1. Raadsinformatiebrief Amsterdamse Armoedemonitor 2021 en BMA.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 24 november 2022 Armoede en schuldhulpverlening Wethouder Moorman Directie Werk, Participatie en Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Amsterdamse Armoedemonitor 2021 en Brede monitor armoederegelingen

Geachte leden van de gemeenteraad, U ontvangt vandaag de nieuwste editie van de Amsterdamse Armoedemonitor. De Armoedemonitor wordt jaarlijks opgesteld door de afdeling Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) en met uw raad gedeeld. De Armoedemonitor beschrijft de minimapopulatie. Deze versie volgt op de cijfers die in maart 2022 in een factsheet met u zijn gedeeld. Ook biedt de monitor een overzicht van het relatieve bereik (het bereik afgezet tegen de doelgroep) van een aanzienlijk deel van de gemeentelijke minimaregelingen. Met de Brede monitor armoederegelingen (BMA) informeren we u aanvullend over het recente absolute bereik van een groter aantal minimaregelingen. De Armoedemonitor 2021 is gebaseerd op CBS-gegevens over inkomen en vermogen van alle Amsterdamse huishoudens tussen 2011 en 2020. De meest recente beschikbare cijfers van het CBS gaan over het jaar 2020 en dit zijn voorlopige cijfers. Daarnaast kijkt de Armoedemonitor naar ontwikkelingen in 2021, met een raming van het percentage minimahuishoudens in 2021. De groep die financieel in de knel komt kan momenteel groter worden, gezien de hoge inflatie. De bestaanszekerheid van een deel van de Amsterdammers staat al langer onder druk. Het is dan ook van groot belang om te monitoren of er armoederisico’s voor specifieke groepen ontstaan en hoe we de bestaanszekerheid van Amsterdammers kunnen vergroten.

In deze brief geven we eerst de focus en reikwijdte van de Armoedemonitor aan. Vervolgens vatten we de voornaamste bevindingen uit de Armoedemonitor samen. Tot slot vindt u de voornaamste bevindingen uit de Brede monitor armoederegelingen. Focus en reikwijdte van de Armoedemonitor Op dit moment is er veel aandacht voor de kosten van levensonderhoud. Door de hoge inflatie komen huishoudens niet meer rond van hun inkomen. Zoals de stresstest van het Centraal Cultureel Planbureau (CPB) laat zien1 ondervinden vooral lage inkomens problemen bij het betalen van hun vaste en noodzakelijke lasten, en worden zij ook op termijn het hardst getroffen door 1

CBP, 2o22, Stresstest kosten van levensonderhoud

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 november 2022 Pagina 2 van 5

inflatie. Dit betekent niet dat er door de inflatie meer minimahuishoudens bij komen. Bij de bepaling van wie minima zijn, wordt gekeken naar inkomen en vermogen, niet naar vaste lasten. Toch zullen juist door de stijging van de vaste lasten meer mensen te maken krijgen met armoede en schulden. Dit toont aan dat inkomen en vermogen alleen niet het gehele beeld geven van armoede in de stad. Ook huishoudens met een hoger inkomen kunnen door hun vaste lasten in financiële problemen komen en het is belangrijk om armoede op verschillende manieren in kaart te brengen. Bijvoorbeeld door het vroegtijdig signaleren van schulden, een belangrijke prioriteit van het college. De focus in de armoedemonitor ligt echter op de groep die het hardst getroffen wordt door de stijgende prijzen, de groep met een laag inkomen en weinig vermogen. De energietoeslag en de korting die Stadspashouders kunnen krijgen op energiezuinig witgoed zijn vanwege hun recente en minder structurele karakter geen onderdeel van deze monitoren. Met de energietoeslag hebben we inmiddels meer dan 80.000 minimahuishoudens bereikt. Daarnaast hebben meer dan 3.000 huishoudens tot oktober 2022 gebruik gemaakt van de korting op energiezuinig witgoed. U bent in de raadsinformatiebrief van 1 september 2022 en de raadsinformatiebrief van 6 september 2022 nader geïnformeerd over deze regelingen.

Armoedemonitor bevinding 1. Kantelpunt in aantal minimahuishoudens in 2020, meer minimahuishoudens verwacht in 2021 De Armoedemonitor 2021 laat zien dat voor het eerst sinds 2014 het aantal minimahuishoudens in 2020 is gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. Het gaat tussen 2019 en 2020 nog om een relatief beperkte stijging van ongeveer 1.500 huishoudens. Omdat de totale bevolking meer is gegroeid zien we procentueel een stabilisatie. De verwachting is dat het aantal minimahuishoudens in 2021 verder is gestegen en ook het percentage: van 15,6% in 2020 naar 16,6% in 2021. OIS geeft aan dat 2020 daarmee een kantelpunt vormt. Het college vindt dit een zorgelijke ontwikkeling. Armoedemonitor bevinding 2. Armoede concentreert zich steeds sterker onder ouderen en alleenstaanden, daling in het aandeel kinderen dat in armoede opgroeit De Amsterdamse minimapopulatie vergrijst volgens de Armoedemonitor: 66-plussers vormden 13% van de minima in 2011; in 2020 is dit percentage gestegen naar 20%. De totale bevolking vergrijst overigens ook, maar in mindere mate. Oudere minima hebben geen perspectief op verbetering van hun inkomenspositie en langdurige armoede komt onder deze groep dan ook veel vaker voor (83% is drie jaar of langer minima) dan gemiddeld (65%). In delen van West, Oost en Zuidoost zien we hoge percentages armoede onder deze groep.

Verder zien we dat ouderen die in het buitenland zijn geboren (de eerste generatie migranten) veel vaker minima zijn (43%) dan gemiddeld (13%). De Armoedemonitor 2021, geeft aan dat dit waarschijnlijk grotendeels is toe te schrijven aan een zogenaamd AOW-gat bestaande uit alle jaren waarin een persoon niet in Nederland woonachtig en/of werkzaam was.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 november 2022 Pagina 3 van 5

De Armoedemonitor laat ook zien dat minima steeds vaker alleenstaand zijn: in 2011 vormden alleenstaanden 63% van alle minimahuishoudens, in 2020 70%. Alleenstaanden hebben per definitie één inkomen en daarmee minder uitzicht op verbetering van hun inkomenspositie. De situatie van kinderen laat volgens de Armoedemonitor 2021 een gunstigere trend zien. Er zijn steeds minder kinderen die opgroeien in minimahuishoudens en ook het percentage is de afgelopen jaren gedaald. Het percentage kinderen in armoede was 18,8% in 2019 en is gedaald naar 17,4% in 2020. Belangrijk wordt om te monitoren of deze daling aanhoudt in 2021, wanneer de verwachte instroom van nieuwe minima realiteit wordt. Als college vinden wij de afname van het aantal kinderen in armoede een positieve ontwikkeling en tegelijkertijd maken we ons zorgen over de gevolgen van de huidige inflatie op armoede onder kinderen. Elk kind dat opgroeit in armoede in deze stad er één te veel. We blijven ons dan ook onverminderd inzetten voor gelijke kansen voor kinderen.

Armoedemonitor bevinding 3. Bereik Scholierenvergoeding en Kindtegoed gestegen, andere regelingen stabiel De Armoedemonitor 2021 beschrijft dat met een stijging van het aantal minimahuishoudens ook de doelgroep van de gemeentelijke minimaregelingen groter is geworden. Tegelijkertijd is het bereik van de meeste regelingen stabiel: dat betekent dat meer huishoudens een of meerdere regelingen toegekend hebben gekregen. Belangrijk bij de interpretatie van de gegevens over bereik is dat de regelingen in 2021 zijn toegekend op basis van het inkomen van een huishouden in 2020. In 2020 maakte 73% van de huishoudens met recht op voorzieningen hier gebruik van, in 2021 was dit 74%. Voor de Scholierenvergoeding is sprake van een groter bereik. Het bereik van de Scholierenvergoeding voor primair en voortgezet onderwijs lag de afgelopen jaren stabiel op 72%. In 2021 is het bereik gestegen naar 76%. De Armoedemonitor geeft aan dat het grotere bereik van de Scholierenvergoeding het gevolg kan zijn van een toegenomen vraag tijdens de coronacrisis. Het bereik van het kindtegoed is ook toegenomen, maar dit heeft waarschijnlijk te maken met de veranderde manier van toekennen. Daarop aanvullend wil het college u graag informeren dat er de afgelopen jaren een consequente campagne is gevoerd om het bereik van de Scholierenvergoeding te verhogen en zo armoede onder kinderen tegen te gaan.

Brede monitor armoederegelingen Deze Brede monitor armoederegelingen geeft een overzicht van het bereik en gebruik van de Amsterdamse minimaregelingen in absolute aantallen tot en met augustus van dit jaar. De monitor toont in de cijfers t/m augustus van dit jaar beperkt stijgingen of dalingen in het gebruik van minimavoorzieningen. Ook hier is het goed te vermelden dat voorzieningen worden toegekend op basis van het inkomen van het jaar daarvoor. Een stijging in het gebruik van minimavoorzieningen als gevolg van meer armoede in de stad wordt daarom pas na enige tijd zichtbaar. De relevante stijgingen en dalingen uit de monitor t/m augustus 2022 vatten we hieronder voor u samen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 november 2022 Pagina 4 van 5

De Brede monitor armoederegelingen tot en met augustus 2022 toont een verdere daling in het aantal huishoudens dat gebruik maakt van de Voedselbank, na een forse stijging in 2020. De Voedselbank ziet sinds augustus 2022 echter weer een stijging in het aantal huishoudens dat gebruikmaakt van voedselnoodhulp, als gevolg van de hoge energieprijzen. Op 1 augustus maakten er 1.457 huishoudens gebruik van de Voedselbank, op 1 november waren dit 1.701 huishoudens. Bij de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen toont de Brede monitor armoederegelingen een dalende trend. Er zijn meer verzoeken afgewezen als gevolg van onvolledige informatie of het uitblijven van een reactie en op basis van inhoudelijke gronden. Een afwijzing op inhoudelijke gronden vindt voornamelijk plaats als iemand niet aan de vermogensnorm en inkomensnorm voldoet. Eerste indicaties wijzen erop dat meerdere gemeenten hiermee te maken hebben. Voor wat betreft de Amsterdammers die niet reageren op een (aanvullend) verzoek tot informatie is recent een pilot gestart met als doel de reactiegraad omhoog te krijgen en/of te achterhalen waarom mensen niet reageren. Het aantal aanvragen voor een gratis laptop of tablet voor basisschoolscholieren is in schooljaar 2021/2022 gedaald ten opzichte van voorgaande jaren.

Per schooljaar 2020/2021 heeft een beleidswijziging plaatsgevonden in de toekenning van laptops voor basisschool- en middelbare scholieren. De wijziging hield in dat we voor middelbare scholieren per kind zijn gaan toekennen (vandaar de stijging in schooljaar 2020/2021) en voor basisscholieren per huishouden (vandaar de recente daling). Voorheen was dit andersom, de toekenning voor basisschoolscholieren was per kind en voor middelbare scholieren per huishouden. Deze beleidswijziging is doorgevoerd omdat uit onderzoek bleek dat het juist voor middelbare scholieren van groot belang is dat zij een eigen laptop hebben. Bij het gebruik van de Stadspas door minima toont de Brede monitor armoederegeling dat het gebruik nog niet hersteld is na de daling als gevolg van corona. In de raadsinformatiebrief van 22 september 2022 over de Brede monitor armoederegelingen t/m december 2021 bent u geïnformeerd over de stijging rondom de Scholierenvergoeding, het aantal abonnementhouders van gratis OV voor oudere minima en de Regeling Tegemoetkoming Meerkosten (RTM). We zien in deze versie van de Brede monitor armoederegelingen dat deze stijgingen doorzetten. De huidige Brede monitor armoederegelingen toont ook een stijging in het aantal Stadspashouders blauwe ruit (voor AOW-gerechtigden).

Een stijging die nog niet in de vorige Brede monitor armoederegelingen stond, is de stijging van het aantal Amsterdammers dat in 2021 gebruik maakte van bijzondere bijstand. Deze stijging is exclusief de Tijdelijke Ontvangers Noodzakelijke Kosten (TONK) en waarschijnlijk voornamelijk een gevolg van de coronacrisis. Zo hebben meer Amsterdammers die zelfstandigen zijn een beroep gedaan op de bijzondere bijstand die tijdelijk voor hoge woonlasten kan worden verstrekt. Daarnaast zijn er ook enkele andere kostensoorten waar vaker een beroep op is gedaan.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 november 2022 Pagina 5 van 5

Verwachte verdere stijging van het aantal minimahuishoudens De Armoedemonitor 2021 schat in dat het aantal minimahuishoudens in 2021 is toegenomen. Het college verwacht gezien de huidige inflatie dat de groep die in de knel komt groter wordt. U heeft kennis kunnen nemen van alle maatregelen die het college neemt voor extra financiële ondersteuning voor Amsterdammers waarvan de bestaanszekerheid acuut onder druk staat in de raadsinformatiebrief van 27 september 2022. De verhoging van de inkomensgrens voor de armoedevoorzieningen naar 130% betekent dat volgend jaar een grotere groep Amsterdammers aanspraak kan maken op de armoedevoorzieningen. We zetten ons onverminderd in om Amsterdammers te begeleiden naar de beschikbare gemeentelijke ondersteuning en gebruiken de uitkering van de energietoeslag om Amsterdammers op andere regelingen te attenderen. Gezien de snelle ontwikkelingen en aankomende winter blijven we in de gaten houden waar en hoe we acuut kunnen bijspringen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding

Bijlagen 1. Amsterdamse Armoedemonitor 2021 2. Brede Monitor Armoederegelingen t/m augustus 2022

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl