1. Raadsinformatiebrief - afdoening toezegging Krom inzake stoppen van Vattenfall in alle investeringen in warmtenetten v3.2.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 21 december 2022 Duurzaamheid en circulaire economie Zita Pels Ruimte en Duurzaamheid (bestuurszaken.RD@amsterdam.nl) Afdoen toezegging lid Krom (PvdD) inzake het stoppen door Vattenfall van alle investeringen in warmtenetten uit de commissievergadering van 27 oktober 2022

Geachte leden van de gemeenteraad, In uw vergadering van 27 oktober 2022 heb ik op een vraag van raadslid Krom (PvdD) toegezegd u nader te informeren over het voornemen van de minister voor Klimaat en Energie dat warmtenetten in publieke handen komen en wat dit betekent voor Amsterdam op de korte en langere termijn. En dat ik daarbij in ga op financiële aspecten en de samenwerking met Vattenfall en andere partijen. Wat is het voornemen van de minister op hoofdlijnen? Op 21 oktober 2022 maakte de minister voor Klimaat en Energie bekend dat hij in de Wet collectieve warmtevoorziening (Wcw, de opvolger van de Warmtewet) wil vastleggen dat warmtenetwerken voor merendeel in publieke handen moeten komen. De minister schrijft aan de Tweede Kamer: 





Dat een meerderheidsaandeel publiek gewenst is: Alles afwegende is besloten om in de Wcw te bepalen dat gemeenten alleen warmtebedrijven voor een nieuw warmtekavel kunnen aanwijzen waarbij de infrastructuur in handen is van een of meerdere publieke partijen of waarbij een of meerdere publieke partijen door een meerderheidsaandeel in het warmtebedrijf doorslaggevende zeggenschap hebben over de infrastructuur. Dat een ingroeiperiode zal gelden: Uit de resultaten van de uitgevoerde onderzoeken blijkt dat het tijd zal kosten om de benodigde publieke realisatiekracht op te bouwen. Daarom is gekozen om in de Wcw een ingroeiperiode van 7 jaar op te nemen. Gedurende deze ingroeiperiode (juli 2024-juli 2031) kunnen gemeenten nog warmtebedrijven aanwijzen die niet voldoen aan de vereisten van infrastructuur in publieke handen als geen alternatief voorhanden is. Tijdens deze ingroeiperiode zal de publieke realisatiekracht (organisatorisch en financieel) versterkt en vergroot moeten worden, zodat na de ingroeiperiode de benodigde publieke realisatiekracht beschikbaar is. Dat overgangsrecht zal gelden: Op het moment dat de Wcw in werking treedt zal er sprake zijn van een aantal reeds bestaande en actieve warmtebedrijven waarbij de infrastructuur niet in publieke handen is (onder andere private warmtebedrijven). Voor die bestaande warmtebedrijven zal worden uitgegaan van overgangsrecht.

Hierdoor zal deze infrastructuur

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2022 Pagina 2 van 6

na afloop van de aanwijzing, verkregen op grond van het overgangsrecht, in publieke handen komen. Dit is vooral ingegeven door het argument dat de bestaande warmtebedrijven voldoende tijd en ruimte moeten hebben om hun investering terug te verdienen, waarmee tot compensatie- of schadeplicht leidende onteigening voorkomen wordt. Wat vindt het college van dit voornemen? Amsterdam staat achter het principe van het besluit dat warmtenetten in publieke handen (minimaal 50% + 1 aandeel) komen. De huidige energiecrisis toont aan hoe belangrijk het is dat de overheid regie heeft over zoiets belangrijks als de manier waarop we onze huizen verwarmen. In onze ogen kan dat zowel samen met coöperaties van bewoners als met energiebedrijven. Voor het college is het essentieel dat het Rijk bij de uitwerking van dit principe zorgt voor een overgang met zo min mogelijk vertraging van de transitie, zorgt dat er geen operationele verstoringen zijn van de huidige netwerken en zorgt voor financiering van het warmtenetwerk en een betaalbare rekening voor de klant garandeert. Wat betekent dit voornemen voor Amsterdam? In Amsterdam zijn alle warmtenetwerken nu in handen van private partijen. Het grote netwerk in het zuiden en oosten van de stad is van Vattenfall. Eneco heeft warmtenetten in het WADkwartier en Strandeiland en Eteck bezit het warmtenet op Centrumeiland.

Westpoort Warmte – 50/50 deelneming van gemeente Amsterdam en Vattenfall heeft het netwerk in het westen en noorden van de stad in bezit. Deze warmtenetwerken voldoen niet aan het voornemen dat een meerderheid van de aandelen in publieke handen moet zijn. Minimaal gedeeltelijk zal het eigendom op termijn moeten worden overgedragen aan publieke warmtenetwerkbedrijven. Eneco (WAD Kwartier en Strandeiland) en Eteck (Centrumeiland) hebben aangegeven door te zullen gaan met de ontwikkeling van hun warmtenetwerken en contracten na te leven. Ook Vattenfall komt de gesloten contracten na maar heeft besloten investeringen waar nog geen contract voor is gesloten on hold te zetten omdat er onduidelijkheid is over termijn en condities waaronder netwerken moeten overgaan naar merendeels publiek eigendom. Wel gaat Vattenfall door met voorbereidende werkzaamheden en zal projecten die urgent een oplossing vragen per geval beoordelen. De standpunten van de warmtebedrijven – voor zover nu bekend – staan onderaan deze brief. We verdiepen de inzichten over en weer de komende tijd. De investeringsstop van Vattenfall en terughoudendheid van andere private warmtebedrijven maakt dat er kans is op vertraging van nieuwbouw en op vertraging van de transitie van de bestaande bouw naar een duurzaam warmtesysteem.

Een eventuele vertraging van de transitie in de bestaande bouw zal als effect hebben dat de CO2-uitstoot van de stad minder snel afneemt. Of en hoe sterk dit effect optreedt is nog niet duidelijk. Een grotere inzet van de gemeente kan van belang en gewenst zijn om vertraging te voorkomen. Het college betreurt de investeringsstop en benadrukt in gesprek met Vattenfall het grote belang om tempo te houden in de energietransitie voor zowel het klimaat als onze inwoners.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2022 Pagina 3 van 6

Welke financiële consequenties heeft dit voor Amsterdam? Welke financiële consequenties dit voornemen voor Amsterdam heeft is afhankelijk van de vraag op welke termijn en tegen welke condities de warmtenetwerken overgaan in publieke handen. Dat is nu nog niet duidelijk. Het college verwacht dat investeringen in warmtenetwerken te groot zijn voor de gemeente zelf. Andere bronnen van (mee)financiering zullen nodig zijn. De gemeente kijkt daarvoor naar het Rijk, maar zal ook in gesprek gaan met bijvoorbeeld institutionele beleggers. Alleen als de financiële consequenties duidelijk zijn kan Amsterdam kiezen of de gemeente zelf (mede-)eigenaar wordt van de warmtenetwerken in de stad of dat een andere publieke partij die rol zou moeten nemen. In afwachting van duidelijkheid door de minister heeft de gemeente met Vattenfall afgesproken in verkennende sfeer scenario’s op te stellen voor een zorgvuldige overgang. Daarin zullen de financiële aspecten aan bod komen. Vattenfall en WPW hebben veruit het grootste aantal warmteaansluitingen in de stad en daarom is de gemeente allereerst met hen in gesprek over mogelijke gevolgen. Zo ontstaat het snelst een beeld over de omvang daarvan. Wat betekent dit voor bewonerscoöperaties? In een paar Amsterdamse buurten geven bewoners met hun buurt zelf vorm aan de warmtetransitie.

Sommigen daarvan hebben de ambitie om zelf een warmtenetwerk te exploiteren en willen sturen door eigenaarschap. Dit past niet binnen de Wcw zoals die nu bekend is: bewonerscoöperaties zijn volgens de wet private partijen en kunnen dus alleen mede-eigenaar worden. En publieke partijen zullen het meerderheidsaandeel moeten hebben. Energie samen, de koepel van energiecoöperaties, wil dat de definitie van warmteschappen opgenomen wordt in de Wcw en dat de warmteschappen dezelfde rechten en plichten krijgen als een publiek warmtebedrijf. Het warmteschap is een invulling van het Europese begrip Energiegemeenschap van burgers en heeft drie belangrijke kenmerken: 1. het is democratisch georganiseerd; 2. de zeggenschap ligt bij lokale, nabije leden of aandeelhouders; en 3. het hoofddoel is milieu-, economische of sociale gemeenschapsvoordelen aan haar leden of aandeelhouders. Het wetsvoorstel Wcw zoals nu bekend biedt wel de mogelijkheid voor uitzonderingen tot 1500 woningen. In die uitzonderingsgevallen geldt ook een lichter verantwoordingsregime. Energie samen stelt dat coöperatieve projecten vaak groter zijn en bij succes willen uitbreiden en opschalen. Bovendien vindt Energie samen dat lichtere eisen op gebied van verantwoording en transparantie niet aansluiten op de coöperatieve gedachte waarvan juist de basis zijn transparantie en kwaliteit voor de gemeenschap.

Wat zal het college doen? Het college maakt een impactanalyse; een lijst met projecten die op de korte termijn geraakt kunnen worden door pauzering van investeringsbesluiten door Vattenfall. Ook maakt het college

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2022 Pagina 4 van 6

een analyse van het wetsvoorstel en hoe dat uitpakt voor Amsterdam, inclusief de impact op bewonerscoöperaties.  Met Vattenfall is afgesproken om samen de gebieden te inventariseren die op een kritisch tijdpad zitten. Vattenfall zal per gebied duidelijk aangeven wat hun besluit ‘on hold’ betekent. De analyse gaat in op nieuwbouw en transformatie én over het omschakelen van bestaande woningen van aardgas naar een aansluiting op het warmtenet. Bestuurlijk wordt met Vattenfall het gesprek gezocht door wethouders Duurzaamheid, Woningbouw en Deelnemingen om voor de korte termijn, los van de richting van de wet, een modus te vinden waarin projecten zo veel mogelijk door kunnen lopen.  Met WPW en andere warmtebedrijven maken we ook een dergelijke analyse. Een eerste inventarisatie laat zien dat de impact waarschijnlijk het grootst is op gebiedsontwikkeling waar momenteel de warmtevoorziening in aanbesteding komt (Hamerkwartier, Arenapoort West) dan wel in samenwerking wordt gerealiseerd (Amstel III Paasheuvelweggebied). De bereidheid om investeringen te starten in nieuwe gebieden lijkt laag in de huidige situatie.  Met bewonersinitiatieven blijven we in gesprek om te bespreken hoe we hun situatie op een goede manier laten aansluiten op de wet als die straks wordt ingevoerd. Het college steunt de inzet van Energie samen. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

In de volgende updatebrief aardgasvrij (tweede kwartaal 2023) zal het college u verder informeren over de ontwikkelingen rond Wcw. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2022 Pagina 5 van 6

Bijlagen – standpunten warmtebedrijven Vattenfall gaf in haar persbericht van 20 oktober 2022 aan dat: “Als gevolg van het voornemen van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat om alle warmtenetten verplicht onder publieke zeggenschap en in publiek eigendom te brengen zal Vattenfall geen nieuwe warmtenetten meer ontwikkelen en voor bestaande warmtenetten de uitbreidingsbeslissingen on hold zetten.” De belangrijkste redenen daarvoor zijn:  Bij het voornemen tot verplicht publiek eigendom verliezen private warmtebedrijven zeggenschap over bestaande en nieuw te ontwikkelen warmtenetten terwijl zij wel financieel en operationeel verantwoordelijk blijven, een onwerkbare situatie voor warmtebedrijven zoals Vattenfall.  Over de wijze van onteigenen van bestaande private warmtenetten naar publiek eigendom bestaat nog veel onduidelijkheid. Warmtebedrijven zoals Vattenfall kunnen door de investeringsonzekerheid die hierdoor ontstaat dan ook niets anders doen dan ook de uitbreidingsactiviteiten op bestaande warmtenetten on hold zetten. Vattenfall geeft verder aan in gesprek:  dat zij alle gesloten contracten zal nakomen. Dat de inzet van het bedrijf is continueren van de activiteiten op gebied van warmte en dat het gesprek wat Vattenfall betreft gaat over de condities waaronder dat mogelijk is.

 ‘on hold’ betekent dat in scenario’s wordt berekend wat de effecten van de voorgenomen wet zijn op de investeringen van Vattenfall en dat samen met partners de contracten en effecten worden geduid. Dit duurt naar verwachting 4 maanden.  Vattenfall wil voorbereidende werkzaamheden voor nieuwe projecten doorzetten maar zal daarover nu geen investeringsbeslissing nemen Westpoort Warmte wordt ook geraakt door dit besluit van Vattenfall want voor hoge investeringen is instemming van de aandeelhouders nodig. Vattenfall en de gemeente zijn beide 50% aandeelhouder in Westpoort Warmte. Er is nauw contact met de directie en raad van commissarissen van Westpoort Warmte. Beide maken zich zorgen over het doorgang kunnen vinden van projecten op de korte termijn en iets verder weg de toekomst van WPW. Waarbij met name het potentieel wegvallen van Vattenfall als partij die de operationele uitvoering van WPW verzorgt als grootste risico wordt gezien. Eneco heeft in een e-mail aan directeuren G&O en R&D aangegeven: “Eneco vindt dit zeer ongewenst en verwacht dat dit vertragend zal werken voor nieuwe ontwikkelingen, vanwege risico's aangaande investeringszekerheid. Maar wij willen nog steeds samen met de gemeente Amsterdam en partners gecontracteerde projecten zoals WAD-kwartier en Strandeiland realiseren en we gaan dan ook vol door.

Nieuwe projecten zullen we per geval beoordelen, op basis van actuele informatie over de uitwerking van de voorgenomen wetgeving en project-specifieke afspraken.” Eteck heeft laten weten door te gaan met de ontwikkeling van het warmte- en koudenet op

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2022 Pagina 6 van 6

Centrum Eiland. Dit gaat om een net met ca 1500 aansluitingen, waardoor mogelijk deze ontwikkeling buiten de kaders van de WcW valt. Verder is Eteck kritisch op het wetsvoorstel mede omdat het voorstel niet leidt tot lagere kosten. Eteck zal via de brancheorganisatie invloed proberen uit te oefenen. Als de wet wordt aangenomen zal Eteck meewerken, maar tegen die tijd graag in dialoog met onder andere Amsterdam.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl