1. Raadsinformatiebrief PvA Hbh

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Bijlagen

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 27 juni 2023 Zorg en maatschappelijke ontwikkeling Alexander Scholtes Onderwijs, jeugd, zorg en diversiteit, bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl 1.

Plan van aanpak wachtlijsten Hulp bij huishouden 2023

2.

Overzicht alle onderzochte maatregelen

3.

Overzicht werkgroepen en deelnemers

4.

Manifest Aanpak wachtlijsten hulp bij het huishouden (Cliëntenbelang Amsterdam, 8 februari 2023)

5.

Reactie op concept Plan van Aanpak (Cliëntenbelang Amsterdam, 26 mei 2023)

6.

Reactie van College van B&W op Manifest dd 8 feb. 2023 en Reactie op Plan van Aanpak dd 26 mei van Cliëntenbelang Amsterdam

Onderwerp

Plan van aanpak wachtlijsten Hulp bij huishouden (Afdoening toezegging TA2023-000431 uit de commissievergadering van 8 februari 2023)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de raadscommissie OZA van 8 februari 2023 heeft de wethouder Zorg bij de bespreking van de raadsinformatiebrief d.d. 21 december 2022 ter afdoening van motie 525.22 “Behoud medewerkers in de huishoudelijke zorg na aanbesteding” toegezegd “in het voorjaar te komen met een brief met daarin o.a. de onderzochte maatregelen en het Plan van Aanpak, waarbij ook de rol van zorgverzekeraars zal worden betrokken.” Deze brief geeft de onderzochte maatregelen weer en het daaruit voortgekomen plan van aanpak, waar ook de zorgverzekeraars bij zijn betrokken. De lange wachtlijsten voor hulp bij huishouden baren het college grote zorg. Het gaat immers om mensen waarvan is vastgesteld dat ze daadwerkelijk hulp nodig hebben om hun huis schoon en leefbaar te houden. Deze mensen missen nu niet alleen hulp, ook de cruciale signaleringsfunctie van de thuishulp valt weg. Hulp bij huishouden is nadrukkelijk een zorgfunctie, en niet alleen maar schoonmaken. Het college vindt het positief dat het lukt de meest urgente cliënten meteen te helpen, maar realiseert zich dat het erg vervelend is dat er een grote groep lang op hulp moet wachten. De betrokken partijen zien dit ook. Het college is dan ook blij dat Cliëntenbelang Amsterdam (CBA), Buurtteams en uw raad zoeken naar samenwerking met het college om dit probleem aan te pakken.

Voor het opstellen van een plan van aanpak heeft het college een projectstructuur ingericht met een overkoepelende projectgroep en een vijftal werkgroepen. In de projectgroep en werkgroepen zijn in april en mei 2023 tal van maatregelen voorgesteld, besproken en beoordeeld. In de projectgroep zaten deelnemers namens CBA, aanbieders Hbh, de Buurtteams en de gemeente. Aan de werkgroepen namen ook deze partijen deel en nog andere relevante partijen (zie voor een

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 juni 2023 Pagina 2 van 6

overzicht bijlage 3). Vanuit één werkgroep is een consultatie gehouden met cliënten en medewerkers Hbh, vanuit een andere met een vertegenwoordiger van de zorgverzekeraars. Van de maatregelen die door projectgroep en werkgroep als nuttig en uitvoerbaar zijn beoordeeld heeft het college het overgrote deel overgenomen. Hiervan wordt een deel zo snel mogelijk uitgevoerd en moet een deel nader onderzocht worden. Dit pakket van maatregelen vormt het ‘Plan van aanpak wachtlijsten hulp bij huishouden Amsterdam 2023’ (bijlage 1). Het college dankt alle betrokkenen voor hun bijdragen. 1. Achtergrond ontstaan wachtlijst Tot en met 2018 was het gebruik van Hulp bij huishouden stabiel en het budget ieder jaar gelijk. Op 1 januari 2019 schafte het Rijk de inkomensafhankelijke eigen bijdrage af ten faveure van het zogenaamde abonnementstarief, waardoor de eigen bijdrage voor iedere cliënt, onafhankelijk van inkomenssituatie, maximaal € 19 per maand werd (Amsterdam koos voor maximaal € 14,10). Dit leidde ertoe dat cliënten met een middelhoog of hoog inkomen veel vaker dan voorheen een beroep deden op de gemeente voor huishoudelijke hulp. Dit leidde in 2019 en 2020 tot een forse groei in het aantal cliënten en daarmee een overschrijding van de begroting.

In juli 2020 constateerde het college dat er geen dekking was voor verdere overschrijdingen en dat de feitelijke uitgaven voor Hbh stapsgewijs teruggebracht moesten worden naar het niveau van voor 2019. Per 1 oktober 2020 heeft het college het beleid aangepast om verdere overschrijding te voorkomen: tot 1 april 2021 mochten alleen urgente cliënten nog in zorg genomen worden, andere cliënten kwamen op een wachtlijst. Daarna konden wachtlijstcliënten weer geleidelijk tot zorg worden toegelaten. Sinds 2022 is naast de verhoogde instroom personeelstekort de meest beperkende factor waardoor de wachtlijsten niet sneller opgelost kunnen worden. Dit neemt niet weg dat het huidige meerjarenbudget onvoldoende zou zijn om per direct iedereen op de wachtlijst te helpen als er wel genoeg personeel was. Personeelstekort is een verschijnsel dat zich momenteel in het hele land voordoet. 2. Beschrijving werkwijze instroombeperking Cliënten die Hulp bij huishouden willen aanvragen kunnen zich melden bij het buurtteam of rechtstreeks bij een van de Hbh-aanbieders. Komt de cliënt bij het buurtteam, dan beoordeelt het buurtteam of de cliënt daadwerkelijk hulp nodig heeft en, zo ja, dan meldt het buurtteam de cliënt aan bij een Hbh-aanbieder. Komt de cliënt bij de Hbh-aanbieder, dan beoordeelt die aanbieder zelf of de cliënt hulp nodig heeft.

Wie hulp nodig heeft, krijgt een beschikking waarin het recht op Hbh wordt vastgelegd. Waar de cliënt zich ook heeft aangemeld, in beide gevallen beoordeelt de Hbh-aanbieder vervolgens of de cliënt ook voldoet aan de urgentiecriteria die de gemeente heeft vastgesteld. Wanneer de cliënt als urgent wordt aangemerkt, dan krijgt deze direct hulp bij huishouden. Is de cliënt niet urgent, dan komt deze op de wachtlijst. Een cliënt die het er niet mee eens is om op de wachtlijst te komen, kan bezwaar maken. De wachtlijsten worden door individuele aanbieders bijgehouden: er is geen centrale wachtlijst. Dat zou wel onze voorkeur hebben en we werken er naartoe, maar om technische redenen is dat nog niet goed te realiseren. Wel zijn er afspraken over het overnemen van elkaars

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 juni 2023 Pagina 3 van 6

wachtlijstcliënten, zodat het voor de wachttijd van de cliënt niet uitmaakt bij welke aanbieder de cliënt op de wachtlijst staan. De gemeente regisseert de uitvoering van deze afspraak. 3. Huidige situatie met betrekking tot de wachtlijsten In totaal staan er ongeveer 1.100-1.500 mensen op de gezamenlijke wachtlijsten van de aanbieders (maart 2023). Er is voortdurend doorloop, zodat het aantal cliënten op de wachtlijst en de wachttijden altijd een momentopname is. Daarbij beschikken we nu niet over exacte cijfers omdat er door de aanbesteding en overdracht van cliënten (waaronder ook cliënten die op de wachtlijst staan) van vertrekkende aanbieders eind vorig jaar veel vervuiling in de wachtlijsten is opgetreden. De gemeente werkt er met aanbieders hard aan om dit op te schonen, zodat er niemand meer op de wachtlijst staat die niet daadwerkelijk op hulp wacht. Het aantal mensen op de wachtlijst en de wachttijd verschilt per stadsdeel. Dat loopt uiteen van zes tot achttien maanden. De wachttijden zijn het langst in Zuid en West, gevolgd door Oost en Nieuw West. Sinds de implementatie van de aanbesteding in de tweede helft van 2022 verschilt de wachttijd ook per aanbieder. Er wordt aan gewerkt om dat gelijk te trekken. 4.

Verwachte ontwikkeling van de wachtlijst Voor het eind van het jaar verwachten we dat de wachttijd nergens langer is dan vijftien maanden, en in de meeste stadsdelen korter. De voorzichtige prognose is dat er in 2023 en 2024 geleidelijk op zal worden ingelopen en de wachtlijst dus korter wordt. Het tempo waarin we de wachtlijst reduceren hangt af van de volgende factoren: -

De beschikbaarheid van personeel Het effect van een krimpende wachtlijst op nieuwe aanmeldingen Het effect van de maatregelen uit dit plan van aanpak Het effect van de aangekondigde herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage per 2026 Het effect van budgetplafonds en de meerjarenbegroting

In de begroting voor 2023 is voldoende ruimte. Met amendement 487.22 inzake Begroting 2023 is € 0,5 miljoen extra beschikbaar gesteld voor zorg aan cliënten, maar naar verwachting zal het reguliere budget al niet volledig worden besteed. Daarmee komen de amendementsmiddelen vrij voor maatregelen om de wachtlijsten te verminderen. De meerjarenbegroting laat tot en met 2026 ruimte voor een bescheiden groei. Wanneer de budgettaire ruimte in een jaar volledig benut is, zal in het jaar daarop de groei moeten afvlakken, met als gevolg dat de wachtlijst dan minder snel kan worden ingelopen. Het is op dit moment echter niet duidelijk wanneer dat moment aanbreekt. Waarschijnlijk nog niet in 2023, mogelijk wel in 2024. De budgetbeperkingen zouden dan in 2024 voelbaar worden en in 2025 zou dan de wachtlijst nog maar weinig kleiner worden. Begin 2024 zal er beter zicht zijn op de verwachte ontwikkeling van de kosten en dat zal worden meegenomen in de bestuurlijke keuzes voor de Voorjaarsnota 2024. Om meerjarig te voorzien in voldoende budget blijft de gemeente Amsterdam samen met G4 en de VNG lobby voeren bij het Rijk. Dat blijft ook nodig voor de budgetten vanaf 2026, als volgens planning de inkomensafhankelijke eigen bijdrage weer is ingevoerd, omdat het Rijk op dat moment ook een korting wil doorvoeren.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 juni 2023 Pagina 4 van 6

5. Maatregelen Binnen de maatregelen in het plan van aanpak onderscheiden we vier groepen: A. Maatregelen die we al doen (blauw), maar waar we ook aandacht voor willen houden, B. Maatregelen die we willen gaan doen (groen), waarvan een positief effect wordt verwacht op de wachttijden C. Maatregelen die we nader willen onderzoeken (geel), omdat ze mogelijk een positief effect kunnen opleveren voor de wachtlijst of de werkprocessen D. Maatregelen die we willen gaan doen (groen), waarvan een positief effect wordt verwacht op de werkprocessen waardoor het vak aantrekkelijker wordt en uitstroom van medewerkers wordt voorkomen. Het college heeft de keuze gemaakt welke uitgevoerd dan wel nader onderzocht moeten gaan worden. Het gekozen pakket van maatregelen vormt het ‘Plan van aanpak hulp bij huishouden Amsterdam 2023’ (zie bijlage 1). In veruit de meeste gevallen heeft het college de kwalificaties van werkgroepen en projectgroep overgenomen. Dit geldt in ieder geval voor alle “rode”, “oranje”, en “gele” maatregelen. Enkele “groene” maatregelen zijn door het college als “geel” gekwalificeerd omdat ze nader onderzoek vergen voor het college ze kan omarmen (deze staan nu als te onderzoeken in het plan van aanpak). Over de “Pgb-versoepelingsmaatregel” (zie onder) kwam binnen de projectgroep geen overeenstemming: deze is niet in het plan van aanpak opgenomen.

Daarnaast zijn er onderzochte maatregelen die het college niet opneemt in het plan van aanpak (allemaal na te lezen in bijlage 2). Dat zijn vooral de maatregelen die we al doen (blauw) en geen nadere aandacht vragen; maatregelen waarvan de wenselijkheid als twijfelachtig wordt beoordeeld (oranje); en maatregelen die worden ontraden (rood). Deze zijn bewust in de bijlage opgenomen om te laten zien over welke maatregelen allemaal is nagedacht en welke voor- en nadelen daarvan door de werkgroepen zijn vastgesteld. Het plan van aanpak bestaat kort samengevat uit maatregelen gericht op behoud en werving van personeel (campagne, training, inzet anderstaligen, urenuitbreiding, keuze in contracten, aanbrengbonus) en op versterking van zelfredzaamheid (huishoudcoach, tijdelijk minder frequente zorg, BRP-check); verder verschillende onderzoeken (in het bijzonder naar inzet van extern personeel op verschillende manieren) en inzet op verbetering van werkprocessen (o.a. samenwerking versterken tussen Hbh-aanbieders, buurtteams en gemeente). Eén maatregel die het college niet opneemt in het plan van aanpak belichten we hier apart: Maatregel waarover de leden van de projectgroep van mening verschillen “Versoepeling regels rond Pgb” (maatregel 2C, bijlage 2) De huidige regel is dat de Pgb-vertegenwoordiger en de Pgb-uitvoerder geen familie van elkaar mogen zijn.

De hier besproken maatregel vraagt in het bijzonder om afschaffing van deze regel. Cliëntenbelang Amsterdam wil deze Pgb-regel versoepelen en daarmee een obstakel verwijderen voor cliënten om hun sociale netwerk in te zetten. Omdat het om concrete en zichtbare werkzaamheden gaat, kan een Pgb-vertegenwoordiger de uitvoerder relatief eenvoudig controleren. Bovendien is een dergelijke constructie ook toegestaan binnen de Wlz.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 juni 2023 Pagina 5 van 6

De gemeente heeft deze regel in 2021 ingesteld naar aanleiding van signalen dat er soms ontoereikende zorg werd geleverd of dat er onnodig beroep werd gedaan op algemene middelen. Als de vertegenwoordiger en de uitvoerder familie van elkaar zijn, lopen zakelijke en familierelaties door elkaar. Dit bemoeilijkt het goed aansturen van de ingehuurde hulp en dit kan mogelijk tot onrechtmatig gebruik van algemene middelen leiden. Uitzonderingen zijn mogelijk en worden toegestaan wanneer er anders geen passende hulp te realiseren is. Om deze redenen ziet het college het niet als wenselijk om deze regel te versoepelen. 6. Ontwikkeling toekomstvisie voor de langere termijn In het bijgaande plan van aanpak ligt de focus op maatregelen die kunnen helpen bij het oplossen van de actuele situatie van lange wachttijden voor nieuwe cliënten Hbh. Voor de langere termijn is een ander perspectief noodzakelijk. De algemene uitdagingen in de zorg gelden ook voor Hbh: vergrijzing, oplopend personeelstekort, ontoereikende budgetten. Het Rijk denkt na over houdbaarheid van de Wmo; ook de gemeente Amsterdam moet nadenken over de houdbaarheid van het huidige serviceniveau. In het samenwerkingsverband Amsterdam Vitaal en Gezond zoekt de gemeente Amsterdam de samenwerking met partners vanuit Zvw- en Wlz-financiering voor een gezamenlijke ontwikkeling van een toekomstvisie.

Hierbinnen bestaat al een werkgroep ouderen die zich bezighoudt met initiatieven zoals valpreventie en de ontwikkeling van zorg-wonen combinaties (vgl Maatregel 23). Vanuit de ontwikkeling van dit Plan van Aanpak is het voornemen opgekomen samen te werken in een onderzoek naar de mogelijkheden van een huishoudcoach (zie Maatregel 11). Voor innovatie kan Amsterdam gebruik maken van middelen uit het Integraal Zorg Akkoord voor ontwikkeling van een brede preventieve aanpak. Met deze middelen kan nieuwe technologie om de zorg te ontlasten worden ingezet, zoals bijvoorbeeld apps voor cliënten en medewerkers, technologie ter ondersteuning van netwerkopbouw of robotstofzuigers. De huidige contracten voor uitvoering van hulp bij huishouden lopen uiterlijk 31 december 2028 af. De beste manier om aansluitende zorgvoorzieningen in te kopen wordt onderzocht. Niet alleen CBA maar ook de gemeenteraad roept op om kritisch te kijken naar het instrument aanbesteden, onder andere vanwege het wegvloeien van personeel. Naar aanleiding van de aangenomen motie 337.22 bij Begroting 2023, “Stop het aanbesteden in de zorg, zet in op samenwerking in plaats van marktwerking”, heeft de gemeente opdracht gegeven tot ontwikkeling van een nieuw kader voor de inkoop van Wmo-voorzieningen.

In dit onderzoek komen de volgende onderwerpen aan de orde: de effecten van aanbesteden op de cliënten, (onwenselijke) overdrachten vanuit een cliëntperspectief, de effecten van aanbesteden op de zorgaanbieders en op het brede aanbiedersveld, de continuïteit van het aanbod en de kwaliteit van zorg. Ook zal het onderzoek de aanbesteding hulp bij huishouden van 2021/ 2022 evalueren. Concreet voor Hbh bouwt het college graag voort op de constructieve samenwerking in de totstandkoming van het ‘Plan van aanpak wachtlijsten Hulp bij huishouden 2023’ met een werkgroep ‘Hbh voor de langere termijn’. Deze werkgroep zou de gemeente Amsterdam kunnen helpen met het uitdenken hoe de voorziening Hbh ondanks vergrijzing en arbeidsmarktekorten overeind te houden.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 juni 2023 Pagina 6 van 6

7. Reactie Cliëntenbelang Amsterdam op het Plan van Aanpak Het concept plan van aanpak is aan CBA en de overige leden van de projectgroep voorgelegd. In de brief van 26 mei (bijlage 5) reageert CBA op de voorgenomen maatregelen. CBA kijkt terug op een goed en positief participatieproces en is blij dat er nu een plan van aanpak ligt. CBA is blij met alle inzet op het behouden en werven van personeel en ziet goede maatregelen om de werkprocessen te verbeteren. CBA betwijfelt echter of het budget voldoende is. Ook vreest CBA dat dat de verschillende maatregelen onvoldoende effect hebben voor de wachttijden op de korte termijn. CBA betreurt dat het college enkele maatregelen waar CBA in het Manifest en in de werkgroepen voor heeft gepleit - het afschaffen van de budgetplafonds, inzet van niet-gecontracteerde zorgpartijen, de invoering van een dienstencheque en versoepeling van regels rond het Pgb - niet of niet direct invoert. In de antwoordbrief (bijlage 6) bedankt het college CBA voor de grote inzet voor de aanpak van de wachtlijsten hulp bij het huishouden. Voor de korte termijn is er voldoende budget; voor de langere termijn zullen een aantal van de meer ingrijpende maatregelen nader onderzocht worden en zal daar een bijpassende begroting voor worden opgesteld.

Het college maakt zich zorgen en constateert tegelijk dat er al veel goede plannen zijn om de wachtlijstproblemen op te lossen. Het college zet zich ervoor in deze problemen aan te pakken. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Het college beschouwt hiermee toezegging TA2023-000431 als afgedaan. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Zorg & Maatschappelijke Ontwikkeling