1. raadsinformatiebrief_ontwikkelmodellen .pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 20 januari 2022 grondzaken Marieke van Doorninck Grond en ontwikkeling, Marije Raap, m.raap@amsterdam.nl

Onderwerp

Bouwen aan nieuwe ontwikkelmodellen

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Het college heeft op 9 november 2021 de notitie ‘Bouwen aan nieuwe ontwikkelmodellen’ vastgesteld. De notitie beschrijft de aanleiding en basisprincipes om te komen tot alternatieve of nieuwe ontwikkelmodellen. Nieuwe of alternatieve ontwikkelmodellen kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van de stad waarbij betaalbaarheid, aandacht voor de leefwereld, zeggenschap voor burgers en andere vormen van waardecreatie en waardebehoud centraal staan. Nieuwe ontwikkelmodellen doen recht aan de diversiteit en eigenzinnigheid van de stad en haar bewoners, zorgen voor nieuwe oplossingen voor de opgaven waar de stad voor staat en bestaan vaak uit nieuwe samenwerkingsverbanden. Nieuwe werkwijzen en samenwerkingsverbanden worden ook zichtbaar in de praktijk. Inmiddels zijn er al zes wooncoöperaties aan de slag in verschillende fases van het ontwikkel- en bouwproces. De eerste van de reeks, De Warren, is afgelopen jaar gestart met de bouw. De zesde in de reeks, de Torteltuin, heeft recent groen licht gekregen om een plan van aanpak uit te werken voor een kavel op Centrumeiland. In de K-buurt, Zuidoost, wordt ervaring opgedaan met het samen met de buurt ontwikkelen van een stedenbouwkundig plan.

Afgesproken is dat de buurtorganisatie HartvoordeKbuurt het initiatief krijgt bij het opstellen van het plan. Een ambtelijke projectgroep faciliteert. Op de locatie Vreeswijkpad, Zuidoost, heeft een onafhankelijke burgerjury, naast een selectiecommissie van professionals, de inzendingen beoordeeld. Participatie was een belangrijk selectiecriterium in deze tender. De notitie geeft enerzijds de resultaten weer die het college al bereikt heeft met betrekking tot belangrijke thema’s uit het coalitieakkoord: democratisering, betaalbaarheid (van wonen) en waardebehoud. Ook wordt een aantal concrete vervolgprojecten benoemd. De notitie is daarnaast bedoeld om met partijen die betrokken zijn bij de ontwikkeling van de stad in gesprek te gaan over andere vormen van (gebieds)ontwikkeling.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 januari 2022 Pagina 2 van 4

Waarom andere ontwikkelmodellen? Amsterdam is een gewilde stad. Het is een prettige plek om te wonen en te werken, heeft een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en is een populaire reisbestemming. Het gaat de stad goed, maar Amsterdam staat ook voor grote opgaven: wonen en bedrijfsruimte betaalbaar houden, de stad duurzaam en klimaatneutraal ontwikkelen en kansenongelijkheid tegengaan. Rondom deze vraagstukken zijn al diverse bewegingen gaande zoals de Democratiseringsagenda en het programma Amsterdam Circulair 2020 – 2025. De Omgevingsvisie Amsterdam 2050, Een menselijke metropool, beschrijft het lange termijnperspectief en de opgaven voor de stad. In het deel ‘Hoe we aan de stad werken’ benoemt deze visie de aanleidingen voor veranderingen in het bouwen aan de stad: de stad is diverser geworden, er is meer zelforganisatie, maar ook zijn er zorgen over het (maatschappelijke) verdienvermogen en de betaalbaarheid van de stad. Andere aanleidingen of argumenten voor nieuwe werkwijzen zijn de voortschrijdende digitalisering en de invoering van de Omgevingswet in 2022, die onder andere als doel heeft meer ruimte bieden voor initiatief en participatie. Gezien de blijvende kwantitatieve opgaven zal de reguliere vorm van gebiedsontwikkeling nodig blijven, alternatieve ontwikkelmodellen zijn een aanvulling.

In de wetenschap dat de gebiedsontwikkeling alleen niet al deze problemen kan oplossen, kunnen nieuwe ontwikkelmodellen wel een bijdrage leveren aan oplossingen voor de ontwikkeling van een complete en inclusieve stad en aan de vernieuwing van werkwijzen. Drie basisprincipes van nieuwe ontwikkelmodellen Voor nieuwe ontwikkelmodellen bestaat geen blauwdruk. Zij zullen met betrokkenen, zowel bewoners en ondernemers van Amsterdam, professionals en gemeente uitgewerkt worden. Daarbij staan drie basisprincipes centraal. Een woning is om in te wonen De opgave: zorgen voor (blijvende) betaalbaarheid en aandacht voor de leefwereld van bewoners. De invulling: betaalbaarheid en het perspectief van buurtbewoners en toekomstige bewoners van een gebied of gebouw centraal stellen, bijvoorbeeld via zelfbouw of via projecten ontwikkeld door marktpartijen. Ruimte voor meerdere vormen van zeggenschap en eigenaarschap De opgave: nieuwe vormen van collectiviteit (coöperaties, commons) en eigenaarschap creëren. De invulling: andere manieren van ontwikkelen toevoegen waarbij Amsterdammers meer invloed wordt geboden. Andere rolverdelingen, een bewustere rolverdeling en de inzet op commons en coöperaties zijn hierbij belangrijke onderwerpen. Andere vormen van waardecreatie en waardebehoud De opgave: het vinden van andere vormen van financiering en waardecreatie en het zorgen voor waardebehoud.

De invulling: het stimuleren van andere constructies, bijvoorbeeld het slim integreren van zorgkosten in woon-zorgvoorzieningen. Het bedenken van deze nieuwe modellen is aan burgers en markt samen. De gemeente Amsterdam kan dit stimuleren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 januari 2022 Pagina 3 van 4

Een balans vinden tussen nieuwe ontwikkelmodellen en reguliere ontwikkelingen is van belang. Om een gestage jaarlijkse bouwproductie van grote aantallen woningen, in een compacte stedelijke omgeving, mogelijk te maken, is een efficiënte inrichting van deze complexe projecten nodig. Dit kan op gespannen voet staan met nieuwe ontwikkelmodellen. Hiervoor is ruimte nodig om te kunnen experimenteren en is het misschien juist nodig om anders tegen de reguliere en efficiënte rolverdeling aan te kijken. Koesteren en uitbouwen Er zijn al veel mooie voorbeelden en initiatieven in de stad. Deze worden gekoesterd en versterkt. Al ontwikkelde projecten laten zien wat het betekent en oplevert om meer ruimte te bieden aan de leefwereld, zeggenschap en eigenaarschap en andere vormen van waardecreatie en behoud, zoals bijvoorbeeld bij zelfbouw en wooncoöperaties. Er zijn ook projecten die ontstaan op initiatief van marktpartijen of burgers, of uit samenwerkingen tussen deze partijen. Daarnaast is er een aantal gemeentelijke programma’s, zoals Expeditie Vrije Ruimte en Amsterdam Circulair 2020 2025, die bijdragen aan alternatieve ontwikkelmodellen en andere vormen van waardecreatie. Meer invloed en zeggenschap geven ook duidelijkheid over de verschillende rollen voor burgers, en maken dat er kan worden voortgebouwd op ervaringen en geleerde lessen. Vernieuwing gaat uiteraard niet vanzelf.

We beseffen dat dit complex is en er nog veel lessen te leren zijn. Het is van belang de juiste voorwaarden te scheppen en een opgave te formuleren die past bij de plek en met een rolverdeling die reëel is voor betrokkenen. Versterken van de nieuwe ontwikkelmodellen Kennis opbouwen en delen Het is zaak om de kennis en ervaringen die opgedaan worden, te delen en uit te bouwen, zowel binnen als buiten de gemeentelijke organisatie. Via diverse programmalijnen wordt gewerkt aan kennis opbouwen en kennis delen, door: - Zelfbouw, bijeenkomsten en handboek - Handboek wooncoöperaties - Ontwikkeltraject Amsterdams Stadmaken Verbeteren en voortbouwen Naast het delen van al ontwikkelde kennis en het verankeren van deze kennis in organisaties, burgerinitiatieven en gemeente zal het ook nodig zijn nieuwe kennis te blijven ontwikkelen. Dit loopt via de programmalijnen en de projectorganisaties. Inclusieve ontwikkelmodellen Veel collectieve ontwikkelingen ontstaan vanuit groepen gelijkgestemden. De opgave is om deze vorm op termijn open te houden voor mensen buiten de directe familie of kennissenkring of voor mensen die minder zelfredzaam zijn. Nieuwe financiële producten Financiering is vaak een knelpunt. Hiervoor is (product)ontwikkeling nodig. De mogelijkheden voor een solidariteitsfonds wooncoöperaties en een stadmakersfonds worden onderzocht

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 januari 2022 Pagina 4 van 4

Experimenten Om te onderzoeken of er met andere processen en kaders vernieuwende oplossingen kunnen worden gevonden voor de opgaven waar de stad voor staat, gaat een aantal experimenten van start. Ontwikkelprojecten wooncoöperaties In het eindrapport Aan de slag met wooncoöperaties! zijn drie ontwikkelprojecten aangewezen. Het doel ervan is het op grote schaal (buurt) ontwikkelen met wooncoöperaties, en het stimuleren van nieuwe werkwijzen in de gebiedsontwikkeling met behulp van alternatieve ontwikkelmodellen. Prijsvraag nieuwe woonvormen en nieuwe vormen van medeopdrachtgeverschap Door middel van een prijsvraag is het mogelijk nieuwe vormen van ontwikkelmodellen te stimuleren. Vervolg Via de in de notitie beschreven programmalijnen en projecten wordt al gewerkt aan nieuwe ontwikkelmodellen. Een verdere uitwerking ervan kan binnen de kaders en richting die de Omgevingsvisie hiervoor geeft een vervolg krijgen. Na vaststelling dient de Omgevingsvisie haar beslag te krijgen als kader voor projecten en programma’s en in beleidsuitwerkingen. Dit noemen we de doorwerking van de Omgevingsvisie. Om een snel en goed begin te maken met deze doorwerking heeft het college van B&W op 14 december 2021 de Uitvoeringsagenda Omgevingsvisie Amsterdam 2050 vastgesteld. Deze is ter kennisname aangeboden aan de commissie RO van 19 januari 2022.

In de Omgevingsvisie zijn nieuwe ontwikkelmodellen onderdeel van de Strategische Keuze Samen Stadmaken. Omdat er nu al wordt gewerkt aan de nieuwe ontwikkelmodellen, is de uitwerking ervan een onderdeel van de Uitvoeringsagenda. De verdere uitwerkingsmogelijkheden in de Uitvoeringsagenda voor Samen Stadmaken zijn samen met burgers besproken op de Buurtenconferentie op 2 november 2021. Over de resultaten van het verkennend onderzoek naar de mogelijkheden voor een Stadmakersfonds zal de raad naar verwachting in de eerste helft van 2022 geïnformeerd worden. Op 7 maart 2022 zal een bijeenkomst georganiseerd worden in Pakhuis de Zwijger over dit onderwerp waar ik u van harte voor uitnodig.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Marieke van Doorninck Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid Bijlage 1. Notitie ‘Bouwen aan nieuwe ontwikkelmodellen’

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl