1. Raadsbrief oud en nieuwviering 2023.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 1 augustus 2023 Openbare Orde en Veiligheid, Evenementen, Femke Halsema, Touria Meliani Stedelijk Evenementenbureau, J. Karman, j.karman@amsterdam.nl

Onderwerp

Oud en nieuwviering 2023

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In 2021 heeft uw raad besloten tot maatregelen om de jaarwisseling in Amsterdam feestelijker en veiliger te laten verlopen. Een belangrijk onderdeel daarvan is een Amsterdams verbod op het afsteken van vuurwerk door consumenten tijdens de jaarwisseling. Daarmee werd een langgekoesterde wens van het college van B en W, uw raad, maar vooral ook Amsterdammers vervuld, want in de jaren daarvoor was de jaarwisseling in Amsterdam in toenemende mate synoniem geworden voor een groot aantal incidenten met letsel, het belagen van politieagenten en andere hulpverleners met zwaar vuurwerk, overlast voor omwonenden, en gevoelens van onveiligheid bij veel Amsterdammers. Dat afsteekverbod stond niet op zichzelf, want ook op andere manieren willen we proberen om Amsterdammers van het vuurwerk af te krijgen: met name door ze alternatieven aan te bieden, in de vorm van professionele vuurwerkshows en andere vieringen. Bij de afgelopen jaarwisseling is die Amsterdamse aanpak voor het eerst in de praktijk gebracht. Na twee jaar waarin vanwege het coronavirus helemaal nergens vuurwerk afgestoken mocht worden (en het ook niet werd verkocht in Nederland), was afsteken nu alleen verboden in Amsterdam en een handvol andere gemeenten. Daar tegenover stond dat er na twee jaar van lockdowns eindelijk nieuwjaarsvieringen konden worden georganiseerd.

In deze brief wordt u geïnformeerd over de ervaringen met die aanpak en het verloop van de jaarwisseling, de opvatting van Amsterdammers over het afsteekverbod en de vieringen, en de plannen voor de komende jaren. Meer feest, nog steeds veel vuurwerk en incidenten Het college kijkt met gemengde gevoelens terug op de jaarwisseling 2022-2023. Enerzijds was het fijn dat Amsterdammers na twee jaar corona eindelijk weer samen de jaarwisseling konden vieren. De nieuwjaarsnacht was druk, maar op de meeste plekken ook vooral gezellig. Helaas moesten dit jaar opnieuw vuurwerkshows, in Weesp, Tuinen van West, Floradorp en in de binnenstad worden afgelast, ditmaal niet als gevolg van coronamaatregelen, maar vanwege de harde wind. Toch waren er ook successen te vieren: Electric Fireworks op het Museumplein was als één van de weinige vieringen in het land wel bestand tegen de harde wind, en naar schatting 60.000 Amsterdammers en bezoekers vierden daar het begin van 2023 met muziek en een spectaculaire lichtshow. Het was een grote teleurstelling dat het vuurwerk, dat een belangrijk onderdeel was

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 augustus 2023 Pagina 2 van 5

van het evenement, niet mocht worden afgestoken. Maar de sfeer op het plein was erg goed en de lichtshow heeft duidelijk veel potentie. En twee andere vieringen, die moesten worden uitgesteld, werden ook goed ontvangen: op 1 januari was Alternieuw op de NDSM-werf, een alternatieve viering van een kunstenaars uit Noord en de Tolhuistuin. En op 2 januari kon alsnog de spectaculaire drones- en vuurwerkshow bij de ADAM Toren plaatsvinden, georganiseerd door de gemeente Amsterdam (vuurwerk) en een samenwerkingsverband van (creatieve) ondernemers uit de ADAM Toren (Productie en Drones). Anderzijds is de jaarwisseling zeker niet rustiger verlopen dan andere jaren. Er waren verschillende ongeregeldheden in de stad en ondanks het afsteekverbod werd er in grote delen van Amsterdam toch vuurwerk afgestoken. Op meerdere plaatsen ging zwaar vuurwerk af, dat soms ook naar hulpverleners, boa’s, en politie werd gegooid. De politie verrichtte fors meer aanhoudingen dan het jaar ervoor. Het aantal vuurwerk gerelateerde ambulanceritten bleef gelijk aan voorgaande jaren. En ook voor de brandweer was de jaarwisseling net als altijd een drukke nacht, onder meer door de inzet bij het Floradorp, een brand in een kinderdagverblijf en een school en meerdere voertuig- en containerbranden.

Dat de nood en hulpdiensten ook nu weer zo’n drukke nieuwjaarsnacht hebben gehad is vervelend, maar zeker niet verrassend. Het college heeft altijd gesteld dat het een flinke uitdaging zou zijn om Amsterdammers van het vuurwerk af te krijgen, en de verwachting uitgesproken dat het zeker enkele jaren zou duren om toe te werken naar een andere nieuwjaarstraditie met meer feest. Daarvoor zijn meerdere verklaringen te noemen. Allereerst omdat het afsteekverbod alleen geldt in Amsterdam (en een handvol andere steden), maar niet in de omliggende gemeenten. Net over de gemeentegrens, in Diemen, Amstelveen en Zaanstad mag vuurwerk afsteken nog wel. In de tweede plaats omdat vuurwerk nog wel “gewoon” te koop is, ook in winkels in Amsterdam. Het verkopen van vuurwerk is geregeld in landelijke regelgeving, en de gemeente kan het niet zomaar verbieden. De lobby om te komen tot een landelijk verkoopverbod van al het consumentenvuurwerk heeft helaas nog niet het gewenste resultaat opgeleverd. Bovendien is illegaal vuurwerk nog altijd makkelijk te kopen via internet of in winkels over de grens. Een derde factor is dat het verbod relatief nieuw is. Na decennia waarin vuurwerk afsteken de norm was, is het nu overal in de stad verboden – het informeren van Amsterdammers is een forse klus. En in de vierde plaats omdat een aanzienlijk aantal Amsterdammers sterk hecht aan vuurwerk.

Weliswaar is een ruime meerderheid (ongeveer 75%) blij met het verbod, maar een aanzienlijke groep is er juist fel op tegen, en wil graag vuurwerk blijven afsteken. En ten vijfde en laatste: het handhaven van een afsteekverbod is niet gemakkelijk: het vergt veel capaciteit tijdens een toch al erg drukke nacht voor de politie en THOR. Met dat in het achterhoofd, kijken het college en de samenwerkende veiligheidspartijen dan ook niet ontevreden terug op de jaarwisseling. Er is weliswaar nog veel winst te boeken, maar er zijn ook hoopvolle signalen. En er zijn ruim voldoende aanknopingspunten om de komende jaren vast te houden aan de ingezette koers. Steun voor afsteekverbod en vieringen, maar ook weerstand Daarbij baseert het college zich niet alleen op de evaluaties en ervaringen van het Openbaar Ministerie, de politie, THOR, brandweer, GGD/GHOR en de projectgroep Oud en Nieuw, dat de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 augustus 2023 Pagina 3 van 5

vieringen voorbereidde. Om goed te kunnen sturen op het noodzakelijke beleid en een goed inzicht te krijgen in de opvattingen van Amsterdammers over het afsteekverbod en over hun wensen en behoeften inzake het vieren van de jaarwisseling, heeft O&S daar in opdracht van de gemeente onderzoek naar gedaan. Dat is gebeurd in de weken direct na de jaarwisseling, onder 2.883 Amsterdammers. De resultaten van dat onderzoek zijn samengevat in de Enquête Jaarwisseling 2022-2023, die u aantreft als bijlage bij deze brief. De belangrijkste conclusies uit het onderzoek zijn wat het college betreft de volgende:  De meeste Amsterdammers wisten van het vuurwerkverbod (91%) en hebben zich er aan gehouden (81%), maar 19% heeft toch vuurwerk gekocht en afgestoken. Vooral mannen onder de 50 jaar oud hechten aan de mogelijkheid om zelf vuurwerk af te steken, en een aanzienlijk deel (28%) heeft dit dus – ondanks het verbod – gedaan. Vrouwen en ouderen steken veel minder vaak vuurwerk af.  Tegenstanders van het verbod stellen dat ongelukken en incidenten vooral gebeuren met illegaal (knal)vuurwerk en niet met siervuurwerk en dat het afsteekverbod (voor legaal siervuurwerk) dus niet zorgt voor meer veiligheid.  De meeste respondenten (meer dan de helft) vinden dat de afgelopen jaarwisseling niet veiliger, maar ook niet onveiliger is verlopen, als gevolg van het afsteekverbod.

Dat geldt ook voor een deel van de respondenten dat wel voor het verbod is. Een kwart vindt wel dat de jaarwisseling veiliger was.  74% van de Amsterdammers wist van de door de gemeente georganiseerde nieuwjaarsvieringen. 8% van de respondenten heeft de vieringen ook bezocht, zij gingen vooral naar het Electric Fireworks op het Museumplein en de vuurwerk en drone show bij de ADAM Toren (op 2 januari). Dat percentage lijkt laag, maar vertaald naar absolute aantallen (60.000 bezoekers op het Museumplein en ruim 10.000 bij de ADAM Toren) zijn de vieringen zeer goed bezocht.  Veel Amsterdammers hebben wel iets meegekregen van de vieringen, ook als ze er niet naar toe zijn geweest. Driekwart van de respondenten vond de vieringen (erg) leuk en noemde ze spectaculair, bijzonder en/of vernieuwend.  16% zegt het komende jaar naar een nieuwjaarsviering te gaan als die weer wordt georganiseerd: een verdubbeling van het percentage dat de vieringen het afgelopen jaar bezocht heeft. Er is dus veel animo voor. Vooral vieringen met lichtshows, drones, vuurwerk en muziek zijn in trek. Vasthouden aan ingezette aanpak Ook het onderzoek van O&S bevestigt dus de verwachting dat een deel van de Amsterdammers geen afscheid wil nemen van de vuurwerktraditie, en dat een aanzienlijk deel, ondanks het verbod, toch vuurwerk heeft afgestoken.

Maar daarnaast is duidelijk dat er onverminderd veel steun is voor het afsteekverbod en dat er een duidelijke behoefte is aan een alternatief, vooral in de vorm van bijzondere en spectaculaire vieringen. Het college is daarom vastbesloten om de komende jaren te blijven inzetten op een aanpak waarbij handhaving van het afsteekverbod hand in hand gaat met door de gemeente georganiseerde vieringen. De problemen die dit jaar ontstonden als gevolg van de harde wind zijn in die afweging meegewogen. Harde wind en andere extreme weersomstandigheden zijn standaard onderdeel van de voorbereidingen op de jaarwisseling, zeker bij grote stedelijke vieringen en vuurwerkshows. Daarvoor worden scenario’s voorbereid en afspraken gemaakt, maar daarmee kan niet worden voorkomen dat als zich een extreem weerfenomeen voordoet, de consequentie al snel is dat

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 augustus 2023 Pagina 4 van 5

vieringen niet door kunnen gaan. Soms is het mogelijk – of zelfs wenselijk – om de viering uit te stellen tot een moment waarop het weer beter is. Maar dan is het effect van de viering als alternatief voor zelf vuurwerk afsteken tijdens de nieuwjaarsnacht wel weggevallen. Precies dat gebeurde dit jaar met vrijwel alle vuurwerkshows in Nederland. Maar gelukkig is dat een vrij uitzonderlijke situatie: het komt zelden voor dat vuurwerkshows vanwege het weer niet door kunnen gaan. En in Amsterdam kon bovendien de belangrijkste viering wel doorgaan: Electric Fireworks op het Museumplein was bestand tegen de harde wind. Al moest het vuurwerk dat er een belangrijk onderdeel van was, helaas worden geschrapt. De lichtshow was daardoor (veel) minder spectaculair dan deze was met vuurwerk was geweest, maar de potentie van lichteffecten en muziek was onmiskenbaar. En het evenement was met een onverwacht groot aantal bezoekers voor een eerste editie een succes: positief gewaardeerd en vrijwel zonder incidenten verlopen. Voorbereiding voor jaarwisseling 2023-2024 Het is dan ook de bedoeling dat ook de komende jaren op verschillende plekken in de stad vieringen worden georganiseerd, en om daarbij verder te bouwen op de positieve ervaringen van de afgelopen jaren.

De aanbesteding is inmiddels gestart van de opdracht om in Amsterdam een bijzondere, spectaculaire stedelijke nieuwjaarsviering te organiseren, bij voorkeur op het Museumplein, en daarnaast tenminste één vuurwerkshow op een andere plek in de stad. Het is de bedoeling om die opdracht voor meerdere jaren aan te besteden, zodat verder kan worden gebouwd op de ervaringen en bevindingen. Daarbij zullen ook de stadsdelen de komende jaren intensiever worden betrokken, om mee te denken over vieringen in buurten en die waar mogelijk ook te (helpen) organiseren. Naast de door de gemeente Amsterdam georganiseerde vieringen, moet er ook ruimte zijn voor initiatieven uit de stad. Daarom wordt er ook de komende jaren budget gereserveerd om alternatieve vieringen georganiseerd door bewoners, ondernemers of kunstenaars in de stad te ondersteunen, maar dan in de vorm van subsidie. Dat doen we allemaal in de overtuiging dat het samen vieren van de jaarwisseling, met vuurwerkshows of op een andere manier, echt iets toevoegt voor de stad. En in de hoop en verwachting dat het stap voor stap steeds meer Amsterdammers zal verleiden om het vuurwerk in de winkel te laten liggen. Net als andere jaren zal ook de jaarwisseling ook nu weer zorgvuldig worden voorbereid door de gemeente, openbaar ministerie, politie, brandweer, GGD/GHOR en THOR.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 augustus 2023 Pagina 5 van 5

Daarbij is aandacht voor de vieringen, voor handhaving en preventie en worden afspraken gemaakt over inzet en optreden. Alle betrokken partijen hopen dat de komende jaren steeds beter zichtbaar gaat worden dat Amsterdam prima zonder (consumenten)vuurwerk kan, en dat oud en nieuw vooral een feest kan zijn. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema burgemeester b/a

Reinier van Dantzig Locoburgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Touria Meliani wethouder Evenementen