1. Raadsinformatiebrief Gevolgen van netcongestie voor de Amsterdamse ambities

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s)

Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 december 2025 Duurzaamheid, Energietransitie, Grond en Ontwikkeling, Ruimtelijke Ontwikkeling, Woningbouw, Economische Zaken, Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, Gemeentelijk Vastgoed, kunst en cultuur en evenementen. Zita Pels, Steven van Weyenberg, Sofyan Mbarki, Melanie van der Horst, Rutger Groot Wassink, Touria Meliani. Energie voor de Stad (bestuurszaken.uie@amsterdam.nl) Gevolgen van netcongestie voor de Amsterdamse ambities in de stedelijke ontwikkeling en afdoening toezegging TA2024-001097, TA2025-000083, TA2025-000084, TA2025-000114 en TA2025000252

Geachte leden van de gemeenteraad, De impact van netcongestie wordt steeds zichtbaarder, ook in Amsterdam. Samen met TenneT en Liander hebben we de afgelopen periode als een van de eerste grote gemeenten gewerkt aan het inzichtelijke maken van de die impact. De knelpunten én mogelijke oplossingen zijn in kaart gebracht, waardoor het ons is gelukt om meerdere projecten alsnog van de wachtlijst te halen. Op dit moment staan er in onze regio 591 klanten op de wachtlijst voor een nieuwe of zwaardere aansluiting, waaronder bedrijven, scholen en voorzieningen. De verwachting is dat dit aantal de komende jaren blijft groeien. Kortom, het elektriciteitsnet is vol. Ondanks inspanningen op landelijk en lokaal niveau om het net uit te breiden, zal netcongestie de komende jaren van grote invloed zijn op de ontwikkeling van onze stad. De verwachting is dat de congestie nog minimaal 10 jaar duurt. Wanneer de congestie is opgelost verschilt per stadsdeel. Met de huidige inzichten komt er vanaf 2032 stapsgewijs extra vermogen beschikbaar voor (de regio) Amsterdam, met uitloop tot 20361. Tot die tijd komen nieuwe aanvragen op de wachtlijst en is er weinig zekerheid. Op 25 juni 2024 bent u geïnformeerd over het maatschappelijk prioriteren van gemeentelijke projecten en op 19 december 2024 over de gevolgen voor Amsterdam van de netcongestie op het hoogspanningsnet van TenneT.

De impact van netcongestie op de gemeentelijke doelstellingen, ambities en projecten is groot. Met deze brief informeert het college u over wat wij doen om de impact van netcongestie op onze stad te beperken. Afdoen vijf toezeggingen Met deze brief worden tevens vijf toezeggingen afgedaan. Tijdens de commissie DC van 26 september 2024 heeft wethouder De Jager toegezegd na te gaan of er woningbouwplannen zijn 1 https://www.tennet.eu/nl/projectnieuws/extra-projecten-om-aan-groeiende-elektriciteitsvraag-noord-holland-te-voldoen

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 december 2025 Pagina 2 van 5

die vertraging ondervinden als gevolg van netcongestie (TA2024-001097). Tijdens de commissie DC van 15 januari 2025 is wethouder Pels verzocht aan te geven welke projecten binnen het maatschappelijk prioriteringskader vallen en of hier ruimte voor is op het net (TA2025-000083). Daarnaast is toegezegd het prioriteringskader met de raad te delen en na te gaan wie hierin bevoegd is (TA2025-000084). Tijdens de commissie WV van 15 januari en 12 februari 2025 heeft wethouder Van Dantzig, bij monde van wethouder Pels, toegezegd de uitkomsten te delen van het prioriteren van maatschappelijke voorzieningen (TA2025-000114 en TA2025-000252). Netcongestie in de stedelijke ontwikkeling: Amsterdamse ambities staan onder druk Het functioneren van Amsterdam, van wonen en werken tot mobiliteit en recreatie, is in veel opzichten afhankelijk van elektriciteit. Cruciale voorzieningen, zoals zorg, onderwijs, mobiliteit en veiligheid zijn afhankelijk van een betaalbaar, efficiënt en betrouwbaar elektriciteitsnet. Zoals bekend is door de snel stijgende elektriciteitsvraag het stroomnet overvol geraakt. Dit zet een rem op de energietransitie, de ontwikkeling van voorzieningen, bedrijvigheid en indirect ook woningbouw. Een toekomstbestendige elektriciteitsvoorziening is randvoorwaardelijk voor een leefbare en complete stad, nu en in de toekomst.

Amsterdam werkt onder andere in de Taskforce Congestie Amsterdam al jaren intensief samen met TenneT, Liander en andere partners aan de structurele oplossing voor netcongestie. Over de uitbreidingen van het net bent u geïnformeerd op 2 juli 2025. Naast de netuitbreidingen monitoren we doorlopend en voor de langere termijn hoe het bestaande net beter benut kan worden. Dankzij deze inspanningen en door het succesvol prioriteren van projecten met groot maatschappelijk belang op basis van het ACM-kader, zijn afgelopen jaar 138 klanten van de wachtlijst geholpen, waaronder ook een aantal gemeentelijke projecten. Deze ruimte is gevonden op momenten van de dag, buiten de piekuren, wanneer het net niet vol zit. Liander stelt deze ruimte door middel van flexibele contracten beschikbaar aan klanten op de wachtlijst. Dit gebeurt volgens een gebiedsgerichte aanpak. Hiermee wordt gestart in Amsterdam Noord, daarna volgen Amsterdam West en de overige gebieden. Deze aanpak wordt in 2026 verder opgeschaald in samenwerking met de gemeente Amsterdam. Liander monitort voortdurend of er nog ruimte op het net te verdelen is en kan die gevonden ruimte dan vervolgens aan de wachtlijst toekennen2. Consequenties voor Amsterdam Sinds 2024 zijn alle tot nu toe bekende gemeentelijke projecten geïnventariseerd die tijdens de congestieperiode tussen nu en 2036 elektriciteit van het net vragen.

Het gaat in totaal om ongeveer 2000 projecten3. Meer dan de helft van deze risicoprojecten betreft een mix van wonen en niet-wonen. Daarnaast gaat het om verduurzamingsprojecten, grootschalige kunst-, sport- en cultuurprojecten, opvanglocaties voor vluchtelingen en de bouw of renovatie van maatschappelijke voorzieningen, zoals scholen en jeugdzorglocaties. Kortom, allemaal 2 Deze ruimte kan ontstaan omdat partijen in dat gebied hun aansluiting opzeggen of omdat partijen toch minder verbruiken dan

dat er in eerste instantie is aangevraagd. Deze ruimte wordt zo snel mogelijk weer aan de wachtlijst toebedeeld om zo administratieve congestie tegen te gaan. Administratieve congestie komt bij Liander in Amsterdam ook amper voor. 3 Deze getallen zijn gebaseerd op een inventarisatie uit 2024. Die inventarisatie gaat uit van de in 2024 geldende doorlooptijd tussen de aanvraag en het moment van aansluiten. Inmiddels hanteert TenneT langere doorlooptijden, wat zijn weerslag heeft op het aantal gemeentelijke projecten dat binnen de congestieperiode valt. In 2026 vindt een actualisatie plaats van de projectenlijst met inachtneming van de actuele doorlooptijden. Hiermee wordt het congestieprobleem van de stad herijkt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 december 2025 Pagina 3 van 5

waardevolle projecten die een belangrijke bijdrage leveren aan de ontwikkeling van een complete stad en waarvoor een oplossing moet komen. Van deze 2000 projecten bleken er zo’n 400 bij nadere analyse geen probleem te hebben, omdat ze (tijdelijk) met een kleinere aansluiting uit konden. Voor de overgebleven 1600 gemeentelijke projecten is geconstateerd dat netcongestie wel een risico vormt. Van deze 1600 projecten zitten 200 projecten in een aanbestedingsfase of dicht tegen realisatie aan. Deze projecten dreigen te vertragen of kunnen mogelijk zelfs niet open te bij oplevering. Daarom wordt voor deze projecten nadrukkelijk onderzocht of er alternatieve oplossingen zijn zoals bijvoorbeeld alternatieve stroombronnen. Naast de analyse van de 2000 gemeentelijke projecten wordt in beeld gebracht wat de impact van netcongestie is op (de ontwikkeling van) het bedrijfsleven in Amsterdam. Dit is dus aanvullend op de 1600 gemeentelijke projecten met een mogelijk congestierisico. Het college verwacht u hier medio 2026 over te informeren. Extra financiële ruimte Oplossingen voor projecten die (vooralsnog) niet aangesloten kunnen worden op het elektriciteitsnet zijn in de meeste gevallen duurder, inefficiënter en juridisch complexer dan een reguliere elektriciteitsaansluiting.

Daarnaast kunnen veel projecten niet zonder een vorm van tijdelijk regelbaar vermogen, zoals batterijen, gas of (biodiesel)aggregaten of groene waterstof. Opwek met fossiele brandstoffen gaan gepaard met uitstoot van broeikasgassen en milieuschade. Voor schone alternatieven geldt dat een kleinschalige toepassing vaak erg kostbaar is en de toelevering niet altijd betrouwbaar genoeg. In de gebiedsontwikkeling is primair de ontwikkelaar aan zet voor het realiseren van congestieoplossingen. Het college heeft €5.000.000 gereserveerd om in het uiterste geval en bij acute knelpunten financieel bij te springen. Voor iedere oplossing wordt een gedegen kostenbatenafweging gemaakt zodat een goede afweging tussen mogelijke oplossingsrichtingen kan worden gemaakt. Het college zet daarbij in principe in op de meest duurzame oplossing. Bij oplossingen met uitstoot wordt gekeken of die uitstoot gecompenseerd kan worden. Om de belangrijkste projecten de komende 10 jaar doorgang te laten vinden is het huidige beeld dat er circa €10.000.000 per jaar benodigd is voor alternatieve oplossingen. Dit is een eerste grove inschatting die komende tijd verder wordt uitgewerkt en onderbouwd.

Ontwikkeling van de stad staat onder druk Voor alle (1600) projecten, die door de netcongestie worden geraakt, moet de komende periode een kosten-batenafweging worden gemaakt tussen extra investeringen, uitstoot en maatschappelijk belang van het project. Als er geen (tijdelijke) oplossing gevonden wordt voor deze projecten kunnen deze projecten niet doorgaan. Een speciaal ingericht ambtelijk expertiseteam netcongestie adviseert het college over deze projecten. Hieronder volgt een niet limitatieve opsomming van die projecten. En zoals duidelijk wordt kan dit vele Amsterdammers direct en/of indirect raken.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

•

•

• • • •

•

•

Datum 16 december 2025 Pagina 4 van 5

Tussen nu en 2032 staan in Amsterdam circa 100.000 woningen gepland. Voor deze woningen bestaat het risico dat ze niet worden gebouwd als er geen oplossingsruimte komt om ook de randvoorwaardelijke voorzieningen te bouwen. Denk aan scholen, supermarkten, parkeergelegenheden en andere maatschappelijke functies. Bij het uitblijven van extra maatregelen of financiering raakt de bouw van circa 30.000 woningen vertraagd. Naar schatting raken €800 mln. aan opbrengsten voor het Vereveningsfonds vertraagd. Deze inschatting is op basis van de grondopbrengsten van kritieke G&O-projecten. Hierdoor droogt het fonds op en kunnen onrendabele projecten op korte termijn niet uit het VEF worden bekostigd. Er kunnen circa 50 onderwijsvoorzieningen, waarin vaak ook kinderopvanglocaties zijn gehuisvest, niet worden gebouwd. De gemeente moet aan haar wettelijke verplichtingen voldoen om scholen te huisvesten. Er kunnen circa 50 onderwijsvoorzieningen niet worden gerenoveerd, uitgebreid of vervangen. Drie geplande opvanglocaties voor circa 465 Oekraïense vluchtelingen lopen risico om niet open te kunnen. Belangrijke projecten als de OBA Next, het Flevoparkbad en het De Mirandabad kunnen niet worden gerealiseerd of verduurzaamd. Het gemeentelijk wagenpark kan niet verduurzamen.

Op circa 20 gemeentewerven en overslagpunten kan geen laadinfrastructuur worden geplaatst waardoor circa 700 voertuigen door blijven rijden op fossiele brandstoffen (diesel & benzine). De verduurzaming van de IJveren zal na 2030 tijdelijk stil komen te staan en mogelijk pas weer vanaf 2036 verder kunnen gaan. Dit betekent dat het verensysteem dan nog circa 1,2 miljoen liter diesel per jaar (huidig is circa 2,3 miljoen liter per jaar) blijft verbruiken. Gemeentelijk Vastgoed kan de eigen gebouwvoorraad niet renoveren en verduurzamen. Dit gaat om tientallen sporthallen, zorglocaties, kantoren en andere gemeentelijke panden.

Samenwerking leidt tot minder pijn Het goede nieuws is dat, ondanks het overvolle stroomnet, de gebiedsontwikkeling in Amsterdam de afgelopen jaren is doorgegaan. De nauwe samenwerking met Liander en TenneT in de Taskforce Congestie Amsterdam heeft hier een belangrijke bijdrage aan geleverd. We zoeken in de regio samen de grenzen van het net op, snappen elkaars belangen en wettelijke taken, en zijn bereid elkaar hierin te helpen. Deze samenwerking zorgt ervoor dat knelpunten vroegtijdig zichtbaar worden, dat er gekeken wordt naar mogelijkheden en er heldere verwachtingen worden afgegeven richting de projecten. En door het succesvolle samenwerkingsverband met alle betrokken gemeentelijke directies, waarbij het inventarisatie- en risicoanalysetraject heeft geleid tot een aantal concrete handvatten voor de afweging en oplossingsruimte bij de projecten. Daarnaast voert Amsterdam een actieve vorm van Energieplanologie uit. Het recente ingevoerde striktere datacenterbeleid is daar een voorbeeld van. Tevens is de samenwerking met het Rijk van cruciaal belang om de noodzakelijke netuitbreidingen zo snel mogelijk als kan te realiseren. Tot die die tijd moeten de gevolgen van congestie op nationale en lokale doelstellingen zoals woningbouw en verduurzaming maximaal gedempt worden. Ten slotte Er zijn geen ‘quick fixes’ meer voor netcongestie.

De structurele oplossing ligt voor het belangrijkste deel in het uitbreiden en verzwaren van het stroomnet. Samen met netbeheerders

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 december 2025 Pagina 5 van 5

TenneT en Liander werken we aan de bouw van nieuwe elektriciteitsstations, -huisjes en de uitbreiding van de bijbehorende infrastructuur, zoals kabelverbindingen. De bouw hiervan heeft een grote impact op de stad en haar bewoners en ondernemers. Dat vraagt van ons een lange adem en ook de komende jaren scherpe keuzes. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie

Steven van Weyenberg Wethouder Woningbouw en Stedelijke Ontwikkeling

Sofyan Mbarki Wethouder Economische Zaken, Sport en Onderwijs

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit

Rutger Groot Wassink Wethouder Gemeentelijk Vastgoed

Touria Meliani Kunst en cultuur, Evenementen, Inclusie en antidiscriminatiebeleid

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl