1. raadsinformatiebrief monitor begraven.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 24 mei 2022 Portefeuille Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid Marieke van Doorninck Ruimte& Duurzaamheid (bestuurszaken.RD@amsterdam.nl) Afdoening toezegging monitor begraven voor onbepaalde tijd uit de commissievergadering van 19 mei 2021

Geachte leden van de gemeenteraad, In de commissievergadering van de commissie RO van 19 mei 2021 heb ik in het kader van het ‘wijzigen van artikel 8 Beheers-verordening gemeentelijke begraafplaatsen en crematoria en wijzigingen tariefstelling heffingsverordening begraafplaatsen en crematoria Amsterdam (ZD2021-003076)’ een monitor begraven toegezegd. Sinds de inwerkingtreding van bovenstaande wijziging beschikken we in Amsterdam over de mogelijkheid om een graf voor onbepaalde tijd te kopen op de gemeentelijke begraafplaatsen De Nieuwe Ooster en De Nieuwe Noorder. Aangezien deze graven niet geruimd worden, dient richting toekomst voldoende begraafcapaciteit gegarandeerd te kunnen worden. Ter afdoening van deze toezegging informeer ik u over graag over de wijze van monitoring, het aantal uitgegeven graven voor onbepaalde tijd tot en met 1 april 2022 en de belangrijkste uitkomsten van het aanvullend uitgevoerde behoefteonderzoek begraven.

Monitoring begraven op de twee gemeentelijke begraafplaatsen Het jaarlijks signaleren van een eventuele toename in de behoefte aan graven voor onbepaalde tijd biedt voldoende garanties om tijdig in te kunnen spelen op een eventueel dreigend ruimtegebrek op de lange of zeer lange termijn. Wijze van monitoring Signalering vindt plaats binnen het uitvaartadministratiesysteem van de gemeentelijke begraafplaatsen. Op het moment dat het aantal grafuitgiftes voor onbepaalde tijd significant afwijkt van de verwachting (circa 25 graven per jaar) stelt de directeur van deze gemeentelijke begraafplaatsen de verantwoordelijk wethouder hiervan op de hoogte. Eventueel noodzakelijke bijstellingsvoorstellen worden vervolgens vanzelfsprekend aan u voorgelegd. Monitoringsbeeld vraag Sinds de invoering van deze nieuwe begraafmogelijkheid zijn er tot 1 april 2022 in totaal 23 graven voor onbepaalde tijd aangekocht, waarvan een 6 tal de omzetting van bestaande grafrechten naar deze vorm betrof. Bij de resultaten van het behoefteonderzoek wordt nader ingegaan op de

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 mei 2022 Pagina 2 van 5

redenen waarom hier op dit moment – krap een jaar na invoering - in beperkte mate gebruik van gemaakt wordt op deze 2 gemeentelijke begraafplaatsen. Monitoringsbeeld aanbod Op een zo breed mogelijk aantal grafvakken op De Nieuwe Ooster en De Nieuwe Noorder wordt deze vorm van begraven aangeboden. Een belangstellende kiest zelf het gewenste termijn van aankoop van grafrechten. Deze varieert van ‘ begraven voor bepaalde tijd’ (minimaal 10 jaar) tot ‘ begraven voor onbepaalde tijd’ met het vast eraan verbonden tarief. Naast de graven van onbepaalde tijd die vanuit het verleden hier al aanwezig zijn (3.541 graven), zijn er nog circa enkele duizenden graven beschikbaar om in deze vorm uitgegeven te worden. Het uitgegeven aantal geeft geen aanleiding tot ruimtelijke bijstelling c.q. wijziging in de beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen en crematoria Amsterdam.

Resultaten behoefteonderzoek begraven 2022 In aanvulling op het gesprekstraject begraven voor onbepaalde tijd in 2020-2021 met betrokken partijen en belanghebbenden, heeft Bureau Onderzoek en Statistiek in opdracht van de gemeente Amsterdam een onderzoek uitgevoerd naar de uitvaart- en begraafwensen van Amsterdammers (zie bijlage 1). Behoeften, ervaringen en wensen zijn breed bevraagd onder zowel Amsterdammers als organisaties die zich met uitvaarten bezig houden. Specifiek is ingezoomd op de behoefte aan en kennis over begraven voor onbepaalde tijd en de ervaringen van Amsterdammers en uitvaartondernemers op de twee gemeentelijke begraafplaatsen: De Nieuwe Ooster en De Nieuwe Noorder. Op dit laatste onderdeel is in 2017 een soortgelijk onderzoek door O&S verricht. Het veldwerk, bestaande uit twee verschillende enquêtes, volgde kort op het raadsbesluit van mei 2021 en werd uitgevoerd in een periode waarin verschillende coronamaatregelen van toepassing waren. De eerste enquête werd uitgezet onder Amsterdammers, waarop 786 vragenlijsten werden ingevuld. De andere vragenlijst was gericht aan professionals in het veld (uitvaartverzorgers, ondernemers en verzekeraars) en werd door 45 personen ingevuld. Gelet op dit kleine aantal, zijn de uitkomsten betreffende uitvaartondernemers indicatief. Toch maken de reacties een aantal zaken duidelijk.

De meeste Amsterdammers willen gecremeerd worden, wel behoefte aan begraven voor onbepaalde tijd onder bepaalde groepen De grootste groep Amsterdammers wil na overlijden gecremeerd worden. Wanneer we mensen die (nog) geen keuze hebben gemaakt (19%) buiten beschouwing laten, dan gaat het om een ruime meerderheid. Deze keuze drijft op uiteenlopende motivaties. Ruimte en het milieu worden vaak genoemd en ook de betaalbaarheid van deze optie speelt een onmiskenbare rol. Daarnaast kiezen verschillende respondenten voor crematie omdat de opties die zij wensen (nog) niet mogelijk zijn in Amsterdam. Het gaat hierbij hoofzakelijk om natuurbegraven. Van de Amsterdammers die begraven wil worden gaat de voorkeur in de meeste gevallen uit naar een graf voor bepaalde tijd (44%). Een kleiner, maar substantieel deel kiest voor wat meestal eeuwige grafrust wordt genoemd, op de gemeentelijke begraafplaatsen bekend als begraven voor onbepaalde tijd (35%). Een voorkeur voor deze vorm is sterk gerelateerd aan het aanhangen van een religie of levensbeschouwelijke stroming. Mensen die zich met een religie of levensbeschouwing verwant voelen kiezen beduidend vaker begraven voor onbepaalde tijd. Onder

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 mei 2022 Pagina 3 van 5

deelnemers aan dit onderzoek betreft dit een gevarieerde groep bestaande uit islamitische, christelijk-orthodoxe, protestantse en joodse Amsterdammers. Daarnaast kiezen ook jongeren vaker voor een graf voor onbepaalde tijd, terwijl ouderen veelal voor crematie opteren. Mannen kiezen vaker dan vrouwen voor eeuwige grafrust. Uitvaartondernemers die deelnamen aan dit onderzoek, stellen dat de voorkeur voor eeuwige grafrust vooral te maken heeft met de geloofsovertuiging van de betreffende persoon en de nabestaanden. Weinig ondernemers hebben ervaring met begraven voor onbepaalde tijd in Amsterdam. Een deel geeft aan dat zij wel te maken hebben gehad met verzoeken tot langdurig begraven, maar deze niet konden honoreren, vaak vanwege de relatief hoge kosten voor deze vorm van begraven in en buiten Amsterdam. Een ander voorkomend verzoek waaraan niet door Amsterdamse uitvaartondernemers kan worden voldaan is natuurbegraven. Nog maar weinig mensen op de hoogte van begraven voor onbepaalde tijd Van alle respondenten geeft 18% aan dat ze op de hoogte zijn van de mogelijkheden van begraven voor onbepaalde tijd op de twee gemeentelijke begraafplaatsen. De onbekendheid geldt voor alle stadsdelen. Ook uit de reacties van de ondernemers komt naar voren dat slechts de helft op de hoogte was van de nieuwe mogelijkheid voor begraven voor onbepaalde tijd in Amsterdam.

Hierbij dient te worden opgemerkt dat het veldwerk plaatsvond toen de mogelijkheid nog betrekkelijk kort werd geboden. Ondernemers geven aan dat er behoefte is aan meer informatie over begraven voor onbepaalde tijd in Amsterdam. Uit de enquête onder Amsterdammers blijkt dat een meerderheid geen interesse heeft in een dergelijke optie, maar voor 13% van de respondenten geldt dit wel. Daarnaast heeft acht procent interesse om lopende grafrechten om te zetten naar een graf voor onbepaalde tijd. De kosten zijn een belangrijke belemmering voor begraven voor onbepaalde tijd Het afzien van een graf voor onbepaalde tijd heeft voor zowel de Amsterdammers als de ondernemers het meest te maken met de kosten, in het bijzonder in Amsterdam. Verder geven mensen aan nabestaanden niet tot last te willen zijn, naast gemaakte argumenten met betrekking tot milieu en ruimtegebrek. Ten laatste zijn er Amsterdammers die niet op de aangewezen locaties (gemeentelijke begraafplaatsen) begraven willen worden of die überhaupt niet begraven willen worden en daarom geen interesse hebben in de optie van eeuwige grafrust. De meeste Amsterdammers willen in Amsterdam begraven worden; een deel heeft bezwaar tegen begraven tussen overledenen met andere geloofsovertuigingen Van de mensen die begraven willen worden wenst 63% in Amsterdam begraven te worden en 14% wil in de omgeving van Amsterdam begraven worden.

Op basis van een opsplitsing naar migratieachtergrond vinden we geen aanwijzingen dat Amsterdammers met een migratieachtergrond bij voorkeur in het land van herkomst begraven willen worden. Deze wens bestaat wel bij een kleinere groep Amsterdammers met een migratieachtergrond. De meerderheid van de Amsterdammers heeft geen bezwaar tegen begraven worden naast mensen met andere geloofsovertuigingen. Onder niet-religieuzen geldt dit voor vrijwel iedereen. Religieuze Amsterdammers hebben hier vaker moeite mee. Ruim twee op de tien wil absoluut niet begraven worden tussen overledenen met andere geloofsovertuigingen. Daarmee blijft er ook onder religieuzen een meerderheid over die zegt dat het niet uitmaakt of in ieder geval open staat voor gemengd begraven mits hier voordelen aan zitten, bijvoorbeeld lagere kosten. Amsterdammers en ondernemers zijn positief over de gemeentelijke begraafplaatsen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 mei 2022 Pagina 4 van 5

In het onderzoek is ook aandacht voor de ervaringen van Amsterdammers en uitvaartondernemers op de twee gemeentelijke begraafplaatsen: De Nieuwe Ooster en De Nieuwe Noorder. Onder Amsterdammers is het aandeel dat De Nieuwe Ooster bezocht (46%) aanzienlijk groter dan het aandeel dat een bezoek bracht aan De Nieuwe Noorder (11%). Als we kijken naar de ondernemers zien we een vergelijkbaar patroon; vrijwel alle ondernemers zijn het afgelopen jaar beroepsmatig op De Nieuwe Ooster geweest. Zij zijn minder vaak op De Nieuwe Noorder geweest. Zowel de Amsterdammers als de ondernemers zijn positief over beide gemeentelijke begraafplaatsen. Beide groepen geven de begraafplaatsen gemiddeld afgerond een 8 als rapportcijfer. Tegelijk geven de ondernemers ook concrete tips ter verbetering van de dienstverlening van De Nieuwe Noorder en De Nieuwe Ooster, maar ook van het gemeentelijk beleid. Inhoudelijke reactie college In reactie hierop laat ik u weten mij te herkennen in de resultaten van dit onderzoek. Ze zijn in lijn met de aandachtspunten die tijdens het gesprekstraject met vertegenwoordigers van uiteenlopende belangenorganisaties gevoerde debat hierover in de raad(scommissie) aan bod kwamen.

Met het raadsbesluit van mei 2021 om begraven voor onbepaalde tijd als begraafvorm te herintroduceren op de twee gemeentelijke begraafplaatsen, is gehoor gegeven aan een intrinsieke behoefte aan eeuwigdurende grafrust vanuit culturele achtergrond en geloofsovertuiging bij een deel van de Amsterdammers. Richting de toekomst zullen we vraag en aanbod blijven monitoren om eventuele veranderingen hierin tijdig te signaleren. Het signaal dat er nog grote onbekendheid heerst rondom deze begraafvorm is voor het college geen aanleiding om meer aan promotie te doen. Op dit vlak wordt al voldoende ondernomen vanuit de gemeentelijke begraafplaatsen. Sinds 2021 wordt op de volgende wijze bekendheid aan deze mogelijkheid gegeven:  Het team grafuitgifte informeert nabestaanden en uitvaartondernemers op het moment dat een graflocatie wordt uitgegeven over de verschillende mogelijkheden.  Tijdens rondleidingen, bijeenkomsten en op open dagen worden het publiek en ondernemers geïnformeerd over de verschillende mogelijkheden. Via grafrust@amsterdam.nl kunnen vragen hierover gesteld worden.  Op de websites van de gemeentelijke begraafplaatsen en de Amsterdam site is hierover informatie opgenomen.  In de tarieventabel (legesverordening) en beheersverordening wordt de mogelijkheid van begraven voor onbepaalde tijd benoemd.

 Aanvullend zijn ongeveer 200 uitvaartondernemers die regelmatig te gast zijn op De Nieuwe Ooster en/ of Nieuwe Noorder geïnformeerd over de tarieven van 2022 en deze nieuwe mogelijkheid.

De kosten voor een graf voor onbepaalde tijd zijn een afgeleide van de reguliere graftarieven op deze gemeentelijke gedenkparken. De Amsterdamse grondprijzen zijn niet 1 op 1 te vergelijkbaar

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 mei 2022 Pagina 5 van 5

met grondprijzen elders. Op deze begraafplaatsen proberen we een zo breed en inclusief mogelijk aanbod te bieden om te voorzien in wensen en voorkeuren van personen en groeperingen. De wens van nieuwe vormen, zoals natuurbegraven, zal ook vanuit dat perspectief worden bezien. Tot slot nemen we de concrete tips ter verbetering van de dienstverlening van De Nieuwe Noorder en De Nieuwe Ooster ter harte. Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marieke van Doorninck Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl