1. Raadsinformatiebrief Afdoening motie 292.25 Van der Kamp cs inzake Kennisnetwerk netcongestie OV

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 december 2025 Duurzaamheid, Mobiliteit Zita Pels, Melanie van der Horst Energie voor de Stad (bestuurszaken.uie@amsterdam.nl) Afdoening motie 292.25 van de leden Van der Kamp (VVD), De Jager (D66) en Nadif (GroenLinks) inzake Kennisnetwerk netcongestie OV

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de gemeenteraad van 09-07-2025 heeft uw raad motie 292.25 van raadsleden Van der Kamp van VVD, De Jager van D66 en Nadif van GroenLinks aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om: 1. Energie(congestie)pilots van GVB actief te ondersteunen, om een actieve bijdrage te leveren aan het oplossen van het lokale netcongestievraagstuk; 2. De VRA vragen om een landelijk kennisnetwerk op te bouwen, zoals bijvoorbeeld in de vorm van een innovatiecentrum in overleg met GVB en op basis van de kennis die wordt verworven met de lopende en geplande pilots en dit te steunen in G4-verband; 3. De minister van ministerie van Klimaat en Groene Groei en de staatssecretaris Openbaar Vervoer en Milieu voor te stellen om de integrale kennis rond technologie, regelgeving, financiering en organisatie van dit kennisnetwerk ook in te zetten ter mitigatie van de netcongestieproblematiek in G4-verband, en hiervoor van Rijkswege budget beschikbaar te stellen. Met deze brief informeert het college u over de mogelijkheden die de gemeente Amsterdam ziet in het opbouwen van een kennisnetwerk congestie in samenwerking met GVB. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: 1. Ondersteuning van congestiepilots van GVB De gemeente werkt nauw samen met GVB op allerlei fronten.

De samenwerking op het gebied van congestie- en energievraagstukken loopt sinds het begin van de congestie in Amsterdam. Desalniettemin kan deze samenwerking worden verbeterd. Liander en gemeente Amsterdam onderzoeken samen met GVB manieren om de congestieproblemen bij GVB zelf te verminderen, en om de druk op het net te verminderen. Dit kan op een aantal manieren: 1. Het flexibiliseren van het elektriciteitsgebruik van GVB. 2. Het inzetten van de ongebruikte capaciteit van GVB voor andere doeleinden. 3. Het verlagen van het elektriciteitsgebruik van GVB. 4. Het uitstellen van nieuwe capaciteitsuitbreidingen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11-12-2025 Pagina 2 van 4

GVB heeft op verschillende plaatsen in de stad verschillende installaties voor het leveren van energie aan verschillende voorzieningen zoals bussen, metro's, trams en veren. Deze installaties hebben de primaire taak om de dienstregeling te voorzien van betrouwbare elektriciteitsvoorziening. Betrouwbaarheid is een belangrijk aspect waar concessieverlener Vervoersregio Amsterdam (VRA) op stuurt. Operationele keuzes, zoals het leveren aan derden of ontsluiten van extra elektriciteit en vermogen door bijvoorbeeld Remenergie1 of opslag, kunnen mogelijk grote impact hebben op de betrouwbaarheid. Dit vraagt dat er secuur wordt omgegaan met deze risico’s, om te voorkomen dat de continuïteit van dienstverlening in gevaar komt. GVB is zich hiervan bewust, de dienstregeling is dan ook prioritair bij dergelijke keuzes. De gemeente steunt dit soort initiatieven en draagt andere oplossingen actief aan bij GVB. Daarbij heeft de gemeente ook aangeboden om binnen haar mogelijkheden, zoals fysieke ruimte en/of bijvoorbeeld via vergunningen gekeken of ze hier iets in kan betekenen. Zo is de Vervoerregio betrokken geweest als een van de partners in het Arenapoort – LIFE2 project om de impact van metro en trein te simuleren in het project. Daarnaast is door STEVIN o.a. in samenwerking met GVB onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van een Energiehub bij Amsterdam Centraal3. Daarnaast is GVB o.a.

actief betrokken als partner bij het OER-traject rond de A10, waarbij zonnepanelen worden geplaatst op overheidsobjecten. Opties voor verdere samenwerking De gemeente maakt samen met Liander de Themastudies Elektriciteit4. GVB en ProRail zijn belangrijke partners voor het onderzoeken van de verwachte toekomstige elektriciteitsvraag van het openbaar vervoer. Vanaf de eerste themastudie in 2019 en bij de eerste congestiemeldingen in 2021 in Amsterdam Noord is de samenwerking met GVB geïntensiveerd om de problemen voor GVB te verminderen en om opties te verkennen om met GVB de druk op het elektriciteitsnet te verlichten. Dat laatste vindt vooral plaats tussen Liander en GVB. De mogelijkheden voor het terugdringen van congestie op het net d.m.v. de infrastructuur van GVB zijn op dit moment echter zeer beperkt. Dat heeft een aantal belangrijke (technische) redenen; 1. Extra vraag naar stroom: Door nieuwe vervoerstrajecten en intensivering van bestaande dienstregeling heeft GVB voor alle modaliteiten een toenemende elektriciteitsvraag. Capaciteit die met flexibilisering van het gebruik kan worden ontsloten, zet GVB voornamelijk in voor de eigen dienstregeling. 2. Elektrificatie: Naast de groei van het aantal vervoerstrajecten, werkt GVB aan het elektrificeren van haar bus-vloot en wagenpark.

Dit betekent dat de elektriciteitsvraag van de dienst nog sneller zal toenemen en dat constante beschikbaarheid van cruciaalbelang is voor het Amsterdamse openbaar vervoer.

1

https://www.parool.nl/amsterdam/gvb-s-derde-rail-naast-metrospoor-kan-bus-opladen-en-is-eenuitweg-voor-het-overvolle-stroomnet~b60848c8/ 2 https://www.energielabzuidoost.nl/life-arenapoort/ 3 https://stevin.com/waar-past-laadinfra-in-vol-amsterdam/ 4 https://openresearch.amsterdam/nl/page/110682/themastudie-elektriciteit-amsterdam-3.0

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11-12-2025 Pagina 3 van 4

3. Nettechnisch: Doordat Liander verschillende soorten klanten aansluit op het elektriciteitsnet in Amsterdam, is het net op de meeste momenten vol. Zelfs tijdens de periodes waarin GVB zelf geen of minder stroom gebruikt. Het benutten van de aansluitingen van GVB tijdens deze ‘dal’-momenten kan juist voor een extra piek op het achterliggende net zorgen. Daarnaast kampt Amsterdam met een “gelaagde congestie”. Dit houdt in dat er zowel op het lokale net van Liander als op het bovenliggende net van TenneT congestie aanwezig is. Dit maakt de problematiek en de bijbehorende oplossingen extra complex. Het klopt dat GVB kabels en andere infrastructuur door de stad heeft liggen die niet altijd volledig benut worden. Helaas is het ontsluiten van dit transport vermogen zeer complex, omdat Liander niet zelf eigenaar van de desbetreffende infrastructuur is. 4. Juridisch: In Den Haag en Rotterdam wordt in sommige gevallen door derden gebruik gemaakt van de installaties van de gemeentelijke vervoerder. De juridische constructie en de technische specificaties van de installaties hebben een bepalend effect op de juridische haalbaarheid van deze mogelijke oplossingen. In 2023 is onderzocht of dergelijke constructies ook voor GVB haalbaar zijn. Destijds bleek dat de situatie van de installaties hiervoor fundamenteel aangepast moeten worden.

Een belangrijk onderdeel is het verkrijgen van een ‘gesloten distributiesysteem status’ (GDS). Dit is een tijdrovend traject dat onderdeel is van het masterplan Energie dat GVB opstelt. De potentie van dergelijke constructies is op korte termijn beperkt. 2. & 3. Het kennisnetwerk van GVB GVB werkt momenteel aan een masterplan energie, waarin de huidige en toekomstige elektriciteitsbehoefte en de flexibiliteitsmogelijkheden onderzocht worden. De Gemeente, de VRA en Liander worden actief betrokken bij de totstandkoming van het masterplan. Daarnaast is GVB actief betrokken bij diverse netwerken en afspraken rondom energievoorziening: • Bestuursakkoord Netcongestie en OV: waarin met OV-partijen, netbeheerders en ministeries van Infrastructuur & Waterstaat (I&W) en Klimaat & Groene Groei (KGG) is afgesproken kennis te delen over optimaliseren van energie binnen vervoerders. Dit proces wordt gefaciliteerd door het ministerie van I&W en bevat een gezamenlijk werkprogramma en gezamenlijke kennisagenda. • Meerstedenoverleg: Periodiek overleg tussen alle stedelijke vervoerders en een vervoerder in België. • Samenwerking met TU Delft: gefinancierd vanuit GVB en een landelijke innovatiesubsidie werken twee PhD’s aan een onderzoek naar sturing van energie binnen een tractienet en de daarvoor benodigde (nieuwe) componenten in een gelijkrichtstation.

• Innovatielab Railenergie: samen met Hogeschool van Amsterdam, Haagse Hogeschool en enkele marktpartijen ontwikkelt GVB een testomgeving met gelijkstroom (vergelijkbaar met een tractienet), waarin zonnepanelen, laadpalen, derde rail, verlichting en een gebouw aan elkaar gekoppeld worden. Zo onderzoekt GVB wat er gebeurt in een gelijkstroom systeem als je verschillende componenten aan elkaar koppelt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11-12-2025 Pagina 4 van 4

Het college is van mening dat het oprichten van een kennisnetwerk, anders dan bovenstaande, momenteel niet wenselijk en niet noodzakelijk is. Dit leidt tot extra versnippering en complexiteit. Het Rijk is actief betrokken bij het faciliteren van kennisdelen en samenwerking. Behoefte aan extra financiering kan in die desbetreffende gremia worden geagendeerd. Aanvullende onderzoeken en analyses GVB voert samen met de Gemeente en Liander een nauwkeurige toets uit op de inventarisatie van de Themastudie 4.0. Daarbij is de VRA een belangrijke stakeholder. Daarnaast is het belangrijk dat GVB bij zowel TenneT als Liander blijft aangeven hoe zij hun huidige en toekomstige assets gebruiken. De netbeheerder heeft deze informatie nodig voor de analyses van de belasting op het elektriciteitsnet. Daarnaast houden we continu oog voor interessante kansen en innovaties, zoals: • Mogelijkheden van het inzetten van de bovenleiding van de tram voor het emissieloos uitvoeren van werkzaamheden. • Onderzoek naar de noodzaak van en mogelijkheden voor een systeemsprong in het energiesysteem van de metro. Hierover lopen uitvoerige gesprekken tussen GVB, Vervoerregio, Liander en Amsterdam • Het verder verkennen van de potentie van Remenergie bij metro’s • Het ophogen van de (bovenleiding)spanning van de tram waardoor er meer stroom door de bovenleiding kan worden getransporteerd.

• Het verkennen van extra fysieke ruimtes voor gelijkrichterstation voor Tram. Dit ten behoeve van de toenemende elektriciteitsvraag van de trams. Hierin is de zoektocht naar schaarse ruimte een die samen verkend wordt. • Daarnaast is het GVB onderdeel van de programmeertafel. Hierbij wordt met alle partijen (niet alleen voor elektra en congestie) die werkzaamheden en infrastructuur uitleggen en beheren in de stad bekeken waar werk-met-werk kan worden gemaakt rondom werkzaamheden en impact in de ondergrond. Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd over de huidige stappen en de nog te nemen stappen rondom het verminderen van congestie in samenwerking met GVB. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid, Circulariteit en Energietransitie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl