1- Raadsinformatiebrief Onderzoek Dakloze gezinnen.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 mei 2025 Opvang, Jeugd (zorg), Volkshuisvesting Rutger Groot Wassink, Marjolein Moorman en Zita Pels bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl, bestuurzaken.wonen@amsterdam.nl Onderzoek dakloze gezinnen en afdoening motie 532 (van de leden Abdi, van der Veen, Aslami, Krom inzake Een kinderrechtentoets in de Versterkte Aanpak Dakloosheid)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeren we u over de uitkomsten van het onderzoek naar dak- en thuisloze gezinnen. Geen dak boven je hoofd zorgt voor veel stress. Voor gezinnen die dak- en thuisloos zijn is het een totaal ontwrichtende situatie die verstrekkende gevolgen kan hebben. Dit geldt voor de ouders, maar helemaal voor de kinderen: zij nemen dit de rest van hun leven mee. In de vergadering van de gemeenteraad van 20 september 2023 heeft uw raad bij de behandeling van de raadsinformatiebrief Ondersteuning dakloze gezinnen (van 18 juli 2023) motie 532 van van de leden Abdi (PvdA), van der Veen (GL), Aslami (D66), Krom (PvdD) inzake: Een kinderrechtentoets in de Versterkte Aanpak Dakloosheid aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om te onderzoeken hoe we structureel de rechten, belangen en behoeftes van een kind die te maken heeft met (dreigende) dakloosheid kunnen meenemen in het beleid en de uitvoering. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: In 2024 is in opdracht van de wethouders Groot Wassink, Moorman en Pels een breed onderzoek gestart naar dak- en thuisloze gezinnen. Hierin is gekeken naar de aanloop naar dakloosheid, het brede kindperspectief, aanvullende oplossingsmogelijkheden en benodigde aanscherpingen van het huidige beleid. Het college beschouwt motie 532 hiermee als afgehandeld.

Het onderzoek is als bijlage meegestuurd bij deze brief. Kern van het onderzoek Dak- en thuisloze gezinnen in Amsterdam kunnen vaak niet adequaat geholpen worden door hen te voorzien in een huis of een opvangplek. Dit is een zeer verontrustende ontwikkeling, in de eerste plaats voor de kinderen en de bestaanszekerheid voor deze gezinnen. Amsterdam kan deze problematiek niet oplossen, omdat de mogelijkheden in ruimte en financiën altijd beperkter zullen zijn dan de vraag die op ons afkomt. Dit stelt ons voor dilemma’s maar ook voor acties. Het gaat hier tenslotte om kinderen die opgroeien in een dak-/thuisloze situatie met alle gevolgen van dien voor hun levens. Dat gaat ons aan het hart. De actiepunten komen later in deze brief aan de orde. Eerst delen we de inzichten uit het onderzoek. Het brede vraagstuk: door woningschaarste ontstaan er problemen Het hebben van een dak boven je hoofd is een voorwaarde voor het kunnen deelnemen aan de maatschappij. Het is één van de basisbehoeften, naast onder andere het hebben van een inkomen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 mei 2025 Pagina 2 van 6

We constateren dat de groep gezinnen die met name op het gebied van wonen in de knel zit groeit. Dit komt overeen met ETHOS tellingen1 die al zijn uitgevoerd in andere gemeenten in het land. Hieruit blijkt dat er een groot aantal verborgen thuisloze gezinnen bestaat. Eén vijfde van de dak- en thuisloze mensen is jonger dan 18 jaar2 Onderzoek3 toont aan dat dakloosheid bij kinderen een grote voorspeller is van toekomstige dakloosheid, soms wel een paar generaties lang. In april heeft de ETHOS telling in Amsterdam plaatsgevonden. De resultaten hiervan verwachten we dit najaar met u te delen. In Amsterdam kloppen gezinnen met woonproblematiek aan bij vrijwilligersorganisaties, belangenorganisaties en bij de Ouder- en Kindteams (hierna: OKT's), Buurtteams en de GGD/Centrale Toegang. De betrokken professionals hebben vervolgens onvoldoende toereikend handelingsperspectief om deze gezinnen te helpen: er ontbreekt een snelle route naar een (tijdelijke) woning of opvangplek. Zo zien we bijvoorbeeld dat ruim de helft van de woonurgentieaanvragen komt van gezinnen. Ook zien we dat tijdelijke woonoplossingen die er voor alleenstaanden zijn, zoals Onder de Pannen of Tijdelijk Onder Dak in sloopwoningen, in Amsterdam niet geschikt worden bevonden voor gezinnen, waardoor dit aanbod in onze stad niet bestaat.

Mede door de wooncrisis in Nederland zijn er in Amsterdam onvoldoende plekken voor woonruimte of opvang. De mogelijkheden in Amsterdam zijn beperkt. Gezinnen die wél in de noodopvang terecht kunnen, verblijven hier te lang mede door een gebrek aan stabiele huisvesting en hun persoonlijke wensen om naar zelfstandigheid door te stromen. Deze schaarste en de resulterende onmacht om in basisbehoeften te kunnen voorzien, werkt stress verhogend voor gezinnen en frustrerend voor professionals. Dit heeft toenemende problematiek als gevolg. De bij de gezinnen betrokken partijen (o.a. de Straatalliantie, de Kinderombudsman, de Regenbooggroep, OKT’s, Buurtteams en de GGD/Centrale Toegang) geven aan dat het gebrek aan een veilige woonplek negatieve gevolgen heeft voor het gezond en veilig opgroeien van de kinderen. Dit is een zorgelijke ontwikkeling. Amsterdam heeft landelijk gezien één van de langste wachttijden voor een (sociale) (huur)woning en hoewel gezinnen elders in Nederland wel veel sneller aan een (loting)woning kunnen komen, is het verkrijgen van huisvesting buiten de stad om verschillende redenen bijna even ingewikkeld. Er is daardoor veel sprake van vastgedraaide casuïstiek. Bestuurlijk spanningsveld, motie en toezegging Het college heeft de ambitie om een solidaire stad te zijn met kansen voor iedereen. Bestaanszekerheid is daarbij een belangrijke prioriteit.

Dat vergt zo nu en dan maatwerk, bijvoorbeeld bij het voorzien in basisbehoeften voor een gezin dat dakloos is geraakt. Een deel van deze gezinnen wordt aangemeld bij het Doorbraakteam. Nu de druk toeneemt, dient de vraag zich aan of beleid aangepast zou moeten worden en er meer oplossingen voor gezinnen en meer handelingsmogelijkheden voor professionals moeten komen. De oplossing kan niet altijd in

1

ETHOS staat voor ‘European Typology of Homelessness and Housing Exclusion’. Het wordt in Europa gezien als de best onderbouwde en meest gezaghebbende manier om dakloosheid te meten. Zie ook ETHOS telling dak- en thuisloosheid in Nederland - Kansfonds 2 ETHOS-telling 2024: veel verborgen dakloosheid onder vrouwen en kinderen | Hogeschool Utrecht 3 Lifetime and intergenerational experiences of homelessness in Australia

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 mei 2025 Pagina 3 van 6

Amsterdam gevonden worden. Er zijn grenzen aan de mogelijkheden om gezinnen op te vangen, zowel financieel als in het vinden van geschikte locaties. In motie 5324 volgend op de raadsinformatiebrief Ondersteuning dakloze gezinnen van 18 juli 2023, gaf u het college de opdracht om uit te werken: “Hoe de rechten, belangen en behoeftes van een kind die te maken heeft met (dreigende) dakloosheid structureel mee te nemen in beleid en uitvoering.” Dit onderzoek is erop gericht om meer zicht te krijgen op de patronen die zich voordoen bij daken thuisloze gezinnen. We hebben de opdracht uit de motie hierbij als uitgangspunt genomen. Vanuit het resulterende zicht op de patronen zijn uitwerkingsrichtingen geformuleerd om tot betere oplossingen te komen voor deze gezinnen en voor de stad. De Kinderombudsman adviseerde de gemeente om de Preventiescanner Dakloosheid te hanteren voor haar beleid. Dit instrument is ontwikkeld in het Nationale Actieplan Dakloosheid Eerst een Thuis en geeft gemeenten een beeld van hun huidige preventieve aanpak van dakloosheid. De toezegging aan u om deze aanbeveling nader te onderzoeken, is in dit onderzoek meegenomen. Zie hoofdstuk 2 in het onderzoeksrapport. Inzichten uit het onderzoek Dakloze gezinnen bestaan vaak uit alleenstaande moeders met kinderen. Veel van hen hebben een woonvraag en weinig tot geen zorgvraag.

Echter, naarmate hun thuisloze situatie langer voortduurt, ontstaan er steeds meer zorgbehoeften. De grootste uitdaging ligt bij gezinnen met geen of beperkte binding5 aan Amsterdam, waardoor zij geen recht hebben op voorzieningen. Deze gezinnen zijn vaak aangewezen op netwerkopvang. Die is vaak instabiel en brengt financiële risico’s met zich mee, ook voor de host (bijv. verlies van toeslagen). Moet Amsterdam ook opvang bieden aan gezinnen zonder binding met de stad? Dit dilemma raakt aan de grenzen van het lokale opvangbeleid. Het gaat over hoe we om willen gaan met kinderen die we niet op straat willen hebben en over de bredere vraag of economische dakloosheid een probleem is dat primair door de stad of in de basis door landelijke maatregelen moet worden opgelost. Knelpunten: • Er is gebrek aan betaalbare woonoplossingen, vooral voor gezinnen; • Preventie en vroegsignalering schieten tekort, waardoor gezinnen pas in beeld komen als de situatie al is geëscaleerd; • De vraag om hulp kan op veel plekken (tegelijkertijd) binnenkomen: sociaal loket, OKT, Buurtteam, Regenbooggroep, de GGD. Hierin ontbreken twee cruciale zaken: 1. de mogelijkheid om informatie te delen en één beeld van het gezin te krijgen én 2. de mogelijkheid om echt intensief met het gezin in gesprek te gaan, de hele ondersteuningsvraag en geschiedenis op te tekenen én uitvoerig, outreachend, 4

Motie-Een-kinderrechtentoets-in-de-Versterkte-Aanpak-Dakloosheid.pdf (lokaalbestuur.nl) Regiobinding is een sleutelbegrip voor toegang tot sociale huurwoningen en voorzieningen, zoals de noodopvang, zie ook Regels en verordeningen Wonen - Gemeente Amsterdam en Regels en Verordening Wmo - Sociaal Domein 5

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

•

• •

Datum 16 mei 2025 Pagina 4 van 6

netwerkonderzoek te doen. Dit laatste is van groot belang, omdat veel van de gezinnen voorafgaand aan dakloosheid in het netwerk verbleven en hier mogelijk kansen liggen om hen (tijdelijk) onder dak te brengen of houden; Gedurende de “route door het Amsterdamse sociaal domein” is er bij de betrokken professionals geen gedeeld beeld van hoe het met de kinderen gaat. Er is dus geen sprake van een ketenaanpak; Een stabiele woonplek is vanuit het perspectief van het kind een basisbehoefte. De kans daarop is voor deze gezinnen buiten Amsterdam (hoewel ook beperkt en vol uitdagingen) groter dan binnen Amsterdam. Maar veel gezinnen zien een verhuizing weg van Amsterdam niet zitten. Netwerk nabij in Amsterdam is juist voor deze gezinnen vaak van essentieel belang. Daarnaast zien we steeds vaker dat kinderen zorgtrajecten in Amsterdam (in de Noodopvang) zijn gestart die elders in het land niet beschikbaar zijn of waar (te) lange wachtlijsten voor bestaan; De uitstroom uit de noodopvang stokt, gezinnen verblijven er te lang, juridische procedures maken dat alle partijen vast zitten; De bredere vraag of economische dakloosheid een probleem is dat primair door gemeenten of door landelijke maatregelen moet worden opgelost.

Impact op kinderen: Dakloosheid en verblijf in een (nood)opvang heeft negatieve gevolgen voor de fysieke en mentale ontwikkeling van kinderen. Kinderen verblijven nu te lang in tijdelijke en ongeschikte woonomstandigheden binnen hun eigen netwerk of in de (nood)opvang. Wij signaleren dat er onvoldoende specifieke aandacht is voor het kindperspectief. Conclusie De woningnood in Amsterdam heeft een grote impact op gezinnen met een (dringende) woonvraag. Er is behoefte aan structurele oplossingen, zowel in de preventie van dakloosheid als in de uitstroom uit de (nood)opvang. Kinderen zouden hierbij meer dan nu centraal moeten staan. Langdurige onzekerheid heeft immers schadelijke effecten op hun welzijn en ontwikkeling. Omdat Amsterdam deze problemen in deze omvang niet alleen kan oplossen, zullen we naar duurzame woonoplossingen in de rest van Nederland uit moeten kijken. Magdalena woont in de noodopvang sinds januari 2021 met haar twee kinderen, inmiddels 20 jaar en 15 jaar. Zij is naar de noodopvang verwezen omdat haar vorige woonplek (een kamer) niet geschikt was voor haar kinderen die ze in 2019 naar Nederland haalde. Ze hoopte op een veilige plek in Amsterdam. Toen dit niet lukte, is ze ingeschreven op de site van Midden- Holland en vond ze na anderhalf jaar een woning in Gouda met drie slaapkamers. Amsterdam betaalde de inrichtingskosten.

Oplossingsrichtingen en actiepunten De inzichten uit het onderzoek geven richting aan een aantal actiegerichte oplossingen waarvan de verwachting is dat die een positief verschil kunnen maken. Het kindperspectief en de rechten van het kind zullen hierin steeds een cruciale rol spelen. Een compleet beeld treft u in hoofdstuk 5 van het rapport. Op hoofdlijnen onderscheiden we zes oplossingsrichtingen:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 mei 2025 Pagina 5 van 6

1. Beter inzicht in aantallen dakloze gezinnen op basis van data. De ETHOS-telling draagt hieraan bij; 2. Sterkere focus op preventie en vroegsignalering, bijvoorbeeld door betere samenwerking tussen instanties en realistischer verwachtingen bij gezinnen over huisvestingskansen; 3. Eén integrale ketenaanpak waarbij gezinnen één regiehouder krijgen, die hen door alle fasen begeleidt; 4. Uitbreiding van tijdelijke woonoplossingen, zoals: a. Betere ondersteuning bij inwoning, waaronder financieel mogelijk maken voor de host; b. Blijvend stimuleren van inwoning, waaronder hospitaverhuur, en het onder de aandacht brengen dat deze woonvorm ook een (tijdelijke) woonplek voor gezinnen kan bieden; c. Het verruimen van bestaande regelingen waardoor het aantrekkelijker wordt voor bijstandsgerechtigden om een gedeelte van de woning te delen door inwoning of hospitaverhuur; d. Samen met de corporaties verkennen wat ervoor nodig is om de tijdelijke woonvoorzieningen die er wel zijn voor alleenstaanden ook toegankelijk te maken voor gezinnen; 5. Loskoppelen van zorg en huisvesting, zodat er minder prikkel is richting kwetsbaarheid; 6. Betere doorstroom uit de noodopvang. Een concrete uitwerking hiervan treft u in bijlage 1. We sturen erop de uitwerking kostenneutraal vorm te geven.

In het eerste kwartaal van 2026 brengen we u op de hoogte van de stand van zaken op de oplossingsrichtingen, inclusief een overzicht van de bijkomende kosten en/of besparingen. Mocht het voorstel onverhoopt niet kostenneutraal uitpakken dan wordt een dekkingsvoorstel toegevoegd. Larissa is in 2018 vanuit Ghana naar Nederland gekomen om bij haar partner te wonen. In Nederland bleek haar partner niet over zelfstandige woonruimte te beschikken en woonden ze in bij haar schoonzus. Larissa had een zoontje gekregen en toen de relatie werd verbroken, kon ze met haar kind gelukkig tijdelijk bij familie en vrienden verblijven. Voor de lange termijn was dit geen goede situatie voor haar en haar zoontje. Pas toen ze verblijfsrecht op grond van het Chavezarrest kreeg, kon ze hulp gaan zoeken om woonruimte te zoeken. Binnen een half jaar vond ze een huis in Enschede. Ze werkte in Amsterdam en haar werkgever is ook actief binnen haar nieuwe regio. Larissa en haar zoontje kunnen daar nu bouwen aan een stabiele toekomst.

De Amsterdamse jeugdvisie beschrijft dat het belang van kinderen en jongeren altijd voorop zou moeten staan in onze beleids- en uitvoeringsbeslissingen in het gehele maatschappelijke domein. Dat betekent dat we bij het maken van afwegingen altijd nadenken wat de impact daarvan is op het leven van kinderen en jongeren en ons niet laten leiden door institutionele of individuele belangen. Dat is nog niet gemakkelijk. Dit onderzoek naar dakloze gezinnen doet ons nog eens beseffen hoe ontzettend nodig dat is. Bij het uitwerken van de oplossingsrichtingen nemen we dit perspectief voortdurend mee en betrekken we ook de Kinderombudsman om ons hierop scherp te

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 mei 2025 Pagina 6 van 6

houden. We willen de situatie van thuisloze kinderen beter in overeenstemming brengen met de belangen en rechten van het kind, zoals verwoord in het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind. Zodat we recht doen aan de Amsterdamse jeugdvisie, de inzichten uit het onderzoek dakloze gezinnen en bovenal de belangen van alle kinderen in onze stad. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. We vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink

Marjolein Moorman

en Zita Pels

Bijlagen 1. Concrete uitwerking van de oplossingsrichtingen; 2. Rapport onderzoek dakloze gezinnen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl