s aan van één van deze zes fabrikanten. We willen de tussenleveranciers aansporen om geen camera’s aan te bieden van fabrikanten die bijdragen of hebben bijgedragen aan mensenrechtenschendingen en/of culturele genocide. Dat doen we door in het aanbestedingsdocument niet alleen technische en functionele eisen op te nemen, maar ook een voorwaarde te verbinden aan de uitvoering van de opdracht. In de Aanbestedingswet wordt dat aangeduid als een ‘bijzondere voorwaarde’ of ‘bijzondere uitvoeringsvoorwaarde’. Dit zijn voorwaarden waaraan de leverancier die de opdracht gegund heeft gekregen tijdens de uitvoering moet voldoen. Deze uitvoeringsvoorwaarden moeten betrekking hebben op een dwingende reden van algemeen belang en in overeenstemming zijn met het (Europese) Unierecht. De bescherming van de menselijke waardigheid is in de rechtspraak van het Europese Hof van Justitie erkend als dwingende reden van algemeen belang.

De bijzondere voorwaarde mensenrechten komt neer op het volgende: • Het wordt de inschrijver verboden om bij de uitvoering van de opdracht camera’s aan te bieden die zijn ontwikkeld en/of gefabriceerd door partijen van wie de camera’s bijdragen of hebben bijgedragen aan mensenrechtenschendingen en/of culturele genocide. • Met het bijdragen aan culturele genocide wordt onder andere bedoeld het kunnen registreren of een signaal kunnen geven als een persoon van een specifieke bevolkingsgroep of met een specifiek kenmerk wordt waargenomen en dat deze informatie ongunstige effecten heeft op de mensenrechten van de persoon. • Inschrijvingen die zulke camera’s omvatten, worden als ongeldig terzijde gelegd. De gemeente Amsterdam zal als eerste overheidsorganisatie dit instrument inzetten om vooraf te kunnen sturen op mensenrechtenrisico's. We geven hiermee een krachtig signaal af aan de markt om alternatieven te vinden voor Chinese camerasystemen. Er is echter nog geen jurisprudentie op dat vlak. Daarom wordt de bijzondere uitvoeringsvoorwaarde eerst toegepast bij de eerstvolgende geschikte aanbesteding van camerasystemen. De uitkomsten van deze praktijkproef worden geëvalueerd en aan de hand daarvan zal het college een besluit nemen of deze aanpak verder zal worden toegepast op andere aanbestedingen van camerasystemen.

Het college gaat ervan uit dat dit instrument in rechte stand zal houden. De systematiek om met bijzondere uitvoeringsvoorwaarden ook van leveranciers te eisen om ongunstige effecten op mensenrechten te voorkomen of te verminderen kan in principe breder worden toegepast. Op basis van de eerste ervaringen met de camerasystemen zal het college dit onderzoeken en u nader informeren over het breder gebruik van bijzondere uitvoeringsvoorwaarden mensenrechten.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 maart 2025 Pagina 3 van 3

Aanpak en planning van de afdoening van motie 230accent In de vergadering van de gemeenteraad van 26 en 27 juni 2024 heeft uw raad bij de behandeling van het Plan van Aanpak Algoritmen motie 230accent van het lid Ahmadi (De Vonk) inzake geen aankoop algoritmen die betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om te onderzoeken of en hoe het mogelijk is om geen systemen voor kunstmatige intelligentie (AI) en algoritmen in te kopen of te gebruiken van partijen die betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen. De eerder geschetste systematiek van de bijzondere uitvoeringsvoorwaarde zou in principe breder toegepast kunnen worden. Wat geldt voor camera’s, zou mogelijk ook kunnen gelden voor de systemen waarin kunstmatige intelligentie (AI) en algoritmes verwerkt zijn. Maar die situatie is complexer dan bij camera’s. Wij besteden in het algemeen geen AI-systemen of algoritmes als zodanig aan. Wij besteden de levering van ICT-diensten of -producten aan. Daarin kunnen AI- of algoritmische componenten verwerkt zijn, mogelijk van andere toeleveranciers. Waar camera’s nog relatief eenvoudig te vervangen zijn door exemplaren van andere toeleveranciers, kan dat bij softwarecomponenten anders liggen.

Het is waarschijnlijk lastiger voor de leverancier om de AIcomponenten of algoritmen, die zij op hun beurt hebben ingekocht, te vervangen en toch een werkend geheel over te houden. Ook kan het bij AI- en algoritmische softwarecomponenten lastig zijn om te achterhalen wie de toeleverancier is en waar die componenten nog meer gebruikt worden. Daarom willen we eerst ervaring opdoen bij de aanbesteding van camerasystemen omdat het speelveld daar overzichtelijker is. Afhankelijk van die ervaringen gaan we onderzoeken of de bijzondere uitvoeringsvoorwaarde met betrekking tot mensenrechten ook gebruikt kan worden bij aanbestedingen waarbij sprake is van AI-systemen en algoritmes, zoals bedoeld in de motie 230 accent. Afhankelijk van de voortgang van de aanbestedingen van camerasystemen, verwachten we begin 2026 zicht te hebben op de houdbaarheid en effectiviteit van de bijzondere uitvoeringsvoorwaarde. Ik verwacht u medio 2026 te kunnen informeren of het ook toepasbaar is voor aanbestedingen waarin algoritmes of AI een rol spelen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder ICT en Digitale Stad

Bijlage 1. Bijzondere uitvoeringsvoorwaarde mensenrechten

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl