1. Raadsbrief update aardwarmte.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 januari 2023 Duurzaamheid, Energietransitie Zita Pels Ruimte en Duurzaamheid (Bestuurszaken.RD@amsterdam.nl)

Onderwerp

Update aardwarmte in Amsterdam

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de ontwikkelingen met betrekking tot aardwarmte in en rondom Amsterdam. Aanleiding voor deze update zijn het onlangs gepubliceerde rapport Potentieonderzoek geothermie Noord-Holland en Flevoland dat bij deze brief is gevoegd en de op 13 januari 2023 verleende opsporingsvergunning voor aardwarmte voor de regio Amsterdam aan het consortium van Gemeente Amsterdam, Provincie Noord-Holland, Vattenfall en Eneco. De gemeente Amsterdam werkt aan een aardgasvrije stad in 2040 en een klimaatneutrale stad in 2050. Voor iets meer dan de helft van de Amsterdamse gebouwen is een warmtenet op midden- of hoge temperatuur het meest geschikte alternatief voor aardgas (Transitievisie Warmte, 2020). Momenteel worden de stadswarmtenetten gevoed door aftapwarmte van het Afval Energie Bedrijf en de Diemercentrale. In de toekomst moet de bronnenmix verder verduurzamen om de Amsterdamse duurzaamheidsdoelstellingen te behalen. Ook zijn er meer warmtebronnen nodig om het warmtenet te laten groeien en om afhankelijkheid van een klein aantal bronnen tegen te gaan. Indien de diepe ondergrond geschikt blijkt voor de winning van aardwarmte, kan aardwarmte een belangrijke rol spelen in de verduurzaming en uitbreiding van de stadswarmtenetten.

Aardwarmte zal niet in de gehele warmtevraag van Amsterdam kunnen voorzien, maar wordt samen met datacenter restwarmte gezien als goed alternatief voor warmte van de Diemercentrale of warmte uit biomassa. In de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal (2020) en het Amsterdams Coalitieakkoord (2022-2026) is aangegeven dat we onderzoek doen naar de potentie van aardwarmte. Het mini-burgerberaad Amsterdam (2022) heeft ook het voorstel gedaan om aardwarmte in te zetten als duurzame warmtebron. Wat is aardwarmte? Aardwarmte of geothermie is duurzame warmte in de (diepe) ondergrond. Warmte uit water in zand- en gesteentelagen tussen de 500 en 4.000 meter diepte kan als het omhoog gepompt wordt, gebruikt worden voor een warmtenet. Het afgekoelde water gaat terug de grond in om vervolgens op een natuurlijke manier weer op te warmen. Een goede bron kan ongeveer 5.0008.000 woningen verwarmen en gaat minstens 30 jaar mee. Het grote voordeel van aardwarmte is dat er nauwelijks CO2 vrijkomt en dat aardwarmtebronnen geschikt zijn voor een continue

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 januari 2023 Pagina 2 van 4

warmtevraag. Het is een techniek die in landen als IJsland, Frankrijk, Duitsland en Italië al met succes wordt toegepast. In Nederland wordt aardwarmte met name door de glastuinbouw gebruikt. In Den Haag is inmiddels een bron operationeel die warmte levert aan de gebouwde omgeving. Onderzoek naar de Amsterdamse bodem Voor de winning van aardwarmte is kennis nodig van de opbouw en samenstelling van de ondergrond. Door verschillen in de ondergrond kan op de ene plek wel aardwarmte worden gewonnen, en op de andere plek niet. In de regio Amsterdam is in het verleden nooit geboord naar olie en gas. Om die reden is er weinig bekend over de diepe ondergrond. Onderzoek naar geothermie is technisch complex en zeer kostbaar, gemeenten kunnen dit onderzoek niet zelf uitvoeren. EBN (Energie Beheer Nederland) en TNO onderzoeken daarom met een subsidie van het ministerie van EZK de ondergrond in de regio Amsterdam in het SCAN-programma (Seismische Campagne Aardwarmte Nederland). De gemeente Amsterdam staat in nauw contact met EBN. Het SCAN-onderzoek brengt de geschiktheid van de bodem in kaart door onder andere het uitvoeren van seismisch onderzoek en het uitvoeren van onderzoeksboringen op grote diepte. Bij seismisch onderzoek wordt met geluidsgolven de ligging van aardlagen in kaart gebracht.

Met een onderzoeksboring wordt kennis verkregen over de waterdoorlaatbaarheid van het gesteente en de temperatuur van de warmte. Potentieonderzoek levert onzekere resultaten over Amsterdamse bodem De data van het genoemde seismisch onderzoek zijn in opdracht van Provincie Noord-Holland door IF Technology geanalyseerd en recent gepubliceerd in het rapport Potentieonderzoek geothermie Noord-Holland en Flevoland. Vergeleken met andere gebieden in de regio (bijv. Haarlem) en Noord-Holland-Noord liggen de potentie-inschattingen voor de Amsterdamse regio op dit moment lager. De studie benoemt nog veel onzekerheden. Dit komt met name omdat niet bekend is hoe waterdoorlatend de diepe aardlagen in de regio zijn, ofwel hoe gemakkelijk warmte omhoog gepompt kan worden. Nieuwe informatie, verkregen met diepe onderzoeksboringen of extra seismisch onderzoek, is nodig om deze onzekerheid weg te nemen. Naast de ondergrondse potentie, is ook de clustering van de bovengrondse warmtevraag een doorslaggevende factor voor het ontwikkelen van een aardwarmtebron. Vanwege de grote investering is een minimale warmtevraag van enkele duizenden woningen nodig voor een rendabel project. In Amsterdam is de warmtevraag hoog net als de dichtheid van bebouwing.

Opsporingsvergunning voor aardwarmte Het ministerie van EZK heeft een opsporingsvergunning voor aardwarmte verleend aan het consortium van Gemeente Amsterdam, Provincie Noord-Holland en warmtebedrijven Vattenfall en Eneco. Met deze vergunning mag de gemeente Amsterdam samen met de medeaanvragers onderzoek doen naar beschikbare aardwarmte en bij geschiktheid van de bodem overgaan tot

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 januari 2023 Pagina 3 van 4

aanvraag van een winningsvergunning. We werken samen met de warmtebedrijven vanwege hun expertise en omdat warmtenetten nodig zijn om de aardwarmte te transporteren. Als medeaanvragers van de opsporingsvergunning kunnen de gemeente en de provincie er vanuit het publieke belang voor zorgen dat warmte uit de diepe ondergrond zo efficiënt mogelijk wordt ingezet in de gebouwde omgeving in de regio. Impact van onderzoeksboringen en eventuele aardwarmtebronnen op de omgeving Het winnen van aardwarmte kost ruimte. Voor een boring naar aardwarmte is circa één hectare nodig; voor het winnen van aardwarmte zijn na de boring nog enkele tientallen meters terrein nodig en een gebouw voor installaties zoals warmtewisselaars en pompen. Als winning van aardwarmte uit de Amsterdamse ondergrond mogelijk blijkt, zullen er dus ruimtelijke keuzes voor inpassing gemaakt moeten worden. Een boring naar aardwarmte, zowel voor het aanleggen van een aardwarmtebron als een onderzoeksboring, neemt enkele maanden tot een half jaar in beslag. Het proces bestaat uit het opbouwen van de boorinstallatie, het uitvoeren van de boring en het verwijderen van de boorinstallatie. De omgeving kan tijdens een boring hinder ondervinden door productie van licht en geluid, en verkeersbewegingen. Het winnen van aardwarmte produceert geen hoorbaar geluid meer.

Voor onderzoeksboringen geldt dat tijdelijke locaties nodig zijn: na de boring wordt de onderzoekslocatie opgeleverd in de oorspronkelijke staat. Omwonenden van een onderzoeksboring worden ruim van tevoren geïnformeerd over het onderzoek en de werkzaamheden in de omgeving. In overleg met betrokkenen wordt gekeken welke maatregelen overlast kunnen voorkomen of beperken. Een onafhankelijk orgaan (Staatstoezicht op de Mijnen) monitort een aardwarmteproject continu en ziet toe op de veiligheid. Amsterdam ligt in een gebied dat wordt gekenmerkt als nietaardbevingsgevoelig. Bovendien treden er bij aardwarmtewinning geen drukverschillen op in de ondergrond, aangezien het water dat eruit wordt gepompt, ook weer terug wordt gestopt. Uit een reviewstudie van TNO blijkt ook dat het verwachte effect van aardwarmte op bodemdaling in verhouding tot de natuurlijke bodemdaling te verwaarlozen is. Vervolgstappen De komende jaren staan in het teken van onderzoek. EBN bereidt een (diepe) onderzoeksboring voor in Ouder-Amstel, die waarschijnlijk in het tweede deel van 2023 zal starten. Daarnaast wordt een locatie gezocht voor een tweede onderzoeksboring in het gebied Amsterdam-West/Haarlem, Gemeente Amsterdam is betrokken bij het zoekproces naar geschikte locaties. De tweede onderzoeksboring moet in 2024 plaatsvinden.

Deze wetenschappelijke boringen zijn nadrukkelijk bedoeld voor onderzoek, niet voor winning. Amsterdam verkent samen met EBN, provincie en warmtebedrijven welk onderzoek aanvullend aan deze onderzoeksboringen gedaan kan worden, om vast te kunnen stellen of en waar aardwarmte gewonnen kan worden in Amsterdam. Naar verwachting hebben we in 2025 meer inzicht in de potentie van de ondergrond, het eventueel

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 januari 2023 Pagina 4 van 4

winnen van aardwarmte daarna zal nog meerdere jaren kosten. Het college zet in op versnelling daar waar kan. In 2023 wordt gestart met het bepalen van ruimtelijke randvoorwaarden voor eventuele winning van aardwarmte in de toekomst, zodat zorgvuldig met de ruimtevraag en impact op de omgeving kan worden omgegaan en er tempo gemaakt kan worden met de ontwikkeling van aardwarmtebronnen zodra over de ondergrond meer bekend is. De werkgroep aardwarmte uit het mini-burgerberaad wordt hierbij betrokken. Voordat besluiten genomen worden over locaties voor aardwarmtebronnen worden omwonenden betrokken. De randvoorwaarden voor locatiekeuzes worden voor besluitvorming over locaties en eventuele winning met de raad gedeeld. Geïnteresseerden worden via de (online) gemeentelijke kanalen op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen rondom aardwarmte in Amsterdam. De raad ontvangt informatie over de voortgang via de updatebrieven aardgasvrij en de klimaatrapportage.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie

Bijlagen 1. Potentieonderzoek geothermie Noord-Holland en Flevoland – Publieksrapportage 2. Potentieonderzoek geothermie Noord-Holland en Flevoland – Technische rapportage

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl