1. Raadsinformatiebrief_Ondernemers in transformatiegebieden (003) (002).pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 december 2023 Economische Zaken, Grond en ontwikkeling Sofyan Mbarki, Reinier van Dantzig. Economische Zaken, Frank van de Lustgraaf Aanpak herhuisvesting bedrijven uit transformatiegebieden en monitor bedrijfsruimte 2023

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeren wij u over de aanvullende maatregelen die het college treft om stadsverzorgende bedrijven in de ambachten, (maak)industrie en stadslogistiek in gebiedsontwikkelingen meer kansen te bieden om te herhuisvesten. Dit betreft allereerst een werkcorporatie1 die moet gaan zorgen voor een groter aanbod van betaalbare bedrijfsruimten. Voor de oprichting en opstartfase van de werkcorporatie zal een opdracht worden uitgeschreven. Daarnaast komt er een transformatiecoördinator die bedrijven ondersteuning kan bieden bij het herhuisvestingsproces. Ook gaan we de ondernemers voorafgaande aan gebiedstransformatie beter informeren over hun positie en wat zij van de gemeente kunnen verwachten. De aanleiding van deze extra maatregelen ligt bij de uitdagingen die ondernemers in met name Noord ervaren bij het vinden van huisvesting. Op 14 juli 2022 informeerden wij u over de zes ondernemers in de Klaprozenbuurt en Buiksloterham die in de knel zijn gekomen door de gebiedsontwikkeling op deze bedrijventerreinen. Daarin hebben wij aangegeven maatregelen te onderzoeken voor deze en vergelijkbare ondernemers en u daarover te informeren. Iedere ondernemer heeft in de tussentijd gebruik kunnen maken van gemeentelijke ondersteuning en enkele ondernemers hebben concreet zicht op een nieuwe locatie.

Tot slot informeren wij u over de Monitor bedrijfsruimte Amsterdam 2023 waaruit blijkt dat de leegstand van bedrijfsruimten in Amsterdam minimaal is en ook het aanbod aan bedrijfskavels in de MRA snel slinkt. De initiatieven om bedrijventerreinen te intensiveren leiden vooralsnog niet tot een vergroting van het ruimteaanbod. Wel zijn er in Amsterdam zijn nog 54 hectare aan kavels bedrijventerrein beschikbaar, die op Sloterdijk Poort gereserveerd zijn voor bedrijven uit transformatiegebieden. Het lukt deze bedrijven echter nog weinig deze stap te maken. Gemeentelijke rol en inzet voor bedrijven in gebiedsontwikkeling Zoals ook in de vorige brief beschreven vindt de herhuisvestingsproblematiek van de betrokken bedrijven zijn oorsprong in de snelle groei van Amsterdam Noord. Gelijktijdig vindt op vier plaatsen een transformatie van een bedrijventerrein plaats naar een gemengde stadswijk: Klaprozenbuurt, 1

Werkcorporatie is een werktitel, we sluiten een andere organisatievorm niet bij voorbaat uit.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2023 Pagina 2 van 5

Buiksloterham, NDSM en Hamerkwartier. Ook in Zuidoost wordt het tekort aan ruimte voor ondernemers steeds meer gevoeld bij de herontwikkeling van wijken. Het beleid is dat bedrijvigheid in deze nieuwe stadswijken een prominente plek moet krijgen. Het doel in de Bedrijvenstrategie 2020-2030 is om op de betrokken terreinen in Noord ruim 200.000 m² bedrijfsruimte te behouden of terug te bouwen. Ook is in investeringsnota’s van transformatieprojecten, zoals Klaprozenbuurt, opgenomen dat de gemeentelijke projectorganisaties zich inspannen om bestaande bedrijven te koppelen aan aanbieders en ontwikkelaars van ruimte. Het realiseren van gemengde stedelijke woon-werkwijken op voormalige bedrijventerreinen is complex. Er is gekozen voor herontwikkeling van deze gebieden in de wetenschap dat niet alle bestaande bedrijven in de nieuwe wijken kunnen terugkomen. Dit komt onder meer doordat ondernemers soms (tijdelijke) huurcontracten met lage huren hebben. Tegelijkertijd willen we bedrijven in deze gebieden kansen bieden om zich in het gebied te herhuisvesten. De gemeente speelt hier een indirecte rol, omdat de meeste grond is uitgegeven. Het gaat vooral om het creëren van gunstige randvoorwaarden voor herhuisvesting, informeren en begeleiden. Dit betekent dat bedrijven die een nieuwe locatie zoeken vooral aangewezen zijn op de mogelijkheden die de markt biedt.

Uiteindelijk is het aan de ondernemer zelf om te bepalen welke huisvestingsbeslissing het beste is voor zijn of haar bedrijf. Begeleiding ondernemers naar een nieuwe plek Het afgelopen jaar zijn door ons diverse gesprekken met betrokken ondernemers gevoerd, ook samen met portefeuillehouder Economie Noord Yassmine El Ksaihi, uit die gesprekken en verder onderzoek blijkt dat de gemeentelijke inspanningen de betrokken bedrijven onvoldoende aanknopingspunten voor herhuisvesting geven. De ondernemers geven aan zonder hulp geen oplossingen te zien en mogelijk de deuren te moeten sluiten, terwijl hun bedrijf goed loopt. Dit ligt aan moeilijke marktomstandigheden op de bedrijfsruimtemarkt: de leegstand is met 2% erg laag (zie Monitor), waardoor de huurprijzen stijgen. Deels is de schaarste het gevolg van gemeentelijke keuzes, zoals het gelijktijdig transformeren van de genoemde terreinen in Noord, terwijl er in het stadsdeel geen vervangende terreinen of schuifruimte zijn gepland. Het is aannemelijk dat het aantal zoekende bedrijven verder zal groeien wanneer de gebiedstransformaties op gang komen. Dit komt vooral omdat er in de gebieden nog niet of nauwelijks nieuwe bedrijfsruimte is ontwikkeld. Er is dus sprake van een faseringsprobleem. Alle betrokken ondernemers hebben inmiddels gebruik kunnen maken van begeleiding door de stadsloods en/of de bedrijvenadviseur transformatie.

Vijf bedrijven hebben dit ook gedaan waarvan een bedrijf zelf een nieuwe locatie buiten de stad heeft gevonden en twee bedrijven respectievelijk een voorlopige en een definitieve overeenkomst hebben getekend voor een nieuwe locatie. Met de overige bedrijven is regelmatig contact over mogelijkheden voor herhuisvesting. Dat nog niet alle bedrijven een nieuwe locatie hebben gevonden, geeft aan hoe complex de situatie is. We blijven met de bedrijven in gesprek en helpen ze waar mogelijk.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2023 Pagina 3 van 5

Aanpak herhuisvesting bedrijven in transformatiegebieden Gegeven de uitdagingen van de ondernemers en de gemeentelijke ambitie om een volwaardige plek voor stadsverzorgende bedrijven te blijven bieden, hebben wij namens het college een aanpak herhuisvesting opgesteld. Deze aanpak zorgt voor een hogere agendering van en inzet op de herhuisvestingsopgave van bedrijven in de betrokken transformatiegebieden. Het college gaat zich op verschillende vlakken meer inspannen om de huidige bedrijven op bedrijventerreinen die transformeren te herhuisvesten, in de wetenschap dat de gemeente altijd indirect betrokken is en een herhuisvesting niet af kan dwingen, danwel partijen volledig kan ontzorgen. We concentreren onze aanvullende inzet op het begeleiden van de bedrijven die lang in het gebied gevestigd zijn, in de markt geen nieuwe locatie kunnen vinden of voor wie een overstap naar gemeentelijke kavels niet interessant is. We verwachten van de ondernemer dat deze tijdig in gesprek gaat met zijn verhuurder, zich oriënteert op nieuwe bedrijfshuisvesting en een makelaar of adviseur inschakelt om de locatie, budget te bespreken. Inmiddels hebben we een gedegen beeld van de grootte van de uitdaging en de behoefte, maar deze kan groter of kleiner uitvallen, mede door de economische onzekerheid en het tempo waarin de gebiedsontwikkeling plaatsvindt.

We gaan daarom uit van een flexibele aanpak op basis van samenwerking, waarbij maatregelen in de loop der tijd op- of juist afgeschaald kunnen worden. Deze aanpak voorziet ook in een betere coördinatie en samenwerking van gemeentelijke inspanningen. De aanpak bestaat uit acties die op korte termijn in gang gezet worden. De focus ligt eerst op Noord en de maatregelen kunnen bij succes worden ingezet in andere transformatieprojecten in de stad.

1. Oprichting werkcorporatie mogelijk maken Voor het creëren van tijdelijke en permanente betaalbare bedrijfsruimtes voor stadsverzorgende bedrijvigheid wil het college een werkcorporatie laten oprichten. Uit eerder marktonderzoek blijkt er interesse om vanuit een private organisatie zonder winstoogmerk voor een redelijke prijs bedrijfsruimtes te verhuren aan stadsverzorgende bedrijven. Daarbij kan het gaan om bestaande ruimtes of nieuw te ontwikkelen ruimtes in transformatiegebieden en in de rest van de stad. De werkcorporatie kan grote vloeroppervlaktes aanhuren, compartimenteren en een community voor MKB 'ers opbouwen. Ook kan de werkcorporatie in woon-werkwijken zorgen voor structurele communicatie en afspraken tussen ondernemers en bewoners ten aanzien van overlast, verkeersbewegingen en dergelijke. De gemeente nodigt komend jaar marktpartijen uit om hiermee te starten. Om hen op weg te helpen met de oprichting en organisatie, stelt de gemeente ambtelijke capaciteit en een startkapitaal van maximaal 500.000 euro beschikbaar. 2. Marktpartijen uitdagen om via tenders bedrijfsruimte te creëren Een andere manier om het aanbod van bedrijfsruimtes te vergroten, is het intensiever benutten van bedrijventerreinen. De gemeente daagt daarom marktpartijen uit om plannen te maken voor gestapelde bedrijfshuisvesting voor stadsverzorgende bedrijven.

Als voorbeeld geldt de Makerstoren op Sloterdijk dat eind dit jaar gaat starten met de bouw. Dit verzamelgebouw voor de maakindustrie biedt straks verschillende werkruimtes aan en beschikt over een

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2023 Pagina 4 van 5

goederenlift voor grote machines en zware materialen. Om dit soort gestapelde bedrijfsgebouwen op meer plekken mogelijk te maken, kunnen marktpartijen zich hiervoor inschrijven op specifieke bouwkavels (‘tenders’). De gemeente bereidt de eerste tender voor in de Buiksloterham. Ook op Sloterdijk III, Zeeburgereiland en in Amsterdam Zuidoost worden hiervoor mogelijkheden onderzocht. 3. Transformatiecoördinator en eerder informeren ondernemers Het college stelt ook een transformatiecoördinator aan die zich richt op het transformatie- en herhuisvestingsproces van ondernemers en meezoekt in mogelijke oplossingen. Samen met een bredere communicatieaanpak gaat de gemeente ondernemers ook eerder informeren over de mogelijke gevolgen van herontwikkeling voor hun bedrijfsvoering, zodat zij zich eerder kunnen voorbereiden op een mogelijke bedrijfsverhuizing. 4. Aanvullende maatregelen Naast de genoemde acties worden de volgende maatregen nog onderzocht: - Incentives om de ontwikkeling van gestapelde bedrijfsgebouwen aantrekkelijker te maken. - Het inrichten van een herhuisvestingsubsidie en andere ondersteuningsmogelijkheden voor stadsverzorgende ondernemers, bijvoorbeeld via een stadsmakersfonds. - Verkenning en lobby huurregulering van bedrijfsruimtes.

Om specifieke doelgroepen stadsverzorgende bedrijven in de stad te houden – die bijvoorbeeld bijdragen aan de duurzaamheidstransities of de brede welvaart - is huurregulering een interessant instrument. Omdat staatssteunregelgeving en de dienstenrichtlijn waarschijnlijke barrières vormen, is het noodzakelijk met het rijk hierover het gesprek aan te gaan. Dit doet Amsterdam in samenwerking met de G4 steden, aangevuld met Groningen en Eindhoven. Monitor bedrijfsruimte Amsterdam 2023: krapte neemt toe. De monitor bedrijfsruimte geeft inzicht in de Amsterdamse bedrijfsruimtemarkt en de voortgang van het beleid op bedrijventerreinen en bedrijfsruimte in de stad, de bedrijvenstrategie Amsterdam 2020-2030. In de editie 2023 is naast feiten en cijfers extra aandacht voor ondernemers wiens bedrijfsvoering door gebiedsontwikkeling beïnvloed wordt, of die zelf actief invulling geven aan intensivering en verduurzaming op bedrijventerreinen. De belangrijkste boodschap van de monitor 2023 is dat de krapte op de Amsterdamse bedrijfsruimtemarkt de afgelopen jaren steeds zichtbaarder wordt naarmate er meer bedrijventerreinen getransformeerd worden naar woon-werkwijken. Het leegstandscijfer (rond de 2% eind 2022) is zeer laag en ook het ruimteaanbod in de regio slinkt snel: op het huidige uitgiftetempo (75 hectare in 2022) zijn alle bedrijventerreinen in de MRA rond 2030 uitgegeven.

De intensivering van bedrijventerreinen in Amsterdam lijkt in de tussentijd voorzichtig op gang te komen: de eerste initiatieven van stapeling van bedrijfsruimte zijn gerealiseerd of hier worden voorbereidingen toe getroffen. Daarbij is vooral sprake van functiemenging – andere functies die hun weg naar een bedrijventerrein weten te vinden – en nog geen structurele toename van de oppervlakte bedrijfsruimte. Daarnaast zijn op veel terreinen collectieven gestart die samen investeren in het verduurzamen van het terrein en hun bedrijfsvoering, onder andere om in te spelen op de zero-emissiezone voor bedrijfsvervoer die per 2025 voor een groot deel van de stad zal gelden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2023 Pagina 5 van 5

Tot slot In de komende publicaties van de Monitor bedrijfsruimte Amsterdam informeren wij u tevens over de voortgang van de aanpak herhuisvesting bedrijven.

We hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Economische Zaken

Reinier van Dantzig Wethouder Woningbouw en stedelijke ontwikkeling

Bijlage: Monitor bedrijfsruimte Amsterdam 2023

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl