1. Raadsinformatiebrief ADM.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 22 juni 2021 Lucht- en Zeehaven in combinatie met Grondzaken Victor Everhardt en Marieke van Doorninck Patrick Spaans, Grond en Ontwikkeling (p.spaans@amsterdam.nl) Hans van Wijk, Economische Zaken (h.van.wijk@amsterdam.nl) Afdoening toezeggingen m.b.t. Damen en het ADM-terrein uit de raadsvergaderingvan 26 mei 2021

Geachte leden van de gemeenteraad, In uw raadsvergadering van 26 mei 2021 heeft wethouder Everhardt, bij de behandeling van de actualiteit inzake verkoop van het ADM-terrein, op een vraag van raadslid Boomsma (CDA) toegezegd u (voor zover nodig in beslotenheid) te informeren over de afwegingen rondom het al dan niet verstrekken van een (verhuis)bijdrage aan Damen en het risico op ongeoorloofde staatssteun daarbij. Tevens heeft hij op een vraag van de heer Bakker (SP) toegezegd u te informeren over het afwegingskader met betrekking tot actieve grondpolitiek. Naar aanleiding van deze laatste toezegging treft u het ‘Afwegingskader verwervingen’, zoals dat op 14 februari 2017 ter kennisname is voorgelegd aan de commissie Ruimtelijke Ordening en Grondzaken. Op 28 april 2021 is de gemeenteraad reeds vertrouwelijk geïnformeerd over de taxaties en bijbehorende staatssteunrisico’s en over het feit dat de eigenaren aangaven voor het terrein inmiddels een koper te hebben gevonden en dat de gemeente toestemming (met als voorwaarde een minimale koopsom en een termijn van 1 jaar) heeft verleend voor een verkoop aan derden.

Hieronder (en in de vertrouwelijke bijlage) treft u nogmaals en meer uitgebreid de beoordeling van de mogelijkheid tot het geven van een (verhuis)vergoeding door de gemeente aan Damen, alsmede van de risico’s op het verstrekken van ongeoorloofde staatssteun aan Damen bij het niet (volledig) in rekening brengen van door het Havenbedrijf Amsterdam (HbA) uit te voeren investeringen ten behoeve van een vestiging van Damen op het ADM-terrein. In deze brief zal allereerst zal kort worden toegelicht wanneer er in algemene zin sprake is van staatssteun. Vervolgens zal worden gekeken wanneer er bij een gedwongen bedrijfsverplaatsing (wel) mogelijkheden zijn om bij te dragen aan de kosten van een verplaatsing (nadeelcompensatie) zonder dat dit tot een risico op ongeoorloofde staatssteun leidt. Staatssteunrisico Een overheidsmaatregel levert mogelijk ongeoorloofde staatssteun op als bedoeld in artikel 107, eerste lid, van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU) als aan alle in dit artikel opgesomde voorwaarden wordt voldaan: • De steun wordt verleend aan een onderneming;

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

• • • •

Datum 22 juni 2021 Pagina 2 van 3

De steun wordt door staatsmiddelen bekostigd; Deze staatsmiddelen verschaffen een economisch voordeel dat niet via normale commerciële weg zou zijn verkregen (non-marktconformiteit); De maatregel is selectief: het geldt voor één of enkele ondernemingen of een specifieke sector/regio; De maatregel vervalst de mededinging (in potentie) en (dreigt te) leiden tot een ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer in de EU.

Vooropgesteld geldt dat de gemeente en het HbA zich dienen te houden aan (Europese) wet- en regelgeving. Wat betreft het staatssteunkader, is een inschatting gemaakt van de mogelijke risico’s onderdeel van een juridische analyse. Enkel de Europese Commissie (na een formele melding) of een rechter (in een rechtszaak) stellen daadwerkelijk vast of er al dan niet sprake is van staatssteun. Hoofdregel is dat staatssteun éérst wordt gemeld aan de EC en dat er dan vervolgens wordt gewacht met het verstrekken van de steun tot de EC groen licht geeft. Een dergelijke procedure duurt over het algemeen lang (reken op minimaal een jaar). Over het algemeen wordt dit traject slechts gestart, als de inschatting is dat de steun wordt goedgekeurd. In dit geval schatten we in dat er sprake is van ongeoorloofde staatssteun, dat wil zeggen: steun die niet op de een of andere manier goedgekeurd of gerechtvaardigd kan worden. Er is naar onze mening evident sprake van een aantal voordelen die (potentieel) invloed hebben op de concurrentiepositie van Damen (een internationaal opererend bedrijf).

Als de gemeente grond te duur zou aankopen, voor een te lage canon in erfpacht zou uitgeven en/of kosten voor zijn rekening zou nemen die redelijkerwijs aan een ander doorbelast hadden moeten worden, dan zijn dit sterke indicaties dat de gemeente niet marktconform handelt en dat zij de betrokken ondernemingen onrechtmatig bevoordeelt. Als concurrenten zich benadeeld voelen hierdoor, kunnen zij een klacht indienen bij de EC of een rechtszaak beginnen. Juridisch gezien staat de gemeente niet sterk bij als een evident voordeel aan één bedrijf wordt gegeven. Los van mogelijke staatssteun, toetst een rechter ook aan de hand van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur of de gemeente rechtmatig handelt. Onderdeel van zorgvuldige besluitvorming is dat de gemeente een belangenafweging maakt en niet marktverstorend optreedt door één partij te bevoordelen. (Verhuis)vergoeding/nadeelcompensatie Bij gebiedsontwikkeling kan nadeelcompensatie een grondslag bieden om een bijdrage te verstrekken aan een private partij, zonder dat de gemeente het risico op ongeoorloofde staatssteun loopt. Bij het al dan niet kunnen verstrekken van nadeelcompensatie gaat het om de vraag of schade die moet worden vergoed het rechtstreekse gevolg is van rechtmatig overheidsoptreden.

Nadeelcompensatie is bijvoorbeeld aan de orde als sprake is van een gedwongen bedrijfsverplaatsing als gevolg van intrekking van een vergunning of onteigening. Er moet sprake zijn van een wettelijke grondslag, waarbij de gemeente alsdan de werkelijk geleden schade (deels) mag vergoeden1.

1 Vgl. besluit van de Europese Commissie over de bedrijfsverplaatsing van Akzo Nobel (Beschikking van

16 juni 2004 Steunmaatregel N304/2003).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 juni 2021 Pagina 3 van 3

Zonder dat daarvoor planologische redenen zijn, toch een financiële vergoeding aan Damen betalen, levert een staatssteunrisico op. Er is geen grondslag om Damen op dit moment te compenseren voor een bedrijfsverplaatsing. Door toch te betalen, zou het bedrijf van de overheid een niet-marktconform voordeel krijgen, dat invloed heeft op zijn concurrentiepositie, dat leidt tot (dreigende) vervalsing van de mededinging en (potentieel) ongunstige invloed op de interstatelijke handel. De laatste voorwaarde wordt normaal gesproken gemakkelijk aangenomen. Bij Damen zal hieraan worden voldaan, aangezien Damen een internationaal handelend bedrijf is. De exploitatie van beide vestigingen van Damen Shiprepair Amsterdam is planologisch toegestaan. Een verplaatsing van Damen is weliswaar op termijn wenselijk in verband met de voorziene transformatie van dit terrein naar een gemengd hoogstedelijk gebied (Haven-Stad), maar op dit moment niet noodzakelijk. Daarbij is tevens van belang dat ruimtelijke plannen die woningbouw op het Cornelis Douwesterrein mogelijk maken, in beginsel niet vóór 2024 in procedure zullen worden gebracht (op basis van het convenant Houthavens/NDSM-werf van 2009). Door nu Damen compensatie te bieden voor een op dit moment niet noodzakelijk bedrijfsverplaatsing, zou zonder grondslag (onverschuldigd) worden betaald.

Bij het ontbreken van een grondslag voor schadeloosstelling biedt nadeelcompensatie in dit geval daarom geen mogelijkheid om Damen te compenseren voor een bedrijfsverplaatsing. Als de gemeente wel zou overgaan tot betaling zonder grondslag, dient te worden voorkomen dat zij Damen een voordeel geeft dat tot ongeoorloofde staatssteun kan leiden. Het Havenbedrijf en de gemeente zullen de actuele ontwikkelingen nauwlettend blijven volgen. Zodra de nieuwe koper bekend is zullen we daarmee in contact treden over hun toekomstplannen en onderzoeken of er wellicht alsnog een mogelijkheid bestaat om Damen te verplaatsen naar het ADM-terrein. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Victor Everhardt Wethouder Lucht- en Zeehaven

Marieke van Doorninck Wethouder Duurzaamheid en Ruimtelijke Ontwikkeling

Bijlagen 1. Geheime inhoudelijke aanvulling 2. Afwegingskader Verwervingen (inclusief voordracht commissie RO 14 februari 2017)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl