1. Raadsinformatiebrief Monitor OVA.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 januari 2024 Ruimtelijke Ordening en Grondzaken Reinier van Dantzig Ruimte en Duurzaamheid (bestuurszaken.RD@amsterdam.nl)

Onderwerp

Monitor Omgevingsvisie Amsterdam

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Hierbij ontvangt u de eerste Monitor Omgevingsvisie Amsterdam. Deze hebben wij aangekondigd in een raadsinformatiebrief van 18 juli 2023. Bij behandeling van deze brief in de raadscommissie Ruimtelijke Ordening heeft u gevraagd om een stand van zaken van de Uitvoeringsagenda. Deze krijgt u separaat, maar tegelijk met deze monitor aangeboden. Eind 2021 heeft u per motie (motie 120_22 Van Renssen, Boutkan en Kiliç) gevraagd om periodieke monitoring van de doelen van de door u in de zomer van 2021 vastgestelde omgevingsvisie, met actualisatie daarbij als uitgangspunt. Deze eerste monitor doet dat aan de hand van de vijf strategische keuzes in de visie. Zoals in de brief van 18 juli reeds toegelicht, geeft de monitor naar de overtuiging van het college op dit moment geen aanleiding om de Omgevingsvisie te actualiseren. De monitor verschijnt te vroeg na vaststelling van de omgevingsvisie om te kunnen zeggen dat trends een gevolg zijn van de omgevingsvisie. Deze eerste Monitor Omgevingsvisie Amsterdam moet daarom vooral als nulmeting worden gezien. Hier komt een wisselend beeld uit naar voren: sommige trends bewegen zich in de richting van onze ruimtelijke doelen, voor andere trends geldt dat minder of niet. Graag zetten we hier enkele opvallende zaken uit de monitor kort op een rij.

De vijf strategische keuzes in beeld Meerkernige ontwikkeling Amsterdam, en dan met name het centrale deel, is een magneet voor velen. De monitor laat zien dat grootstedelijke voorzieningen er zeer sterk zijn geconcentreerd. Dit veroorzaakt een grote druk op dit gebied en de wens is om het potentieel van de gebieden eromheen – zowel in Amsterdam als in de regio - beter te gaan benutten. De monitor laat in enkele opzichten echter juist een versterking van die concentratie zien. Het aantal arbeidsplaatsen groeit in Amsterdam al jaren sterker dan het aantal inwoners, waardoor de forse werkpendel vanuit de regio naar

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 januari 2024 Pagina 2 van 5

Amsterdam verder stijgt. Dat werk is bovendien vaak voor theoretisch opgeleiden, wat met name buiten de Ring in onbalans is met de zittende bevolking die vaker praktisch is opgeleid. De bouwproductie concentreerde zich de afgelopen jaren in de ringzone, veel minder daarbuiten, waar de bebouwingsdichtheid voorlopig veel lager blijft. De koopkrachtbinding, dus het aandeel aankopen in het eigen stadsdeel, daalt over de hele linie, maar in de buitenwijken het meest. Al met al moet de ontwikkeling naar een meerkernige stad duidelijk nog beginnen. Groeien binnen grenzen De woningbouwproductie was de afgelopen jaren historisch hoog. Dit heeft met name starters en kleine huishoudens een kans gegeven om in de stad huisvesting te vinden. Sinds omstreeks 2015 is het aandeel buitenlandse migranten hierin sterk gegroeid. Doorstromers en met name gezinnen wijken de laatste jaren vaker uit naar de regio: sinds 2015 ligt het binnenlands vertreksaldo op ongeveer 15.000 per jaar. Enkele cijfers geven aanleiding tot zorg over armoede en kansenongelijkheid. De forse groei en verdichting van de stad maakt ruimte voor maakindustrie steeds schaarser. Ook gaat de groei nog steeds gepaard met een groei in (niet-circulair) energie- en grondstoffenverbruik. De transitie naar een circulaire economie is in gang gezet, maar de opgave is beduidend groter dan de resultaten tot nu toe.

We liggen dus achter op de doelen van ‘groeien binnen grenzen’, waarbij het opvalt dat we het met gebrekkige circulaire data moeten doen. Zo weten we niet of gebouwen die op papier voldoen aan de wettelijk verplichte MPG (Milieu Prestatie Gebouwen) ook daadwerkelijk zo zijn gebouwd. Duurzaam en gezond bewegen De ruimtelijke condities voor gezond lopen en fietsen verbeteren, de tevredenheidscore daarover ligt rond de 6,5. Er is een langzame verschuiving gaande naar minder autogebruik, jaarlijks worden meer dan duizend autoparkeerplaatsen opgeheven. Lopen is sterk gegroeid ten koste van openbaar vervoer, maar dit was een Covid19-effect. Het is afwachten hoe zich dat na Covid19 ontwikkelt. Verschillende gunstige ontwikkelingen spelen vooral in de centrale delen van de stad. Hier zijn autowegen omgezet in fietsstraten en zijn dagelijkse voorzieningen op loop- en fietsafstand te vinden. In delen van Nieuw-West, Zuidoost en Noord zijn dagelijkse voorzieningen (waaronder openbaar vervoer) minder fijnmazig beschikbaar en is meer ruimte, en soms ook sociaaleconomische noodzaak, voor de auto. Dit nodigt minder uit tot gezond bewegen. Zo stijgt bijvoorbeeld zelfs het autogebruik in Zuidoost. Ook halen kinderen buiten de ring minder vaak de beweegrichtlijn. Nergens in de stad haalt een meerderheid van de kinderen de beweegrichtlijn.

De luchtkwaliteit kan in het centrum en langs de westelijke ring beter, maar de verwachtingen zijn gunstig. De trend wat betreft het ervaren verkeerslawaai is minder gunstig. In enkele wijken is die voorlopig nog onder de maat. Rigoureus vergroenen Er zijn steeds meer aansprekende groene voorbeeldprojecten. Veel Amsterdammers (maar niet alle) hebben buurtgroen en parken in hun nabijheid, parken worden veel gebruikt en vaak hoog gewaardeerd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 januari 2024 Pagina 3 van 5

Dichtbevolkte wijken die laag scoren op m2 groen per inwoner zijn grofweg de wijken die juist hoger scoren op het percentage schaduwrijke looproutes, belangrijk bij toenemende hittestress. Hier ligt een sleutel voor het dilemma dat verdichting van de stad rigoureus vergroenen bedreigt. Verscheidene nieuwbouwgebieden scoren wat enkele groenwaarden betreft niet hoog. Het meenemen van groen in huidige en nieuwe gebiedsontwikkelingen vraagt dus om voortdurende aandacht bij planvorming. Samen Stadmaken Samen Stadmaken gaat over het verkleinen van de gevoelde kloof tussen gemeente en gemeenschap, en over actieve burgers die de stad mede vormgeven . Er zijn al mooie voorbeelden van stadslandbouw, vrije ruimtes en wooncoöperaties. Maar de Ombudsman en andere professionele duiders zijn nog altijd kritisch op de Amsterdamse prestaties wat betreft verbindingen met burgers bij allerlei regulier werk en projecten. Slechts een klein deel van de mensen zegt het gevoel te hebben dat hij/zij invloed heeft op wat er voor de stad wordt besloten. Voorts daalt het aantal zelfbouwwoningen de laatste tijd, terwijl die in vergelijking met ‘reguliere’ bouwprojecten al op een betrekkelijk laag niveau lagen. De aandacht gaat de komende jaren echter vooral uit naar wooncoöperaties: zelfbouwwoningen in groepsverband. Deze zijn in duurzaam betaalbaardere segmenten en in een hogere dichtheid realiseerbaar.

Verwachtingen voor de komende jaren De monitor laat verscheidene positieve ontwikkelingen zien, maar ook trends die zich onvoldoende of niet richting doelen bewegen. Amsterdams beleid heeft nu eenmaal geen volledige controle over de ontwikkeling van de stad. Rijksbeleid, regiogemeenten of economie hebben allemaal hun invloed. Bovendien hebben merkbare effecten tijd nodig. Die tijd gaan we goed benutten. Juist in Noord, Nieuw-West en Zuidoost staan de komende jaren veel gebiedsontwikkelingen op de rol. Deze gaan meerkernige ontwikkeling zeker op gang helpen. Bovendien zijn er voor dezelfde wijken masterplannen die vele kansen en kwaliteiten aldaar zullen verbeteren en tot doel hebben om kansengelijkheid te vergroten. Voorts zijn mede naar aanleiding van de omgevingsvisie al thematische- en gebiedsuitwerkingen in gang gezet. Denk hierbij aan de Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting, het groeninstrumentarium, Gebiedsgerichte Omgevingsprogramma’s, de energietransitie en ambities op het gebied van autoluw. De ‘Stand van Zaken Uitvoeringsagenda Omgevingsvisie’, die tegelijk met de monitor aan u wordt aangeboden, geeft een overzicht van wat er allemaal in beweging is gezet en nog zal worden gezet. Daarnaast noemen we hier graag zes specifieke acties die nu aan de orde zijn en die ons naar verwachting gaan helpen bij het halen van doelen uit de omgevingsvisie. Het zijn: 1.

Ontwikkelstrategie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 januari 2024 Pagina 4 van 5

Momenteel wordt gewerkt aan een Ontwikkelstrategie die richting geeft aan de groei van Amsterdam voor de middellange termijn (tot 2035). De Ontwikkelstrategie agendeert nieuwe ontwikkellocaties die noodzakelijk zijn voor het continueren van de huidige woningbouwproductie en geeft sociaal-maatschappelijk aan wat nodig is voor een verantwoorde groei, met meer kansengelijkheid. Hiermee wordt de strategische keuze voor groeien binnen grenzen geconcretiseerd. Nieuwe projectvoorstellen dragen bovendien bij aan meerkernige ontwikkeling en de andere strategische keuzes uit de omgevingsvisie. Naar verwachting wordt de Ontwikkelstrategie rond de zomer van 2024 aan u aangeboden. 2. Actualiseren Plaberum Het Plaberum is onze instrumentele leidraad voor ruimtelijke gebiedsontwikkelingen. Deze is voor het laatste geactualiseerd in 2017. Inmiddels is een nieuwe actualisatie in gang gezet. Het doel is dat er straks een Plaberum ligt met procesregels waarmee beter kan worden gewerkt aan de opgaven van vandaag. Zo zal er gerichtere aandacht komen voor transformatieopgaven, samen stadmaken en het huidige bestuurlijk stelsel. 3. Participatieverordening Medio 2024 wordt een participatieverordening ter vaststelling aan u voorgelegd, die de inspraakverordening vervangt. Buurtrechten worden daarin opgenomen.

Met de participatieverordening zullen verschillende doelen en ambities uit de Agenda Samen Stadmaken van de omgevingsvisie dichterbij worden gebracht. 4. Uitvoeringsprogramma Bouwen aan kansengelijkheid Ook los van de omgevingsvisie is de in enkele opzichten groeiende kansenongelijkheid in de stad een punt van aandacht. De Bestuursopdracht Bouwen aan kansengelijkheid richt zich naast ruimtelijk beleid op bestaanszekerheid, ongelijke kansen in en rondom school, en gezondheid. De ruimtelijke uitwerking van kansengelijkheid richt zich in de bestuursopdracht op ‘ongelijke fysieke toegang’. Het op te stellen Uitvoeringsprogramma wordt afgestemd met de doelen van de omgevingsvisie, en draagt daar dus aan bij en vice versa. 5. Amsterdam Maakt Ruimte ‘Amsterdam maakt ruimte’ is het traject waarin de ambities op het gebied van mobiliteit en openbare ruimte worden uitgewerkt. Het gaat uit van anders kijken, denken en doen en het zoeken naar een aanpak voor een sociaal rechtvaardige en ecologisch veilige stad. In dialoog met de stad moet het een programma opleveren dat op verschillende manieren een belangrijke bijdrage levert aan doelen uit de omgevingsvisie. 6. Uitwerking groenambities De Groenvisie uit 2020 zet al belangrijke inhoudelijke lijnen uit.

Randvoorwaarden voor ontwerpen, uitvoeren en beheren van groen en groenprojecten worden beter geregeld, onder meer door te werken aan meer regie op de uitvoering en door te zorgen dat initiatief van bewoners beter wordt ondersteund. Ook worden de financieringssystematiek en integrale programmering aangepakt. Ook kunnen we een nieuwe concept-Groene Stratenkaart leidend laten zijn bij de gestage herprofilering van straten in de stad.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 januari 2024 Pagina 5 van 5

Tot slot Alles overziend hebben we er vertrouwen in dat steeds meer trends in de richting van omgevingsvisiedoelen zullen bewegen. De eerstvolgende monitor laat daar over twee jaar hopelijk de eerste tekenen van zien. Als gevolg van de Omgevingswet ontstaan er rond 2025 twee technische aanleidingen voor een actualisatie van de omgevingsvisie: de omgevingsvisie moet worden gedigitaliseerd en die van Weesp moet worden samengevoegd met die van Amsterdam. Het voorstel is om vanaf nu ook inhoudelijke aandachtspunten te verzamelen die overwogen zouden moeten worden bij zo’n technische update. Daarover blijft het college graag met u in gesprek.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Reinier van Dantzig Wethouder Woningbouw en Stedelijke Ontwikkeling

Bijlagen 1. Monitor Omgevingsvisie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl