1 Raadsinformatiebrief afdoening moties circulair

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 juni 2024 Economische zaken, Duurzaamheid Sofyan Mbarki, Dirk de Jager Ruimte en Duurzaamheid, Bestuurszaken.RD@amsterdam.nl Monitor Amsterdam Circulair 2024 en uitvoering 10 moties en toezeggingen Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026

Geachte leden van de gemeenteraad,

In deze brief leest u over de nieuwste inzichten uit de Monitor Circulaire Economie 2024 en hoe het college de, bij de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026, vastgestelde moties en gedane toezeggingen gaat uitvoeren. Inleiding Een circulaire economie draagt bij aan een sociaal rechtvaardige, duurzame en economisch vitale samenleving. In een volledig circulaire economie worden alleen hernieuwbare materialen en producten gebruikt en optimaal hergebruikt. Dat voorkomt problemen van vervuiling, afval en schade aan de natuur hier en elders in de wereld. Er zijn dan ook minder schaarse grondstoffen nodig die uit landen komen waar we niet afhankelijk van willen zijn. De gemeente Amsterdam ziet het als haar kerntaak inwoners en bedrijven te ondersteunen die bewegen we naar een economie die houdbaarder, duurzamer en inclusiever is. Dat is het fundament waarop brede welvaart zich kan ontwikkelen. Vanuit deze inzichten heeft uw Raad op 17 mei 2020 de strategie Amsterdam Circulair 2020-2025 vastgesteld, die weergeeft hoe de transitie naar een circulaire economie er uit ziet. Op 29 november 2023 heeft uw Raad op basis van de inzichten uit de periode 2020-2022 de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 vastgesteld waar ruim 70 maatregelen in staan. Met deze brief informeert het college u over de laatste stand van zaken.

Inzichten Monitor Amsterdam Circulair 2024 Jaarlijks wordt het gebruik van nieuwe, niet herwinbare materialen van de Amsterdamse economie, inclusief de impact daarvan, bijgehouden. Vandaag, 11 juni 2024, komt de Monitor Circulaire Economie 2024 uit. Hier komen de volgende inzichten uit naar voren: 1. Het nieuwe, niet-herwinbare materiaalgebruik is de afgelopen twee jaar afgenomen met in totaal 17%. Deze daling wordt voor ongeveer een derde verklaart door de afname van de

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 juni 2024 Pagina 2 van 8

hoeveelheid fossiele grondstoffen die is gebruikt in Amsterdam. De trendlijn die hierdoor ontstaat, lijkt aan te sluiten bij de doelstelling om in 2030 het nieuwe, niet-herwinbare materiaalgebruik te halveren. Echter, omdat in deze periode ook de Corona-pandemie speelde en het kolengebruik door sluiting van de Hemwegcentrale is weggevallen, kunnen we nu niet de conclusie trekken dat deze daling zich structureel zal blijven voortzetten. Ook zien we dat goederenstromen met een beperkt gewicht maar met een hoge ecologische impact, zoals voedsel en consumptiegoederen, nog niet significant afnemen. Daarom bereiden we richting de periode 2026 -2030 nieuwe interventies voor die meer zicht geven op het behalen van het doel van een volledig circulaire economie in 2050. Daarbij wordt vanzelfsprekend ook aangesloten bij het Nationaal Programma Circulaire Economie en de beleidsagenda van de EU.

Figuur 1. hoeveelheid materiaal dat wordt gebruikt door de economie van Amsterdam (exclusief doorvoer), bron: O&S Amsterdam, obv CBS

2. Het afgelopen jaar is meer informatie beschikbaar gekomen waardoor de ‘verborgen’ kosten van het materiaalgebruik beter kan worden bepaald. Daaruit blijkt dat de die 'verborgen’ kosten hoger liggen dan vorig jaar ingeschat. De economische waarde van het materiaalgebruik in Amsterdam was in 2023 € 27 miljard. De publicatie van vandaag laat zien dat daar bovenop rekening gehouden moet worden met € 26,7 miljard aan milieukosten en €5,5 miljard aan sociale kosten. De eerlijke, ecologisch verantwoorde prijs van producten zou dus eigenlijk meer dan het dubbele moeten zijn van wat we nu betalen in de winkel. Vorig jaar rapporteerden wij in onze brief van 28 maart 2023 nog lagere ‘verborgen’ kosten, omdat we toen ‘alleen’ konden becijferen wat de extra kosten moeten zijn om ecologische schade (bodemvergiftiging, luchtvervuiling, biodiversiteitsverlies, et cetera) te voorkomen. Inmiddels is het gelukt om ook een eerste beeld van de kosten te krijgen voor het herstellen van de ontstane ecologische schade ten gevolge van het consumptief materiaalgebruik in Amsterdam. Daarnaast is ook de sociale impact (onderbetaling, dwangarbeid, kinderarbeid)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 juni 2024 Pagina 3 van 8

bepaald. Daardoor verandert de hoogte van de ‘verborgen’ kosten van 42 procent (2023) naar 108 procent (2024) van de economische waarde.

Figuur 2. de verborgen (externe) kosten van materiaalgebruik zijn ruim zo hoog als de economische waarde

3. De ‘verborgen’ kosten bestaan voor het grootste deel uit luchtvervuiling (31 procent), gevolgd door de uitputting van (fossiele) grondstoffen , landgebruik, onderbetaling, CO2-uitstoot en kinder- en dwangarbeid. 85 procent van de verborgen kosten worden gemaakt buiten Nederland. Deze kennis helpt om scherper te krijgen welke impact ons consumptief gedrag heeft, waarmee we ons eigen beleid, maar ook dat van het Rijk en de EU kunnen voeden en verrijken, waarmee hopelijk nieuwe prikkels ontstaan voor duurzamere productieprocessen.

Figuur 3. de belangrijkste 'verborgen' kosten van ons materiaalgebruik. Bron: O&S Amsterdam obv CBS

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 juni 2024 Pagina 4 van 8

4. Voedsel is de grootste veroorzaker van de ‘verborgen’ kosten (39 procent), gevolgd door fossiele grondstoffen, consumptiegoederen, de bouw en mobiliteit. Deze kennis onderbouwt de keuzes die eerder zijn gemaakt bij het vaststellen van de Uitvoeringsagenda Circulair 20232026. Omdat de voedselketen zo’n grote impact heeft, is naast de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 ook de Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026 opgesteld, die op 21 december 2023 door uw Raad is behandeld.

Figuur 4. de belangrijkste sectoren waar de 'verborgen' kosten van ons materiaalgebruik ontstaan. Bron: O&S Amsterdam obv CBS

Via www.onderzoek.amsterdam.nl is de hele Monitor Circulaire Economie 2024 beschikbaar. Aparte rapportage over het gemeentelijke handelen Bovenstaande monitor beschrijft de impact van het gebruik en consumptie van nieuwe, niet herwinbare grondstoffen en voedsel voor de stad als geheel. De impact van het materiaalgebruik van de gemeente zelf zal na het zomer reces in een aparte rapportage aan uw Raad worden aangeboden. Conclusie De Monitor Amsterdam Circulair 2024 laat zien dat de ‘verborgen’ impact van ons materiaalgebruik zeer groot is; ruim €32 miljard. De kosten worden veroorzaakt in sectoren waar de gemeente Amsterdam via onder meer de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 actief beleid op voert (voedsel, fossiel, spullen en de bouw). De eerste voorzichtig positieve stappen in het materiaalgebruik zijn zichtbaar, maar er is nog veel onzekerheid of deze trend kan worden voorgezet en de reductiedoelen voor 2030 (50 procent) en 2050 (100 procent) met de huidige koers haalbaar zijn.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 juni 2024 Pagina 5 van 8

Hoe gaat het verder De conclusies uit de monitor worden gebruikt om de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 (29 november 2023) verder aan te scherpen en voor de volgende bestuursperiode nieuwe maatregelen en keuzes voor te bereiden. Het college verwacht dit jaar de volgende resultaten te halen: - Amsterdam stelt samen met bedrijven, maatschappelijke initiatieven, stadsdelen en bewoners regelingen op om partijen in de stad meer rechtstreekse ondersteuning te bieden voor circulaire activiteiten; - Amsterdam ondersteunt, samen met partners, enkele tientallen hotels en horecaondernemers bij het tegengaan van voedselverspilling. De kick-off heeft hiervoor op 5 februari jl. plaats gevonden; - Een circulaire textielhub wordt gerealiseerd in een gemeentelijk pand aan de Donauweg; - De bouw van de eerste circulaire scholen start in 2024; - Samen met professionals in de bouwsector en institutionele opdrachtgevers zoals woningcorporaties wordt de ‘biobased academy’ opgericht om kennis en kunde op het gebied van circulair bouwen en renoveren te ontwikkelen en breder te verspreiden; - Ca 100 maakbedrijven en maatschappelijke initiatieven krijgen een individueel adviestraject aangeboden, waardoor zij worden geholpen om meer circulair te gaan werken en hun milieu impact te verkleinen.

Momenteel zijn trajecten voor de eerste 12 bedrijven gestart; - Maatschappelijke instellingen en -initiatieven worden geholpen met het wegnemen van drempels die dat initiatief in de weg zitten; - Amsterdam zal actiever gaan communiceren om circulair gedrag te stimuleren, bijvoorbeeld via online uitingen, om mensen aan te zetten vaker te kiezen voor tweedehands spullen of reparatie. Daarbij sluit de gemeente aan bij ‘natuurlijke momenten’, zoals World Clean-up Day, Burendag, intocht van Sinterklaas, Black Friday, et cetera; - Op evenementen als Amsterdam Pride, het Grachtenfestival, De Amsterdam Marathon en/ of de Dam tot Dam loop passen we circulaire innovatie(s) toe om afval te beperken en bewustzijn te vergroten. Geleidelijk schalen we dan op naar steeds grotere evenementen in de stad, waaronder Amsterdam 750 jaar; - Tenminste één financieringsproject waarbij door de bijdrage van Amsterdamse middelen, een investering van een veel grotere omvang wordt gerealiseerd (multipliereffect). Door de inzet van Circulaw weten we steeds beter waar de kansen liggen binnen huidige wet- en regelgeving en ook welke belemmeringen niet anders dan via nieuwe wet- en regelgeving oplosbaar zijn. De komende twee jaar komt het aan op het maken van bindende afspraken met branches, Rijk en ‘Europa’ om grip te krijgen op het behalen van de doelen voor 2030 en 2050.

Als bovengenoemde processen daartoe aanleiding geven, dan zal het College bij de Voorjaarsnota van 2025 wijzigingen in het bestedingsvoorstel van de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 aan u voorleggen. Moties en toezeggingen Hieronder geeft het college van B&W toelichting op het (volledig) uitvoeren van zes moties en drie toezeggingen. Tenzij anders vermeld is het college van B&W van mening dat de moties en toezeggingen hiermee zijn afgedaan.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 juni 2024 Pagina 6 van 8

Motie Nijssen dd. 29/11/23 nr. 672 “Uitlichten top 10 succesvolle circulaire ondernemers en/of initiatieven”. Deze motie is ingediend bij de raadsinformatiebrief ‘Onze stad van morgen’. De motie vraagt om in 2025 vijf succesvolle circulaire ondernemers uit te lichten als inspiratie voor anderen. Het college voert deze motie op verschillende manieren uit, zonder op 2025 te wachten. Zo wordt in de maandelijkse ondernemersnieuwsbrief aandacht besteed aan goede, duurzame voorbeelden. Op 18 april 2024 is een ondernemersdiner voor zestig circulaire ondernemers georganiseerd om waardering uit te spreken, waar bedrijven kunnen netwerken en waar de gemeente heeft kunnen ‘ophalen’ wat de belangrijkste zaken zijn waar de gemeente nog meer voor deze ondernemers kan betekenen. Ook worden actief verbindingen gelegd tussen en met ondernemers waarvan de gemeente signaleert dat zij elkaar wellicht kunnen versterken. Het signaleren van kansen vindt plaats via bijvoorbeeld het duurzaamheidstraject dat aangeboden wordt aan honderd Amsterdamse maakbedrijven en de bijeenkomsten die daarbij georganiseerd worden. Ook de bestaande netwerken zoals die van ondernemersverenigingen zoals ORAM en MKB Amsterdam worden ingezet. Ook dragen we ondernemers voor om via internationale websites (zoals de Earthshot foundation) meer zichtbaar te worden. Motie Bakker c.s.

dd 29/11/23 nr 673“Lokale productiecapaciteit biobased materialen vergroten". De motie legt een koppeling tussen de doelen uit het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG, 500 ha natte teelt) en circulaire economie. Natte teelt wordt momenteel nog niet omgezet in circulair bouwmateriaal. Het college onderzoekt hoe we de teelt en de verwerking tot circulair bouwmateriaal kunnen gaan verbinden en ondernemers die daarmee bezig zijn beter kunnen ondersteunen. Ook geeft Amsterdam de ruimte aan de huidige huurders van veenweidegrond om subsidie aan te vragen en langer te mogen huren, met als doel de gewenste natte teelt op gang te krijgen die dan ook wordt toegepast in de bouw. Samen met het landelijke transitieprogramma Building Balance en onder andere provincie NoordHolland, MRA, Flevoland en een aantal kennisinstellingen zoals AMS en WUR, bereiden we een ‘regiodeal’ voor. In deze regiodeal maken we onder andere afspraken over kennisdelen en het uitvoeren van proefprojecten. Proefprojecten kunnen het participeren in ‘carbon credits’ of nieuwe financiële producten voor mogelijke circulaire investeringen zijn. De belangrijkste bijdrage die de gemeente Amsterdam kan leveren is de vraag naar biobased bouw- en isolatiematerialen te stimuleren. Amsterdam zet daar zelf op in door als gemeente biobased materialen toe te passen.

Dit is bijvoorbeeld gedaan in de renovatie van het monumentale schoolgebouw aan de Mauritskade 24 en door biobased bouwen ‘in te faseren’ in het isolatieoffensief. De kennis die hierbij wordt opgedaan, draagt Amsterdam actief uitrichting relevante bouwers, woningcorporaties et cetera. Motie Norbruis c.s. dd 29/11/23 “Green Friday: van wegwerpmaatschappij naar circulair doen”. In de periode voor Black Friday zal de gemeente een ‘Green Friday campagne’ laten lopen waarbij op abri’s en online mensen een alternatief voor nieuw kopen wordt geboden. Motie Norbruis c.s. dd 29/11/23 “Uitbreiden stadspaskorting bij circulair doen”. In 2024 benadert de gemeente alle (circa 35) schoenreparateurs binnen de gemeente om hen ‘aan te sluiten’ bij de stadspas. Op deze manier kunnen zij aan stadspashouders korting gaan geven bij reparatie. Deze korting wordt vervolgens structureel uit de armoedemiddelen gefinancierd. Na een positieve evaluatie zullen nog niet aangesloten tweedehands winkels benaderd gaan worden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 juni 2024 Pagina 7 van 8

Deze evaluatie wordt via de tussentijdse evaluatie van de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 in 2025 aan uw Raad aangeboden. Motie Nadif c.s. dd 29/11/23 “Urban mining en internationale samenwerking”. Het internationale netwerk waarin kennis wordt uitgewisseld en aandacht gevraagd wordt voor mensenrechtenschendingen bestaat uit de netwerken van Eurocities, C40 en het netwerk rondom de Ellen MacArthur Foundation. Binnen deze netwerken deelt Amsterdam relevante inzichten over de sociale impact van het Amsterdamse grondstoffengebruik en stellen we deze kennis beschikbaar aan Rijk en EU om beleidstrajecten daar te verrijken. Kansen voor het uitbreiden van ‘urban mining’ die daarbij actief worden opgepakt zijn: • De gebouwde omgeving, waarbij al de nodige sloopmaterialen worden hergebruikt en daarnaast de voorbereidingen worden getroffen om een materialenpaspoort overal toe te gaan passen; • (Elektrische) apparaten, waarbij de verantwoordelijkheid primair bij de elektronicaketens (productie én retail) ligt om het hergebruik (of hoogwaardig recyclepercentage) te verbeteren. Hiervoor is Amsterdam ambtelijk vertegenwoordigd in (Europese) beleids- en onderzoekstrajecten zoals de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV); • Materialen die vrijkomen in de openbare ruimte die elders kunnen worden hergebruikt.

Zo is op deze manier inmiddels een complete brug op een nieuwe locatie opnieuw opgebouwd en wordt er momenteel een extra depot gerealiseerd voor de tijdelijke opslag van opnieuw te gebruiken materialen. Motie Garmy c.s. dd 29/11/23 “Wegwijzer reparatiepunten”. De informatie die bezoekers van de website Amsterdam.nl informeert over de mogelijkheden en voordelen van gebruiksduurverlenging, zoals repareren, wordt in de zomer 2024 online gezet. Toezegging dd 16/11/2023 aan het lid Garmy om in gesprek te gaan met supermarkten. Een eerste verkennend gesprek met Albert Heijn heeft eind 2023 plaatsgevonden. Nu worden vervolggesprekken voorbereid waarin de problematiek rondom statiegeld en het verminderen van de hoeveelheid verpakkingsmaterialen aan de orde zal komen. Daarnaast zal het college in 2024 het initiatief nemen om ook over voedselverspilling het gesprek aan te gaan met supermarkten. Toezegging dd 16/11/2023 aan het lid Nadif over één informatiepunt/ loket voor ondernemers. Het college wil naar de situatie toe dat, waar je je ook meldt bij de gemeente, je altijd op de goede plek uitkomt. Er komt daarom geen nieuw loket voor ‘circulair’. Waar je je ook meldt als ondernemer of initiatiefnemer, je wordt verbonden met experts op het gebied van circulaire economie en geïnformeerd over ondersteuningsmogelijkheden.

Voor de volledigheid wordt hier vermeld dat er in kader van deze motie dus niet gewerkt wordt aan het verminderen van het aantal mogelijke ingangen van de gemeente, maar wel aan een verbeterde ‘back office’. Toezegging dd 16 november 2023 aan het lid Heinhuis (PvdA) over kringloopwinkels. Op verschillende momenten in het jaar wil de gemeente aandacht besteden aan (het belang van) kringloopwinkels. Op de website van Amsterdam.nl, wordt naast het eerder genoemde repareren, ook tweedehands kiezen toegelicht. Er wordt samen met de verschillende ‘loodsen’ van de gemeente gewerkt aan een advies over de mogelijkheden en onmogelijkheden van het structureel kunnen huisvesten van dergelijke functies. Daarvoor wordt ook gewerkt aan het in beeld brengen van de waarden van dergelijke functies (sociale, ecologische én economische) als tegenhanger van de financiële investeringen die ermee gemoeid gaan.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 juni 2024 Pagina 8 van 8

Eén motie die in het kader van de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 is vastgesteld blijft nog openstaan. Het gaat om Motie Nadif c.s. dd 29/11/23 “Bevordering van Duurzame Mode in Amsterdam”. Er wordt momenteel gewerkt aan een strategie duurzame mode waarbij de in de motie gevraagde acties zoals coalitievorming, het tegengaan van ‘massaconsumptie’ en stimuleren van ‘circulaire oplossingen’ worden meegenomen. Dit komt naast de uitvoering van de Visie en Routekaart Samen op weg naar een circulaire textielsector uit 2022 van de MRA. Hierover wordt na het zomerreces 2024 separaat een afdoeningsvoorstel aan uw Raad voorgelegd.

In de verwachting u hiermee voorlopig voldoende te hebben geïnformeerd, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki wethouder Economische Zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Dirk de Jager wethouder Duurzaamheid en Energie transitie