1. Raadsinformatiebrief MKBA voedselinititatieven dec 2025

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 3 december 2025 Voedsel Wethouder Pels Ruimte & Duurzaamheid (bestuurszaken.rd@amsterdam.nl) Kennisnemen van de resultaten van de maatschappelijke kosten- en batenanalyse van voedselinitiatieven in stadsdeel Noord, die exemplarisch zijn voor de situatie rond voedsel(on)zekerheid in Amsterdam.

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. In onze stad zijn ruim 100 voedselinitiatieven actief. Zij redden en/of produceren voedsel om Amsterdammers te ondersteunen. Daarmee helpen ze armoede en eenzaamheid te bestrijden, vergroten ze de toegang tot gezonde voeding voor inwoners van de stad en gaan voedselverspilling tegen. Om beter inzicht te krijgen in de maatschappelijke waarde van deze initiatieven, is een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) ontwikkeld. In de bijgevoegde rapportage vindt u de resultaten van deze MKBA. Belangrijkste bevindingen De MKBA, uitgevoerd met stadsdeel Noord als casus, laat zien dat voedselinitiatieven een relatief hoge baten/kosten-verhouding hebben. Met relatief lage kosten realiseren ze aanzienlijke maatschappelijke baten op meerdere domeinen tegelijk: bestaanszekerheid, gezondheid, milieuschade en sociale cohesie. De analyse toont aan dat het huidige netwerk in Noord met een totale jaarlijkse investering van € 1,70 miljoen (waarvan € 0,92 miljoen gemeentelijke bijdrage) jaarlijks circa € 15 miljoen aan maatschappelijke schade voorkomt. Dit betekent dat elke gemeentelijke euro 11 tot 16 euro aan maatschappelijke waarde oplevert. Tegelijkertijd blijkt uit de analyse dat deze meerwaarde onder druk staat door de kwetsbaarheid van de initiatieven.

Door middel van verschillende genoemde beleidsinterventies kan de maatschappelijke waarde van voedselinitiatieven worden gewaarborgd. Achtergrond In deze periode heeft het college gewerkt aan een aangescherpte voedselstrategie. Een belangrijk onderdeel daarvan is het versterken en vergroten van de samenwerking met partijen in de stad die dezelfde doelen nastreven. Daarom heeft de gemeente de MKBA laten maken: om meer inzicht te krijgen in de impact van voedselinitiatieven en te verkennen welke beleidsinterventies hun waarde kunnen vergroten. Stadsdeel Noord is gekozen als casus, omdat daar relatief veel informatie

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 december 2025 Pagina 2 van 3

beschikbaar is en de voedselinitiatieven goed met elkaar verbonden zijn. Vanuit dit netwerk is dan ook de voedselhub Voedselcirkel Amsterdam ontstaan. Samenvatting van de MKBA Amsterdam-Noord heeft een aanzienlijke groep huishoudens die moeite heeft om gezond voedsel te kopen; bijna één op de vijf huishoudens leeft onder het sociaal minimum. Dit soort voedselonzekerheid leidt tot gezondheidsklachten, leerachterstanden en stress. Een divers netwerk van initiatieven helpt deze voedselonzekerheid terug te dringen. Het netwerk in Noord bestaat uit 32 (bij het stadsdeel bekende) voedselinitiatieven, verdeeld in vijf typen: • 13 uitgiftepunten - verstrekken voedselpakketten en/of tegoedbonnen • 13 sociale restaurants - bieden maaltijden aan voor weinig of geen geld (max. € 5) • 2 voedselverbindingsplekken - combineren uitgifte, eetplek en stadslandbouw • 3 stadslandbouwprojecten - telen van voedsel speciaal met een sociaal doel • 1 voedselhub - verzamelt geredde voedseloverschotten en levert aan de andere initiatieven Samen bieden deze initiatieven duizenden bewoners van Amsterdam-Noord betere toegang tot gezond eten en mogelijkheden voor ontmoeting, participatie en persoonlijke ontwikkeling (hierna activatie). Sommige initiatieven signaleren daarnaast ook sociale problemen en verwijzen door naar formele hulpinstanties.

Ze nemen daarmee feitelijk publieke taken op zich, maar doen dat zonder structurele steun waardoor ze kwetsbaar zijn. Ze zijn in hoge mate afhankelijk van vrijwilligers en tijdelijk verleend onderdak. Impact en maatschappelijke waarde Dit rapport laat zien dat voedselinitiatieven duizenden gezinnen ontlasten. Alleen al de initiatieven in Amsterdam-Noord ondersteunen samen circa 1.900 huishoudens (ongeveer 3.400–3.800 personen). Oftewel 20% van de 9.015 minimahuishoudens in het stadsdeel. Daarmee voorkomen zij naar schatting € 15 miljoen aan maatschappelijke kosten. Zonder deze initiatieven zouden gezinnen minder gezond eten, en vaker aanspraak maken op zorg en sociale hulp. Als de overige 80% van de doelgroep bereikt zou worden, levert dat nog eens een besparing van € 30 tot 40 miljoen aan maatschappelijke kosten op. In een nulsituatie zonder deze voedselinitiatieven lopen de vermijdbare kosten voor armoedebestrijding, gezondheid- en milieuschade en sociale vangnetten op tot € 45 - 55 miljoen per jaar. Worden verloren levensjaren en kwaliteit van leven (QALY’s) meegewogen, dan loopt dit op tot € 45 tot 90 miljoen voor volwassen minima en € 81–162 miljoen voor alle minimahuishoudens. De huidige voedselinitiatieven voorkomen circa € 15 miljoen aan maatschappelijke kosten.

Mogelijke beleidsinterventies Het rapport beschrijft 14 beleidsinterventies die kunnen bijdragen aan een sterker en duurzamer netwerk. Rendabele voorbeelden zijn: • Buurtkoelkasten - 24/7 toegang tot voedsel tegen een lage prijs

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

• • •

Datum 3 december 2025 Pagina 3 van 3

Een facilitaire koepelcoöperatie - gezamenlijke ondersteuning van voedselinitiatieven Een grote professionele keuken - verwerking van gered voedsel Een netwerkcoördinator - om ‘versnippering’ tegen te gaan

Ook andere interventies als elektrische logistiek, een centrale voedselhub en de donatieplicht voor voedseloverschotten leveren per geïnvesteerde euro hoog rendement op. Deze maatregelen vragen relatief bescheiden investeringen en vormen een praktische menukaart voor verdere versterking van het netwerk. Conclusie en aanbevelingen De voedselinitiatieven in Amsterdam-Noord vormen een cruciale infrastructuur. Ze dragen bij aan voedselzekerheid, gezondheid en sociale cohesie. Daarnaast leveren ze een grote maatschappelijke waarde die vele malen hoger ligt dan de kosten. Om deze waarde te behouden, is het advies om: • Het netwerk te erkennen en te financieren, en • De impact verder te vergroten via rendabele beleidsinterventies. Vervolg De komende periode werken we de mogelijke beleidsvoorstellen verder uit. We informeren u hierover in een volgende raadsinformatiebrief, naar verwachting in het tweede kwartaal 2026. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Voedsel

Bijlagen 1. Rapport van New Economy: Voedselinitiatieven Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse (MKBA) - De maatschappelijke waarde van 32 initiatieven in Amsterdam-Noord, met een verkenning van 14 interventies ter bevordering van continuïteit en opschaling.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl