1. Raadsbrief Stand van zaken verduurzaming vaartuigen.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 22 februari 2021 Verkeer en Vervoer, water en luchtkwaliteit Egbert de Vries Programma Varen, programmavaren@amsterdam.nl

Onderwerp

Stand van zaken verduurzaming vaartuigen

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Met de vaststelling van Nota Varen Deel 2 (mei 2020) is een belangrijke stap gezet op het gebied van de verduurzaming van varen in Amsterdam. Alle passagiersvaartuigen moeten in 2025 uitstootvrij varen. Voor de pleziervaartuigen geldt dat zij per 2025 uitstootvrij moeten varen in het centrumgebied, daarbuiten geldt dit vanaf 2030. Uitzondering op het uitstootvrij varen in 2025 vormen de doorgaande vaarroutes zoals de Amstel, het IJ en de Kostverlorenvaart. Voor transport over water is de ambitie dat al het goederenvervoer per 2025 uitstootvrij vaart. Middels deze brief informeer ik u over de stand van zaken met betrekking tot de in de nota aangekondigde verduurzamingsmaatregelen voor passagiersvaart, pleziervaart en transport over water. Stand van zaken verduurzaming passagiersvaart Alle passagiersvaartuigen in Amsterdam moeten vanaf uiterlijk 2025 uitstootvrij varen. Voor nieuw vergunde passagiersvaartuigen geldt dat deze al eerder, namelijk op het moment van ingaan van de nieuwe exploitatievergunning in 2024 uitstootvrij dienen te zijn. Laadinfrastructuur De aanwezigheid van laadinfrastructuur is een randvoorwaarde voor de verduurzaming.

Om ervaring op te doen met de aanleg van laadinfra voor vaartuigen, is de gemeente in 2020 gestart met zowel een pilot voor aanleg laadinfra voor pleziervaart, als een pilot voor de aanleg van laadinfra passagiersvaart. Het doel is ervaring op te doen over aanleg en gebruik van de laadinfra.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 februari 2021 Pagina 2 van 7

Pilot Blue Boat Nadat in 2019 de aanvragen van rederij Blue Boat voor omgevingsvergunningen voor het plaatsen van twee transformatorhuisjes in de openbare ruimte waren afgewezen op grond van strijdigheid met het bestemmingsplan, heeft Blue Boat de wethouder gevraagd om met een oplossing te komen, aangezien zij verplicht worden gesteld uitstootvrij te varen, maar de laadinfra niet kunnen uitbreiden zonder omgevingsvergunning voor het transformatorhuis. Om hier invulling aan te geven is de gemeente gestart met een pilot. Deze dient als voorbereiding op de aanbesteding voor laadinfra op openbare ligplaatsen voor passagiersvaart, en heeft ook als doel het realiseren van laadmogelijkheden voor Blue Boat. In de pilot legt de gemeente een transformatorhuis aan op de locatie van Blue Boat tegenover de Heinekenbrouwerij. Blue Boat legt zelf de extra benodigde laadpalen aan op hun eigen steiger. De gemeente sluit met Blue Boat een gebruiksovereenkomst af voor gebruik en betaling van het transformatorhuis. Het transformatorhuis zal volgens planning geplaatst worden in het tweede kwartaal van 2021. Na oplevering zal de gebruiksovereenkomst ingaan. Als er in de toekomst andere gebruikers komen, zal met hen ook een gebruikersovereenkomst worden aangegaan. Vrije energiekeuze bij laadinfrastructuur passagiersvaart Bij passagiersvaart is sprake is van vaste ligplaatsen.

Uit de pilot met Blue Boat is naar voren gekomen dat de gemeente vrije energiekeuze moet bieden aan de eigenaren van de vaartuigen op een vaste ligplaats. In tegenstelling tot bij op- en afstappen zullen bij de invoering van medegebruik niet meerdere reders gebruik maken van dezelfde ligplaats. Een passagiersvaartuig laadt in de nacht op, op de eigen ligplaats. Volgens de Elektriciteitswet is bepaald dat een verbruiker van elektriciteit zijn (elektriciteit)leverancier moet kunnen kiezen. Dit is anders dan bij laadinfra voor voertuigen, waar veel verschillende gebruikers per laadpaal zijn. Gevolgen voor aanpak laadinfrastructuur passagiersvaart Naar analogie met de aanpak van laadinfrastructuur voor voertuigen is in Nota Varen Deel 2 aangegeven dat de gemeente een concessie aanbesteedt voor de aanleg en exploitatie van laadinfra voor de passagiersvaart. Dit is een langjarig contract om infrastructuur en elektriciteitsleverantie te verzorgen en exploiteren namens de gemeente. De concessiehouder legt de laadinfra aan en beheert en exploiteert de laadinfra. Hiermee zijn de aanlegkosten voor rekening van de concessiehouder. Dit is de gebruikelijke methode bij concessie voor laadpalen voor elektrische auto’s. De combinatie van vrije energiekeuze en vaste ligplaatsen leidt er echter toe dat er geen concessie van gecombineerde laadinfra en energie in de markt kan worden gezet.

De gemeente kan wel de aanleg en het beheer van de laadinfrastructuur op openbare ligplaatsen aanbesteden. Dat betekent dat de gemeente voor de aanleg van laadinfrastructuur per locatie een voorinvestering moet doen die in 15 jaar terug kan worden verdiend. Hiertoe zal een overeenkomst met de ligplaatshouder afgesloten worden voor het gebruik en betaling van de laadinfra. De aanbesteding kan wel voor meerdere locaties tegelijk gedaan worden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 februari 2021 Pagina 3 van 7

Dit is een andere opzet dan geschetst in Nota Varen Deel 2. Het uitgangspunt was om het op dezelfde manier te doen als bij de laadpalen van voertuigen, waarbij geen vrije energiekeuze vereist is. Uit de pilot is gebleken dat bij de specifieke situatie met vaste ligplaatsen vrije energiekeuze wel een rol speelt. De toepassing van de energiewet richt zich steeds meer op de mogelijkheid van vrije energiekeuze. Vervolg aanleggen laadinfra openbare ligplaatsen passagiersvaart Voor het verder aanleggen van laadinfra op openbare ligplaatsen voor passagiersvaartuigen is een aantal stappen gepland in 2021. In de eerste helft van 2021 wordt het ligplaatsenplan opgeleverd. Dit biedt inzicht in de ligplaatsen die vanaf 2024 vergund kunnen worden. Met deze informatie wordt de laadstrategie bepaald, voor het realiseren van de laadinfra op de openbare ligplaatsen. In de tweede helft van 2021 wordt de aanbesteding voor de laadinfra op openbare ligplaatsen voorbereid. Overname laadinfra Op een aantal ligplaatsen voor passagiersvaartuigen is laadinfra aangelegd door de reders zelf. Op termijn wil de gemeente deze laadinfra overnemen, zodat deze ook ter beschikking kan worden gesteld aan andere reders. De ligplaatsvergunning kan immers wisselen van eigenaar als de nieuwe exploitatievergunningen ingaan. Bij de overname van laadinfra spelen juridische en financiële aspecten een rol.

Stand van zaken verduurzaming pleziervaart In 2020 zijn ongeveer 4.000 vignetten aangeschaft voor pleziervaartuigen zonder milieukorting, en ruim 1.600 vignetten met milieukorting (70 % korting op het reguliere tarief binnenhavengeld). Vanaf 2021 moeten alle pleziervaartuigen minimaal een doorvaartvignet aanschaffen. De verduurzaming van de pleziervaart zit in een andere fase dan de verduurzaming van passagiersvaartuigen en wegvoertuigen. 75 % van de vergunde passagiersvaartuigen in Amsterdam vaart reeds elektrisch. De technologie voor elektrische pleziervaartuigen moet zich echter nog verder ontwikkelen. De meeste elektrische vaartuigen hebben loodaccu’s waardoor snelladen nog geen optie is. Dit kan al wel met lithiumaccu’s, maar deze zijn nog een stuk duurder. De gemeente volgt de ontwikkelingen en gaat uit van een mix aan laadoplossingen. Tot nu toe wordt uitgegaan van openbare laadpunten, laadpunten op ligplaatsen in jachthavens, en andere oplossingen zoals uitneembare accu’s mogelijk in combinatie met commerciële accuwisselsystemen. Door de lage vaarfrequentie van pleziervaartuigen - gemiddeld naar schatting 10 keer per jaar in een beperkt aantal maanden- is het laadgedrag bij vaartuigen anders dan bij voertuigen. De lage vaarfrequentie heeft ook consequenties voor het verdienmodel van de laadpalen voor vaartuigen.

In 2020 is daarom gestart met een pilot met laadinfra voor pleziervaart.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 februari 2021 Pagina 4 van 7

Pilot laadpalen pleziervaart In het najaar van 2020 is een onderhandse aanbesteding gestart waarbij vijf marktpartijen zijn uitgenodigd om een offerte in te dienen. Hieruit is in november een partij geselecteerd die 11 laadpalen zal gaan aanleggen met per paal 4 aansluitpunten. Deze 11 laadpalen komen in stadsdeel Centrum, Zuid en Oost. De locaties moesten voldoen aan een aantal criteria: - De locaties zijn goed zichtbaar, zodat eigenaren van een pleziervaartuig de locaties makkelijk opmerken. - De locaties liggen op voor de pleziervaart aantrekkelijke locaties; - Aan de wal is ruimte vrij zodat de laadpaal makkelijk bereikbaar is voor onderhoud - Er zijn geen kadewerkzaamheden gepland op korte termijn - De locaties liggen niet op plekken waarvan bekend is dat er weinig draagvlak is vanuit buurtbewoners; - En er is voldoende ruimte op de locatie om gelijktijdig laden van 3 of 4 vaartuigen mogelijk te maken. Ook is gekeken naar spreiding van de laadpunten over de stadsdelen Centrum, Zuid en Oost, met het zwaartepunt op het Centrum omdat daar het eerste de verduurzamingseis gaat gelden1. In de bijlage vindt u een overzicht van de beoogde locaties. Het doel van de pilot is om in het vaarseizoen 2021 ervaring op te doen om zo een beter beeld te krijgen van het gebruik van de laadpunten. De laadpalen zullen werken met een betaalsysteem.

De prijs voor het laden is 28ct/ kWh, gelijk aan het laden van voertuigen. Voor het opladen van pleziervaartuigen is gemiddeld 8 tot 10 uur nodig. Bij aanvang van de pilot geldt een maximale meertijd bij de laadpalen van 24 uur. Dit is voldoende tijd om te laden en sluit aan bij het gebruik zonder de laadpaal onnodig lang bezet te houden. Alleen elektrische- en hybride vaartuigen mogen aanmeren bij de laadpalen. Met behulp van een panel van gebruikers en de technische informatie uit de laadpaal krijgt de gemeente tijdens de pilot informatie over gebruik van de laadinfra. Op basis van deze ervaringen kan het gebruik van de laadpaal verder aangescherpt worden. Het panel bestaat uit inwoners van de gemeente met een elektrisch vaartuig. Pilot pleziervaart Stroomboot Aan de markt is gevraagd mee te denken over oplossingen voor het laden van pleziervaartuigen. Dit is gedaan vanuit het programma Startup in Residence van CTO Innovatieteam. In dit programma2 werkt de gemeente samen met (startende) bedrijven om goede ideeën om te zetten in oplossingen voor de maatschappij. Voor laadinfra pleziervaart is Stroomboot in oktober geselecteerd om een pilot te doen met hun laadoplossing. 1

In Amsterdam West zijn in 2013 al 5 openbare laadpunten gerealiseerd door stadsdeel west. Deze zijn geen onderdeel van de pilot. 2 Startup in Residence is hét startup programma van de overheid. In een zes maanden durend programma worden startups, scale-ups en sociaal ondernemers uitgenodigd om maatschappelijke stedelijke uitdagingen op te lossen. De geselecteerde startups krijgen de kans hun product en/of service te testen in de stad. Daarnaast krijgen ze begeleiding van professionele mentoren en een potentiele opdrachtgever. Het is de intentie van de gemeente aan het einde van het programma, bij succes, zelf de eerste klant van de startup te worden of een andere vorm van samenwerking aan te gaan.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 februari 2021 Pagina 5 van 7

Het idee van Stroomboot is om woonboten te gebruiken als laadlocatie voor pleziervaart. Een eigenaar van een woonboot kan zich aansluiten bij een platform en zich via dit platform aanbieden als laadlocatie. De pilot wordt op dit moment voorbereid en gaat van start in april 2021. Stroomboot gaat het idee kleinschalig uitproberen, met een eigen panel van gebruikers. Als de uitkomsten van de pilot positief zijn, kan het op grotere schaal toegepast worden. Vervolg aanleggen laadinfra pleziervaart Met behulp van de resultaten uit de bovengenoemde pilots krijgt de gemeente tijdens vaarseizoen 2021 informatie over laadmogelijkheden, laadtijden en laadgedrag. Deze informatie zal worden gebruikt voor het opstellen van een laadstrategie voor pleziervaart met scenario’s hoe te komen tot uitstootvrij varen van de pleziervaart 2025/2030. Met deze laadstrategie wordt tevens verdere invulling gegeven aan motie 502.19 d.d. 9 mei 2019 van de raadsleden Vroege (D66) en Ernsting (GL)3 Nota Varen deel 1 - belemmeringen wisselaccu pleziervaart. Brancheoverleg pleziervaart emissievrij Zoals is aangekondigd in de raadsbrief Enquête uitstootvrij varen d.d. 6 maart 2020, heeft de gemeente het initiatief genomen om kennis en expertise te bundelen met de branche om de betaalbaarheid van verduurzaming te verbeteren en technologische ontwikkeling te stimuleren.

In juli 2020 is een eerste bijeenkomst georganiseerd om kennis te maken en de doelstellingen en werkwijze af te stemmen. Deelnemende partijen zijn HISWA-Recron, het Watersportverbond, het Samenwerkingsverband Nautische Dienstverlening, Federatie Varend Erfgoed Nederland, Stichting Elektrisch Varen Amsterdam en drie individuele eigenaren van een elektrisch pleziervaartuig. In september en oktober zijn inhoudelijke sessies gehouden over het thema laadstandaard en veiligheid. Er wordt voor het komende half jaar opnieuw een aantal bijeenkomsten gepland met thema’s zoals kosten elektrisch vaartuig en kosten aanleg laadinfra op jachthavens. In werkgroepen met deelnemers van de verschillende brancheorganisatie worden de thema’s verder uitgewerkt. De resultaten zullen online openbaar worden gemaakt. Als eerste komen aan bod de beschikbaarheid van verschillende elektrische vaartuigen en waar op te letten bij aanschaf, het kiezen van het juiste vermogen, motor en accu voor mijn elektrische vaartuig, het hoe en waar van het laden van E-vaartuigen en aandachtspunten voor jachthavens bij het aanleggen van laadinfrastructuur. Deze informatie zal ook worden betrokken bij de evaluatie eind 2022, op basis waarvan kan worden vastgesteld of extra maatregelen nodig zijn om aan de verduurzamingseisen te kunnen voldoen.

Stand van zaken verduurzaming transport over water Zoals staat beschreven in het Uitvoeringsplan transport over water (commissie MLW 10 december 2020), doet de gemeente in 2020 en in 2021 vijf pilots. Deze pilots hebben betrekking op de verduurzamingseis en op het gehele proces van het goederenvervoer. In 2020 gaat het om pilots met betrekking tot stimuleren en faciliteren van bouw, afval en goederenstromen.

3 Motie van Vroege en Ernsting: 1. De juridische, ruimtelijke en commerciële uitdagingen t.a.v. het elektrisch varen

voor de pleziervaart in kaart te brengen; 2. in Nota Varen deel 2 aan te geven wat nodig is om te verduurzamen en welke faciliteiten voor elektrisch varen daarbij belangrijk zijn; 3. hierbij wisselaccu's als optie uitdrukkelijk mee te nemen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 februari 2021 Pagina 6 van 7

De uitwerking van het vergunningensysteem voor Transport over water staat gepland voor het eind van het 1e kwartaal. De Regeling op het Binnenwater wordt uitgebreid met een hoofdstuk waarin de kaders en voorschriften staan om in aanmerking te komen voor een exploitatievergunning. Denk hierbij aan een vignetverplichting, welstand en emissievrij varen. Zoals eerder genoemd in de brief van 15 december 2020 wordt het onderwerp verduurzaming vanaf 2021 een vast onderdeel van de jaarlijkse Grachtenmonitor.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Egbert J. de Vries Wethouder Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Beoogde locaties pilot pleziervaart

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 22 februari 2021 Pagina 7 van 7