1. Raadsbrief gemeenteraad reflectiefase_9-11.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 9 november 2021 Duurzaamheid en Circulaire economie Marieke van Doorninck Juliane Kürschner, Ruimte en duurzaamheid, j.kurschner@amsterdam.nl

Onderwerp

Nadere Invulling reflectiefase RES

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 7 september j.l. heb ik uw raad geïnformeerd over de eerste opzet van de reflectiefase RES/Wind Amsterdam. Inmiddels is de reflectiefase gestart en krijgen bewoners en belanghebbenden nogmaals de gelegenheid om hun zorgen en behoeften te delen. In deze brief ga ik nader in op de definitieve invulling en fasering van de reflectiefase, inclusief de wijze waarop inwoners en belanghebbenden worden betrokken. Achtereenvolgens komen aan bod: 1. Doel en resultaten van de reflectiefase 2. Activiteiten in de reflectiefase 3. Betrekken van bewoners en belanghebbenden in de reflectiefase

1. Doel en resultaten reflectiefase Doel De reflectiefase heeft als doel om te luisteren naar de verschillende zorgen en behoeften van een brede groep belanghebbenden. Deze worden geïnventariseerd, vastgelegd en hanteerbaar gemaakt voor de gemeenteraad in een afwegingskader en in richtlijnen voor samenwerking en sturing1. Daarin worden ook de adviezen van o.a. de expertgroep gezondheid verwerkt die in de volgende fase worden gebruikt voor de gezondheideffectanalyse. In de reflectiefase geven inwoners, deskundigen en belanghebbenden hun mening en advies via verschillende activiteiten. Eerder in het proces, in aanloop naar de vaststelling van de RES 1.0 (mei 2021) is onder andere via informatieavonden, inspraakavonden, brieven en raadsadressen, reacties op de concept RES, en via de door uw raad georganiseerde expertsessie al veel input geleverd door bewoners en belanghebbenden. Dit wordt ook meegenomen in de resultaten van de reflectiefase die hieronder worden toegelicht. De reflectiefase duurt tot en met maart 2022. 1

Zie brief aan uw raad van 7 september 2021.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 november 2021 Pagina 2 van 8

Ná de reflectiefase volgt het proces waarin initiatiefnemers zich kunnen melden bij de gemeente. Per gebied werken zij samen met Amsterdammers, inwoners van buurgemeenten en belanghebbenden participatiestappen uit in een participatieplan. Na goedkeuring van het participatieplan door het college start de voorbereiding van concrete plannen en projecten inclusief de benodigde onderzoeken, waaronder de milieueffectrapportage en gezondheidseffectanalyse (GEA). Na afronding van alle onderzoeken spreekt de gemeenteraad zich uit over de vergunningverlening voor de realisatie van de windturbines. Die besluitvorming moet voor januari 2025 afgerond zijn. Resultaten De reflectiefase leidt tot een afwegingskader en een handreiking met richtlijnen voor participatie, samenwerking en sturing. Daarnaast worden deelproducten in de komende maanden gefaseerd opgeleverd, namelijk een evaluatie van het participatieproces tot de RES 1.0, en de adviezen over het in beeld brengen van gezondheidseffecten en effecten op natuur. De planning is in januari 2022 het afwegingskader ter vaststelling aan te bieden aan de gemeenteraad, tegelijk met het adviesrapport van de evaluatie. Later in Q1 2022 worden de adviezen over gezondheid en natuur gedeeld met de gemeenteraad. In Q2 2022 wordt de handreiking participatie, samenwerking en sturing gedeeld met de gemeenteraad.

Voor deze fasering is gekozen omdat resultaten van een deelproduct worden verwerkt in het volgende product. De aanbevelingen uit de evaluatie worden bijvoorbeeld verwerkt in de richtlijnen voor participatie. Afwegingskader Het afwegingskader bevat de kenmerken die relevant zijn om een afweging te kunnen maken ten behoeve van de latere besluitvorming over de inpassing van windturbines op een specifieke locatie. Deze kenmerken zijn opgebouwd uit o.a. een samenvatting van alle zorgen, aandachtspunten en behoeften die tot dan toe zijn verzameld en maakt deze inzichtelijk en toegankelijk.

Figuur 1: Voorbeeld van een mogelijk afwegingskader

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 november 2021 Pagina 3 van 8

De basis voor het afwegingskader vormt de toepasselijke wet- en regelgeving. Daarbovenop komt het afwegingskader dat vanuit het Nationaal Programma RES meegegeven wordt voor de RES 2.0. Dit wordt aangevuld met de lokale Amsterdamse thema’s die door bewoners en belanghebbenden genoemd zijn en genoemd worden gedurende het RES-proces, onder ander over gezondheid en natuur. Evaluatie De evaluatie van het doorlopen participatieproces in Amsterdam tot aan de RES 1.0 is opgestart en wordt uitgevoerd door onderzoekers van de Universiteit Leiden. De evaluatie gaat o.a. in op het ontwerp van het participatieproces, de kwaliteit ervan en de interacties tijdens de participatie. De eerste belanghebbenden zijn geïnterviewd over hun ervaringen. De lessen en aanbevelingen uit deze evaluatie zijn input voor de richtlijnen voor participatie. Adviezen expertgroepen gezondheid en natuur Tijdens de reflectiefase buigen de expertgroepen gezondheid en natuur zich over de vraag of bestaande wetten, normen en onderzoeken voldoen om de geuite zorgen over gezondheid en natuur voldoende te betrekken om op het moment dat een besluit genomen moet worden, een goede afweging te kunnen maken. Via specifieke klankbordgroepen ontvangen beide expertgroepen feedback uit de samenleving.

Gezondheid Als onderdeel van het vervolgproces, wanneer initiatiefnemers zich gemeld hebben en op het moment dat er specifieke locaties in beeld zijn wordt een milieueffectrapport (MER) opgesteld over de mogelijke gevolgen van het windturbinepark. Het gaat om gevolgen voor de menselijke gezondheid, biodiversiteit, landschap, cultuurhistorie etc. De gezondheidseffectanalyse (GEA) is onderdeel van deze milieueffectrapportage. Een MER bestaat uit twee stappen: als eerste het opstellen van een notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) met daarin alle onderwerpen die moeten worden onderzocht in de MER. Daarna volgt de daadwerkelijke uitvoering van het milieueffectonderzoek. Tijdens de reflectiefase stellen de expertgroepen een document op met een of meerdere adviezen aan de gemeente over de te onderzoeken elementen in de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD). Vertrekpunt van de dialoog in de thematische expertgroepen gezondheid en natuur is een door de landelijke commissie m.e.r. goed beoordeeld milieueffectrapport over het specifieke thema. Dit is tevens de uitgangspositie van de gemeente bij het lopende initiatief voor windenergie in het gebied Noorder IJ-plas / Cornelis Douwesterrein. Het document met adviezen wordt o.a. gedeeld met de initiatiefnemer(s) in de vervolgfase.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 november 2021 Pagina 4 van 8

De expertgroep gezondheid bestaat uit een onafhankelijke voorzitter en drie experts: -

Voorzitter: dhr. N. Koeman Expert voorgesteld door Windalarm Amsterdam / medici: dhr. L Feenstra (benaderd), Expert voorgesteld door Amsterdamse windenergie-coöperaties: dhr. F. van den Berg, Expert namens GGD / RVIM: dhr. O. Breugelmans.

Natuur Het proces voor natuur is vergelijkbaar met gezondheid, ook hiervoor volgt de gemeente het proces van de MER en NRD. Als input voor de gesprekken in de expertgroep natuur wordt additioneel een natuurtoets uitgevoerd. Deze toets is een verdiepingsslag op de eerdere quickscan ‘windzoekgebieden in relatie tot landschappelijke waarden, cultureel erfgoed en natuurwaarden’ van februari 2021. De focus van de natuurtoets is iets specifieker en gedetailleerder dan de QuickScan en ligt met name op inventariseren van natuurwaarden, biodiversiteit en landschapsbescherming in de aangepaste zoekgebieden (Voorkeursgebieden van de RES 1.0). Daarnaast vindt er een excursie plaats naar de zoekgebieden. De expertgroep natuur bestaat uit een onafhankelijke voorzitter en vier experts: -

Voorzitter: dhr. R. Kohlmann, Berenschot, Expert voorgesteld door Windalarm Amsterdam (nog te benoemen), Expert voorgesteld door de Amsterdamse windenergie-coöperaties: dhr. R. van der Vliet, Bureau Waardenburg, Expert vanuit de gemeente (stadsecoloog): dhr. B. van Dam (via TAUW), Expert vanuit de provincie Noord-Holland.

Handreiking participatie, samenwerking en sturing Na oplevering van het afwegingskader vervolgt de gemeente de dialoog over de gedeelde zorgen en opgehaalde input op basis van de informatie uit het afwegingskader en de adviezen uit de evaluatie. Dit moet in maart 2022 leiden tot een handreiking voor participatie, samenwerking en sturing. Deze handreiking geeft aan hoe belanghebbenden ná de reflectiefase betrokken worden en bevatten afspraken voor de volgende fasen over samenwerking en sturing met en door o.a. belanghebbenden, initiatiefnemers, gemeente en RES-partners (inclusief mede-overheden zoals provincie, buurgemeenten en stadsdelen). Ook bevat dit o.a. richtlijnen voor het op te stellen participatieplan en de uit te voeren onderzoeken, o.a. de gezondheideffectanalyse en MER in de vervolgfase door initiatiefnemers. Ook worden de ervaringen uit het participatieproces in het gebied Noorder IJ-Plas / Cornelis Douwesterrein betrokken.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 november 2021 Pagina 5 van 8

2. Activiteiten Reflectiefase De betrokkenheid van onze inwoners is niet alleen wenselijk, maar ook onmisbaar. De energietransitie kan pas succesvol zijn als wij die samen vormgeven. Dat betekent dat iedereen in de stad die gehoord wíl worden ook gehoord kán worden. Amsterdammers, inwoners van buurgemeenten en andere belanghebbenden worden uitgenodigd om deel te nemen aan een online raadpleging over windmolens (PWE) en aan een lokaal leefomgevingsonderzoek (context mapping). De input uit deze activiteiten wordt verwerkt in het afwegingskader. Daarnaast is de werving voor de verschillende klankbordgroepen afgerond. De samenstelling van de klankbordgroepen is in concept gereed. Participatieve waardenevaluatie (PWE) Kern van de reflectiefase is de digitale raadpleging “participatieve waardenevaluatie” (PWE) die deze week online komt en dan via de site van de gemeente Amsterdam bereikbaar is: www.amsterdam.nl/windenergie De Participatieve Waarde Evaluatie (PWE) is een innovatieve methode om grote groepen deelnemers te betrekken bij een keuzevraagstuk. Burgers nemen virtueel plaats op de stoel van de bestuurder. In een online omgeving wordt een keuzesituatie van de bestuurder nagebootst, deelnemers zien de gevolgen van hun keuzes en hebben te maken met beperkingen (bijvoorbeeld: het advies moet ervoor zorgen dat een doelstelling wordt behaald).

De PWE methode is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en gaat een stuk verder dan een opiniepeiling of een referendum. In een PWE kunnen deelnemers hun voorkeuren uiten op basis van (achtergrond)informatie. Deelnemers krijgen de kans om opties in samenhang te beoordelen, ze kunnen hun voorkeuren motiveren en nuanceren en eigen ideeën aandragen. De PWE-Raadpleging over windmolens in Amsterdam bestaat uit meerdere onderdelen. Naast een inleiding over het vraagstuk wordt eerst een aantal vragen gesteld over wat mensen van windenergie in het algemeen en windenergie in Amsterdam vinden. Daarna volgt de kern van de raadpleging. Deze heeft als doel om de raad te informeren over welke afwegingen Amsterdammers zouden maken wanneer ze de windambitie zouden onderschrijven. De afwegingen worden gemaakt met toepassing van voorwaarden die verder gaan dan de wet- en regelgeving. Ze raken aan onderwerpen zoals mogelijke hinder en overlast, invloed op natuur en invloed op het landschap. Aan het einde van de PWE worden aan deelnemers aanvullende vragen gesteld over hun mening ten aanzien van gezondheidsaspecten, ruimtelijke aspecten en de natuur. Ook vragen we hen op welke manier ze betrokken zouden willen worden bij plannen voor windmolens.

Onderzoek naar de leefomgeving door middel van ‘context mapping’ Aanvullend op de online raadpleging worden tussen 3 november en 20 november fysieke workshops gehouden op 16 locaties verdeeld over alle zoekgebieden2. Deze workshops over de leefomgeving ofwel ‘context mapping’ zijn toegankelijk voor bewoners en belanghebbenden in en 2

Exclusief het gebied Noorder IJ-plas / Cornelis Douwesterrein. In dit gebied is reeds een initiatief met bijbehorend participatieproces voor windenergie gestart op basis van de door de gemeenteraad vastgestelde Windvisie 2012. Meer informatie vindt u op: https://amsterdam-wind.nl/

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 november 2021 Pagina 6 van 8

om de zoekgebieden, ook uit buurgemeenten. Bewoners kunnen tijdens de workshops aangeven wat voor hen de kenmerken van een buurt zijn, bijvoorbeeld waar zij tot rust komen of waar belangrijke speelplekken, of fiets- en (hard)looproutes zijn. In de onderzoeksmethodiek ligt de nadruk op beelden. Het onderzoek is laagdrempelig en intuïtief, en daardoor toegankelijk voor alle bevolkingsgroepen. Met deze methode wordt heel lokale informatie verkregen. Inzichten vanuit de beleving van de bewoners in en rond de zoekgebieden worden in kaart gebracht, zodat daarmee rekening kan worden gehouden in de besluitvorming door het college en de gemeenteraad. De workshops zijn in samenwerking met de stadsdelen en buurgemeenten tot stand gekomen.

3. Betrekken van bewoners en belanghebbenden in de reflectiefase Iedereen kan mee doen tijdens de reflectiefase. Sommige belanghebbenden denken intensiever mee. Bij het ontwikkelen van de PWE en het afwegingskader is input opgehaald van de meest uiteenlopende belangengroepen in Amsterdam, de energie-coöperaties en Windalarm. Gedurende het proces geven verschillende klankbordgroepen feedback in de reflectiefase. Zij geven ook aan wat zij belangrijk vinden in het proces om windmolens te plaatsen. Leden van belangenorganisaties uit Amsterdam én buurgemeenten konden zich eind oktober aanmelden om mee te doen in de verschillende klankbordgroepen. Er zijn in totaal 4 lokale klankbordgroepen, een stedelijke klankbordgroep en 2 klankbordgroepen met thema gezondheid en thema natuur. Deze groepen staan niet in hiërarchische verhouding tot elkaar, maar worden zo vormgegeven dat zoveel mogelijk betrokken organisaties op de juiste plek hun input kunnen geven. Alle klankbordgroepen worden voorgezeten door Public Mediation3: Marc Rijnveld en/of Martien Kuitenbrouwer. De klankbordgroepen zijn samengesteld uit vertegenwoordigers van organisaties of groepen bewoners of belanghebbenden die direct of indirect een link hebben met het plaatsen van windmolens in Amsterdam. Dit kunnen bijvoorbeeld bewoner- en ondernemingsverenigingen, energiecoöperaties, sportclubs en volkstuinen zijn.

De gemeente heeft belangengroepen opgeroepen om zich op te geven voor deelname aan een klankbordgroep. Op basis van deze aanmeldingen is een diverse groep samengesteld van ongeveer 15 mensen waarin verschillende standpunten worden vertegenwoordigd. Een onafhankelijke organisatie, het Nederlands Platform Burgerparticipatie Overheidsbeleid (NPBO), heeft geadviseerd over de samenstelling van de groepen op basis van:  De doelstelling van de klankbordgroep (lokaal, stedelijk of een thema);  De verschillende perspectieven van de belangengroepen en de mogelijke inhoudelijke inbreng (bijvoorbeeld in een bepaald zoekgebied of specifieke kennis over die u of uw groep beschikt);  Werkbaarheid van de groep (maximaal aantal deelnemers 15 personen).

3

Public Mediation (PM) ondersteunt overheden en bedrijven bij complexe maatschappelijke vraagstukken.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 november 2021 Pagina 7 van 8

In sommige klankbordgroepen is een enkele organisatie met twee mensen vertegenwoordigd. NPBO heeft dit dringend geadviseerd, om te borgen dat essentiële belangen zeker gehoord worden en niet bijvoorbeeld door agendaproblemen in het geding komen. Ik heb dit ter harte genomen. Er zijn ook organisaties die minder mensen hebben aangemeld dan uit oogpunt van belangenvertegenwoordiging wenselijk zou zijn. NPBO adviseert om deze organisaties te vragen om extra personen aan te melden om deze positie in te vullen. Ook dat advies heb ik overgenomen. Daarom zijn reserveplaatsen opgenomen voor deze organisaties. De samenstelling van alle klankbordgroepen vindt u in bijlage 1. Stedelijke klankbordgroep In de stedelijke klankbordgroep zitten vertegenwoordigers van organisaties die op stedelijk niveau betrokken zijn. Dat kunnen ook organisaties zijn die geen relatie hebben met de zoekgebieden in Amsterdam zelf. Denk aan een ondernemersvereniging voor heel Amsterdam of aan groepen die zich zorgen maken over het klimaat of die juist zorgen hebben bij de komst van windmolens. Een stedelijke klankbordgroep biedt de ruimte om namens alle Amsterdammers mee te denken. De groep geeft feedback tijdens de reflectiefase, input voor het afwegingskader en de richtlijnen voor samenwerking en sturing door de gemeente. De stedelijke groep komt ongeveer 5 keer bij elkaar vanaf half november.

Lokale klankbordgroepen Noord, Nieuw-West en Zuidoost Informatie uit de omgeving rond de zoekgebieden is onmisbaar. Per stadsdeel waarin een windzoekgebied ligt, is een lokale klankbordgroep samengesteld. Dit zijn de stadsdelen NieuwWest, Noord, Oost en Zuidoost. Hier worden kwesties besproken die direct te maken hebben met het zoekgebied in dat stadsdeel en de leefomgeving van de bewoners in en om de zoekgebieden. Zo worden er vragen voorgelegd aan de klankbordgroepen zoals: wat speelt er in dit zoekgebied? Ook worden de bewoners en verschillende groepen gehoord en geven ze feedback op de resultaten van het onderzoek over de leefomgeving. In de lokale klankbordgroepen zitten vertegenwoordigers van lokale organisaties zoals bijvoorbeeld bewonersverenigingen, lokale natuurorganisaties of volkstuinverenigingen. Ook organisaties uit buurgemeenten die grenzen aan de Amsterdamse zoekgebieden konden zich opgeven. De lokale klankbordgroepen komen ongeveer 3 keer bij elkaar en starten half november. Klankbordgroep Oost = Ma.ak020 Specifiek in Stadsdeel Oost wordt voor de lokale klankbordgroep samengewerkt met Ma.ak020. In het Maatschappelijk Akkoord Amsterdam (Ma.ak020) hebben actieve Amsterdammers en het gemeentebestuur afspraken gemaakt hoe zij samen werken aan een inclusieve, gezonde, eerlijke en initiatiefrijke stad. Op de samenstelling van de Ma.ak020 groep geeft NPBO ook advies.

Lees hier meer over Ma.ak020

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 november 2021 Pagina 8 van 8

Tot slot: voortzetten regionale samenwerking Parallel aan de reflectiefase zal Amsterdam meewerken bij het opstellen van een regionaal uitvoeringsprogramma door de energieregio NHZ. Ik zal dit naar verwachting eind van het jaar ter besluitvorming aan het college aanbieden. Niet alles hoeft tijdens deze fase, ook na de reflectiefase is volop ruimte om gehoord te worden en mee te praten. Met het afwegingskader en de structuur van klankbordgroepen is een proces in gang gezet dat ook in de vervolgfase op lokaal niveau kan worden benut om in gesprek met de omgeving de volgende stappen te zetten. Juist nu de wereldleiders in Glasgow bij elkaar zitten over klimaatafspraken laten we als Amsterdam graag zien dat de energietransitie alleen samen met burgers en belanghebbenden vorm kan krijgen. Graag blijf ik u berichten over de voortgang van deze samenwerking en kijk er naar uit om de eerste resultaten met u te delen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marieke van Doorninck Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid