1. Raadsinformatiebrief 1 decemberbrief verordening toerisme in balans.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 28 november 2025 Aanpak binnenstad en Bezoekerseconomie Sofyan Mbarki Jelmer Peter, j.peter@amsterdam.nl; Economische Zaken en Cultuur

Onderwerp

1 decemberbrief 2025 verordening toerisme in balans

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de Gemeenteraad, Amsterdam wordt wereldwijd bewonderd om haar historische binnenstad, bijzondere culturele aanbod en vrije geest. Jaarlijks weten miljoenen bezoekers onze stad te vinden om te genieten van de grachten, musea en unieke sfeer die Amsterdam zo bijzonder maakt. Deze populariteit legt echter al geruime tijd druk op de leefbaarheid van de binnenstad. Bewoners ervaren overlast, lokale ondernemers worden verdrongen en de balans tussen wonen, werken en bezoeken is verstoord geraakt. In deze brief informeer ik u over de maatregelen die het college de afgelopen periode heeft genomen en een maatregelenpakket bestaande uit vier nieuwe maatregelen, die voortbouwen op de huidige aanpak om een evenwichtige en toekomstbestendige bezoekerseconomie te realiseren. Hoewel er weinig andere steden of plekken in Europa zijn die zoveel uit de kast trekken om het aantal toeristenovernachtingen aan banden te leggen en de bezoekerseconomie te beteugelen, moeten we constateren dat het aantal toeristenovernachtingen voor een derde jaar op rij boven de 20 miljoen uitkomt en de komende jaren nog verder toe zal nemen. Het college stelt daarom voor om vergaande stappen te ondernemen om de leefbaarheid voor bewoners in de binnenstad te verbeteren.

Ter afdoening van de motie 105.25 van de leden Schmit, Bentoumya, Namane, Krom en Broersen inzake brede welvaart als uitgangspunt in de bezoekerseconomie, treft u in de bijlage de eerste brede welvaartscan over de bezoekerseconomie, waar ik u later in deze brief nader over informeer. De verordening op toerisme in balans Met de Verordening op toerisme in balans Amsterdam heeft de gemeenteraad vastgelegd dat het college jaarlijks voorstellen doet aan de raad om het toerisme in onze stad te begrenzen. Tegelijkertijd ziet het college in de meest recente O&S bezoekersprognose 2025-2027 dat het aantal toeristenovernachtingen voor een derde jaar op rij boven de 20 miljoen uitkomt en de komende jaren naar verwachting nog verder toe zal nemen. De constatering dat de gemeente nieuwe maatregelen moet nemen, omdat de streefwaarden nog niet in zicht zijn, is ook gedaan door de Stichting Amsterdam heeft een Keuze. Deze stichting is samen met een grote groep bewonersorganisaties en Amsterdammers een rechtszaak gestart tegen de gemeente Amsterdam

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 november 2025 Pagina 2 van 6

voor het niet waarborgen van de in de verordening vastgelegde bandbreedte van 20 miljoen toeristenovernachtingen, en eist forse maatregelen. Werken aan een leefbare stad met een palet aan maatregelen Het college heeft de afgelopen jaren veel maatregelen genomen om het aantal toeristenovernachtingen aan banden te leggen en de bezoekerseconomie te beteugelen om de leefbaarheid voor bewoners in de binnenstad te verbeteren. De uitdagingen van het toerisme zijn niet met één snelle ingreep op te lossen; effectief beleid vraagt tijd, focus en stapsgewijze aanscherping. Bijvoorbeeld door het invoeren van een volledige hotel- en beddenstop, de escalatieladder en het implementeren van strenge regels voor particuliere vakantieverhuur en de invoering van de hoogste toeristenbelasting van Europa. Zware touringcars komen onze binnenstad niet meer in, en ook het jaarlijks aantal zee- en riviercruises nadert de met het Havenbedrijf overeengekomen reductiecijfers. Naast de grote sectorale ingrepen zijn er veel gebiedsgerichte stappen gezet ter verbetering van de leefbaarheid in de binnenstad en het aanpakken van overtoerisme en overlast.

We realiseren jaarlijks tientallen nieuwe woningen voor Amsterdammers boven winkels, handhaven de stop op nieuwe toeristenwinkels, investeren met de Subsidie Aanpak Binnenstad in maatschappelijke- en culturele projecten die de binnenstad weer kleur geven, lanceren duurzame initiatieven als de Green Hotel Club en Buurthotel.nl en kopen met de NV Zeedijk, NV Stadsgoed en Stadsherstel panden op en geven lokale ondernemers daarmee de kans om in de binnenstad te ondernemen of zich er te vestigen. Ook zetten we vervolgstappen op het tegengaan van ondermijning door de inzet van een vergunningsplicht voor toeristische detailhandel. De Amsterdamse aanpak bestaat uit een mix van juridische-, ruimtelijke-, financiële-, en communicatieve instrumenten. Weinig andere steden in Europa benutten op deze manier haar sturingsinstrumenten voor het reguleren van toerisme en het beschermen van de leefbaarheid. Met onze positie als aandeelhouder van de Haven, Luchthaven of de vastgoeddeelnemingen werken we aan het begrenzen en transformeren van de bezoekerseconomie en een leefbare binnenstad. Als we zelf beperkte invloed of instrumentarium hebben op bijvoorbeeld het reguleren van vakantievluchten, luchtvaartmaatschappijen, boekingsplatforms of touroperators, dan trekken we regionaal of landelijk op of stappen we, gesteund door een alliantie van partnersteden, naar de EU in Brussel.

Ook blijft het college openstaan voor de nieuwste onderzoeken en ontwikkelingen en raadpleegt het experts of partnersteden in de ontwikkeling van duurzaam toerismebeleid. Middelen voor langlopende aanpak De Aanpak Binnenstad en Bezoekerseconomie zijn langlopende programma's, waarbij maatregelen jaarlijks worden aangepast of aangevuld op basis van de maatschappelijke opgaven. Voor de ambitieuze doelstellingen van de Aanpak Binnenstad en Bezoekerseconomie is een periode van minstens 25 jaar nodig om de beoogde transformatie te realiseren. De transformatie is een langdurig proces. De huidige incidentele middelen voor de Aanpak Binnenstad en Bezoekerseconomie lopen eind 2026 af. Daarnaast beschikt de vastgoedreserve niet over voldoende middelen om de gewenste transformatie van de binnenstad op de lange

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 november 2025 Pagina 3 van 6

termijn te realiseren. Zonder aanvullende politieke besluiten over financiering en ondersteuning zal de uitvoering worden beperkt, wat onvermijdelijk leidt tot vertraging en beperking van de transformatie naar een duurzame bezoekerseconomie en een leefbare binnenstad. Ontwikkelingen Erotisch Centrum en Passengers Terminal Amsterdam Eén van de maatregelen uit het coalitieakkoord 2022-2026 om de leefbaarheid van de binnenstad te verbeteren, is de verplaatsing van sekswerkplekken van de Wallen naar een nieuw Erotisch Centrum (EC). Het college ziet de sluiting van ramen en de mogelijke komst van een Erotisch Centrum elders in de stad als onderdeel van de bredere strategie om de balans tussen toerisme en leefbaarheid te herstellen. De Projectnota Erotisch Centrum wordt binnenkort aan het college voorgelegd. De Projectnota bevat het resultaat van het haalbaarheidsonderzoek naar de ontwikkeling van een EC op de locatie Europaboulevard in Zuid. Het EC bevat 100 sekswerkplekken en aanverwante functies (entertainment, leisure, cultuur, maatschappelijke functies, horeca). De (concept)projectnota concludeert dat het EC op de Europaboulevard onder voorwaarden ruimtelijk en financieel haalbaar is. Een aantal zaken behoeft verdere verdieping. Ook zal dan meer duidelijk zijn over de vervolgstap in het proces. Die stap bestaat uit het opstellen van de investeringsnota.

Als het college en de raad besluiten deze vervolgfase in te gaan, dan worden ook onderdelen meegenomen die naar aanleiding van de inspraak over de conceptprojectnota nader onderzoek of een nadere afweging behoeven. Daarnaast rondt het college op korte termijn een haalbaarheidsonderzoek af naar het realiseren van een Passengers Terminal Amsterdam (PTA) voor zeecruise in de Coenhaven. Mede op basis van dit onderzoek legt het college een besluit voor over de toekomst van de zeecruise in Amsterdam. Het streven is dat de PTA in ieder geval in 2035 van de huidige locatie is verdwenen. Nieuwe maatregelenpakket: meest effectief in samenhang en getoetst aan brede welvaart In deze jaarlijkse brief, de laatste maatregelenbrief van de huidige coalitieperiode, presenteert het college een maatregelenpakket bestaande uit vier maatregelen, die voortbouwen op de huidige aanpak, maar die tot op heden nog niet of onvoldoende zijn ingezet. In samenhang vormen zij een effectief pakket ter uitvoering van de verordening op toerisme in balans de komende jaren.

Daarnaast heeft het college, ter uitvoering van de motie 105.25 van de leden Schmit, Bentoumya, Namane, Krom en Broersen inzake brede welvaart als uitgangspunt in de bezoekerseconomie, de bezoekerseconomie getoetst aan de uitgangspunten van de brede welvaart middels een Brede welvaartscan bezoekerseconomie, die u treft in de bijlage van deze brief. De resultaten van de scan laten zien dat de bezoekerseconomie bijdraagt aan de vitaliteit en economische kracht van Amsterdam, maar ook een groeiende druk legt op de leefkwaliteit van bewoners, met name in de stadsdelen met een hoge concentratie toeristen. De economische en culturele opbrengsten zijn groot, terwijl de negatieve effecten op rust, gezondheid en woonomgeving toenemen. Al met al identificeert het college op dit moment meer negatieve (28) dan positieve (17) effecten op de brede welvaart thema’s (zie bijlage). De scan bevestigt de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 november 2025 Pagina 4 van 6

noodzaak van extra beleidsmatige inzet en investeringen om de stad leefbaar te houden. Het college ziet de scan als waardevol instrument voor het doorlichten van de bezoekerseconomie en de voorgestelde maatregelen en is van plan om de inzichten ervan mee te nemen in toekomstige uitvoeringsprogramma’s van de Aanpak Binnenstad en de Bezoekerseconomie. Het pakket, dat het college u in samenhang presenteert, bestaat uit de volgende vier maatregelen: 1. Stapsgewijze verhoging toeristenbelasting tot 2030 Op dit moment kent Amsterdam de hoogste toeristenbelasting van Europa. Overnachtende bezoekers betalen in Amsterdam 12,5% van de overnachtingsprijs aan toeristenbelasting. Per 1 januari 2026 zal met de landelijke afschaffing van het verlaagde btw-tarief op hotelovernachtingen het btw-tarief van 9% naar 21% stijgen, wat effect zal hebben op de kamerprijzen, met mogelijk vraaguitval tot gevolg. In de komende jaren monitort het college de effecten van deze verhogingen. Als de 33,5% belasting op de overnachtingsprijs er niet toe leidt dat het aantal toeristenovernachtingen onder de 20 miljoen duikt, zou dit voor het college aanleiding zijn om het invoeren van een stapsgewijze of gestaffelde verdere verhoging van de toeristenbelasting tot 2030 te overwegen. De eerstvolgende mogelijkheid tot verhoging is 1 januari 2027.

Brede welvaart Als met het verhogen van de toeristenbelasting het aantal (overlastgevende) bezoekers daalt zal dit de impact van de bezoekerseconomie op vrijwel alle brede welvaartthema’s positief beïnvloeden. Deze maatregel kan wel de meer economische brede welvaart thema’s negatief beïnvloeden. Op thema’s als subjectief welzijn en sociaal kapitaal zijn weinig effecten te verwachten. 2. Aanvullen vastgoedfonds De vastgoedreserve transformatie binnenstad is bedoeld als bijdrage aan de aankoop van panden door onze vastgoeddeelnemingen en het dekken van de onrendabele top. Daarmee is de reserve cruciaal voor de slagkracht van de vastgoeddeelnemingen in de binnenstad, Stadsgoed N.V., Stadsherstel en de NV Zeedijk, en het inspringen op vastgoedkansen die zich voordoen op de vastgoedmarkt. In de bijlage treft u een overzichtskaart waarop het vastgoedbezit van de deelnemingen inzichtelijk is gemaakt. De huidige stand van de vastgoedreserve is, inclusief geprogn0tiseerde kosten en baten, met € 5,0 miljoen niet toereikend om de gewenste transformatie van de binnenstad over langere termijn vorm te geven. Het is telkens zoeken naar voldoende middelen om de transformatie ambities te bekostigen. Een verhoging van de toeristenbelasting leidt tot extra opbrengsten waarvan een deel kan worden ingezet om de vastgoedreserve te vullen.

Brede welvaart Het verwerven van meer maatschappelijk vastgoed zal de impact van de bezoekerseconomie op vrijwel alle brede welvaartthema’s positief beïnvloeden. Alleen op het thema onderwijs en opleiding is weinig effect te verwachten. Binnen het thema economisch kapitaal kan de maatregel een verschuiving van economische activiteiten tot gevolg hebben die niet alleen financieel rendement vooropstellen, maar ook meer maatschappelijke toegevoegde waarde genereren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 november 2025 Pagina 5 van 6

3. Doorpakken met vergunningplicht toeristische detailhandel Het college zet vol in op het invoeren van een vergunningplicht toeristische detailhandel in de binnenstad. In verschillende winkelstraten schieten nieuwe toeristische concepten als paddenstoelen uit de grond, omzeilen malafide ondernemers regels ten aanzien van belasting, arbeid en voedsel- en warenautoriteiten, worden bonafide ondernemers door stijgende huurprijzen of oneerlijke concurrentie verdrongen met als gevolg een verslechterde leefbaarheid voor Amsterdammers. De negatieve impact die ondermijnende criminaliteit heeft op de economie van de binnenstad is groot en staat transformatie in de weg. Met een vergunningplicht kan vooraf worden gecontroleerd of een bedrijf bonafide is, waardoor malafide ondernemingen uit de binnenstad geweerd kunnen worden. Het college ziet dit instrument als cruciaal voor het verbeteren van de leefbaarheid en als belangrijk onderdeel van een bredere aanpak van de toeristische monocultuur. In de begroting 2026 is daarom € 0,5 miljoen incidenteel beschikbaar gesteld voor de vergunningplicht. Samen met een herprioritering van € 1,3 miljoen uit bestaande incidentele middelen, wordt de inzet van vergunningplicht in 2026 uitgebreid. We zetten volgend jaar de volgende stap door een kleinschalige gebiedsgerichte vergunningplicht uit te werken.

Er is € 1,8 miljoen structureel per jaar nodig voor de uitvoering van de vergunningplicht. De huidige incidentele middelen lopen na 2026 af en zijn niet voldoende voor het opbouwen van structurele expertise en capaciteit. Brede welvaart Het uitbreiden van een vergunningsplicht voor toeristische detailhandel zal de impact van de bezoekerseconomie op de brede welvaartthema’s subjectief welzijn, economisch kapitaal en veiligheid positief beïnvloeden. Op het gebied van economisch kapitaal kan de extra regeldruk echter ook negatieve invloed hebben, met name voor nieuwe ondernemers. 4. Aanpak dagbezoekers Het college heeft afgelopen jaar door O&S onderzoek laten uitvoeren naar de motieven van dagbezoekers aan de stad, en hun bijdrage aan de algehele drukte in de binnenstad. Op basis van artikel 4 van de verordening kan het college voorstellen doen voor maatregelen om het aantal dagbezoekers te reguleren. In tegenstelling tot het aantal toeristenovernachtingen is in de verordening geen bovengrens vastgesteld voor het jaarlijkse aantal dagbezoekers. Hoewel bestaande maatregelen ook invloed hebben op dagbezoekers, gaat het college onderzoeken welke gerichte instrumenten aanvullend nodig zijn om ervoor te zorgen dat dagbezoekers een eerlijker bijdrage leveren aan de stad. Daarbij wordt onder meer gedacht aan een bredere toepassing van de vermakelijkheidsretributie op andere sectoren.

Een voorwaarde in dit onderzoek is dat het diverse culturele aanbod van de stad voor alle Amsterdammers en bezoekers toegankelijk blijft. Het college werkt de komende periode de aanpak dagbezoekers uit als onderdeel van het uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie. Uitgangspunt daarbij is het vinden van een balans tussen stimulerende en regulerende maatregelen. Zo wil het college dagbezoekers via gerichte campagnes activeren en stimuleren om vaker musea en andere culturele instellingen te bezoeken, en de spreiding van bezoekers én cultureel aanbod bevorderen richting de meerkernige stad en de regio. Om deze spreiding te ondersteunen en de druk op de binnenstad te verlichten, worden ook

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 november 2025 Pagina 6 van 6

regulerende maatregelen onderzocht, zoals het beperken van nieuwe commerciële vrijetijdsvoorzieningen, attracties en experiences in- of rond het centrum. Brede welvaart Maatregelen op het gebied van dagbezoekers raken in potentie alle brede welvaartthema’s, zowel positief als mogelijk negatief. Het college wil daarom bij de verdere uitwerking van maatregelen aan de hand van de impact op de brede welvaartthema's tot een evenwichtig pakket komen. Een combinatie van stimulerende en regulerende maatregelen blijven steeds gericht op het waarborgen van de toegankelijkheid van voorzieningen voor Amsterdammers en bezoekers, het zorgen dat dagbezoekers een eerlijke bijdrage leveren, en het zorgvuldig afwegen van de maatregelen in relatie tot de doelstellingen uit de verordening voor leefbaarheid en andere relevante beleidsterreinen. We staan voor de keuze van leefbaarheid De maatregelen vormen in samenhang de meest effectieve inzet van het college om de toeristische overlast te verminderen. Het college ziet deze voorgestelde maatregelen en investeringen op dit moment als haalbare stappen die de gemeente Amsterdam kan zetten om de leefbaarheid te verbeteren en de excessen van onze bezoekerseconomie aan te pakken.

Graag voer ik met u het gesprek over deze inzet en wil ik u op de in de verordening vastgelegde afspraak wijzen dat de raad binnen een periode van drie maanden een beslissing neemt over het al dan niet vaststellen van een definitieve beleidsnota op basis van de in deze brief aan bod gekomen voorstellen, inclusief eventuele amendementen en/of moties. De volgende stap in onze aanpak van toerisme vergt nieuwe politieke samenwerking, noodzakelijke investeringen en beleidsontwikkeling. Het college wil met deze aanvullende voorstellen zich onverminderd in blijven zetten voor een leefbare binnenstad en wil spoedig na het vaststellen van een definitieve beleidsnota de maatregelen uit gaan werken. Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Economische Zaken en Aanpak Binnenstad

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl