1. Raadsinformatiebrief kabelbaan_uitkosten haalbaarheidsonderzoek (aangepast).pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 november 2025 Verkeer en Vervoer Melanie van der Horst Ruimte en Duurzaamheid, havenstad@amsterdam.nl Uitkomsten haalbaarheidsonderzoek IJbaan (kabelbaan over het IJ) en vervolgstappen

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeer ik u over de uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek naar de IJbaan, een kabelbaanverbinding over het IJ tussen Softwareweg – Minervahaven – Hemknoop. Door de groeiende stad en regio neemt de druk op het pontsysteem de komende decennia toe. De kabelbaan kan in potentie een bijdrage leveren aan het verbeteren van de IJ-oversteek. In de afgelopen periode is divers onderzoek uitgevoerd met als doel de haalbaarheid van het initiatief te kunnen beoordelen. Indien de haalbaarheid is aangetoond kan met de kabelbaan een volgende stap in het proces worden gezet. De belangrijkste conclusie uit de haalbaarheidsonderzoeken is dat een kabelbaan toegevoegde waarde heeft voor het verbeteren van de bereikbaarheid van Amsterdam Noord mits deze kan aansluiten op de nieuwe OV-verbindingen in Haven-Stad (met name sluiten metroringlijn en verlenging tramlijn 5). Zowel de vervoerwaarde-onderzoeken als de businesscase laten dit zien. Zonder deze nieuwe OV-verbindingen heeft de kabelbaan maar een beperkte functie in het netwerk in dit deel van de stad.

Omdat naar deze randvoorwaardelijke OV-verbindingen nog onderzoek plaatsvindt binnen het kader van de MIRT-verkenning Openbaar Vervoer Sloterdijk Amsterdam-Centrum (OVSA), acht zowel het college als ook de Vervoerregio Amsterdam het nog te vroeg om een besluit te nemen over een eventuele vervolgstap.

Intentieovereenkomst met stichting IJbaan In oktober 2021 heeft het college, samen met de Vervoerregio Amsterdam een intentieovereenkomst gesloten met de Stichting IJbaan voor het doen van een haalbaarheidsonderzoek naar de realisatie van een kabelbaan tussen omgeving Softwareweg, Minervahaven en Isolatorweg. In de intentieovereenkomst is opgenomen dat de uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek worden opgenomen in een beslisdocument (zie bijlage) en dat op basis hiervan de partijen een besluit nemen over het vervolg van het project. Bij brief van 6 juni 2023 bent u geïnformeerd over de voortgang van haalbaarheidsonderzoek en dat het college heeft ingestemd met wijziging van het onderzoekstracé naar Softwareweg – Minervahaven –

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2025 Pagina 2 van 3

Hemknoop. Hieronder lichten wij de belangrijkste resultaten en aandachtspunten uit het onderzoek toe, evenals het beoogde vervolgtraject.

Resultaten haalbaarheidsonderzoek IJbaan Uit de onderzoeken naar de technische en ruimtelijke aspecten van de IJbaan komt naar voren dat deze nautisch, stedenbouwkundig en juridisch inpasbaar lijkt. Aandachtspunten zijn daarbij met name het belang van architectonische kwaliteit van de pijlers, vanwege de grote ruimtelijke impact en zichtbaarheid vanuit een groot deel van Amsterdam. Ook is er een aandachtspunt met betrekking tot de mogelijke beperkingen voor de ontwikkeling van Haven-Stad onder andere wat betreft bebouwingmogelijkheden rondom het tracé. Daarnaast is het ruimtebeslag van de stations en het programma dat rondom deze stations kan worden gerealiseerd een aandachtspunt. Uit de vervoerwaarde-onderzoeken (zie bijlagen) komt naar voren dat het verwachte aantal reizigers van de kabelbaan sterk afhankelijk is van nieuwe OV-verbindingen en de realisatie van fase 2 van het project. Fase 1 betreft de basisverbinding over het IJ (Softwareweg – Minervahaven), terwijl fase 2 de doortrekking omvat naar een toekomstig station Hemknoop, waar aansluiting op de metroringlijn voorzien is. Zonder deze aansluiting op nieuwe OVverbindingen is de vervoerwaarde onvoldoende en heeft de kabelbaan maar een beperkte functie in het OV-netwerk in dit deel van de stad. De toeristische functie wordt dan dominant.

Tevens blijkt uit de vervoerwaarde-onderzoeken dat de toekomstige Westbrug een grote invloed kan hebben op het gebruik van de kabelbaan. Een Westbrug zonder OV (alleen voor langzaam verkeer) zou slechts een beperkt effect hebben op de reizigers in de IJbaan, maar een Westbrug met OV (bijvoorbeeld met buslijn 32 en tramlijn 3 erover) leidt tot een grotere afname van het aantal kabelbaanreizigers. In het kader van het haalbaarheidsonderzoek is ook een businesscase voor de IJbaan opgesteld door de initiatiefnemers. Volgens de afspraken in de intentieovereenkomst betreft het een privaat initiatief; alle kosten van aanleg, exploitatie en eventuele verwijdering van stations en masten komen daarbij voor rekening van de initiatiefnemer, het college neemt daarom geen investeringsbesluit. De businesscase bevat meerdere scenario’s voor fase 1 (station Softwareweg – Minervahaven) die volgens de door de initiatiefnemers opgestelde businesscase allemaal positief zijn. Het college heeft de businesscase door een externe partij laten toetsen. Uit deze second opinion blijkt dat de businesscase van de Stichting IJbaan zorgvuldig is opgebouwd, maar dat dat deze mogelijk te optimistisch is in de verwachte opbrengsten. Met name de inkomsten uit toerisme en evenementen vormen in de businesscase een groot deel (circa 60%) van de totale opbrengsten.

Dit is gebaseerd op de verwachting dat circa 40% van de toekomstige reizigers uit toeristen c.q. bezoekers van evenementen bestaat die een hogere ticketprijs betalen dan reguliere OV-reizigers. Er is een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd waaruit blijkt dat bij tegenvallende toeristenstromen of lagere ticketprijzen de businesscase al snel negatief uitvalt. Dit benadrukt de financiële kwetsbaarheid en afhankelijkheid van een toeristische markt. Daarnaast ontbreekt in de businesscase nog een doorrekening van de kosten van fase 2, de verwachte opbrengsten van deze fase zijn al wel in beeld gebracht.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2025 Pagina 3 van 3

Vervolgstappen Besluitvorming door het college over haalbaarheid en wenselijkheid van een kabelbaan over het IJ is pas mogelijk na afronding van de MIRT-verkenning OVSA in 2027. Belangrijk is dat op basis van deze MIRT-verkenning en het gekozen voorkeursalternatief perspectief kan ontstaan op financiering van voor de kabelbaan randvoorwaardelijke OV-verbindingen. Hierbij is, gezien het effect op de vervoerwaarde van de kabelbaan, ook belangrijk dat er meer zicht is op de realisatie van de Westbrug. Daarbij zal in alle gevallen de prioriteit van het college blijven liggen bij de realisatie van de bruggen over het IJ omdat deze de grootste bijdrage leveren aan het verbeteren van de bereikbaarheid van de zuidzijde van de stad met de noordflank. Aan de westkant betekent dat conform het voorkeursbesluit Sprong over het IJ van begin 2022 een Westbrug met bij voorkeur ook OV. Een kabelbaan ziet het college, in lijn met het standpunt van de Vervoerregio Amsterdam, als een mogelijke aanvullende verbinding waarbij geldt dat deze primair van toegevoegde waarde moet zijn in het OV-netwerk. Een verbinding voor hoofdzakelijk toeristen past daar niet bij. De periode tot aan de uitkomsten van de MIRT-verkenning kan door de Stichting IJbaan worden benut om het plan verder te versterken.

Dit door de vervoerwaarde aan te scherpen (aandeel OVreizigers versus aandeel toeristen en evenementenbezoekers) en door een geactualiseerde businesscase op te stellen waarin ook fase 2 volwaardig wordt betrokken. Ook kan deze periode door de initiatiefnemers gebruikt worden om de financieringsmogelijkheden voor het project verder uit te werken en volgens het opgestelde participatieplan, een gedegen draagvlakonderzoek uit te voeren onder stakeholders en omwonenden. Na afronding van de MIRT-verkenning zal het college, mede op basis van de hiervoor benoemde nadere uitwerkingen door de stichting IJbaan, de haalbaarheid en wenselijkheid van een kabelbaan over het IJ opnieuw beoordelen en de Raad hierover informeren. Ik vertrouw erop u met deze brief voor dit moment voldoende te hebben geïnformeerd en zal u op de hoogte houden van de verdere ontwikkelingen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit Bijlagen: 1. Beslisdocument IJbaan Amsterdam 2. Vervoerwaarde-onderzoeken IJbaan 3. Brief Stichting IJbaan

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl